Kamyon ve otobüste yaş sınırı: yetki belgesi ne istiyor, muayene ne zaman

Bir kamyon ya da otobüs için “yaş sınırı” diye sorulan şey Türkiye’de tek bir kural değildir. Üç ayrı metin üç ayrı iş görür. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, taşımacının yetki belgesine kaydedeceği taşıtlara belgenin türüne göre değişen bir yaş koyar. Araç muayenesini düzenleyen yönetmelik hiçbir yaş sınırı koymaz, yalnız muayene takvimini aracın imal tarihinden başlatır. Kullanılmış eşya ithalatını düzenleyen tebliğ ise eşya taşıyan kamyon, çekici ve otobüs pozisyonları için sayısal bir yaş yazmaz. Üçü yaşı üç ayrı kayıttan sayar.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği ilk olarak 8/1/2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve 11/6/2009 tarihli ve 27255 sayılı Resmî Gazete’deki önceki Karayolu Taşıma Yönetmeliğini yürürlükten kaldırdı (Md. 80). Bu yazı Yönetmeliği, 16/5/2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’deki on yedinci değişikliğin işlendiği konsolide metinden okur; kamyon, çekici ve otobüs yaş sınırlarını değiştiren değişikliklerin her birini de yayımlandığı Resmî Gazete sayısından kontrol eder. Madde numaraları aksi belirtilmedikçe bu Yönetmeliğe aittir. Avrupa Birliği’nin taşımacı yetki belgesi başka bir rejimdir ve ayrı bir yazının konusudur.

Sınır belgeye göre değişir

Yaş hükümlerinin çoğu 24(1). maddededir ve her belge türü için ayrı bentte yazılır; 24(2) de otomobil cinsi taşıtlar için kendi sınırlarını ekler (aşağıda). Kamyon, çekici ve otobüs kaydedilen belgelerde tablo şöyledir:

Tablodan üç şey okunur. Yurt içi eşya taşımacılığının belgeleri olan K1, K2 ve K3’te hiçbir yaş hükmü yoktur; 2018’deki ilk metinde de yoktu. Yaş hükmü olan belgelerde sınır ikiye ayrılır: L1, N1 ve N2’de 20, geri kalanında 15. D4 ise otobüs belgesi olduğu hâlde sınırın dışındadır; nedeni aşağıda, otobüs sınırının geçmişinde. C satırında C2’nin olmaması da tesadüf değil: 14/1/2023’ten beri yeni C2 başvurusu karşılanmıyor.

Tablo belge türlerinin hepsi değildir. Otomobil kaydedilen A belgesinin ve kurye işletmeciliğine ait P belgesinin kendi yaş hükümleri vardır (24(1)(a) ve (ğ)); bunlar bu yazının dışında. Otobüs belgelerinden B2 ve D2’nin taşıt belgesine otomobil cinsi taşıt da kaydedilebilir (engelli ve diyaliz hastalarını taşımak üzere düzenlenmiş D2 hariç, 24(2)(n)) ve 24(2)(m) bunlar için ayrı şartlar koyar; şartlar arasında özmal olarak tescilli olmaları ve 8 yaşından büyük olmamaları da vardır. Bu otomobiller asgari kapasite hesabında dikkate alınmaz. 15/11/2019’da eklenen bent, bugünkü hâlini 16/5/2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle aldı. Uluslararası taşımacılıkta kullanılacak otomobil cinsi taşıtlar da 8 yaşından büyük olamaz (24(2)(j)). 15/5/2025’te eklenen S belgesi (yurt içi servis taşımacılığı) için 24(1)(h) yalnız en fazla 100 özmal otobüs kaydını sınırlar, yaş yazmaz. S belgesiyle ilgili olarak 41(15)(c), Okul Servis Araçları Yönetmeliği ile Kamu Kurum ve Kuruluşları Personel Servis Hizmet Yönetmeliği hükümlerini saklı tutar; okul servisinin kendi kuralları ayrı bir yazıda.

Sınır kime yazılmış: asgari kapasiteyi sağlayacak özmal taşıtlar

Tablodaki belgelerden yaş hükmü olanlarda hüküm aynı kalıpla yazılır. C belgesi için cümle şudur: “Yetki belgesi eki taşıt belgelerine kaydedilecek taşıtlardan, asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal taşıtların ilk başvuru ve faaliyet süresince 15 yaşından büyük olmaması şarttır.” B ve D belgelerinde “özmal taşıtların” yerine “özmal otobüsün” yazar. Cümle üç yerden daralır.

• Özmal. Özmal taşıt, araç tescil belgesinde yetki belgesi sahibi adına kayıtlı taşıttır (4(1)(öö)). Başkasına ait olup noter ya da e-Devlet üzerinden yapılan sözleşmeyle temin edilen taşıt, finansal kiralama veya uzun süreli kiralama yoluyla edinilen taşıt ise tanım gereği sözleşmeli taşıttır (4(1)(vv)). Yönetmelikte sözleşmeli kamyon, çekici ya da otobüs için ayrı bir yaş hükmü yoktur.
• Asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda. Şart, 14. maddenin belge için istediği koltuğu, birim taşıtı ya da tonajı karşılamaya yetecek kadar özmal taşıta yazılmıştır; taşıt belgesindeki bütün taşıtlara değil. Asgari kapasitenin tanımı da zaten belge sahibi adına tescilli taşıtları sayar (4(1)(e)). Bu sayının dışında kalan yaşlı taşıtlar için metnin açık bıraktığı soru aşağıda, re’sen düşüm bölümünde.
• İlk başvuru ve faaliyet süresince. Şart başvuruda bir kez bakılıp bırakılmaz; belge yürürlükte kaldıkça geçerlidir.

Bu sayının kaç araç olduğunu tonajın nasıl hesaplandığı belirler. 24(2)(e)’ye göre asgari kapasitede tonaj belirlenirken yalnız motorlu taşıtlar dikkate alınır; katar ağırlığı 40 tondan fazla olan çekici 40 ton, azami yüklü ağırlığı 32 tondan fazla olan kamyon 32 ton sayılır, kamyonetin azami yüklü ağırlığının tamamı kabul edilir. C3 ve L2’de kamyonet hesaba hiç girmez (24(1)(c)(3) ve (e)(4)). Özmal elektrikli taşıtlarda bir girdi daha vardır: 14(23)’e göre bunların adet, koltuk veya azami yüklü ağırlıkları asgari kapasite hesabında %25 fazla değerlendirilir ve virgülden sonraki değerler dikkate alınmaz. Yönetmelik bu artırımın 24(2)(e)’deki 40 ve 32 tonluk sınırlarla hangi sırayla birleşeceğini söylemez. Bu kavramların ne ölçtüğü kamyon ağırlıkları yazısında.

Bir örnek, hesabı bize ait olmak üzere: L2 belgesi 5 özmal birim taşıt ve 200 ton ister. Birim taşıt tanımında çekici yarı römorkuyla birlikte sayılır (4(1)(ğ)); tonaja ise yalnız çekici girer. Katar ağırlığı en az 40 ton olan, elektrikli olmayan beş çekici, her biri 40 ton sayıldığında 200 tona tam olarak ulaşır. Elektrikli olmayan beş kamyon ise en fazla 160 ton sayılır ve tonajı tek başına karşılamaz; özmal elektrikli taşıtlarda 14(23)’teki artırım bu toplamları değiştirebilir. Yönetmelik girdileri verir, bu toplamları değil.

Sınır aşılınca: re’sen düşüm, 630 gün ve 90 gün

24(3)(a), birinci ve ikinci fıkrada belirlenmiş taşıt yaşlarını aşan taşıtların yetki belgesi eki taşıt belgesinden re’sen düşüleceğini söyler. Aynı fıkranın son cümlesi bir geri dönüş yolu tanır: düşümü gerektiren eksiklik düşümden itibaren en geç bir ay içinde giderilir ve 24(3)(f)’deki tescil bilgileri değişmemişse taşıt ücretsiz olarak yeniden eklenir. Bu yol yalnız muayene ve sigorta eksikliğine ait (b), (c) ve (ç) bentleri için yazılmıştır; yaş bendi bu listede yoktur.

Asgari kapasite tarafında belirleyici olan 14(21)’dir. Fıkra, asgari kapasitenin hangi tarihlerden itibaren kaybedilmiş sayılacağını sıralar: taşıtın kaza, yangın, hurdaya ayrılma ya da benzer bir mücbir sebeple iş göremez hâle geldiği, satıldığı veya belge sahibinin isteğiyle düşüldüğü tarihlerin yanında iki ayrı bent daha vardır. Biri taşıtın “yaşları nedeniyle asgari kapasiteden sayılmadığı” tarih (ç), diğeri 24(3) gereğince re’sen düşüldüğü tarihtir (d). Asgari kapasitenin kaybedildiği sürelerin toplamı, 17. maddedeki geçerlilik süresi boyunca 630 takvim gününden fazla olursa yetki belgesi iptal edilir. Belgenin süresi 17(1)’e göre 5 yıldır.

Bu hükümler yan yana okununca bir soru açık kalır. 24(1)’deki şart asgari kapasiteyi sağlayacak sayıdaki özmal taşıta yazılmıştır; 24(3)(a) ise yalnız “Birinci ve ikinci fıkrada belirlenmiş taşıt yaşlarını aşan taşıtlar” der. 14(21) de yaş nedeniyle asgari kapasiteden sayılmamayı (ç) ve re’sen düşümü (d) ayrı bentlerde sayar. Asgari kapasitenin üstünde kalan ve yaş sınırını aşmış bir özmal taşıtın taşıt belgesinde kalıp kalamayacağını ya da re’sen düşülüp düşülmeyeceğini Yönetmelik açıkça söylemez; bu yazı Bakanlığın uygulamasını doğrulamadı.

Otobüs, lojistik ve yurt içi nakliyat ambarı belgelerinde daha kısa bir süre de işler. 14(25)’e göre B1, B2, D1, D2, L1, L2 veya N2 sahibi asgari kapasite şartını kaybederse belge kapsamındaki faaliyeti, şartın kaybedildiği tarihten 90 gün sonra; kayıp %60’ı aşarsa bu oranın aşıldığı tarihte geçici olarak durdurulur. Faaliyete, asgari kapasitenin tamamı yeniden sağlandığında izin verilir ve fıkra 630 günlük kuralın uygulanmasını engellemez. 14(25), 14/1/2023’te yalnız L2 için eklenmiş, bugünkü hâlini 31/5/2024 tarihli ve 32562 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle almıştır.

Burada bir ayrıntı karışmaya açıktır. 14(20)’deki genel kural, kaybedilen bir şart 90 gün içinde giderilmezse faaliyetin geçici olarak durdurulmasıdır; ama bu kural asgari kapasiteyi dışarıda bırakır. 2018’deki ilk metin fıkrayı “bu maddede belirlenen asgari kapasite şartı hariç olmak üzere” diye kurar; 15/11/2019 ve 14/1/2023 değişiklikleri bu istisnaya T belgelerinin 14(14)(c) ve (d) şartlarını ekledi, fıkranın son cümlesi de hâlâ “asgari kapasite şartı dışındaki” şartlardan söz eder. Yaş yüzünden eksilen asgari kapasitenin sonucu bu yüzden 20. fıkradan değil, 21. ve 25. fıkralardan okunur.

Yaş hangi tarihten sayılır

24(2)(c) başlangıcı tek cümleyle verir: “Taşıtın yaşı, araç tescil belgesi kayıtlarındaki model yılından sonra gelen ilk takvim yılı esas alınarak hesaplanır.” Yönetmelik bir hesap örneği vermez; bu yazı da herhangi bir model yılı için sınırın hangi yıl dolduğunu türetmiyor. Aynı fıkranın (ç) bendi römork ve yarı römorku yaş şartının dışında tutar.

Başka metinler yaşı başka kayıtlardan sayar ve bunlar karıştırılmamalıdır:

Otobüs sınırı iki kez yükseldi: 10, 12, 15

Kamyon tarafındaki sınırlar ilk metinden bu yana aynıdır: C ve L2’de 15, L1, N1 ve N2’de 20. Otobüs sınırı ise iki kez yükseldi ve B ile D bunu farklı tarihlerde yaşadı.

15/11/2019 ile 23/6/2020 arasında D1, D2 ve D3’te sınır 12, B belgelerinde 10’du. Bugün otobüs için 10 ya da 12 yazan bir kaynak, bu değişikliklerden önceki bir metni aktarıyordur.

D4’ün hükümden çıkması bir yükseltme değil, kapsam daraltmasıdır. İlk metin D hükmünü bütün D türleri için yazmıştı; 25/5/2018’den beri hüküm yalnız D1, D2 ve D3’ü sayar ve 24. maddede D4 için başka bir yaş hükmü yoktur. D4 taşıt belgesine, merkezi işyerinin bulunduğu ilin plakasına kayıtlı en fazla 10 otobüs kaydedilebilir (24(1)(ç)(4)).

Kapanan belgeler ve kaldırılan sınır

C2, L2’ye dönüştü. C2 belgesi ticari amaçla yurt içi ve/veya uluslararası eşya taşımacılığı içindi ve C satırındaki 15 yaş sınırına tabiydi. 14/1/2023 tarihli ve 32073 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle eklenen geçici 10. madde, o tarihte geçerli C2 belgelerini başka bir işleme gerek kalmadan ve aynı geçerlilik tarihiyle L2 belgesiyle değiştirdi (1. fıkra), Yönetmelikte ve alt düzenleyici işlemlerde C2’ye yapılan atıfları L2’ye yapılmış saydı (7. fıkra) ve yeni C2 taleplerinin karşılanmayacağını hükme bağladı (8. fıkra). L2’nin sınırı da 15 olduğundan bu belge sahipleri için yaş rakamı değişmedi.

R belgesinin yerini taşıma işleri organizatörlüğü yetki belgesi aldı. R belgesi eşya taşımacılığı alanında taşıma işleri organizatörlüğü içindi ve 14(13) ondan yalnız sermaye ile uygun bir taşınmazın kullanım hakkını istiyordu; taşıt şartı, dolayısıyla yaş sınırı hiç olmadı. 31/12/2018 tarihli ve 30642 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle eklenen geçici 8. madde, 6/7/2018 tarihli ve 30470 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yönetmeliğinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yeni R belgesi düzenlenmeyeceğini ve düzenlenmiş olanların yenilenmeyeceğini söyledi. 23/6/2020 tarihli ve 31164 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikle eklenen üçüncü fıkra da o tarihte mevcut R1 ve R2 belgelerini herhangi bir işleme gerek kalmadan taşıma işleri organizatörlüğü yetki belgesiyle değiştirdi.

M belgesinin 20 yaş sınırı kaldırıldı. Tarifeli kargo işletmeciliğine ait M1 ve M2 belgelerinde, 2018 metnine göre asgari kapasiteyi sağlayacak sayıda özmal taşıt 20 yaşından büyük olamıyordu (24(1)(f)(2)). 2/7/2021 tarihli ve 31529 sayılı Resmî Gazete’deki değişikliğin 2. maddesi bu alt bendi, iki tekerlekli motorlu taşıtların asgari kapasite hesabına girmediğini söyleyen (3) numaralı alt bentle birlikte yürürlükten kaldırdı. Aynı değişikliğin 1. maddesi, M1’in 2018 metnindeki birim taşıt ve taşınmaz şartlarının yerine, M1 ve M2 için Posta Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliği kapsamında düzenlenen yetki belgesini koydu (14(10)). M belgesi Yönetmelikte duruyor; kalkan, yaş sınırıdır.

Muayene: sınır değil, takvim

Karayolları Trafik Kanunu’nun 34. maddesi, motorlu araçların muayenelerinin “yönetmelikte belirtilen süreler içinde” yaptırılmasını zorunlu tutar. Süreler, 6/1/2021 tarihli ve 31356 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç Muayenesi Hakkında Yönetmelik’in 14. maddesindedir. Bu yönetmelik 28/4/2023 tarihli ve 32174 sayılı, 10/12/2024 tarihli ve 32748 sayılı Resmî Gazetelerde değiştirildi ve 23/9/2004 tarihli ve 25592 sayılı Resmî Gazete’deki önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırdı (Md. 26).

Kamyon, çekici, otobüs, römork ve yarı römork son satıra girer. Muayene geçerlilik tarihi ise muayenenin onaylandığı tarihe, muayene tekrarında tekrarın onaylandığı tarihe, ilk kez tescil edilen yeni araçta uygunluk belgesinin tarihine göre belirlenir (14(4)). Süre dolmasa bile, kazaya karıştıktan sonra yetkili trafik zabıtasınca muayenesi gerekli görülen ya da üzerinde değişiklik yapılan araç özel muayeneye tabidir (14(2)).

Avrupa Birliği aynı işi başka bir tarihten sayar. Directive 2014/45/EU asgari kurallar koyar (Article 1) ve Article 5(1) süreleri “at least” kaydıyla yazar; Article 5(3) de üye devletlerin belirleyeceği sürenin “birinci paragraftaki aralıkları aşmayacağını” söyler. Aralıklar bu yüzden aşılamayan tavanlardır. Buna göre M2, M3, N2, N3, O3 ve O4 kategorilerindeki araçlar ilk tescil tarihinden en geç bir yıl sonra, sonra da en az yılda bir muayene edilir (Article 5(1)(b)); azami kütlesi 3,5 tonu aşmayan N1 yük aracında ilk muayene en geç dört yıl sonra, sonrakiler en az iki yılda birdir (Article 5(1)(a) ve Article 2(1)). Türk yönetmeliğinde böyle bir ağırlık eşiği yoktur: bir kamyonet de “diğer bütün motorlu araçlar” arasında yıllık döngüdedir. Avrupa kuralının ayrıntısı muayene ve yol kenarı denetimi yazısında.

Muayene yetki belgesine şu noktalarda bağlanır. Taşıt belgesine kaydedilecek taşıtın geçerli araç muayenesi bulunmalıdır (24(2)(a)); yurt dışında olduğu için süresinde muayene edilemeyen uluslararası taşıt, bu durum belgelenir ve yurda girişten itibaren 30 gün içinde başvurulursa kaydedilebilir. Yurt içindeki taşıt 30 takvim günü ya da daha uzun süre geçerli muayenesiz kalırsa, muayene süresi yurt dışındayken biten taşıt da yurda girişten itibaren aynı süre geçerli muayenesiz kalırsa taşıt belgesinden re’sen düşülür (24(3)(b) ve (c)); yukarıdaki bir aylık geri ekleme yolu bu iki bent için açıktır. 16/5/2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklikten beri, taşıt belgesinde kayıtlı olsa bile geçerli araç muayenesi bulunmayan taşıtın yurt dışına çıkışına müsaade edilmiyor.

Yetki belgesine sayılacak bir taşıtı ikinci el kamyon ya da ikinci el otokar olarak alırken bu yüzden iki tarih ayrı ayrı okunur: yaş için tescil kaydındaki model yılı; muayene için ise aracın onaylanan son muayenesinin ya da muayene tekrarının tarihi (14(4)). Uygunluk belgesindeki imal tarihi süreleri başlatır, ama daha önce muayene edilmiş bir aracın geçerlilik tarihini tek başına vermez.

İthalat: çekici, otobüs ve eşya taşıyan kamyon için yaş satırı yok

Kısaca: kullanılmış araç ithalatı izne tabidir; tebliğ çekici, otobüs ve eşya taşıyan kamyon pozisyonları için sayısal bir yaş yazmaz.

İthalat Rejimi Kararı’nın 7(1). maddesi eski, kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu ve yatık eşyanın ithalini izne tabi tutar. Ayrıntı, 31/12/2025 tarihli ve 33124 (3. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kullanılmış veya Yenileştirilmiş Eşya İthalatına İlişkin Tebliğ’dedir (İthalat: 2026/9). Tebliğ 1/1/2026’da yürürlüğe girdi (Md. 14) ve 2025/9 sayılı tebliği yürürlükten kaldırdı (Md. 12); her yıl yeniden çıkarıldığı için yürürlükteki sayıya bakmak gerekir.

Tebliğin Ek-1 listesinde 87. fasıldan yalnız bir satır vardır: 8705.10.00.00.19. Satır Grup 1’dedir; gümrük kıymeti sütununda adet başına 600.000 ABD doları, eşya yaş sınırı sütununda 10 yıl yazar. Dipnot (b)’ye göre yaş, belge tarih ve numarasının alındığı yıl hariç üretim yılına göre hesaplanır. Aynı satır 2025/9 tebliğinin listesinde de vardı. Armonize Sistem’de 87.05 pozisyonu, esas olarak insan ya da eşya taşımak için tasarlanmamış özel amaçlı motorlu taşıtlardır; 8705.10 alt pozisyonu ise “crane lorries”, yani vinçli kamyonlardır. Yaş sınırı taşıyan tek satır bu yüzden eşya taşıyan kamyonların 8704 pozisyonunda değil, vinçli kamyonların alt pozisyonundadır. On iki haneli satırın ulusal tanımı bu yazıda doğrulanmadı.

Yarı römork çekicilerini de kapsayan traktör pozisyonu 8701, sürücü dahil on veya daha fazla kişi taşıyan motorlu taşıtların pozisyonu 8702 ve eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtların pozisyonu 8704 listede yoktur. Liste dışında kalan eşya için gümrük beyannamesinin tescilinde “0962-TPS-İzin Belgesi (Kullanılmış Eşya-Liste Dışı)” aranır (4(3)); bu başvurular ithalatçının niteliği, eşyanın miktarı, eşyanın iç piyasadan tedarik şartları, ekonomik ömrü ve verimliliği gibi etkenler göz önüne alınarak değerlendirilir (7(7)). İzin belgesi belge tarihinden itibaren altı ay geçerlidir ve süresi uzatılmaz (9(1)). Tebliğ bu araçlar için sayısal bir yaş yazmaz; iznin uygulamada verilip verilmediği bu yazının konusu değildir. Tebliğ kapsamında verilen izinler de diğer mevzuat kapsamında alınması gereken izin ve belgelerin yerine geçmez (11(4)); bu yazı o mevzuatı incelemedi.

Son bir çekince

11(3). madde, 11/5/2021’de eklenen hâliyle, Bakanlığa salgın, olağanüstü hal, gerginlik, buhran, kriz dönemleri ile afet ve acil durumlarında taşıt yaşlarını azaltan, artıran ya da durduran geçici düzenlemeler yapma yetkisi verir. Bu yazı, bu yetkiye dayanılarak yapılmış ve bugün yürürlükte olan bir geçici düzenleme bulunup bulunmadığını doğrulamadı. Tablodaki sınırlar Yönetmeliğin kendi metnidir.