Kırkayak, 10 teker: kamyon kaç ton taşır? Dingil sayısına göre yasal sınırlar ve kalan yük

“Kırkayak”, “on teker” gibi adlar Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde geçmez. Yönetmelik ağırlığı dingil sayısına göre sınırlar. İki dingilli motorlu araç en çok 18, üç dingilli 25 (şartları sağlarsa 26), dört dingilli 32 tondur. Beş veya daha çok dingilli katar 40 tondur. Bir kamyonun ne kadar yük alabileceği bu toplamdan aracın boş ağırlığı ile kasası düşülerek bulunur. BMC’nin Tuğra föylerindeki boş ağırlıklarla kasa ve yük için kalan pay 4x2’de 11.545, 8x2’de 22.760 kilogramdır; bu rakamlar bizim hesabımızdır.

Sürüm bilgisi: Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 128. maddesi, 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete ile değişik haliyle Mevzuat Bilgi Sistemi’nden 30 Eylül 2026’da okundu. BMC föyleri Nisan 2024 tarihlidir ve bmctugra.com’dan aynı gün indirildi. Föylerde BMC’nin özellikleri önceden haber vermeden değiştirme hakkını saklı tuttuğu yazılıdır.

Adlar ve dingil formülleri

Yönetmelik araçları dingil sayısı ve araç cinsiyle anar; “kırkayak” ya da “on teker” diye bir satırı yoktur. Üreticiler de, en azından bu yazının okuduğu BMC föylerinde ve Ford Trucks’ın Türkiye fiyat listesinde, adları değil 4x2, 6x2, 8x4 gibi formülleri kullanır. Formüldeki ilk rakam tekerlek konumu sayısıdır. Tekerlek konumunun yarısı dingil sayısını verir. İkinci rakam tahrikli tekerlek konumlarını gösterir; 8x4 dört dingilli ve iki tahrikli dingilli bir kamyondur. Bu okuma bizim açıklamamızdır.

Formül dingillerin nerede durduğunu söylemez. BMC’nin 8x2 föyünde birinci ile ikinci dingil arası 3.930 mm, sonraki iki aralık 1.370 ve 1.350 mm’dir; yani önde bir, arkada üç dingil vardır. 8x4 föyünde birinci ile ikinci dingil arası 1.804 mm’dir; önde iki, arkada iki dingil vardır. Kapaktaki Arocs da önde iki, arkada iki dingillidir. “Kırkayak” adının bu iki düzenden hangisine ya da ikisine birden verildiğini gösteren bir metin bulamadık; bu yazı adı bir düzene eşlemez.

Yasal sınırlar: Yönetmelik Md. 128

Madde, sınırların araçların imal tarihinden bağımsız uygulanacağını yazar. Ağırlıkların incelenmesinde “fabrikaca verilen orijinal teknik kapasite değerleri esas alınır.” Sınırların üzerinde kapasitesi olan araçlara, birkaç istisna dışında, karayolu uygunluk belgesi verilmez ve bu araçlar tescil edilemez. İstisnalardan biri çekicilerdir: dingil kapasiteleri azami dingil ağırlıklarından en çok yüzde 20 fazla olabilir. Bu araçlar da yolda azami dingil ağırlıklarını ve azami yüklü ağırlığı aşamaz.

Boş ağırlık ve kalan pay: BMC Tuğra örnekleri

Aşağıdaki tablo BMC’nin beş föyündeki yasal toplam ağırlığı, boş ağırlığı ve lastik adedini aktarır. Son sütun ikisinin farkıdır ve bizim hesabımızdır. BMC boş ağırlığı “sürücüsüz, 20 lt yakıt, 5 lt Adblue ve minimum ekipman ile” hesaplar ve seçilen opsiyonlara göre değişebileceğini yazar. Bu araçlar şasi kabin olarak listelendiği için kalan pay kasa ya da damper, sürücü, fazladan yakıt ve yük içindir, yalnız yük için değildir.

Föyler teknik ve yasal değerleri ayrı sütunlarda verir. 8x4 kamyonun teknik izin verilen toplam ağırlığı 42.800 kg, yasal değeri 32.000 kg’dır; 6x4 kamyonda bu çift 34.800 ve 26.000 kg’dır. Yüklemede yasal sütun ve ruhsattaki azami yüklü ağırlık esas alınır. Tolerans Yönetmeliği’ne göre “Taşıtların tescil belgelerinde belirtilen azami yüklü ağırlıklar aşılamaz”. Tartıdaki tolerans ve fazla yük cezaları kantar zorunluluğu ve tonaj sınırı yazısında anlatılıyor.

Bu yazının kapsamı dışında

Fiyatlar, ikinci el ilanlar, marka karşılaştırması ve üreticinin yayımladığı bir boş ağırlığa dayanmayan yük rakamları bu yazıda yoktur. Çekici ve dorsenin boş ağırlıkları da yoktur; bu yüzden tır için yalnız yasal toplam verildi. Dingil düzenlerinin teknik anlamı aks konfigürasyonları, ağırlık kavramları kamyon ağırlıkları yazısında anlatılıyor.