Oznaczenia opon ciężarowych: rozmiar, indeks nośności, indeks prędkości, M+S, 3PMSF i data produkcji

Na boku opony ciężarówki, autobusu lub przyczepy znajduje się zestaw oznaczeń określonych w regulaminie EKG ONZ nr 54, czyli w przepisach o homologacji opon do pojazdów użytkowych: rozmiar, nośność i prędkość, konstrukcja, oznaczenie zimowe oraz tydzień produkcji. Regulamin EKG ONZ nr 117 dodaje alpejski symbol śniegu, regulamin EKG ONZ nr 109 określa oznaczenia opony bieżnikowanej, a w Stanach Zjednoczonych kod DOT określają 49 CFR 574.5 i FMVSS 119. W tym tekście omawiamy je po kolei. Unijną etykietę opony, która jest dołączana do opony, a nie wytłoczona na niej, omawiamy w osobnym tekście o etykietach opon ciężarowych.

Wykorzystany tu tekst regulaminu nr 54 to wersja opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE w 2008 r. (suplement 16 do wersji pierwotnej), porównana z unijnym tekstem skonsolidowanym z 2010 r.; późniejszych suplementów na potrzeby tego tekstu nie sprawdzaliśmy.

Oznaczenie rozmiaru

Regulamin EKG ONZ nr 54 sam objaśnia swój przykład, 255/70 R 22.5: nominalna szerokość przekroju 255 mm, nominalny wskaźnik profilu 70, konstrukcja radialna (R) i nominalna średnica obręczy 572 mm, której symbolem jest 22.5. W oponach radialnych litera R stoi przed oznaczeniem średnicy obręczy i można dodać słowo RADIAL. Regulamin wymaga tych oznaczeń na obu bokach opony symetrycznej i co najmniej na zewnętrznym boku opony asymetrycznej.

Indeks nośności i symbol indeksu prędkości: opis eksploatacyjny

Opis eksploatacyjny następuje po rozmiarze: jeden lub dwa indeksy nośności i symbol indeksu prędkości. Regulamin nr 54 definiuje indeks nośności jako jedną lub dwie liczby wskazujące obciążenie, jakie opona może przenosić w montażu pojedynczym albo pojedynczym i bliźniaczym, przy prędkości odpowiadającej danej kategorii prędkości. W przykładzie 148/145 J indeks 148 oznacza 3 150 kg na kole pojedynczym, indeks 145 – 2 900 kg na oponę w montażu bliźniaczym, a J – 100 km/h. Według tabeli indeksów nośności zawartej w regulaminie (załącznik IV) opona oznaczona 315/80 R 22.5 156/150 L przenosiłaby 4 000 kg w montażu pojedynczym (indeks 156) i 3 350 kg w bliźniaczym (indeks 150) przy 120 km/h (L).

Opona może mieć drugi opis eksploatacyjny dla innej prędkości, umieszczony w okręgu w pobliżu pierwszego. Przykładem z regulaminu jest 145/143 L, dla którego tekst podaje 3 000 kg w montażu pojedynczym i 2 725 kg w bliźniaczym przy 120 km/h; według jego własnej tabeli indeksów nośności indeks 145 oznacza jednak 2 900 kg, a 3 000 kg to indeks 146. Symbole indeksu prędkości to kolejno F 80, G 90, J 100, K 110, L 120, M 130, N 140, P 150, Q 160, R 170, S 180, T 190, U 200 i H 210 km/h; regulamin dodaje, że nie należy ich traktować jako prędkości, z jakimi pojazdy użytkowe wyposażone w takie opony mogą poruszać się po drogach. Kalkulator indeksu nośności opon przelicza opis eksploatacyjny na kilogramy na oponę i na oś.

C2 i C3: klasy opon

Regulamin EKG ONZ nr 117 dzieli opony homologowane na podstawie regulaminu nr 54 na dwie klasy według ich oznaczeń. Opona C3 ma indeks nośności dla montażu pojedynczego 122 lub wyższy albo 121 lub niższy z symbolem indeksu prędkości M lub niższym; opona C2 ma indeks 121 lub niższy i symbol indeksu prędkości N lub wyższy. Od klasy zależy, które limity oporu toczenia, przyczepności na mokrej nawierzchni i hałasu z tego regulaminu mają zastosowanie; unijna etykieta opony również rozróżnia opony C1, C2 i C3.

M+S i symbol alpejski

Regulamin nr 54 wymaga napisu M+S, M.S lub M&S na oponie do jazdy po śniegu, którą definiuje jako oponę, której rzeźba bieżnika, mieszanka bieżnika lub konstrukcja zostały zaprojektowane przede wszystkim po to, by na śniegu zapewniać lepsze niż zwykła opona właściwości przy ruszaniu lub utrzymywaniu pojazdu w ruchu. Z tym oznaczeniem nie wiąże się żadne badanie.

Symbol alpejski, czyli góra o trzech szczytach z płatkiem śniegu (3PMSF), pochodzi z regulaminu EKG ONZ nr 117: umieszcza się go, jeżeli opona do jazdy po śniegu została sklasyfikowana jako przeznaczona do używania w trudnych warunkach ośnieżenia. Aby uzyskać tę klasyfikację, opona C3 jest porównywana ze standardową oponą wzorcową w badaniu przyspieszenia i musi osiągnąć współczynnik przyczepności na śniegu co najmniej 1,25. Regulamin nr 117 wymienia też oznaczenia specjalnego zastosowania: MPT (multi-purpose truck – ciężarówka wielozadaniowa), ML (mining and logging – górnictwo i pozyskiwanie drewna), ET (extra tread – dodatkowy bieżnik) i POR (professional off-road – zawodowa jazda w terenie). To, które z tych oznaczeń dany kraj akceptuje zimą, ustala się na poziomie krajowym; kilka krajów wymaga już 3PMSF. Przepisy kraj po kraju opisujemy w tekście o oponach zimowych i łańcuchach śniegowych.

TUBELESS, REGROOVABLE, FRT i znak homologacji

Regulamin nr 54 wymienia też inne oznaczenia:

• TUBELESS, jeżeli opona jest przeznaczona do użytku bez dętki.
• REGROOVABLE albo symbol o średnicy co najmniej 20 mm na każdym boku opony, której bieżnik można pogłębiać.
• FRT (Free Rolling Tyre) na oponach przeznaczonych na osie przyczep oraz na osie pojazdów silnikowych inne niż przednie osie kierowane i osie napędowe.
• PSI index, czyli ciśnienie pompowania stosowane w badaniach wytrzymałości obciążeniowo-prędkościowej.
• C lub LT po średnicy obręczy – obowiązkowo na oponach do obręczy wgłębionych 5°, przeznaczonych wyłącznie do montażu pojedynczego, z indeksem nośności 122 lub wyższym, a fakultatywnie na oponach do montażu pojedynczego i bliźniaczego z indeksem 121 lub niższym.
• Znak homologacji: okrąg wokół litery E, po której następuje numer państwa, które udzieliło homologacji, oraz numer homologacji.

Data produkcji

Data to grupa czterech cyfr: dwie pierwsze oznaczają tydzień, a dwie ostatnie rok produkcji; przed 1 stycznia 2000 r. dopuszczalne były trzy cyfry, z których ostatnia oznaczała rok. Regulamin nr 54 pozwala umieścić datę tylko na jednym boku opony. Przykładem w regulaminie jest opona wyprodukowana w dwudziestym piątym tygodniu 2003 r. Granice wieku opon w eksploatacji ustala się na poziomie krajowym; brytyjską zasadę dziesięciu lat dla osi przednich opisujemy w tekście o głębokości bieżnika i wieku opon.

Opony bieżnikowane

Opona bieżnikowana jest homologowana na podstawie regulaminu EKG ONZ nr 109 i ma własne oznaczenia: nazwę lub znak towarowy zakładu bieżnikującego, słowo RETREAD, opis eksploatacyjny i datę bieżnikowania. Ta data to również cztery cyfry – tydzień i rok – ale może obejmować pewien okres: podany w regulaminie przykład 2503 może oznaczać oponę bieżnikowaną w 25., 26., 27. lub 28. tygodniu 2003 r. Opona bieżnikowana sklasyfikowana jako opona do jazdy po śniegu ma oznaczenie M+S, a sklasyfikowana do trudnych warunków ośnieżenia – symbol alpejski. Opona bieżnikowana sklasyfikowana do trudnych warunków ośnieżenia lub jako opona trakcyjna ma też znak homologacji regulaminu EKG ONZ nr 172, który dotyczy właściwości opon bieżnikowanych na śniegu oraz klasyfikacji bieżnikowanych opon C2 i C3 jako opon trakcyjnych.

Amerykański kod DOT

W Stanach Zjednoczonych 49 CFR 574.5 wymaga, aby na jednym boku nowej opony znajdował się numer identyfikacyjny opony (TIN) złożony z 13 znaków, a na oponie bieżnikowanej – z siedmiu znaków; opona bieżnikowana ma też literę R, która nie jest częścią numeru TIN. Ostatnia grupa numeru TIN to czterocyfrowy kod daty – tydzień, potem rok – ale tydzień liczy się inaczej niż według przepisów ONZ: „01” to pierwszy pełny tydzień kalendarzowy, od niedzieli do soboty, więc 0109 oznacza tydzień od 4 do 10 stycznia 2009 r. Symbol DOT poświadcza, że opona jest zgodna z odpowiednią federalną normą bezpieczeństwa pojazdów silnikowych (FMVSS); w przypadku opon do pojazdów o GVWR, czyli dopuszczalnej masie całkowitej, powyżej 4 536 kg (10 000 lb) jest to FMVSS 119, która wymaga co najmniej sześciu wskaźników zużycia bieżnika pokazujących, kiedy bieżnik zużył się do 1,6 mm.

Gdzie mieści się etykieta

Rozporządzenie (UE) 2020/740 ma zastosowanie do opon C3 od 1 maja 2021 r. Etykieta pokazuje klasy efektywności paliwowej, przyczepności na mokrej nawierzchni i hałasu, a w przypadku opony spełniającej wymagania regulaminu EKG ONZ nr 117 dotyczące współczynnika przyczepności na śniegu – także piktogram śniegu; etykieta jest dołączana do opony, a nie wytłaczana na jej boku. Klasy omawiamy w tekście o etykietach opon ciężarowych.