Aks yükü ne kadar? Kamyon ve çekici için dingil yükü hesaplama

Ne hesaplar?

Hesaplayıcının iki kipi var. Kamyon: Dingil mesafesinden, ön dingildeki ve arka dingildeki ya da dingil grubundaki daradan, yükün ağırlığından ve yükün ağırlık merkezinin ön dingile uzaklığından ön dingile ve arka dingile ya da tandem veya tridem arka gruba ve grubun her dingiline binen ağırlığı bulur. Çekici + yarı römork: Çekicinin dingil mesafesinden, beşinci tekerin yerinden, iki aracın darasından, pimden yarı römork dingillerine olan mesafeden ve yükün yerinden pim yükünü, ön dingile, tahrikli dingile ya da gruba ve yarı römorkun dingiline ya da grubuna binen yükü bulur. Her dingil ve grup seçilen ülkenin sınırıyla karşılaştırılır; sonuç aşım varsa ne kadar olduğunu yazar ve sınırın dayandığı maddeyi kaynağıyla gösterir.

Formül

Kamyon

Dingiller yükü bir kaldıraç gibi paylaşır:

• Arka dingil ya da grup = arka dingildeki ya da gruptaki dara + yük × x ÷ dingil mesafesi
• Ön dingil = ön dingildeki dara + yük − yük × x ÷ dingil mesafesi
• x: yükün ağırlık merkezinin ön dingile uzaklığı (m). Tandem ya da tridemde dingil mesafesi grubun ortasına kadar ölçülür.
• Gruptaki her dingil = grubun yükü ÷ dingil sayısı.

Çekici ve yarı römork

Yarı römork pim ile dingilleri arasında bir kaldıraçtır; pim yükü de çekicinin beşinci tekerine biner, bu da ikinci bir kaldıraçtır:

• Pim = yarı römorkun pime binen darası + yük × (a − x) ÷ a
• Yarı römork dingili ya da grubu = yarı römorkun dingillerine binen darası + yük × x ÷ a
• Tahrikli dingil ya da grup = çekicinin buradaki darası + pim yükü × (dingil mesafesi − f) ÷ dingil mesafesi
• Ön dingil = çekicinin ön dingildeki darası + pim yükü × f ÷ dingil mesafesi
• a: pimden yarı römork dingilinin ya da grubunun ortasına mesafe (m); x: yükün ağırlık merkezinin pimden uzaklığı (m); f: beşinci tekerin tahrikli dingilin ya da grup ortasının ne kadar önünde olduğu (m). Dingil mesafesi ön dingilden tahrikli dingile ya da grup ortasına kadar ölçülür.

Tek dingil sınırları

• Türkiye: KTY Md. 128, tahriksiz tek dingilde 10 ton, tahrikli tek dingilde 11,5 ton. Hesaplayıcı ön dingili ve yarı römorkun tek dingilini tahriksiz, kamyonun ya da çekicinin arka dingilini tahrikli sayar.
• AB: 96/53/AT Direktifi, 10 ve 11,5 ton; Almanya, Avusturya, İsviçre, Polonya, Birleşik Krallık ve İrlanda’da da aynı değerler. İspanya’da tahrikli tek dingil 12 ton; İtalya’da her dingil 12 ton.
• Rusya: 2060 sayılı Karar. Sınır yolun dingil yükü sınıfına ve lastiğe göre değişir: 10 tonluk yolda tek lastikli dingilde 9, çift lastikli dingilde 10 ton; 11,5 tonluk yolda 10,5 ve 11,5 ton. Bu değerler özel izin eşiğidir.
• Avrasya Ekonomik Birliği ve Kazakistan: tek lastikli dingilde 10,5, çift lastikli dingilde 11,5 ton (Avrasya ulaşım koridorlarındaki yollar).
• ABD: 23 CFR 658.17(c), her tek dingilde 20.000 lb (NIST’in librasıyla 9.072 kg).
• Meksika: NOM-012-SCT-2-2017 Tabla A-2, yol tipine göre. ET/A yolunda iki lastikli tek dingilde 6,5 ton, dört lastikli tahrikli tek dingilde 12,5 ton; yarı römorkun tek dingili dört lastikli tahriksiz dingil sayılır, 11 ton.

Tandem ve tridem sınırları

Bir grubun sınırı, dingilleri arasındaki mesafeye, grubun bir motorlu araca (kamyonun arka grubu, çekicinin tahrikli grubu) mı yoksa yarı römorka mı ait olduğuna, Rusya, AEB ve Kazakistan’da ayrıca yol sınıfına ve lastiğe göre seçilir. Mevzuatın her araç için yazdığı sınır ikisine de uygulanır. Tridem seçeneği yalnız verilerde o araç türü için üçlü dingil sınırı olan yerde açıktır. Mesafe hiçbir aralığa girmiyorsa sonuç yükü “verilerde bu grup için sınır yok” notuyla gösterir ve yerine bir değer koymaz.

• AB, 96/53/AT Direktifi, Ek I:
  • römork ve yarı römorkların tandem dingilleri (3.2): 1,0 m’nin altında 11 ton, 1,0 m ile 1,3 m’nin altı arasında 16 ton, 1,3 m ile 1,8 m’nin altı arasında 18 ton, 1,8 m’den itibaren 20 ton;
  • römork ve yarı römorkların üçlü dingilleri (3.3): 1,3 m’ye kadar 21 ton, 1,3 m’nin üstünde 1,4 m’ye kadar 24 ton;
  • motorlu araçların tandem dingilleri (3.5): 1,0 m’nin altında 11,5 ton, 1,0 m ile 1,3 m’nin altı arasında 16 ton, 1,3 m ile 1,8 m’nin altı arasında 18 ton; bu son aralıkta koşullu olarak 19 ton.
• Türkiye ve Almanya: AB aralıkları; üçlü dingil sınırları (21 ve 24 ton) her araç için yazılıdır, yani kamyonun tridemine de uygulanır.
• Avusturya: AB aralıkları; KFG 1967 § 4 (8) üçlü dingil sınırlarını yalnız römork ve yarı römorklar için yazar.
• İsviçre: VRV Art. 67, tandemlerde AB aralıkları, her aracın üçlü dingilinde 1,3 m’ye kadar 21 ton, 1,3 m’nin üstünde 1,4 m’ye kadar 24 ton ve 1,4 m’nin üstünde 27 ton.
• Polonya: Dz.U. 2024 poz. 502, § 5 ust. 1: AB aralıkları; yalnız motorlu aracın tandemi 18 ya da 19 tonu 1,8 m dahil korur; motorlu araç ve römorkların üçlü dingillerinde ayrım yok: 21 ve 24 ton, 1,4 m’nin üstünde 1,8 m’ye kadar 27 ton. Hesaplayıcı bunların yanında iki yüksek değeri koşuluyla birlikte gösterir:
  • pkt 8a, motorlu aracın üçlü dingili, “w której co najmniej dwie osie składowe są osiami napędowymi”, yani dingillerden en az ikisi tahrikliyse: 1,3 m’ye kadar 24 ton, 1,3 m’nin üstünde 1,8 m’ye kadar 27 ton. İlk gösterilen sınır, tek tahrikli dingili olan üçlü dingilin sınırı (pkt 8) olarak kalır.
  • § 4 ust. 2: “pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r.” için, yani 13 Mart 2003’ten önce ilk kez tescil edilmiş araçlarda bir grubun dingilleri arası 1,80 m yerine 2,00 m’ye kadar olabilir. 1,8 m’nin üstünde 2,0 m’ye kadar motorlu aracın tandemi o zaman 18 tonu, koşullu olarak 19 tonu (pkt 6 c ve 7 c), üçlü dingil 27 tonu (pkt 3 c ve 8 c) korur; pkt 8a’da bu uzantı yok. Daha sonraki araçlar için hesaplayıcı orada sınır göstermez.
• İspanya: RGV Ek IX: motorlu aracın tandeminde 1,0 m’nin altında 12 ton; römork ve yarı römorkların üçlü dingillerinde 1,3 m’ye kadar 21 ton, 1,3 m’nin üstünde 1,4 m’ye kadar 27 ton; geri kalanı AB değerleri.
• Birleşik Krallık: AW Regulations 1998, Schedule 3: tahrikli tandem 18 ton; çift lastik ve yola dost süspansiyonla ya da çift lastikle ve hiçbir dingil 9.500 kg’ı aşmadan 19 ton; 1,3 m’nin altında Table 6 bunu 11,5 tona (1 m’nin altında) ve 16 tona düşürür. Tahriksiz tandem 20 ton, 1,8 m’nin altında 11, 16 ve 18 tona düşer; üçlü dingil 24 ton, 1,3 m’ye kadar 21 ton.
• İrlanda: tandem aynı aralıklarla 11,5, 16 ve 18 ton, motorlu aracınki koşullu 19 ton, römorkunki 1,8 m’den itibaren 20 ton; üçlü dingil 1,3 m’nin altında 21 ton, 1,3 m’den itibaren 24 ton.
• İtalya: CdS art. 62, her araç için: 1,0 m’nin altında 12 ton, 1,0 m ile 1,3 m’nin altı arasında 16 ton, 1,3 m ile 2,0 m’nin altı arasında 20 ton; verilerde üçlü dingil sınırı yok.
• Rusya: 2060 sayılı Karar, yol sınıfına ve mesafeye göre: 1,0 m’ye kadar, 1,0 m’nin üstünde 1,3 m’ye kadar, 1,3 m’nin üstünde 1,8 m’ye kadar ve 1,8 m’nin üstünde 2,5 m’ye kadar. Çift lastikle tandem 10 tonluk yolda 11, 14, 16 ve 18 ton, 11,5 tonluk yolda 12,5, 16, 18 ve 20 ton; üçlü dingil sırasıyla 16,5, 19,5, 22,5 ve 23 ton ile 18, 21, 24 ve 26 ton taşıyabilir.
• Avrasya Ekonomik Birliği ve Kazakistan: çift lastikle tandem 12,5, 16, 18 ve 20 ton, üçlü dingil 18, 21, 24 ve 26 ton, aynı mesafelere göre.
• Meksika: Tabla A-2 grup sınırlarını mesafeye değil lastiğe göre koyar. ET/A yolunda sekiz lastikli tahrikli tandemde 21 ton, sekiz lastikli tahriksiz tandemde 19 ton, on iki lastikli üçlü dingilde 26,5 ton; D tipi yol için tabloda üçlü dingil değeri yok.
• ABD: aşağıdaki köprü formülü.

Direktifin kendi sözleriyle üç nokta

Direktifin Türkçe resmî metni yoktur; alıntılar İngilizce metinden.

• Motorlu araçlar için üçlü dingil sınırı yok. 3.3 numaralı noktanın başlığı “Tri-axles of trailers and semi-trailers”, yani römork ve yarı römorkların üçlü dingilleridir; Ek I 3’ün hiçbir noktası motorlu aracın üçlü dingili için sınır koymaz. Bu yüzden AB’de kamyon için tridem seçeneği açılmaz.
• 1,8 m’den itibaren motorlu araç tandemi için sınır yok. “Tandem axles of motor vehicles” başlıklı 3.5 noktası “1,3 m or greater but less than 1,8 m” aralığıyla, yani 1,3 m ile 1,8 m’nin altı arasıyla biter; römorklar için 3.2.4 noktası “1,8 m or more” ile 20 tona devam eder. Ek I, dingilleri 1,8 m ya da daha fazla aralıklı bir motorlu araç için tandem sınırı vermez; hesaplayıcı da orada sınır göstermez.
• 19 ton yalnız koşullu. 3.5.3 noktası 18 yerine 19 tona şu durumda izin verir: “where the driving axle is fitted with twin tyres and air suspension or suspension recognized as being equivalent within the Community as defined in Annex II, or where each driving axle is fitted with twin tyres and where the maximum weight for each axle does not exceed 9,5 tonnes”. Yani tahrikli dingilde çift lastik ve havalı ya da eşdeğer süspansiyon, ya da her tahrikli dingilde çift lastik ve dingil başına en çok 9,5 ton. Hesaplayıcı iki değeri de gösterir; hangisinin geçerli olduğu araca bağlıdır.

ABD: köprü formülü

23 CFR 658.17, Interstate ağında üç üst sınır koyar: “The maximum gross weight upon any one axle, including any one axle of a group of axles, or a vehicle is 20,000 pounds” (c), yani bir grubun her dingili dahil her dingilde 20.000 lb; “The maximum gross weight on tandem axles is 34,000 pounds” (d), yani tandemde 34.000 lb; ve toplamda 80.000 lb (b). (e) fıkrası ardışık iki ya da daha fazla dingildeki ağırlık formülün sınırını aşarsa aracın yürütülemeyeceğini ekler: “when the gross weight on two or more consecutive axles exceeds the limitations prescribed by the following formula, referred to as the Bridge Gross Weight Formula”.

• W = 500 × (L × N ÷ (N − 1) + 12 × N + 36)
• W: “overall gross weight on any group of two or more consecutive axles to the nearest five hundred pounds”, yani grubun toplam ağırlığı, en yakın 500 lb’ye yuvarlanmış (23 U.S.C. 127(a)(2)); L: grubun en dıştaki dingilleri arasındaki mesafe, fit; N: gruptaki dingil sayısı.

Dingilleri 4 ft aralıklı bir tandem 500 × (4 × 2 ÷ 1 + 24 + 36) = 34.000 lb verir, yani tandem üst sınırını; 51 ft’e yayılmış beş dingil 500 × (63,75 + 60 + 36) = 79.875 lb verir, yuvarlanınca 80.000 lb. (e) fıkrası şöyle sürer: “except that two consecutive sets of tandem axles may carry a gross load of 34,000 pounds each if the overall distance between the first and last axle is 36 feet or more. In no case shall the total gross weight of a vehicle exceed 80,000 pounds.” Yani art arda iki tandem, ilk ile son dingil arası 36 ft ya da daha fazlaysa her biri 34.000 lb taşıyabilir; aracın toplam ağırlığı hiçbir durumda 80.000 lb’yi aşamaz.

ABD için hesaplayıcı her grupta formülün sonucunu 20.000 lb’lik tek dingil ve 34.000 lb’lik tandem üst sınırlarının yanında gösterir (tridemde yalnız formül); aracın tamamı için 80.000 lb üst sınırını ve tüm dingiller üzerinden formülü; tahrikli tandemli bir çekici ile tandemli bir yarı römork için de bu dört dingil üzerinden formülü, ya da 36 ft ya da daha fazlasına yayılıyorlarsa 2 × 34.000 lb’yi. Metre, fit başına 0,3048 m ile fite çevrilir.

Örnekler

Kamyon. Dingil mesafesi 4,5 m olan bir kamyonun ön dingilinde 4.500 kg, arka dingilinde 2.500 kg dara var; 9.000 kg’lık yükün ağırlık merkezi ön dingilden 3 m geride. Arka dingil 2.500 + 9.000 × 3 ÷ 4,5 = 8.500 kg, ön dingil 4.500 + 9.000 − 6.000 = 7.500 kg taşır; toplam 16.000 kg’dır. İki dingil de Türkiye’nin 10 ve 11,5 tonluk sınırlarının içinde kalır; toplam da KTY Md. 128’in iki dingilli motorlu araç için öngördüğü 18 tonun altındadır. Açılıştaki girişler bu örnektir.

Çekici ve yarı römork. Dingil mesafesi 3,6 m olan bir çekicinin beşinci tekeri tahrikli dingilin 0,45 m önünde; ön dingilinde 5.000 kg, tahrikli dingilinde 2.500 kg dara var. Yarı römorkun dingilleri 1,31 m aralıklı üçlü dingilinin ortası pimden 8 m geride; yarı römorkun darası pimde 2.000 kg, dingillerde 4.500 kg; 24.000 kg’lık yükün ağırlık merkezi pimden 6 m geride. Pim 2.000 + 24.000 × (8 − 6) ÷ 8 = 8.000 kg, üçlü dingil 4.500 + 24.000 × 6 ÷ 8 = 22.500 kg taşır, dingil başına 7.500 kg. Çekicide tahrikli dingil 2.500 + 8.000 × (3,6 − 0,45) ÷ 3,6 = 9.500 kg, ön dingil 5.000 + 8.000 × 0,45 ÷ 3,6 = 6.000 kg taşır; toplam 38.000 kg. 96/53/AT Direktifine göre dingilleri 1,3 m’nin üstünde 1,4 m’ye kadar aralıklı bir üçlü dingil 24 ton (Ek I 3.3.2), tahrikli dingil 11,5 ton taşıyabilir. Çekici + yarı römork kipi bu örnekle açılır.

Varsayımlar ve sınırlar

• Tandem ya da tridemde yük dingillere eşit paylaştırılır; gerçek araçta paylaşımı süspansiyon ve mesafe belirler, grubun bir dingili daha fazla taşıyabilir.
• Grubun bütün dingilleri arasında tek bir mesafe kullanılır; grubun ortası en dıştaki dingillerin ortasıdır.
• Yük, ağırlık merkezinde toplanmış gibi hesaplanır.
• Daranın dingillere ve pime dağılımı kullanıcının girdisidir.
• Sınırın lastiğe göre değiştiği Rusya, AEB, Kazakistan ve Meksika’da ön dingilde tek, öteki bütün dingillerde çift lastik alınır.
• ABD’de köprü formülü her gruba, aracın tamamına ve çekici ile yarı römorkun iki tandemine uygulanır; ön dingil ile tahrikli grup gibi öteki ardışık dingil dizileri denetlenmez.
• Römork çeken kamyon, toplam ağırlık sınırları ve tahrikli dingilin toplam ağırlıktaki en küçük payı burada hesaplanmaz.
• Sınırların bir kısmı koşula bağlıdır (örneğin İrlanda’da tahrikli dingilin 11,5 tonu çift lastik ve havalı süspansiyon ister); koşul bağlantıdaki maddede yazılıdır.
• Lastiğin taşıyabileceği yük ayrıca sınırlıdır; lastik yük endeksi hesaplayıcısı bir dingilin lastiklerinin taşıyabileceği yükü verir.

Kaynak notları

Dingil ve grup sınırları her ülkenin mevzuatından madde numarasıyla alınmıştır (Kaynaklar listesinde); gösterilen her sınırın maddesi ve kaynağı hesaplayıcıda sonucun altında bağlantı olarak görünür. Direktif EUR-Lex’teki konsolide metninden, ABD kuralları eCFR’deki 23 CFR 658.17’den ve govinfo’daki 23 U.S.C. 127’den alıntılanmıştır. ABD’nin libre değerleri NIST’in libra tanımıyla kilograma çevrilir. Toplam ağırlık sınırları için taşınabilecek yük hesaplayıcısı, dingil düzenleri için sitenin dingil düzenleri yazısı var.