Kamyon nedir? M, N ve O araç sınıfları, kamyon ile kamyonet farkı

Avrupa Birliği’nin motorlu araçların ve römorklarının onayına ve piyasa gözetimine ilişkin tüzüğü olan (AB) 2018/858 sayılı Tüzük’te N kategorisindeki bir araç, “designed and constructed primarily for the carriage of goods” (esas olarak eşya taşımak için tasarlanmış ve imal edilmiş; sitenin çevirisi) bir motorlu araçtır. Aynı Tüzük’te M kategorisindeki bir araç “primarily for the carriage of passengers and their luggage” (esas olarak yolcuların ve bagajlarının taşınması için; sitenin çevirisi) tasarlanmış ve imal edilmiş bir motorlu araçtır; O kategorisi ise “consists of trailers” (römorklardan oluşur; sitenin çevirisi) (Madde 4(1), 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metin). Her kategori azami kütleye göre, M ayrıca oturma yerlerine göre bölünür: örneğin N3, “with a maximum mass exceeding 12 tonnes” (azami kütlesi 12 tonu aşan; sitenin çevirisi) motorlu araçları kapsar. UNECE Dünya Forumu WP.29’un bir kararı olan BM’nin Araçların Yapımına İlişkin Konsolide Kararı (Consolidated Resolution on the Construction of Vehicles, R.E.3) aynı kategorileri aynı sınırlarla, kilogram cinsinden koyar. Lorry, truck, Lkw, kamyon, camión ve грузовик, yük taşıtı için kullanılan gündelik sözcüklerdir; bir ulusal metin bunlardan birini tanımladığında kendi terimlerini ve sınırlarını kullanır; bunlar aşağıda karşılaştırılıyor.

Bunlar araç kategorileridir. C1, C, D1 ve D gibi sürücü belgesi (ehliyet) sınıfları ayrı bir harf dizisidir ve kamyon ehliyeti ile otobüs ehliyeti sayfalarında anlatılıyor.

Durum: 8 Ekim 2026. Her metin o gün, kaynak listesinde belirtilen sürümüyle okundu: (AB) 2018/858 sayılı Tüzük 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metniyle (İngilizce, Almanca ve İspanyolca), R.E.3, 7. revizyonuyla (İngilizce ve Rusça), Türk metinleri güncel hâliyle, İspanya’nın Reglamento General de Vehículos’u en son 26 Haziran 2026’da güncellenmiş hâliyle, İngiliz metinleri legislation.gov.uk’de revize edilmiş hâliyle, ABD Federal Düzenlemeler Kodu (Code of Federal Regulations) ise 1 Ekim 2025 itibarıyla revize edilmiş baskısıyla; Federal Register’da yaptığımız arama, kullanılan iki ABD bölümünü değiştiren daha sonraki bir kural bulmadı. AB konsolide metni “is meant purely as a documentation tool and has no legal effect” (yalnızca bir belgeleme aracı olarak tasarlanmıştır ve hukuki etkisi yoktur; sitenin çevirisi), İspanyol konsolide metni ise “de carácter informativo” (bilgilendirme amaçlı) bir metindir. Türk mevzuatından yapılan alıntılar özgün metniyle verilir; İngilizce ve İspanyolca alıntılar özgün sözcükleri korur, sitenin çevirisi ayraç içinde izler.

M, N ve O kategorileri ve sınırları

(AB) 2018/858 sayılı Tüzük bu kategorileri AB ve ulusal tip onayı ile bireysel araç onayı için kullanır (Ek I, Kısım A, nokta 1); R.E.3 ise bunları 2. paragrafında belirler. Tablo her iki metnin ifadesini verir.

M ve N kategorileri en az dört tekerlekli araçlar içindir: R.E.3 bunu 2.2 ve 2.3. paragrafların başlıklarında (“Power-driven vehicles having at least four wheels”; en az dört tekerlekli, motorla yürütülen araçlar), (AB) 2018/858 sayılı Tüzük ise motorlu araç tanımında söyler; bu tanım ayrıca “a maximum design speed exceeding 25 km/h” (25 km/sa üzerinde bir azami tasarım hızı; sitenin çevirisi) arar (Madde 3(16)). Tüzük’teki M2 ve M3, “regardless of whether those motor vehicles have space for standing passengers” (bu motorlu araçlarda ayakta yolcu alanı bulunup bulunmadığına bakılmaksızın; sitenin çevirisi) uygulanır; M1 ise “without space for standing passengers” (ayakta yolcu alanı olmayan; sitenin çevirisi) araçları kapsar.

Azami kütle. Tüzük’ün Ek I’inde “‘Maximum mass’ means the ‘technically permissible maximum laden mass’” (‘azami kütle’, ‘teknik olarak izin verilen azami yüklü kütle’ demektir; sitenin çevirisi) (giriş bölümü, nokta 1.4) ve “The manufacturer is responsible for the categorisation of a type of vehicle into a specific category” (bir araç tipinin belirli bir kategoriye sınıflandırılmasından üretici sorumludur; sitenin çevirisi) (giriş bölümü, nokta 3.1). Bir aracın yolda ne kadar ağır olabileceğini başka kurallar belirler; AB için bunlar, azami izin verilen boyutlara ve ağırlıklara ilişkin 96/53/AT sayılı Direktif’tedir; bkz. kamyon ağırlıkları.

Çeken araçlar ve römorklar. Bir yarı römork çekicisi için “the maximum mass to be considered for classifying the vehicle shall include the maximum mass of the semi-trailer borne by the fifth wheel coupling” (aracın sınıflandırılmasında dikkate alınacak azami kütle, yarı römorkun çeki tablası bağlantısı tarafından taşınan azami kütlesini de içerir; sitenin çevirisi) (Ek I, giriş bölümü, nokta 2.2.1). Merkezi dingilli römork veya sabit çeki oklu römork çekebilen bir motorlu araç için bu kütle “the maximum mass transferred to the towing vehicle by the coupling” (bağlantı aracılığıyla çeken araca aktarılan azami kütle; sitenin çevirisi) değerini de içerir (nokta 2.2.2). Yarı römork, merkezi dingilli römork ve sabit çeki oklu römork için esas alınan kütle “the maximum mass transmitted to the ground by the wheels of an axle or group of axles when coupled to the towing vehicle” (çeken araca bağlıyken bir dingilin veya dingil grubunun tekerlekleri tarafından zemine iletilen azami kütle; sitenin çevirisi) olur (nokta 2.2.3).

Özel donanım. “Vehicles fitted primarily with fixed equipment such as machinery or apparatus shall be regarded as N or O category” (esas olarak makine veya cihaz gibi sabit donanımla donatılmış araçlar N veya O kategorisinde sayılır; sitenin çevirisi) (Ek I, giriş bölümü, nokta 2.3.1). R.E.3’te vinçli araçlar, atölye araçları ve reklam araçları gibi bazı özel amaçlı araçların taşıdığı donanım ve tesisatlar “are regarded as being equivalent to goods” (eşyaya eşdeğer sayılır) (2.3.4.2).

Eşya mı yolcu mu: N1’in bittiği ve M1’in başladığı yer

Bir van veya pick-up aracın N1 mi yoksa M1 mi olduğuna (AB) 2018/858 sayılı Tüzük’ün Ek I, Kısım A, 3. noktasındaki ölçütlerle karar verilir; 3.2 ila 3.6. noktaların şartları “shall be met for all variants and versions within the type of vehicle” (araç tipi içindeki tüm varyantlar ve versiyonlar için karşılanmalıdır; sitenin çevirisi) (nokta 3.7):

• Ayrım. “As a matter of principle, the compartment(s) where all the seating positions are located, shall be completely separated from the loading area” (ilke olarak, tüm oturma yerlerinin bulunduğu bölme veya bölmeler yükleme alanından tamamen ayrılmış olmalıdır; sitenin çevirisi) (3.2). Yükleme alanında, taşınan kişileri “against the displacement of the load during driving, including severe braking and cornering” (sert frenleme ve virajlar dahil, sürüş sırasında yükün yer değiştirmesine karşı; sitenin çevirisi) koruyan sabitleme tertibatı varsa kişiler ve eşya aynı bölmede taşınabilir (3.3).
• Oturma yerleri. Sürücünün oturma yeri hariç, N1 aracında en fazla 6, N2 veya N3 aracında en fazla 8 (3.5).
• Taşıma kapasitesi. “Vehicles shall show a goods-carrying capacity equal or higher than the person-carrying capacity expressed in kg” (araçların eşya taşıma kapasitesi, kg olarak ifade edilen kişi taşıma kapasitesine eşit veya ondan yüksek olmalıdır; sitenin çevirisi) (3.6). Nokta 3.6.1, P’nin teknik olarak izin verilen azami yüklü kütle, M’nin yürür vaziyetteki kütle, N’nin de sürücününki hariç oturma yeri sayısı olduğu denklemler koyar: N 0 olduğunda P – M ≥ 100 kg; N 0’dan büyük ve 2’den büyük olmadığında P – (M + N × 68) ≥ 150 kg; N 2’den büyük olduğunda P – (M + N × 68) ≥ N × 68.
• Vanlar. Sürücü bölmesi ile yükün tek bir birim içinde olduğu BB kasa için nokta 3.8.2 şunları ekler: eşyanın yüklenmesi bir arka kapıdan, bir bagaj kapağından (tailgate) veya bir yan kapıdan mümkün olmalıdır; arka kapı veya bagaj kapağı olduğunda yükleme açıklığı, tek sıra koltuk veya yalnızca sürücü koltuğu varsa en az 600 mm yüksekliğindedir, iki veya daha fazla sıra varsa en az 800 mm yüksekliğinde ve en az 12.800 cm² yüzeyindedir; yük alanı genel olarak düzdür ve uzunluğu dingil mesafesinin en az %40’ı (tek sıra koltuk veya tek koltukla) ya da %30’udur (iki veya daha fazla sırayla).

“A vehicle shall be categorised as N1 when all the applicable criteria are met. When one or more of the criteria are not met, the vehicle shall be categorised as M1” (uygulanabilir ölçütlerin tümü karşılandığında araç N1 olarak sınıflandırılır. Ölçütlerden biri veya birkaçı karşılanmadığında araç M1 olarak sınıflandırılır; sitenin çevirisi) (nokta 3.8.1).

Otobüs sınıfları ve kasa kodları

R.E.3, M2 ve M3 kategorilerindeki araçları kapasitelerine göre ayırır: sürücü dışında 22’den fazla yolcu için Class I, II ve III, 22’den fazla olmayan yolcu için Class A ve B vardır (2.2.4). Her sınıfın neyi gerektirdiği otobüs sınıfları sayfasında anlatılıyor. R.E.3 ayrıca O2, O3 ve O4 kategorilerindeki römorkları üç tipe ayırır: yarı römork, tam römork ve merkezi dingilli römork (2.4.5).

(AB) 2018/858 sayılı Tüzük’ün Ek I, Kısım C’si iki harfli bir kasa kodu ekler; bu kod “primarily to complete and completed vehicles” (esas olarak tam ve tamamlanmış araçlara; sitenin çevirisi) uygulanır (nokta 1.1).

BA kodlu lorry, “A vehicle that is designed and constructed exclusively or principally for conveying goods. It may also tow a trailer.” (yalnızca veya esas olarak eşya taşımak için tasarlanmış ve imal edilmiş araç; bir römork da çekebilir; sitenin çevirisi) olarak tanımlanır. BB kodlu van, “A lorry with the compartment where the driver is located and cargo area within a single unit” (sürücünün bulunduğu bölme ile yük alanı tek bir birim içinde olan lorry; sitenin çevirisi) olarak tanımlanır; BE kodlu pick-up truck’ın ise “a maximum mass not exceeding 3 500 kg” (3.500 kg’ı aşmayan bir azami kütlesi; sitenin çevirisi) vardır. Curtainsider’dan lowbed’e kadar yarı römorklar üzerine kurulan üst yapılar römork tipleri sayfasında, O3 ve O4 römorklarının frenleri ise römork frenleri ve EBS sayfasında anlatılıyor.

Eurostat, UNECE ve Uluslararası Ulaştırma Forumu’nun (International Transport Forum) Ulaştırma İstatistikleri Sözlüğü (Glossary for transport statistics), istatistik terimlerini R.E.3 kategorilerine bağlar: light goods road vehicle (hafif karayolu yük taşıtı) “a gross vehicle weight of not more than 3 500 kg” (en fazla 3.500 kg brüt araç ağırlığı) olan ve N1 kategorisini kapsayan taşıttır; heavy goods road vehicle (ağır karayolu yük taşıtı) 3.500 kg’ın üzerindedir ve “Refers to categories N2 and N3” (N2 ve N3 kategorilerini ifade eder); lorry/truck ise “Rigid road motor vehicle designed, exclusively or primarily, to carry goods” (yalnızca veya başlıca eşya taşımak için tasarlanmış rijit karayolu motorlu taşıtı) olarak tanımlanır.

Gündelik sözcükler ve metinlerdeki terimler

Ulusal hukuk kamyonu ve otobüsü nasıl tanımlıyor

Ulusal metinler araçları kendi amaçları için tanımlar ve kendi sınırlarını çizer. Tablo, okunan metinlerdeki tanımları verir; ifadeleri karşılaştırır, hangi aracın başka bir metne göre hangi kategoriye girdiğini söylemez.

Türkiye. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, N1 sınıfı taşıtı tanımlamanın yanı sıra (Madde 4(1)(bbbb)), şu taşımaları kapsamı dışında bırakır: “N1 ve N1G araç sınıfında yer alan kamyonet cinsi olarak tescil edilen taşıtlarla yapılan ve taşınan eşyanın ticari olmadığı taşımalar” (Madde 2(3)(f)). Aynı Yönetmelik’te M1, M2, N1 ve N2, kargo ve nakliyat ambarı işletmecilerine verilen yetki belgesi türlerinin de adlarıdır (Madde 6(10) ve (11)); bu, aynı harflerin başka bir kullanımıdır. Ne 2918 sayılı Kanun ne de Yönetmelik midibüs sözcüğünü içerir (8 Ekim 2026’da iki metnin güncel hâlinde yaptığımız arama).

İspanya. B kısmı, camión, furgón, autobús ve remolque için yapım kodlarını masa máxima autorizada’ya (azami izin verilen kütle) göre ayırır. 21 kodunun başlığı “MMA ≤ 12.500 kg.” ile biterken metni “igual o inferior a 12.000 kg” (12.000 kg’a eşit veya daha az) der; 22 kodunda ise “superior a 12.000 kg” (12.000 kg’ın üzerinde) yazar. 21 kodu için iki rakam da burada basıldığı gibi verilmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri. Tablo II’deki gösterimler “In submitting the required information to NHTSA relating gross vehicle weight rating” (brüt araç ağırlığı değerine ilişkin gerekli bilgiler NHTSA’ya sunulurken) kullanılır ve “The use of these designations within the VIN itself is not required” (bu gösterimlerin VIN’in kendisinde kullanılması zorunlu değildir) (49 CFR 565.15). Tablo, Class 3’ün altında Class A’dan Class H’ye kadar harfler kullanır; sonuncusu “Greater than 4082 kg. to 4536 kg. (9,001-10,000 lbs.)” (4.082 kg’dan fazla, 4.536 kg’a kadar; 9.001–10.000 lb), Class 3 ise “Greater than 4536 kg. to 6350 kg. (10,001-14,000 lbs.)” (4.536 kg’dan fazla, 6.350 kg’a kadar; 10.001–14.000 lb) şeklindedir.

Büyük Britanya. Road Traffic Act 1988’in 121. bölümü (section 121) terimlerini “In this Part of this Act” (Kanunun bu Kısmında), yani large goods vehicle ve passenger-carrying vehicle sürücülerinin ehliyetlendirilmesine ilişkin IV. Kısım için tanımlar. Construction and Use Regulations’ın 3. maddesi (regulation 3) heavy motor car’ı ve motor car’ı yüksüz ağırlıklarına göre, coach’u ise “a large bus with a maximum gross weight of more than 7.5 tonnes and with a maximum speed exceeding 60 mph” (azami brüt ağırlığı 7,5 tondan fazla ve azami hızı 60 mph’yi aşan large bus) olarak tanımlar. Regulation 3’te yaptığımız arama M, N veya O kategorileri için bir madde bulmadı.