Prawa pasażerów autobusów i autokarów: co rozstrzyga kryterium 250 km
Rozporządzenie (UE) nr 181/2011 wiąże się z usługą, a nie z pojazdem: co rozstrzyga kryterium 250 km, co obowiązuje poniżej progu i jakich obowiązków nigdy nie niesie usługa okazjonalna.

Rozporządzenie (UE) nr 181/2011 wiąże się z usługą, a nie z pojazdem. Ten sam autokar z tym samym kierowcą może wykonać jeden kurs w pełnym reżimie, następny w ramach krótkiej zamkniętej listy, a trzeci w reżimie bez żadnych praw z tytułu opóźnienia i bez krajowego organu odpowiedzialnego za egzekwowanie przepisów. O tym, który reżim ma zastosowanie, rozstrzyga art. 2, a nic w nim nie pyta o autobus. Rozporządzenie obowiązuje i stosuje się od 1 marca 2013 r. na mocy art. 34.
Kryterium zakresu stosowania nie pyta o pojazd
Art. 2 ust. 1 obejmuje usługę pełnym reżimem pod dwoma łącznymi warunkami: musi to być usługa regularna „dla nieokreślonych kategorii pasażerów”, w przypadku gdy „miejsce, w którym pasażerowie wchodzą na pokład pojazdu lub w którym opuszczają pokład pojazdu, znajduje się na terytorium państwa członkowskiego”, oraz gdy „zaplanowana długość trasy, na jakiej świadczona jest usługa, wynosi co najmniej 250 km”. Warunek geograficzny spełnia każdy z dwóch końców podróży; następnie musi zostać spełniony również warunek odległości.
Art. 3 lit. a) definiuje usługi regularne jako przewóz „w określonych odstępach czasu i na określonych trasach, przy czym pasażerowie są zabierani z określonych z góry przystanków i dowożeni na z góry określone przystanki”. Nigdzie natomiast nie definiuje samego dookreślenia. Rozporządzenie (WE) nr 1073/2009, dotyczące dostępu do rynku, a nie praw pasażerów, definiuje w art. 2 pkt 3 „szczególne usługi regularne” jako usługi regularne, „które polegają na przewozie określonych kategorii pasażerów z wyłączeniem innych pasażerów”. Zestawienie jednego sformułowania z drugim to nasza interpretacja: żaden z tych aktów nie powołuje się na drugi.
Art. 2 ust. 7 wprost zamyka kwestię pojazdu: „Żaden z elementów niniejszego rozporządzenia nie może być rozumiany jako sprzeczny z istniejącymi przepisami dotyczącymi wymogów technicznych dla autobusów lub autokarów lub infrastruktury lub urządzeń na przystankach i w terminalach, ani jako wprowadzający jakiekolwiek dodatkowe wymogi w tym zakresie”. Ogólna konstrukcja należy do regulaminu ONZ nr 107, omawianego przy dostępności autobusów i karcie danych technicznych autokaru; dokumenty potwierdzające historię jednego pojazdu należą do zakupu używanego autokaru.
Co obowiązuje poniżej 250 kilometrów
Art. 2 ust. 2 nie wyłącza rozporządzenia w krótszych usługach regularnych. Utrzymuje w mocy zamkniętą listę, w kolejności samego artykułu.
| Przepis | Do czego zobowiązuje |
|---|---|
| Art. 4 ust. 2 | Warunki umowne i taryfy oferowane bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo lub miejsce siedziby |
| Art. 9 | Brak odmowy przyjęcia rezerwacji, wydania biletu lub przyjęcia na pokład ze względu na niepełnosprawność lub ograniczoną sprawność ruchową, i brak dodatkowych kosztów |
| Art. 10 ust. 1 | Dwie podstawy, na których przewoźnicy, biura podróży i organizatorzy wycieczek mimo to „mogą odmówić” |
| Art. 16 ust. 1 lit. b) | Szkolenie lub instruktaż w zakresie niepełnosprawności, zgodnie z załącznikiem II część a) (szkolenie uświadamiające na temat niepełnosprawności), dla personelu, w tym kierowców, który bezpośrednio zajmuje się podróżnymi lub kwestiami z nimi związanymi |
| Art. 16 ust. 2 | Możliwość wyłączenia przez państwo członkowskie szkolenia kierowców na ograniczony okres |
| Art. 17 ust. 1 i 2 | Odpowiedzialność przewoźników i podmiotów zarządzających terminalami, gdy spowodowali utratę lub uszkodzenie wózków inwalidzkich, innego sprzętu służącego do poruszania się lub urządzeń pomocniczych, w wysokości kosztu zastąpienia lub naprawy |
| Art. 24–28 | Informacje dotyczące podróży, informacje o prawach, mechanizm rozpatrywania skarg i jego terminy oraz krajowe organy odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów |
Istotą rzeczy są pominięcia. Nie ma tu obowiązku wydania biletu z art. 4 ust. 1; nie ma też dolnej granicy odszkodowań za wypadki z art. 7, obowiązków w zakresie pomocy z art. 12–15 ani rozdziału IV, czyli całego reżimu opóźnień i odwołań. Linia miejska i regionalne połączenie o długości 200 km podlegają tym samym siedmiu pozycjom, a jedna z tych siedmiu już się wyczerpała: art. 16 ust. 2 pozwalał na wyłączenie szkolenia kierowców „na maksymalny okres pięciu lat od dnia 1 marca 2013 r.”, co według naszych obliczeń zamknęło to okno 1 marca 2018 r.
Wykaz wyznaczonych terminali prowadzony przez Komisję pokazuje, że Malta opiera się właśnie na tym progu: „did not designate any bus terminals because there are no long-distance (more than 250 km) regular services in Malta” (nie wyznaczyła żadnych terminali autobusowych, ponieważ na Malcie nie ma dalekobieżnych usług regularnych, czyli ponad 250 km). Próg samego rozporządzenia to co najmniej 250 km, a nie ponad 250 km.
Usługi okazjonalne to trzeci reżim
Art. 2 ust. 3 obejmuje usługi okazjonalne — art. 3 lit. b) definiuje je jako usługi nieobjęte definicją usług regularnych, których główną cechą jest to, że „obejmują przewóz autobusem lub autokarem grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika” — „z wyjątkiem art. 9–16, art. 17 ust. 3 oraz rozdziałów IV, V i VI”. Jego kryterium geograficzne jest sformułowane inaczej niż w art. 2 ust. 1: w państwie członkowskim musi znajdować się początkowe miejsce wejścia pasażera na pokład lub docelowe miejsce opuszczenia przez niego pokładu.
Zestawienie tej listy wyjątków z tytułami samego rozporządzenia — to nasze obliczenie, a nie lista, którą rozporządzenie zawiera — pokazuje, że prywatny wynajem zachowuje art. 4 o biletach i niedyskryminacji, art. 5 o innych stronach wykonujących, art. 6 o niedopuszczalności uchyleń, art. 7 i 8 o wypadkach oraz art. 17 ust. 1 i 2 o sprzęcie służącym do poruszania się. Traci art. 9–16 i art. 17 ust. 3 z rozdziału dotyczącego osób niepełnosprawnych, rozdział o odwołaniach i opóźnieniach, rozdział o informacjach i skargach oraz rozdział o egzekwowaniu przepisów — w usłudze okazjonalnej w ogóle nie ma drogi do krajowego organu odpowiedzialnego za egzekwowanie przepisów. Jeden pojazd, jeden kierowca, trzy odpowiedzi, o których decyduje rodzaj usługi i jej zaplanowana długość trasy.
Dwa progi dla tego samego zakłócenia
Art. 19 ust. 1 uruchamia się, gdy przewoźnik z uzasadnionych względów spodziewa się, że odjazd z terminalu zostanie odwołany lub opóźniony „o ponad 120 minut”, albo w przypadku nadkompletu. Pasażerowi należy wtedy niezwłocznie zaoferować wybór między kontynuacją podróży lub zmianą trasy do miejsca docelowego „bez dodatkowych kosztów i na warunkach porównywalnych do warunków przewidzianych w umowie transportowej, w najwcześniejszym możliwym terminie” a zwrotem ceny biletu wraz, w stosownych przypadkach, z nieodpłatnym powrotem do punktu rozpoczęcia podróży. Artykuł nosi tytuł „Kontynuacja podróży, zmiana trasy i zwrot kosztów”, a art. 19 ust. 4 ponownie wymienia wszystkie trzy, rozszerzając je na usługę regularną odwołaną lub opóźnioną przy odjeździe z przystanku autobusowego o ponad 120 minut. Art. 19 ust. 2 sprawia, że niezaoferowanie wyboru kosztuje 50 % ceny biletu oprócz zwrotu, płatne w ciągu jednego miesiąca od złożenia wniosku o odszkodowanie; art. 19 ust. 5 nakazuje wypłatę samego zwrotu w ciągu 14 dni od złożenia oferty lub otrzymania wniosku.
Opieka biegnie według innego zegara. Zgodnie z art. 21 przewoźnik „oferuje pasażerom nieodpłatnie” przekąski, posiłki lub napoje odpowiednio do czasu oczekiwania lub opóźnienia, „pod warunkiem że są one dostępne w autobusie lub w terminalu lub mogą zostać w rozsądnym zakresie dostarczone”, a gdy konieczny jest pobyt przez jedną lub więcej nocy — pokój hotelowy lub inne zakwaterowanie, „jak również pomoc w zorganizowaniu transportu między terminalem a miejscem zakwaterowania” — ale tylko w przypadku „podróży o planowanym czasie dłuższym niż trzy godziny” i tylko w razie odwołania lub opóźnienia odjazdu z terminalu o ponad 90 minut. Próg opóźnienia dla opieki jest zatem o 30 minut niższy niż w art. 19 i ma zastosowanie tylko do dłuższych podróży — to porównanie jest nasze. Art. 21 wymienia terminal, a nie przystanek autobusowy, a przewoźnik „może ograniczyć” całkowity koszt zakwaterowania „w odniesieniu do każdego pasażera”, z wyłączeniem przewozu w obu kierunkach, do 80 EUR za noc, „przez maksymalnie dwie noce”.
Oba zegary zatrzymują się dla jednej kategorii biletów. Art. 23 nosi tytuł „Wyłączenia” i ma dwa ustępy, a to pierwszy z nich rozstrzyga, czy którykolwiek z progów w ogóle zostaje osiągnięty: art. 19 i 21 „nie mają zastosowania do pasażerów posiadających bilety otwarte, jeżeli czas odjazdu nie jest określony, z wyjątkiem pasażerów posiadających bilety kuponowe lub bilety sezonowe”. Bilet otwarty bez określonego czasu odjazdu nie daje zatem ani art. 19, ani art. 21, niezależnie od długości oczekiwania; bilet kuponowy lub sezonowy zachowuje oba. Art. 23 ust. 2, drugie wyłączenie, jest węższe: jeżeli przewoźnik udowodni, że odwołanie lub opóźnienie zostało spowodowane bardzo złymi warunkami pogodowymi lub poważnymi klęskami żywiołowymi „stwarzającymi zagrożenia dla bezpiecznej realizacji usług transportu autobusowego lub autokarowego”, zwalnia go to tylko z lit. b) art. 21, czyli z zakwaterowania. Wobec przekąsek i napojów z lit. a) ani wobec całego art. 19 art. 23 nie przewiduje takiej obrony.
Kwoty za wypadki to dolne granice w prawie krajowym, a nie taryfa
Art. 7 ust. 1 przyznaje pasażerom prawo do odszkodowania w związku ze śmiercią lub obrażeniami oraz utratą lub uszkodzeniem bagażu „zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym”. Art. 7 ust. 2 również oblicza kwotę według prawa krajowego i ogranicza wyłącznie pułap: każdy przewidziany w nim maksymalny poziom odszkodowania „w każdym poszczególnym wypadku wynosi nie mniej niż” 220 000 EUR na pasażera i 1 200 EUR na sztukę bagażu. Rozporządzenie nie ustala żadnej kwoty do wypłaty. W przypadku uszkodzenia wózków inwalidzkich, innego sprzętu służącego do poruszania się lub urządzeń pomocniczych — trzy człony, a nie dwa — ten sam ustęp stanowi, że wysokość odszkodowania „jest zawsze równa kosztowi zastąpienia lub naprawy utraconego lub uszkodzonego sprzętu”, bez żadnego pułapu.
Pomoc ma dwa człony i tylko ten dotyczący terminali zależy od wyznaczenia
Część obowiązku pomocy dotycząca terminali zależy od wyznaczenia, którego nie dokonuje operator: art. 12 nakazuje państwom członkowskim wyznaczyć terminale, w których udzielana jest pomoc, i poinformować o tym Komisję, która publikuje wykaz. Art. 3 lit. m) ogranicza pojęcie terminalu do terminalu obsługiwanego przez personel, „wyposażony w obiekty takie, jak stanowisko odprawy, poczekalnia lub kasa biletowa”, a art. 3 lit. n) czyni każde inne miejsce zatrzymania przystankiem autobusowym. Druga część od tego nie zależy, ponieważ art. 13 ma dwa ustępy, uwarunkowane odmiennie. Oba stosuje się „z zastrzeżeniem warunków dostępu przewidzianych w art. 11 ust. 1”. Art. 13 ust. 1 nakłada na przewoźników i podmioty zarządzające terminalami obowiązek udzielania nieodpłatnej pomocy „w wyznaczonych przez państwa członkowskie terminalach”, „co najmniej w zakresie określonym w załączniku I część a)”; art. 13 ust. 2 nakłada na przewoźników obowiązek udzielania jej „na pokładzie autobusów i autokarów”, „co najmniej w zakresie określonym w załączniku I część b)”, i w ogóle nie wspomina o wyznaczeniu. Poza wyznaczonym terminalem pierwszy obowiązek nie powstaje, a drugi nadal tak, więc pasażer wsiadający w Monachium lub Rotterdamie — żadnego z tych miast nie ma w wykazie Komisji — traci człon dotyczący terminalu i zachowuje człon pokładowy, na tych samych warunkach dostępu z art. 11 ust. 1, w usłudze regularnej o długości co najmniej 250 km; w usłudze krajowej obowiązuje to, chyba że państwo członkowskie zniosło go na mocy opisanego niżej uprawnienia z art. 18 ust. 1.
Art. 14 nosi tytuł „Warunki udzielania pomocy”, a jego drugi warunek ogranicza przewoźnika. Art. 14 ust. 1 zobowiązuje przewoźników i podmioty zarządzające terminalami do współpracy przy udzielaniu pomocy pod warunkiem, że o potrzebie pomocy powiadomiono „najpóźniej 36 godzin przed koniecznością udzielenia pomocy”, a dane osoby stawią się w wyznaczonym miejscu w czasie określonym z góry przez przewoźnika — czasie „nieprzekraczającym 60 minut przed opublikowanym czasem odjazdu, o ile przewoźnik i pasażer nie uzgodnią krótszego terminu”. Owe 60 minut ogranicza to, jak wcześnie przewoźnik może żądać stawienia się; nie jest to okno, w które pasażer musi trafić. Dopiero gdy przewoźnik niczego nie określi, rozporządzenie samo wyznacza pasażerowi termin, a lit. b) ppkt (ii) ujmuje go właśnie jako termin: „nie później niż 30 minut przed opublikowanym czasem odjazdu”. Jeżeli nie dokonano powiadomienia, art. 14 ust. 4 nadal wymaga, by podjęto „wszelkie uzasadnione wysiłki”, aby pasażer mógł wejść na pokład, przesiąść się lub opuścić pokład.
Sposób korzystania z uprawnienia do wyznaczania jest bardziej zróżnicowany, niż sugerowałoby jednolite brzmienie rozdziału. W wersji Komisji z 16 października 2025 r. Rumunia wymienia 87 terminali, a Grecja 26, podczas gdy Niemcy wymieniają trzy — Hamburg, Mannheim i Stuttgart Airport Busterminal — Austria jeden, Wiedeń Erdberg, z zastrzeżeniem „only during the opening hours of the terminal” (wyłącznie w godzinach otwarcia terminalu), a Holandia jeden, Amsterdam-Sloterdijk. Obowiązki operatora, które dotyczą kierowcy i pojazdu, a nie usługi, należą do kosztów eksploatacji floty autobusów.
Dwa odesłania, które nie prowadzą już tam, dokąd wskazują
Art. 3 lit. i) definiuje organizatora wycieczek jako organizatora lub punkt sprzedaży detalicznej „w rozumieniu art. 2 ust. 2 i 3 dyrektywy 90/314/EWG”, a art. 2 ust. 8 robi z tym samym aktem dwie rzeczy: zachowuje prawa pasażerów wynikające z tej dyrektywy i całkowicie wyłącza stosowanie niniejszego rozporządzenia „w przypadku odwołania wycieczki zorganizowanej, o której mowa w tej dyrektywie, z powodów innych niż odwołanie usługi regularnej”. Drugi człon jest regułą zakresu stosowania, a nie klauzulą zachowującą: tam, gdzie działa, rozporządzenie w ogóle nie obejmuje danej sprawy, bez względu na odległość i na to, kim jest przewoźnik. EUR-Lex odnotowuje dyrektywę Rady 90/314/EWG jako nieobowiązującą, z datą końca obowiązywania 30/06/2018, uchyloną i zastąpioną przez 32015L2302. Jej następczyni, dyrektywa (UE) 2015/2302, obowiązuje, a jej art. 29 rozstrzyga kwestię odesłania: odesłania do uchylonej dyrektywy „traktuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy” i odczytuje zgodnie z tabelą korelacji w załączniku III, która przyporządkowuje art. 2 pkt 2 do art. 3 pkt 8, „organizator”, a art. 2 pkt 3 do pkt 9, „sprzedawca detaliczny”. Definicja nadal działa, ale przez inny akt niż ten, który wymienia.
Art. 33, który dodał rozporządzenie do załącznika do rozporządzenia (WE) nr 2006/2004, jest całkowicie nieaktualny: EUR-Lex odnotowuje go jako uchylony w sposób dorozumiany przez rozporządzenie (UE) 2017/2394 i datuje to częściowe zakończenie obowiązywania na 16 stycznia 2020 r. Następca obowiązuje: zgodnie z jego art. 41 rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 „traci moc z dniem 17 stycznia 2020 r.”, zgodnie z jego art. 42 sam stosuje się od tego samego dnia, a rozporządzenie 181/2011 figuruje w pkt 19 jego własnego załącznika. Jeden z 34 artykułów rozporządzenia przestał więc istnieć, choć samo rozporządzenie nie.
Czasowe wyłączenia wygasły; jedno uprawnienie nie ma terminu
Art. 2 ust. 4 pozwalał państwom członkowskim wyłączyć krajowe usługi regularne ze wszystkiego z wyjątkiem listy z art. 2 ust. 2, a art. 2 ust. 5 pozwalał im wyłączyć określone usługi regularne, których znacząca część, w tym co najmniej jeden planowany przystanek, ma miejsce poza Unią — oba na okres nie dłuższy niż cztery lata od daty rozpoczęcia stosowania, z możliwością jednokrotnego odnowienia. Sprawozdanie Komisji z 27 września 2016 r. odnotowuje, że dwanaście państw członkowskich stosowało wówczas pierwsze wyłączenie, a trzynaście drugie, i datuje koniec pierwszego okresu najpóźniej na 28 lutego 2017 r. Jej strona o prawach pasażerów w transporcie drogowym stwierdza obecnie: „since 1 March 2021, there are no exemptions from the Regulation” (od 1 marca 2021 r. nie ma żadnych wyłączeń ze stosowania rozporządzenia).
Art. 18 ust. 1 to odrębne uprawnienie i brzmi inaczej. Pozwala państwu członkowskiemu wyłączyć krajowe usługi regularne ze stosowania wszystkich lub niektórych przepisów rozdziału dotyczącego osób niepełnosprawnych, bez uszczerbku dla art. 2 ust. 2, pod warunkiem że przepisy krajowe zapewniają poziom ochrony „co najmniej taki sam jak na mocy niniejszego rozporządzenia”. Nie wiąże się z nim żaden okres, a w zestawieniu z wyraźnym limitem czterech lat w art. 2 ust. 4 właśnie to milczenie jest istotne — ta obserwacja jest nasza.
Dyrektywa (UE) 2019/882: wymogi dostępności dla regularnych usług autobusowych i autokarowych od 28 czerwca 2025 r.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług ma zastosowanie do usług „świadczonych na rzecz konsumentów po dniu 28 czerwca 2025 r.” (art. 2 ust. 2). Państwa członkowskie musiały przyjąć i opublikować przepisy transponujące do dnia 28 czerwca 2022 r. i „stosują te przepisy od dnia 28 czerwca 2025 r.” (art. 31 ust. 1 i 2). W przypadku autobusów i autokarów zakres stosowania dyrektywy wynika z rozporządzenia: art. 3 pkt 32 definiuje usługi autobusowego transportu pasażerskiego jako „usługi objęte art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) nr 181/2011”, czyli usługi regularne o długości co najmniej 250 km oraz krótsze. Art. 2 ust. 3, który obejmuje rozporządzeniem usługi okazjonalne, nie należy do przepisów wymienionych w tej definicji.
Art. 2 ust. 2 lit. c) wymienia elementy tych usług, do których sięga dyrektywa: (i) strony internetowe; (ii) usługi oparte na urządzeniach mobilnych, w tym aplikacje mobilne; (iii) bilety elektroniczne i usługi elektronicznych systemów sprzedaży biletów; (iv) dostarczanie informacji o usługach transportu, w tym informacji o podróży w czasie rzeczywistym, przy czym „w odniesieniu do ekranów informacyjnych” jest ono ograniczone „do interaktywnych ekranów znajdujących się na terytorium Unii”; oraz (v) interaktywne terminale samoobsługowe znajdujące się na terytorium Unii, „z wyjątkiem tych instalowanych jako zintegrowane części pojazdów”. Motyw 27 podaje powód wyłączenia interaktywnych terminali samoobsługowych udzielających informacji, instalowanych jako zintegrowane części pojazdów: „terminale te są częścią tych pojazdów, statków powietrznych, statków wodnych lub taboru kolejowego, które nie są objęte niniejszą dyrektywą”. Sekcja IV lit. c) załącznika I dodaje dla tych usług, z wyjątkiem przewozów miejskich i podmiejskich oraz przewozów regionalnych, udzielanie informacji na temat dostępności pojazdów, otaczającej infrastruktury oraz środowiska zbudowanego oraz na temat pomocy dla osób z niepełnosprawnościami, a także informacji o systemach inteligentnej sprzedaży biletów, informacji dla pasażerów w czasie rzeczywistym i dodatkowych informacji o usługach.
Przewozy miejskie i podmiejskie oraz przewozy regionalne stanowią wyjątek w art. 2 ust. 2 lit. c): do nich „zastosowanie mają wyłącznie elementy ujęte w ppkt (v)”. Art. 4 ust. 3 wyłącza je z ogólnych wymogów dostępności usług określonych w sekcji III załącznika I, a sekcja IV lit. d) określa ich wymóg jako „zapewnianie dostępności terminali samoobsługowych wykorzystywanych w ramach świadczenia usług”. Art. 3 pkt 35 i 36 przejmują oba pojęcia z dyrektywy 2012/34/UE, przy czym na potrzeby niniejszej dyrektywy każde z nich obejmuje „wyłącznie następujące środki transportu: kolej, autobusy i autokary, metro, tramwaje i trolejbusy”.
Art. 5 rozstrzyga kwestię nakładania się z rozporządzeniem. Usługi spełniające wymogi dotyczące zapewnienia dostępnych informacji oraz informowania o dostępności określone w rozporządzeniu (UE) nr 181/2011 oraz w innych rozporządzeniach i aktach wymienionych w tym artykule „uznaje się za spełniające odnośne wymogi określone w niniejszej dyrektywie”; w przypadku gdy dyrektywa przewiduje wymogi dodatkowe względem tamtych, „te dodatkowe wymogi mają w pełni zastosowanie”. Art. 4 ust. 5 zwalnia mikroprzedsiębiorstwa świadczące usługi z obowiązku spełnienia wymogów dostępności, o których mowa w art. 4 ust. 3, i wszelkich obowiązków odnoszących się do zgodności z tymi wymogami. Art. 3 pkt 23 definiuje mikroprzedsiębiorstwo jako przedsiębiorstwo zatrudniające mniej niż 10 osób z rocznym obrotem nieprzekraczającym 2 mln EUR lub bilansem rocznym nieprzekraczającym 2 mln EUR.
Art. 32 określa okres przejściowy. Państwa członkowskie ustanawiają okres przejściowy trwający do dnia 28 czerwca 2030 r., w trakcie którego usługodawcy mogą nadal świadczyć usługi, wykorzystując produkty, które już zgodnie z prawem wykorzystywali do świadczenia podobnych usług, a umowy o świadczenie usług zawarte przed dniem 28 czerwca 2025 r. mogą nadal obowiązywać w niezmienionej formie do momentu ich wygaśnięcia, „lecz nie dłużej niż przez pięć lat od tej daty” (art. 32 ust. 1). Zgodnie z art. 32 ust. 2 państwa członkowskie mogą postanowić, że terminale samoobsługowe stosowane zgodnie z prawem przed dniem 28 czerwca 2025 r. mogą być nadal stosowane aż do upływu okresu ich ekonomicznej użyteczności, „nie dłużej jednak niż 20 lat od daty rozpoczęcia ich stosowania”.
Europejska karta osoby z niepełnosprawnością: przyjęta, stosowana od 5 czerwca 2028 r.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2841 z dnia 23 października 2024 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym 14 listopada 2024 r., ustanawia europejską kartę osoby z niepełnosprawnością. Państwa członkowskie przyjmują i publikują przepisy transponujące do dnia 5 czerwca 2027 r. i „stosują te przepisy od dnia 5 czerwca 2028 r.” (art. 21 ust. 1). Dyrektywa ma zastosowanie do sytuacji, w których organy publiczne lub podmioty prywatne oferują osobom z niepełnosprawnościami warunki specjalne lub preferencyjne traktowanie w odniesieniu do dostępu do usług, działań i udogodnień, w tym usług przewozu osób, „w kontekście pobytu krótkoterminowego” (art. 2 ust. 1 lit. b)). Pobyt krótkoterminowy to „odwiedziny lub pobyt w innym państwie członkowskim przez okres nieprzekraczający trzech miesięcy” (art. 3 pkt 7); art. 2 ust. 2 rozszerza stosowanie dyrektywy poza ten okres w przypadku posiadaczy karty uczestniczących w unijnym programie mobilności, przez czas trwania tego programu.
Dyrektywa nie ustanawia żadnej własnej zniżki. Art. 5 ust. 1 zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, by posiadaczowi karty podróżującemu do innego państwa członkowskiego lub odwiedzającemu je przysługiwały, na takich samych zasadach jak posiadaczom dokumentów potwierdzających niepełnosprawność wydawanych w tym państwie, równe prawa w odniesieniu do „warunków specjalnych lub preferencyjnego traktowania oferowanych” w zakresie usług, działań i udogodnień; art. 5 ust. 2 rozszerza te same równe zasady na korzystne warunki dla osób towarzyszących, asystentów osobistych i zwierząt asystujących, jeżeli warunki państwa przyjmującego je obejmują. Motyw 28 wymienia wśród przykładów „obniżone opłaty” oraz „pierwszeństwo w zajmowaniu miejsc siedzących w transporcie publicznym”. Art. 2 ust. 5 nie wpływa na kompetencje państw członkowskich „w zakresie przyznawania lub wymogu przyznawania” warunków specjalnych lub preferencyjnego traktowania, takich jak bezpłatny dostęp lub obniżone opłaty. Art. 2 ust. 6 zachowuje prawa wynikające z innych przepisów prawa Unii i stanowi, że karta „nie jest wymagana jako dowód niepełnosprawności” w celu korzystania z nich, chyba że państwo członkowskie postanowi połączyć swój krajowy dokument potwierdzający niepełnosprawność z kartą.
Art. 18 ust. 4 nakłada na podmioty świadczące transgraniczne usługi transportu pasażerskiego obowiązek zapewnienia, „w stosownych przypadkach”, by posiadaczom karty oferowano lub udostępniano jasne informacje na temat warunków specjalnych lub preferencyjnego traktowania „mających zastosowanie na różnych etapach podróży”. Motyw 30 umieszcza te informacje w przypadku autobusów i autokarów w ramach rozporządzenia (UE) nr 181/2011 i w momencie zakupu biletu, aby uniknąć sytuacji, w której osoby posiadające kartę „znalazłyby się bez ważnego dokumentu podróży przy wjeździe do innego państwa członkowskiego w ramach tej samej usługi transportowej”.
Obie dyrektywy są skierowane do państw członkowskich (art. 35 dyrektywy (UE) 2019/882, art. 23 dyrektywy (UE) 2024/2841).
Co się zmienia
Wniosek COM(2023) 753 z 29 listopada 2023 r. zmieniłby łącznie pięć rozporządzeń dotyczących praw pasażerów, w tym 181/2011, w zakresie egzekwowania przepisów. W zaproponowanym brzmieniu wprowadziłby do 181/2011 wspólny formularz wniosków o zwrot kosztów i odszkodowanie na podstawie art. 19 (nowy art. 19a), normy jakości usług dla przewoźników (art. 26a) oraz oparty na ocenie ryzyka program monitorowania zgodności dla krajowych organów odpowiedzialnych za egzekwowanie przepisów (art. 28a). Tekst uzgodniony w negocjacjach międzyinstytucjonalnych, datowany na 15 lipca 2026 r. (PE791.098), nie zachowuje ani art. 26a, ani art. 28a. W odniesieniu do 181/2011 wprowadziłby „service quality standards for assistance” (normy jakości usług w zakresie pomocy) dla osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej, ustalane przez przewoźników, którzy nie kwalifikują się jako małe lub średnie przedsiębiorstwa, oraz, w stosownych przypadkach, przez podmioty zarządzające terminalami, o których mowa w art. 12 (nowy art. 13a), a także formularz z art. 19a dla wniosków o zwrot kosztów i odszkodowanie na podstawie art. 19. Zastąpiłby art. 26, skreśliłby art. 27 i zastąpiłby listę z art. 2 ust. 2: art. 13a, art. 25a „insofar as it refers to information referred to in Articles 24 and 25” (w zakresie, w jakim dotyczy informacji, o których mowa w art. 24 i 25), art. 29 i art. 29a dołączyłyby do pozycji stosowanych poniżej 250 km, a art. 27 by z nich wypadł. Żaden z tych tekstów nie jest prawem. Właściwa komisja zatwierdziła tekst uzgodniony w negocjacjach w pierwszym czytaniu 2 września 2026 r., a 20 października 2026 r. Parlament przyjął to wstępne porozumienie jako swoje stanowisko w pierwszym czytaniu (T10-0347/2026) stosunkiem głosów 652 do 2, przy 8 wstrzymujących się; Obserwatorium Legislacyjne odnotowuje obecnie jako osiągnięty etap „Awaiting Council’s 1st reading position” (oczekiwanie na stanowisko Rady w pierwszym czytaniu). Rozporządzenie zmieniające nie stanie się prawem, dopóki Rada go nie przyjmie, a następnie nie zostanie ono podpisane i opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Krótkie odpowiedzi
- Kiedy prawa pasażerów autobusów w UE mają zastosowanie w pełnym zakresie?
- Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 181/2011 — w usłudze regularnej dla nieokreślonych kategorii pasażerów, w przypadku gdy miejsce wejścia na pokład lub opuszczenia pokładu znajduje się na terytorium państwa członkowskiego, a zaplanowana długość trasy wynosi co najmniej 250 km. Oba warunki muszą być spełnione łącznie; warunek geograficzny spełnia każdy z dwóch końców podróży. Art. 18 ust. 1 nadal pozwala państwu członkowskiemu wyłączyć krajowe usługi regularne ze stosowania wszystkich lub niektórych przepisów rozdziału dotyczącego osób niepełnosprawnych, bez uszczerbku dla art. 2 ust. 2, pod warunkiem że poziom ochrony na mocy przepisów krajowych jest „co najmniej taki sam jak na mocy niniejszego rozporządzenia”.
- Jak długo autokar musi być opóźniony, aby pasażerowie mogli dochodzić roszczeń?
- Tylko w usłudze regularnej dla nieokreślonych kategorii pasażerów, której zaplanowana długość trasy wynosi co najmniej 250 km. Art. 19 i 21 znajdują się w rozdziale IV, który lista z art. 2 ust. 2 obowiązująca poniżej 250 km całkowicie pomija i który art. 2 ust. 3 wyłącza w usługach okazjonalnych — krótsza trasa regularna i prywatny wynajem nie dają więc na mocy rozporządzenia żadnego prawa z tytułu opóźnienia. W zakresie stosowania art. 19 ust. 1 daje pasażerowi niezwłocznie wybór między kontynuacją podróży lub zmianą trasy do miejsca docelowego, bez dodatkowych kosztów i na porównywalnych warunkach, a zwrotem ceny biletu, gdy przewoźnik z uzasadnionych względów spodziewa się, że odjazd z terminalu zostanie odwołany lub opóźniony o ponad 120 minut, lub w przypadku nadkompletu. Art. 19 ust. 4 daje tę samą kontynuację podróży, zmianę trasy lub zwrot, gdy usługa regularna zostaje odwołana lub jej odjazd z przystanku autobusowego jest opóźniony o ponad 120 minut. Art. 21 ustanawia niższy próg dla opieki — odwołanie lub opóźnienie odjazdu z terminalu o ponad 90 minut — ale tylko w przypadku podróży o planowanym czasie dłuższym niż trzy godziny. Art. 23 ust. 1 wyłącza oba artykuły w odniesieniu do pasażera z biletem otwartym, dopóki czas odjazdu nie jest określony, chyba że jest to bilet kuponowy lub bilet sezonowy.
- Jakie odszkodowanie za wypadek autobusu ustala rozporządzenie?
- W usługach, do których sięga art. 7 — usłudze regularnej dla nieokreślonych kategorii pasażerów o długości co najmniej 250 km na mocy art. 2 ust. 1 oraz usłudze okazjonalnej na mocy art. 2 ust. 3, ponieważ tego artykułu nie ma na liście z art. 2 ust. 2 obowiązującej poniżej 250 km — bezpośrednio żadnego. Art. 7 ust. 1 pozostawia odszkodowanie mającemu zastosowanie prawu krajowemu, a art. 7 ust. 2 ogranicza jedynie pułap: każdy maksymalny poziom ustalony w prawie krajowym nie może być niższy niż 220 000 EUR na pasażera i 1 200 EUR na sztukę bagażu w każdym poszczególnym wypadku. W przypadku wózków inwalidzkich, innego sprzętu służącego do poruszania się lub urządzeń pomocniczych odszkodowanie jest zawsze równe kosztowi zastąpienia lub naprawy.
- Czy prawa pasażerów obowiązują przy prywatnym wynajmie autokaru?
- Tylko częściowo. Art. 2 ust. 3 stosuje rozporządzenie do usług okazjonalnych z wyjątkiem art. 9–16, art. 17 ust. 3 oraz rozdziałów IV, V i VI — do wynajmu sięgają więc przepisy o wypadkach i art. 4 o biletach i niedyskryminacyjnych warunkach umownych, natomiast nie sięgają art. 9–16 rozdziału dotyczącego osób niepełnosprawnych, rozdział o odwołaniach i opóźnieniach, rozdział o informacjach i skargach ani rozdział o egzekwowaniu przepisów.
- Czy któreś państwa członkowskie są nadal wyłączone ze stosowania rozporządzenia o prawach pasażerów autobusów?
- Strona Komisji o prawach pasażerów w transporcie drogowym stwierdza, że od 1 marca 2021 r. nie ma żadnych wyłączeń ze stosowania rozporządzenia oraz że przed tą datą wyłączenia były stosowane. Odrębne wyłączenie z art. 18 ust. 1, które pozwala państwu członkowskiemu znieść w krajowych usługach regularnych niektóre lub wszystkie przepisy rozdziału dotyczącego osób niepełnosprawnych, pod warunkiem że poziom ochrony na mocy przepisów krajowych jest „co najmniej taki sam jak na mocy niniejszego rozporządzenia”, nie ma daty wygaśnięcia.
- Czy dyrektywa (UE) 2019/882 w sprawie wymogów dostępności ma zastosowanie do usług autokarowych?
- Do usług, które sama definiuje, i tylko do usług świadczonych na rzecz konsumentów po dniu 28 czerwca 2025 r. Art. 3 pkt 32 definiuje usługi autobusowego transportu pasażerskiego jako usługi objęte art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) nr 181/2011, czyli usługi regularne o długości co najmniej 250 km oraz krótsze; art. 2 ust. 3, który dotyczy usług okazjonalnych, nie wchodzi w zakres tej definicji. W odniesieniu do tych usług art. 2 ust. 2 lit. c) obejmuje strony internetowe, usługi oparte na urządzeniach mobilnych, bilety elektroniczne i usługi elektronicznych systemów sprzedaży biletów, informacje o usługach transportu, w tym informacje o podróży w czasie rzeczywistym (w przypadku ekranów informacyjnych tylko interaktywne ekrany na terytorium Unii), oraz interaktywne terminale samoobsługowe na terytorium Unii inne niż instalowane jako zintegrowane części pojazdów; przewozy miejskie i podmiejskie oraz przewozy regionalne są objęte wyłącznie w zakresie interaktywnych terminali samoobsługowych. Art. 4 ust. 5 zwalnia mikroprzedsiębiorstwa świadczące usługi. Art. 32 ustanawia okres przejściowy trwający do dnia 28 czerwca 2030 r. dla produktów już zgodnie z prawem wykorzystywanych, a art. 32 ust. 2 pozwala państwom członkowskim postanowić, że terminale samoobsługowe stosowane zgodnie z prawem przed dniem 28 czerwca 2025 r. pozostaną w użyciu aż do upływu okresu ich ekonomicznej użyteczności, nie dłużej jednak niż 20 lat od daty rozpoczęcia ich stosowania.
Źródła
- Regulation (EU) No 181/2011 concerning the rights of passengers in bus and coach transport — full text (Articles 2, 3, 7, 8, 12 to 14, 16 to 21, 23, 26 to 28, 33 and 34, and Annexes I and II) — EUR-Lex, Official Journal of the European Union L 55, 28.2.2011
- Regulation (EU) No 181/2011 — document information (status: In force; partial end of validity 16/01/2020, Article 33 implicitly repealed by 32017R2394; amendment proposed by 52023PC0753) — EUR-Lex, Official Journal of the European Union
- Council Directive 90/314/EEC on package travel — document information (status: No longer in force, end of validity 30/06/2018, repealed and replaced by 32015L2302) — EUR-Lex, Official Journal of the European Union
- Directive (EU) 2015/2302 on package travel and linked travel arrangements — Article 3 points 8 and 9, Article 29 and the Annex III correlation table — EUR-Lex, Official Journal of the European Union L 326, 11.12.2015
- Regulation (EU) 2017/2394 on consumer protection cooperation — document information and Annex point 19 (in force, applies from 17/01/2020, repealing Regulation (EC) No 2006/2004) — EUR-Lex, Official Journal of the European Union
- Regulation (EC) No 1073/2009 on access to the international market for coach and bus services — consolidated text of 1 July 2013, Article 2 — EUR-Lex, Official Journal of the European Union
- COM(2016) 619 final — Report on the application of Regulation (EU) No 181/2011 concerning the rights of passengers in bus and coach transport — European Commission, Brussels, 27.9.2016
- Road passenger rights (statement that since 1 March 2021 there are no exemptions from the Regulation) — European Commission, Directorate-General for Mobility and Transport
- Designated Bus Terminals to assist persons with reduced mobility and disabilities, updated 16 October 2025 — European Commission, Directorate-General for Mobility and Transport
- Proposal for a Regulation amending Regulations (EC) No 261/2004, (EC) No 1107/2006, (EU) No 1177/2010, (EU) No 181/2011 and (EU) 2021/782 as regards enforcement of passenger rights in the Union, COM(2023) 753 final — EUR-Lex, European Commission
- Procedure file 2023/0437(COD) — Transport: enforcement of passenger rights in the Union (key events and stage reached) — European Parliament, Legislative Observatory
- Provisional agreement resulting from interinstitutional negotiations on 2023/0437(COD), PE791.098, 15.7.2026 — Article 4, amendments to Regulation (EU) No 181/2011 — European Parliament, Committee on Transport and Tourism
- European Parliament legislative resolution of 20 October 2026 on the proposal amending Regulations (EC) No 261/2004, (EC) No 1107/2006, (EU) No 1177/2010, (EU) No 181/2011 and (EU) 2021/782 as regards enforcement of passenger rights in the Union, T10-0347/2026 — position at first reading, Article 4 — European Parliament, Texts adopted
- Minutes of the sitting of 20 October 2026 — Results of votes: Transport: enforcement of passenger rights in the Union (A10-0136/2025), provisional agreement — European Parliament
- Directive (EU) 2019/882 of the European Parliament and of the Council of 17 April 2019 on the accessibility requirements for products and services, OJ L 151, 7.6.2019 — recital 27; Article 2(2), including point (c), Article 3 points (23), (32), (35) and (36), Article 4(3) and (5), Articles 5, 31, 32 and 35; Annex I, Section III and Section IV, points (c) and (d); read on 17 November 2026 — Publications Office of the European Union
- Directive (EU) 2024/2841 of the European Parliament and of the Council of 23 October 2024 establishing the European Disability Card and the European Parking Card for persons with disabilities, OJ L, 14.11.2024 — recitals 28 and 30; Article 2(1)(b), (2), (5) and (6), Article 3 point (7), Articles 5, 18(4), 21(1) and 23; read on 17 November 2026 — Publications Office of the European Union