Kamyon ve tır hız sınırları: Türkiye'de kamyon, çekici ve otobüs için yönetmelik tablosu

Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 100. maddesindeki tabloya göre römorksuz kamyon ve çekici için hız sınırı, aksine bir işaret bulunmadıkça, km/sa olarak şöyledir: yerleşim yeri içinde 50, şehirlerarası çift yönlü karayolunda 80, bölünmüş yolda 85, otoyolda 90; otobüs için aynı sıra 50, 80, 90 ve 100. Römorklu ya da yarı römorklu araçlar için Yönetmelik, aynı cins römorksuz aracın en çok hız sınırından saatte 10 km daha düşük bir sınır yazar (parantezle istisnalar sayar, aşağıda); kamyon ve çekici için bunun karşılığı 40, 70, 75 ve 80 km/sa olur, ama bu dört rakam tabloda yazılı değildir, bizim hesabımızdır.

Yönetmelik ve Kanun hızı “km/s” diye yazar; bu yazının düz metni sitenin yazımıyla “km/sa” yazar. İkisi aynı birimdir, saatte kilometredir; alıntılarda “km/s” korunur. Yazı yalnız kamyon, çekici, otobüs, minibüs, tehlikeli madde taşıyan, özel izinle karayoluna çıkan ve arızalı aracı çeken araçların satırlarını alır; otomobil, panelvan, motosiklet, traktör ve iş makinesi satırları konu dışıdır. Belirli bir yolun, ilin ya da köprünün levhayla konmuş sınırı da bu yazıda yoktur.

Sınırı hangi metin koyuyor

Üst çizgiyi Kanun çeker, tabloyu Yönetmelik yazar. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 50. maddesinin birinci fıkrası (25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Kanunun 34. maddesiyle değişik) şöyle der: “Motorlu araçların cins ve kullanma amaçlarına göre sürülebileceği en çok ve en az hız sınırları, şehirlerarası çift yönlü karayollarında 90 km/s, bölünmüş yollarda 110 km/s, otoyollarda 120 km/s hızı geçmemek üzere yönetmelikte belirlenir.” Belirlemeyi Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 100. maddesi yapar. Birinci fıkrası tablonun kapsamını şöyle çizer: “Karayolları Trafik Kanununda ve bu Yönetmelikte yazılı kayıt ve şartlar dışında ve aksine bir işaret bulunmadıkça yol durumlarına göre römorksuz araç cinsleri için saatteki asgari ve azami hız sınırları aşağıda gösterilmiştir.” Bu cümleden üç kayıt okunur: tablo römorksuz araç cinsleri içindir, saatteki hızı verir ve aksine bir işaret ya da Kanun ve Yönetmelikte yazılı bir kayıt yoksa geçerlidir.

Sürüm bilgisi: Yönetmelik ilk olarak 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki konsolide metin (en son 3/7/2026 tarihli ve 33299 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklik işlenmiş) 28 Eylül 2026’da okundu; Md. 100’deki değişiklik işaretlerinin en yenisi 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete’yi gösteriyor. Md. 100’ün kendisi 1/9/2010 tarihli ve 27689 sayılı Resmî Gazete ile değişik metindir; içindeki işaretler şunlardır: 21/3/2012 tarihli ve 28240 sayılı (panelvan satırı eki), 19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı (ikinci, beşinci ve sekizinci fıkralar) ve 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı (tehlikeli madde satırı değişik, özel yük satırı ek) Resmî Gazeteler.

Kamyon, çekici ve otobüs için tablo

Aşağıdaki tablo, Md. 100 tablosunun bu yazının konusuna giren satırlarını Yönetmelikteki sütun düzeniyle verir: “Yerleşim yeri dışında” başlığı altında iki sütun vardır (şehirlerarası çift yönlü karayolları ve bölünmüş yollar), otoyollar ise ayrı bir sütundur.

Otobüs ve minibüs Yönetmelikte ayrı satırlardır ama rakamları aynıdır. Tabloda ayrı bir kamyonet satırı (N1) da vardır ve rakamları farklıdır: 50, 80, 85 ve 95 km/sa; kamyon ve çekiciyle karıştırılmasın diye anılıyor, bu yazının konusu değildir.

Yol türleri ve araç cinsleri Yönetmelikte nasıl tanımlı

Sütun başlıklarındaki üç terimin tanımı Md. 3’te şöyledir; “şehirlerarası çift yönlü karayolu” için bu yazı bir tanım aktarmıyor.

• Yerleşim yeri: “Yerleşim Yeri (Birimi): Kendisine ulaşan karayolları üzerinde sınırının başlangıcı ve bitimi bir işaret levhası ile belirlenmiş olan … il, ilçe, köy veya mezra gibi yerlerdir.”
• Bölünmüş karayolu: “Bir yöndeki trafiğe ait taşıt yolunun bir ayırıcı ile belirli şekilde diğer taşıt yolundan ayrılması ile meydana gelen karayoludur.”
• Otoyol: “Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol): Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak izin verilen motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur.”

Tablonun araç cinsleri için Md. 3 şunları yazar:

• Kamyon: “İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3.5 tondan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu araçtır.”
• Çekici: “Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu araçtır.”
• Otobüs ve minibüs: “Otobüs: … Yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücüsü dahil dokuzdan fazla oturma yeri olan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa dahildir. Sürücüsü dahil oturma yeri onyediyi aşmayan otobüslere minibüs denir.” Bu tanım 17/4/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete ile değişiktir.
• N2 ve N3: “N2 Sınıfı: Yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 3.5 tonu aşan, ancak 12 tonu aşmayan motorlu araçtır.” “N3 Sınıfı: Yük taşımasında kullanılan ve azami ağırlığı 12 tonu aşan motorlu araçtır.”
• M2 ve M3: “M2 Sınıfı: Yolcu taşımasında kullanılan, sürücü dahil 9’dan fazla oturma yeri olan ve azami ağırlığı 5 tonu aşmayan motorlu araçtır.” “M3 Sınıfı: … azami ağırlığı 5 tonu aşan motorlu araçtır.”

M2 ve M3 otobüslerin UN R107’deki alt sınıfları ayrı bir yazıda, azami yüklü ağırlığın ne ölçtüğü kamyon ağırlıkları yazısında, kamyon ve çekicinin hangi ehliyet sınıfıyla kullanıldığı kamyon ehliyeti yazısında anlatılıyor.

Römork ya da yarı römork takılınca: “tır” için 10 km/sa kuralı

Md. 100’ün beşinci fıkrası (19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete ile değişik) tablodaki rakamları römorklu araçlar için değiştirir: “Römorklu veya yarı römorklu araçlarda (Römork takmış LTT ile tehlikeli madde taşıyan araçlar ve özel yük taşıma izin belgesi veya özel izin belgesi ile karayoluna çıkan araçlar hariç) en çok hız sınırı aynı cins römorksuz araçlara ait en çok hız sınırından saatte 10 km daha düşüktür.” Römork ve yarı römork Md. 3’te şöyle tanımlanır: “Römork: Motorlu araçla çekilen insan veya yük taşımak için imal edilmiş motorsuz araçtır.” “Yarı Römork: Bir kısmı motorlu taşıt veya araç üzerine oturan, taşıdığı yükün ve kendi ağırlığının bir kısmı motorlu araç tarafından taşınan römorktur.” Üst yapı tipleri römork tipleri yazısında.

“Tır” sözcüğü Md. 100 tablosunda satır adı olarak yoktur; satır “Kamyon (N2-N3), Çekici (N2-N3)”tir. Türk Dil Kurumu’nun Güncel Türkçe Sözlük’ündeki “tır” maddesi şöyledir: “Genellikle uluslararası kara yolu taşımacılığında kullanılan, dingil sayısı fazla olan uzun kamyon”. Bu yazı “tır”ı hukuki bir araç cinsi olarak tanımlamaz; “tır” sorusunu iki yerden yanıtlar: tablodaki kamyon ve çekici satırı ile beşinci fıkradaki römork kuralı.

Yönetmelik römorklu kamyon ya da çekici için ayrı bir satır yazmaz. Beşinci fıkradaki saatte 10 km düşüşü tablodaki kamyon ve çekici satırına uygularsak (bizim hesabımız):

Bu hesap fıkranın parantezindeki istisnalar dışındaki araçlar içindir; istisnalar bir sonraki bölümde.

Tehlikeli madde ve özel izinli yük

Tabloda tehlikeli madde taşıyan araçlar için rakamlar 30, 50, 60 ve 70 km/sa, özel yük taşıma izin belgesi ya da özel izin belgesi ile karayoluna çıkan araçlar için 30, 50, 50 ve 60 km/sa yazılıdır; ikisi de “Belgelerinde aksine bir hüküm yoksa” kaydıyla yazılıdır. Hangi araçların tehlikeli madde aracı sayıldığı ADR yazısında anlatılıyor. Özel yük taşıma izin belgesinin ya da özel izin belgesinin nasıl alındığı ve hangi yükler için verildiği bu yazıda incelenmedi.

Beşinci fıkranın parantezi, yukarıda aynen verildiği gibi, tehlikeli madde taşıyan araçları ile özel yük taşıma izin belgesi veya özel izin belgesi ile karayoluna çıkan araçları “hariç” diye anar. Bizim okumamız: tehlikeli madde taşıyan araç römorklu ya da yarı römorklu olsa da bu düşüş uygulanmaz ve tablodaki 30, 50, 60 ve 70 km/sa geçerli kalır. Yönetmelik bu sonucu ayrıca yazmaz; parantezde geçen “LTT” kısaltmasını da bu yazı açıklamıyor.

Dördüncü fıkra boş tehlikeli madde aracı için ayrı bir cümle koyar: “Tehlikeli madde taşımaya mahsus olup, boş olarak trafiğe çıkan araçlar yukarıda belirtilen kendi sınıfına giren araçlara ait hızla sürülebilirler.” Bu fıkra ile beşinci fıkranın birlikte okunuşu belirsiz olduğundan, boş bir tehlikeli madde aracının yarı römorkla hangi rakama tabi olduğu bu yazıda hesaplanmadı.

Asgari hızlar ve çekme

Md. 100’ün üçüncü fıkrası asgari hızı araç cinsine göre ayırmaz: “Zorunlu haller dışında şehirlerarası karayolunu kullanan motorlu araçlarda araç cinsi gözetilmeksizin asgari hız sınırı 15 km/s, otoyollarda ise 40 km/s’tir.”

Çekmeye ilişkin iki hüküm vardır. Tabloda “Arızalı bir aracı çeken araçlar” satırı 20, 20, 30 ve 40 km/sa yazar. Altıncı fıkra ayrıca şöyle der: “Servis freni bozuk araçları çeken araçlar saatte 15 km.’nin üstünde bir hızla sürülemez.” Bu yazı iki hükmün birbirine göre nasıl okunacağını yorumlamıyor.

Hız sınırlayıcı: 99 ve 110 km/sa ayarı

Md. 99’un birinci fıkrasının (c) bendi (11/4/2003 tarihli ve 25076 sayılı Resmî Gazete ile eklenmiş, 19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete ile değişik) hız sınırlayıcı cihazı zorunlu kılar: “N2 ve N3 sınıfı kamyon ve çekiciler ile M2 ve M3 sınıfı minibüs ve otobüslerde hız sınırlayıcı cihaz bulundurulması ve kullanılması zorunludur.” Bent dört istisna sayar:

1. “Kamu düzeninden sorumlu … acil servis hizmetlerinde kullanılan motorlu araçlar.”
2. “Yapısı itibariyle hızı 99 km/s’i aşmayan N2 ve N3 sınıfı kamyon ve çekiciler ile 110 km/s’i aşmayan M2 ve M3 sınıfı minibüs ve otobüsler.”
3. “Karayolunda bilimsel amaçlı deney yapmak üzere kullanılan motorlu araçlar.”
4. “Şehir içinde sadece kamu hizmetinde kullanılan motorlu araçlar.”

Bendin son paragrafı iki şey söyler: “Hız sınırlayıcı cihazların durum ve nitelikleri Yönetmelik ekinde yer alan 1 Sayılı Cetvelde gösterilmiştir. Bu madde kapsamındaki araçlara takılacak hız sınırlayıcı cihazların hangi modeldeki araçları kapsayacağı konusu ile uygulamaya hangi tarihten itibaren başlanacağı hususu İçişleri Bakanlığınca belirlenir.” Cetvel ve Bakanlığın bu konudaki kararı bu yazıda okunmadı; bu yüzden yazı bir model yılı, başlangıç tarihi ya da teknik nitelik vermez.

Ayar değeri Md. 100’ün ikinci fıkrasındadır (19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete ile değişik): “Hız sınırlayıcı cihaz bulundurma ve kullanma zorunluluğu olan araçlarda; yol ayrımı yapılmaksızın M2 ve M3 sınıfı otobüs ve minibüslerde hız sınırı ayarlaması 110 km/s, N2 ve N3 sınıfı kamyon ve çekicilerde ise 99 km/s’tir. Bu araçlar şehir içi yollarda ise diğer araçların tabi olduğu azami hız sınırlarına uymak zorundadırlar.”

Bu yazı 99 ve 110’u bir hız izni olarak yorumlamaz. Yalnız iki rakamın yan yana konması vardır: tablodaki hız sınırı ile ikinci fıkradaki ayar değeri iki ayrı rakamdır ve ayar değeri tablodakinden yüksektir.

Hız sınırlayıcı Md. 99(c)’nin cihazıdır; akıllı hız asistanı ayrı bir sistemdir ve Avrupa Birliği’ndeki takvimi zorunlu sürücü destek sistemleri yazısında anlatılıyor.

Levhalar ve yerel artırımlar

Tablonun rakamları levhayla değişebilir. Kanun’un 50. maddesinin son fıkrası şöyle der: “Bu Kanunla yetki verilen kuruluşlar tarafından yönetmelikte belirtilen hız sınırları yol ve trafik durumuna göre azaltılabilir veya çoğaltılabilir. Bu hallerde durum trafik işaretleri ile belirtilir ve uygun vasıtalarla duyurulur.” Yönetmeliğin 101. maddesinin birinci fıkrası sürücünün yükümlülüğünü aynı kayıtla koyar: “Sürücüler aksine bir karar alınıp işaretlenmemişse bu Yönetmeliğin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarını aşmamak zorundadırlar.” Beşinci fıkra levha konusunda şunu ekler: “… hız sınırlarının azami haddini belirten trafik işaret levhalarının bulunduğu yerlerde, tayin edilmiş olan hız sınırında seyreden taşıt sürücüleri hakkında da Karayolları Trafik Kanununun 51 inci maddesine göre işlem yapılmaz.”

Artırım yetkisini belirli bir merciye veren hükümler şunlardır:

• İçişleri Bakanlığı. Kanun’un 50. maddesinin ikinci fıkrası (17/10/1996 tarihli ve 4199 sayılı Kanunun 21. maddesiyle eklenmiş) ile Yönetmeliğin 100. maddesinin yedinci fıkrası, Bakanlığa hız sınırlarını artırma yetkisi verir; iki metin de bu yetkiyi “otomobiller için” yazar. Bu iki fıkrada kamyon, çekici ya da otobüs için böyle bir Bakanlık yetkisi yazılı değildir. Yetkinin hangi yolda kullanıldığı bu yazıda incelenmedi.
• Trafik komisyonları ve ulaşım koordinasyon merkezleri. Md. 100’ün sekizinci fıkrası (19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete ile değişik), il ve ilçe trafik komisyonlarına ve ulaşım koordinasyon merkezlerine, yerleşim yeri içinden geçen bölünmüş devlet ve il yolları ile belediyelerin yapım ve bakımından sorumlu olduğu, fıkrada nitelikleri sayılan bölünmüş karayollarında “araç cinsleri için ayrı ayrı olmak üzere” hız sınırlarını artırma yetkisi verir. Fıkranın rakamları şunlardır: “… hız sınırlarını 32 km/s’e, yerleşim yeri içinde bulunan diğer bölünmüş karayollarında ise 20 km/s’e kadar artırmaya yetkilidir.” Belirli bir yolda hangi rakamın uygulandığı bu yazıda yok.

Md. 101’in üçüncü fıkrası (19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı Resmî Gazete ile değişik) geçme sırası için ayrı bir kayıt koyar: “İki yönlü karayolunda geçme sırasında, geçme kuralının mecbur kıldığı şartlar dolayısıyla, bu Yönetmeliğin aynı cins taşıtlar için tayin ettiği hız sınırlarını aşan taşıt sürücülerine 2918 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre işlem yapılmaz.”

Kanundaki ceza basamakları (27 Şubat 2026’dan beri)

Sınırı aşmanın yaptırımı Yönetmelikte değil, Kanun’un 51. maddesindedir. Madde 12/2/2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanunun 14. maddesiyle değiştirilmiştir (“Madde 51 – (Değişik:12/2/2026-7574/14 md.)”); Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki yürürlük tablosunda 7574 satırında 51. madde 27/2/2026 tarihiyle yer alır. Bu yazı yalnız Kanun metnindeki rakamları verir; maddenin önceki metnini açmadı, bir karşılaştırma yapmaz.

İkinci fıkra cezayı tespit edilen aşımın miktarına bağlar: “Hız ölçen teknik cihaz veya çeşitli teknik usullerle yapılan tespit sonucu yönetmelikte belirlenen hız sınırlarını;” diye başlar ve yerleşim yeri içi (a) ile yerleşim yeri dışı (b) için ayrı basamaklar sayar. Bantlar yalnız yerleşim yeri içi ve dışı diye ayrılır; araç cinsine göre ayrı bir bant yazılı değildir. Yönetmeliğin 101. maddesinin ikinci fıkrası ölçümü şöyle anlatır: “Araç sürülürken yapılan hız, radar ve benzeri teknik cihazlarla ölçülebileceği gibi kronometre veya değişik usullerle de ölçülerek tespit edilebilir.”

Kanun, sürücü belgesinin geri alınmasını (a) ve (b) bentleri için ayrı ayrı yazar; her ikisinde de metin aynıdır: “a) (7) numaralı alt bendinin ihlali halinde her seferinde 30 gün, b) (8) numaralı alt bendinin ihlali halinde her seferinde 60 gün, c) (9) numaralı alt bendinin ihlali halinde ise her seferinde 90 gün, süre ile sürücülerin sürücü belgeleri geri alınır.” Yukarıdaki tablolarda 7, 8 ve 9 numaralı alt bentlerin karşılığı, Kanun metnindeki sıralamadır.

Bu yazının doğrulamadıkları

• 7574 sayılı Kanunun Resmî Gazete’deki kendi metni açılmadı; Md. 51 metni ve yürürlük tarihi Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki konsolide Kanun metninden alındı.
• 1/9/2010 ve 17/4/2015 tarihli değişiklik yönetmelikleri ayrıca açılmadı; tablo değerleri Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki konsolide Yönetmelik metninden alındı. 19/2/2014 tarihli ve 28918 sayılı değişiklik Resmî Gazete’den ayrıca açıldı ve 99, 110, 10 km, 32 ve 20 rakamlarını aynen doğruladı.
• Yönetmeliğin önceki metinleri (2010 öncesi tablo, 2014 öncesi sınırlayıcı değeri, 2015 öncesi tehlikeli madde satırı) açılmadı; bu yazı geçmiş rakamlardan söz etmez.
• Md. 101’in dördüncü fıkrası bu yazıda aktarılmadı: onun Kanun Md. 51’in 27/2/2026’dan beri km/sa bantlarıyla yazılmış ceza başlangıcıyla ilişkisi için resmî bir açıklama aranmadı; yazı bu yüzden iki metni birleştiren bir eşik cümlesi kurmuyor.
• Ceza tutarlarının sonradan güncellenip güncellenmediği, ödemede indirim, ceza puanı ve işletene ilişkin hükümler incelenmedi; tablolardaki rakamlar 28 Eylül 2026’da okunan Kanun metnindendir.
• Hız sınırlayıcının hangi model yılından itibaren zorunlu olduğu ve 1 Sayılı Cetvel’deki nitelikler okunmadı.
• Okul servisi ve turizm taşımacılığı için ayrı bir hız kuralı olup olmadığı taranmadı. Belirli yol, il ve köprü sınırları ile otomobiller için artırım yetkisinin kullanıldığı yollar konu dışı bırakıldı.
• “LTT” kısaltması ve “şehirlerarası çift yönlü karayolu” için Md. 3’teki karşılık aktarılmadı.