Otobüs ehliyeti: D1 ve D sınıfları ve bunları belirleyen yaş sınırları

Bir kişinin otobüsü garajdan çıkarıp çıkaramayacağını iki belge belirler; bu belgeler farklı hukuki düzenlemeler uyarınca ve farklı süreçlerle düzenlenir. Ehliyet sınıfı, sahibinin hangi aracı kullanabileceğini söyler. Mesleki yeterlilik belgesi ise sahibinin, aracı karayolu taşımacılığında kullanmak için (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin gerektirdiği yeterliliği taşıdığını söyler; bu direktifin 2. maddesindeki istisnalar (örneğin ticari olmayan yolcu taşımacılığı) bunun dışındadır. Bu iki belgenin alınabileceği yaşlar tek bir sayı değildir ve yaşları belirleyen iki hukuki düzenleme de şu anda değişmektedir.

Dört yolcu sınıfı

Ehliyetlere ilişkin yeni direktif olan (AB) 2025/2205 sayılı Direktif, sınıfları 6(1)(c) maddesinde sıralar. (viii) ila (xi) bentleri yolcu sınıflarıdır.

Bugün uygulanan metin olan 2006/126/AT sayılı Direktifin 4(4)(h) ve (j) maddeleri uyarınca D1 ve D sınıfındaki araçlara, azami izin verilen kütlesi 750 kg’ı aşmayan bir römork takılabilir. (AB) 2025/2205 sayılı Direktif ise 26 Kasım 2029’dan itibaren bunun yerine O1 sınıfı bir römorka atıf yapar; (AB) 2018/858 sayılı Tüzüğün 4(1)(c)(i) maddesi bu sınıfı azami kütlesi 0,75 tonu geçmeyen römork olarak tanımlar. Daha ağır bir römork kombinasyonu D1E veya DE’ye taşır.

Dört sınıfın hiçbiri tek başına verilmez. Madde 9(1), BE, C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıflarını yalnızca zaten B sınıfı araç kullanmaya yetkili olan şoförlere verir; dolayısıyla otobüs sınıfı her zaman bir otomobil ehliyetinin üzerine eklenir. Bugün uygulanan metin olan 2006/126/AT sayılı Direktifin 6(1) maddesi daha da ileri gider ve D1E ile DE’yi yalnızca sırasıyla D1 ve D’ye zaten yetkili olan şoförlere verir. 26 Kasım 2029’dan itibaren uygulanan yeni Direktifin 9(2) maddesindeki denklikler ise yukarıdan aşağıya işler: bir DE ehliyeti, (d) bendi uyarınca D ve D1 için de, (e) bendi uyarınca D1E kombinasyonları için de geçerlidir.

D1’deki 8 metrelik sınır bir ehliyet sınırıdır, bir yapım sınırı değildir. Araçları yolcu kapasitesine ve ayakta yolcu taşıma imkânına göre sınıflandıran ve otobüs sınıfları yazısında açıklanan BM 107 sayılı Regülasyonun tip onayı sınıflarıyla örtüşmez. İki sistem sınırları farklı yerlere çizer. Sınıf I, II ve III yalnızca şoför hariç 22 yolcunun üzerinde söz konusudur (paragraf 2.1.1); bu sayı D1’in 16 yolculuk sınırını zaten aşar, dolayısıyla bu üç sınıftan birindeki bir araç, uzunluğu ne olursa olsun her zaman D sınıfı araçtır. Sınırın iki yanına da düşebilen, 22 veya daha az yolculu Sınıf A ve B’dir (paragraf 2.1.2). Bu iki tanıma göre bir Sınıf B aracı, 8 metrenin altındaki bir gövdede 16 yolcu taşıyorsa D1 aracı; 20 yolcu taşıyorsa ya da aynı 16 yolcuyu 8,5 metre uzunluğunda bir gövdede taşıyorsa D sınıfı araçtır.

İkinci belge

Ehliyet işin araç tarafıdır. Yeterlilik tarafı ise D1, D1+E, D veya D+E sınıfı ehliyet gerektiren araçların şoförlerini kapsayan ve mesleki yeterlilik belgesini iki düzeyde veren (AB) 2022/2561 sayılı Direktiftir. Madde 6(1) standart temel yeterliliktir ve şoför bunu Üye Devletin seçtiği biçimde edinir, çünkü Madde 3(1)(a) iki biçimi şoförün seçebileceği seçenekler olarak değil, devletin aralarından seçim yaptığı alternatifler olarak düzenler. Birincisi, yani kursa katılım artı sınav, Madde 6(1)’in (a) bendidir ve Ek I, Kesim 2.1’e göre yürür: en az 20 saati bireysel sürüş olmak üzere 280 saat; bireysel sürüşün de en fazla sekiz saati özel arazide veya üst düzey bir simülatörde yapılabilir. İkincisi, yani yalnızca sınavlar, (b) bendidir ve hiç kurs saati öngörmeyen Kesim 2.2’ye göre yürür: en az dört saatlik bir teorik sınav ve en az 90 dakika süren bir sürüş sınavından oluşan bir pratik sınav (şoför özel arazide veya üst düzey bir simülatörde isteğe bağlı sınava da girerse bu süreden en fazla 30 dakika düşülebilir), artı yükleme, yolcu konforu ve güvenliği, suç önleme, fiziksel risk ve acil durumlar konusunda en az 30 dakika; bu konular Kesim 1’in 1.5, 1.6, 1.7, 3.2, 3.3 ve 3.5 noktalarıdır. Madde 6(2) hızlandırılmış yeterliliktir ve Madde 3(2) uyarınca Üye Devlet için kendisi de isteğe bağlıdır: Kesim 3’e göre en az 10 saati bireysel sürüş olmak üzere 140 saat; bireysel sürüşün de en fazla dört saati özel arazide veya üst düzey bir simülatörde yapılabilir. Eşya taşımacılığı için zaten CPC’si olup yolcu taşımacılığına geçen bir şoför için (Madde 5(5)) Kesim 2.1 ve 3 bunun yerine 70 ve 35 saat öngörür. Bunların hepsinde ardından Ek I, Kesim 4 uyarınca "35 hours every five years" (beş yılda bir 35 saat) periyodik eğitim gerekir; ilk kursun CPC’den itibaren beş yıl içinde alınması gerekir ve Madde 8(2) bir Üye Devletin bu süreyi üç yıla kısaltmasına veya yedi yıla uzatmasına izin verir; beş yıllık döngüyü ancak bu ilk kurstan sonra Madde 8(3) belirler. Bu saatler bir otobüs filosunun işletme yükümlülükleri yazısında, şartı tamamen kaldıran muafiyetler ise SRC belgesi nedir yazısında ele alınmıştır.

Belge Birlik kodu 95 ile gösterilir; (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin 10(1) maddesi, yetkili makamların bu kodu ilgili sınıfların yanına ya ehliyetin üzerine ya da şoför yeterlilik kartına işlemesini ister. (AB) 2025/2205 sayılı Direktifin Ek I, Kısım E’sinde kodun karşılığı şöyledir: “Driver holding CPC, meeting the obligation of professional aptitude provided for by Directive (EU) 2022/2561 until …” (CPC sahibi, (AB) 2022/2561 sayılı Direktifte öngörülen mesleki yeterlilik yükümlülüğünü … tarihine kadar karşılayan şoför); Ekin kendi örneği ise 95(01.01.2028) şeklindedir.

Bugün bağlayıcı olan

2006/126/AT sayılı Direktif hâlâ yürürlüktedir; EUR-Lex onu “In force: This act has been changed. Current consolidated version: 01/11/2020” (Yürürlükte: Bu tasarruf değiştirilmiştir. Güncel konsolide sürüm: 01/11/2020) olarak gösterir. Direktifin 4(4) maddesi D1 ve D1E sınıfları için asgari yaşı (i) bendi uyarınca 21, D ve DE sınıfları için (k) bendi uyarınca 24 olarak belirler. Madde 4(7) ise bu yaşlardan sapar: D1 ve D1E ile D ve DE sınıflarında ehliyet düzenlemek için asgari yaş, 2003/59/AT sayılı Direktifte — (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin kodifiye edip yürürlükten kaldırdığı CPC direktifi; (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin 14. maddesi eski metne yapılan atıfları yeni metne yapılmış sayar — “shall be the minimum age prescribed for the driving of such vehicles for holders of a CPC” (CPC sahipleri için bu araçların kullanılmasına ilişkin öngörülen asgari yaş) olarak belirlenen yaştır.

Oradaki cevap iki katmanlıdır, çünkü hüküm zaten bir kez yeniden yazılmıştır. (AB) 2025/2205 sayılı Direktifin 27(b) maddesi, (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin 5(3) maddesini “paragraph 3 is replaced by the following” (3. fıkra aşağıdaki metinle değiştirilir) ifadesiyle tamamen değiştirmiştir; CPC direktifinin EUR-Lex kaydı da bu değişikliği 25 Kasım 2025 tarihinden başlatır. Ama yeni direktifin 29(1) maddesi, Üye Devletlere uyum için gerekli önlemleri kabul etmeleri için 26 Kasım 2028’e kadar süre tanır ve bu önlemleri 26 Kasım 2029’dan itibaren uygulamalarını şart koşar; Madde 27’nin de kendine ait daha erken bir tarihi yoktur. O zamana kadar şoförü bağlayan, değişiklik öncesi metni iç hukuka aktaran ulusal hukuktur; EUR-Lex’in (AB) 2022/2561 sayılı Direktif için listelediği tek konsolide versiyon 23 Aralık 2022 tarihlidir, dolayısıyla EUR-Lex’in bu direktif için sunduğu metin hâlâ değişiklik öncesi metindir. Bu versiyonda bir değil üç eşik uygulanır. 21 yaşından itibaren Madde 6(2)’deki hızlandırılmış CPC ile şoför D1 ve D1+E araçlarını, D ve D+E araçlarını ise yalnızca “to carry passengers on regular services where the route does not exceed 50 kilometres” (güzergâhı 50 kilometreyi aşmayan tarifeli seferlerde yolcu taşımak için) kullanabilir. 21 yaşından itibaren Madde 6(1)’deki standart CPC ile aynı şoför D ve D+E araçlarını bu mesafe koşulu olmadan kullanabilir. 23 yaşından itibaren ise hızlandırılmış CPC, D ve D+E’yi genel olarak açar. Bunun altında iki ulusal seçenek yer alır: bir Üye Devlet, ilk grubu kendi topraklarında bir Madde 6(1) CPC’siyle 18’den itibaren, ikincisini ise 20’den itibaren yetkilendirebilir; ikincisi hakkında metin şöyle der: “may be reduced to the age of 18 where the driver drives such vehicles without passengers” (şoför bu araçları yolcusuz kullandığında 18 yaşına indirilebilir).

Uygulamada bu, hızlandırılmış CPC’si olan 21 yaşındaki bir kişinin 23 yaşına kadar D1 ve D1+E araçlarıyla ve güzergâhı 50 kilometreyi aşmayan tarifeli seferlerle sınırlı kalması demektir — iki yıl daha; bu bizim hesabımız.

Ne değişiyor ve ne zaman

(AB) 2025/2205 sayılı Direktif, AB Resmî Gazetesi L, 2025/2205’te 5 Kasım 2025 tarihinde yayımlanmıştır ve EUR-Lex onu “In force” (yürürlükte) olarak kaydeder. Madde 31 yürürlüğe girişi yayımı izleyen yirminci güne bağlar; bu da 25 Kasım 2025’e denk gelir — bizim hesabımız. Madde 30(1), 2006/126/AT sayılı Direktifi 26 Kasım 2029 itibarıyla yürürlükten kaldırır; yalnızca Madde 6(4)(c) hükmü 26 Kasım 2027 itibarıyla yürürlükten kaldırılır. Madde 30(2) ise (AB) 383/2012 sayılı Tüzüğü aynı 2029 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırır. O zamana kadar eski direktif, bu tek nokta hariç, yürürlükte kalır.

Madde 29 takvimi belirler. Üye Devletler, uyum için gerekli önlemleri en geç 26 Kasım 2028’de kabul edip yayımlar ve 26 Kasım 2029’dan itibaren uygular. İki istisna vardır: Madde 9(2)’nin (j) ve (k) bentlerindeki alternatif yakıtlı araç denklikleri 26 Kasım 2027’den itibaren kabul edilip uygulanır; Madde 17’deki refakatli sürüş düzeni ise 26 Kasım 2028’den itibaren uygulanır. CPC direktifini yeniden yazan Madde 27’ye ayrı bir tarih verilmemiştir, dolayısıyla onu iç hukuka aktaran önlemler genel tarihe tabidir.

Yaş sorusunun iki yarısı birlikte değişir. Ehliyet tarafında Madde 7(1)(f) D ve DE için 24 yaşını korur; (g) bendi ise “provided that the driver holds a CPC as referred to in Article 6(1) or 6(2) of Directive (EU) 2022/2561” (şoförün, (AB) 2022/2561 sayılı Direktifin 6(1) veya 6(2) maddesinde belirtilen bir CPC’ye sahip olması) koşuluyla D ve DE için 21 yaşını belirler — yalnızca standart düzey için değil, iki düzey için de. Yeterlilik tarafında Madde 27’nin (AB) 2022/2561 sayılı Direktife zaten yerleştirdiği Madde 5(3) tek bir yaş öngörür: 21 yaşından itibaren Madde 6(1) veya (2) uyarınca CPC’si olan şoför D, D+E, D1 ve D1+E araçlarını kullanabilir. 23 yaş eşiği tamamen ortadan kalkar; 50 kilometre koşulu da bu genel kuraldan çıkar. Eşiğin yerine Üye Devletler, hızlandırılmış CPC’si olan 23 yaşın altındaki şoförler için bir izleme düzeni kurabilir; bu şoförlerin 23 yaşına girmeden önce yol güvenliği konularında periyodik eğitime katılması şart koşulursa bu katılım 35 saatten sayılır. Gerekçe 50 niyeti açıkça ortaya koyar: mesleki yeterlilik sonrasında belirli bir yaştan itibaren D veya DE sınıfı bir otobüs kullanmanın koşulları, “should be simplified, without compromising road safety” (yol güvenliğinden ödün verilmeden basitleştirilmelidir).

50 kilometre bir kademe aşağıda, ulusal istisnalarda varlığını sürdürür. Değiştirilen Madde 5(3)’ün ikinci alt paragrafı, bir Üye Devletin D1 ve D1+E’yi kendi topraklarında bir Madde 6(1) CPC’siyle 18’den itibaren yetkilendirmesine izin verir; üçüncüsü ise D ve D+E’yi aynı CPC ile 20’den itibaren yetkilendirmesine izin verir ve bunun “may be reduced to the age of 18 to drive such vehicles without passengers, or to carry passengers on regular services where the route does not exceed 50 kilometres” (bu araçları yolcusuz kullanmak veya güzergâhı 50 kilometreyi aşmayan tarifeli seferlerde yolcu taşımak için 18 yaşına indirilebileceğini) söyler. D ve D+E için 18 yaşına inen iki yoldan hiçbiri yeni değildir: bugün hâlâ uygulanan versiyonda (a)(i) bendi, bir Üye Devletin 50 kilometrelik tarifeli seferleri D1 ve D1+E ile birlikte bir Madde 6(1) CPC’siyle 18 yaşından itibaren yetkilendirmesine izin verir; (a)(ii) bendi de araç yolcusuz kullanıldığında 20 yaşının 18’e indirilmesine izin verir. Değiştirilen madde ikisini tek bir alt paragrafta toplar. Ehliyet direktifinin devraldığı kısıtlamalar bunlardır: Madde 7(2)(e), bir Üye Devletin, şoförün bir Madde 6(1) CPC’si olması koşuluyla D1, D1E, D ve DE için 18’e inmesine izin verir; (e)(ii) bendi de D ve DE’yi aynı üçüncü alt paragrafa — yolcusuz sürüş veya 50 kilometre ikilisine — tabi kılar. (f) bendi, Madde 6(1) CPC’siyle D ve DE için 20’ye izin verir.

Genç yaşta düzenlenmiş bir ehliyet sınırda durur

Bölgesel sınırlama bugün de zaten bağlayıcıdır. Bir Üye Devlet, CPC direktifinin ulusal seçenekleri uyarınca daha düşük bir yaştan itibaren sürüşe izin verdiğinde, 2006/126/AT sayılı Direktifin 4(7) maddesinin ikinci alt paragrafı ehliyetin geçerliliğini “until such time as the licence holder has reached the relevant minimum age referred to in the first subparagraph of this paragraph and holds a CPC” (ehliyet sahibi bu paragrafın birinci alt paragrafında belirtilen ilgili asgari yaşa ulaşana ve bir CPC’ye sahip olana kadar) düzenleyen Üye Devletin topraklarıyla sınırlar.

26 Kasım 2029’dan itibaren kural, (AB) 2025/2205 sayılı Direktifin 7(4) maddesinde yer alır. Maddenin 2. ve 3. fıkralarındaki istisnalar kapsamında düzenlenen ehliyetler, sahibi 1. fıkrada belirlenen asgari yaşa ulaşana kadar yalnızca düzenleyen Üye Devletin topraklarında geçerlidir; bu yaştan sonra Birlik genelinde geçerli olur. Diğer Üye Devletler, 1. fıkradaki yaşların altında düzenlenen ehliyetleri tanıyabilir — ama ikinci alt paragraf, bunların “shall not recognise the validity of driving licences issued under paragraph 2, points (b), (e) and (f)” (2. fıkranın (b), (e) ve (f) bentleri uyarınca düzenlenen ehliyetlerin geçerliliğini tanımayacaklarını) belirtir. (e) ve (f) bentleri otobüs istisnalarıdır. Dolayısıyla yeni metne göre bu ikisinden biri kapsamında ehliyet almış bir şoför, 1. fıkradaki yaşa ulaşana kadar hukuken yalnızca yurt içinde araç kullanabilen bir şofördür.

Neyin değişmediği

İdari geçerlilik süresi beş yılda kalır ve sabit bir süre değil, varsayılan bir süre olmaya devam eder. 2006/126/AT sayılı Direktifin 7(2)(b) maddesi, otomobil sınıflarına on yıl ya da Üye Devletin tercihine göre 15 yıla kadar süre tanırken C, CE, C1, C1E, D, DE, D1 ve D1E sınıflarına beş yıl verir; yeni Direktifin 10(2)(b) maddesi beş yılı tekrarlar, otomobil sınıfları için ise 15 yıl belirler (ulusal hukuk ehliyetin kimlik belgesi olarak da kullanılmasına izin veriyorsa bu süre 10 yıla indirilebilir). İkisi de ardından Üye Devletin süreyi kısaltmasına izin verir, ama bunu yaparken D sınıfını yalnızca eski direktif anar. 2006/126/AT sayılı Direktifin 7(3) maddesi, acemi bir şoföre herhangi bir sınıfta düzenlenen bir ehliyetin sınırlandırılmasına, acemi bir şoföre C ve D sınıflarında düzenlenen ilk ehliyetin üç yılla sınırlandırılmasına, daha sık sağlık muayenesi veya trafik suçu işleyenler için kısıtlama gibi başka özel önlemler gerektiğinde herhangi bir bireysel ehliyetin sınırlandırılmasına ve 50 yaşına ulaşmış sahipler için bir kısaltmaya izin verir. (AB) 2025/2205 sayılı Direktifin 10(2) maddesi yapıyı korur ama sınıfa özgü hükmü ve onunla birlikte üç yıllık rakamı çıkarır, yaşı değiştirir ve bir yetki ekler. Kısaltma yetkileri şunlardır: herhangi bir sınıftaki acemi şoförler için, süre belirtmeksizin bir sınırlama; artırılmış sağlık muayenesi, kendi kendine değerlendirme veya trafik suçu işleyenler için kısıtlama dahil başka özel önlemler gerektiğinde bireysel ehliyetler için bir sınırlama; 65’ten itibaren bir kısaltma; ve geçici ikamet izni verilen veya geçici korumadan ya da ulusal hukuk uyarınca yeterli korumadan yararlanan kişiler için bir kısaltma. Yeni Madde 10(2)’deki hiçbir kısaltma yetkisi D sınıfını anmaz — yeni Madde 10(2)’de D sınıfı yalnızca beş yıllık sürenin kendisinde geçer.

Tıbbi gruplandırma da değişmez. İki direktifin Ek III’ü de şoförleri iki gruba ayırır; Grup 2 her ikisinde de aynı sekiz sınıflık listedir. 2006/126/AT sayılı Direktifin Ek III’ünün 4. noktası uyarınca, Grup 2 başvuru sahipleri ehliyet ilk verilmeden önce sağlık muayenesinden geçer ve sonrasında “checked in accordance with the national system in place in the Member State of normal residence whenever their driving licence is renewed” (ehliyetleri her yenilendiğinde, olağan ikamet ettikleri Üye Devlette yürürlükte olan ulusal sisteme göre kontrol edilir). (AB) 2025/2205 sayılı Direktifin 11(1) maddesi, bu sınıflar için ilk verilişten önce “regardless of whether a medical examination was undertaken for another category” (başka bir sınıf için sağlık muayenesi yapılmış olup olmadığına bakılmaksızın) bir sağlık muayenesi şart koşar; Madde 11(2) de yenilemeden önce bir muayene şart koşar. Madde 11(3)’ün alternatif olarak sunduğu kendi kendine değerlendirme formu ve ulusal yeterlilik değerlendirme sistemi yalnızca AM, A, A1, A2, B, B1 ve BE sınıfları için mevcuttur. İki metne göre de otobüs şoförünün ehliyet yenilemesinde tıbbi kontrol vardır; yeni metin buna sağlık muayenesi der.

Otobüslere genişletilmeyen

Madde 17, Birlik kodu 98.02 ile işaretlenen refakatli sürüşü 17 yaşından itibaren getirir; 26 Kasım 2028’den itibaren Üye Devletler B sınıfı için böyle ehliyetler düzenlemek zorundadır. Maddenin 2. fıkrası, Üye Devletlerin bu düzeni C1, C1E ve C sınıflarına genişletmesine izin verir; bunu yapan Üye Devletler arasında karşılıklı tanıma geçerlidir. Yolcu sınıfları bu listede yoktur; gerekçe 48 de düzeni “making the profession of truck driver more accessible” (kamyon şoförlüğü mesleğini daha erişilebilir kılan) bir düzen olarak tanımlar. Yani bu düzen 17 yaşında otobüs kullanmanın yolunu açmaz.

Yeni metinde D ehliyeti olmadan bir yolcu aracı kullanmanın iki dar yolu vardır, ama ikisi de sınır ötesine geçmez. İkisi de Üye Devlet için isteğe bağlıdır ve ikisi de yalnızca o Üye Devletin kendi topraklarında sürüşe izin verir. Madde 9(4), Üye Devletlerin (a) bendinde sayılan sürüşe kendi topraklarında izin vermesine (“authorise the driving on their territory”) olanak tanır: engelli yolcu taşımaya yönelik özel donanım hariç azami izin verilen kütlesi 3.500 kg olan D1 araçlarının, araçlar ticari olmayan kuruluşlarca sosyal amaçlarla kullanıldığında ve şoför gönüllü olduğunda, en az iki yıldır B sınıfı ehliyeti olan 21 yaş üstü şoförlerce kullanılması. Bu, 2006/126/AT sayılı Direktifin 6(4)(a) maddesinin bugün de “after consulting the Commission” (Komisyona danıştıktan sonra) zaten izin verdiği yoldur. Bu yetki ehliyette gösterilecekse, Madde 9(4)’ün ikinci alt paragrafı bunun Ek I, Kısım E’deki Birlik kodlarıyla değil, “only by means of relevant national codes” (yalnızca ilgili ulusal kodlar aracılığıyla) gösterilmesini şart koşar. 26 Kasım 2029’dan itibaren uygulanan Madde 9(5), Üye Devletlere D veya D1 araçlarının C sınıfı ehliyet sahibince “on their territories” (kendi topraklarında) kullanılmasına izin verme hakkı tanır; bu hak yalnızca ehliyete değil, aracı kimin kullandığına bağlıdır ve D ile D1 araçlarını C sınıfı ehliyet sahiplerine genel olarak açmaz. Ehliyet sahibi ya 2014/45/AB sayılı Direktif uyarınca araç muayenesi yapan kişi olmalıdır ve o zaman da yalnızca muayene istasyonunun 5 km yarıçapı içinde kalmalıdır; ya da araç onarıldıktan sonra veya bakım ya da denetim amacıyla test sürüşü yapan tamir atölyesi teknisyeni olmalıdır ve atölyenin 5 km yarıçapı içinde kalmalıdır. Araçta başka kimse taşınamaz; istasyondan veya atölyeden çıkarken şoför, bir denetimde yolculuğun iki amaçtan hangisine hizmet ettiğini kanıtlayabilmelidir.

Eşiğin arzla buluştuğu yer

IRU, Ekim 2023’te Avrupa’da 105.000 doldurulmamış otobüs şoförü pozisyonu olduğunu, bunun toplam profesyonel şoför nüfusunun yüzde 10’una karşılık geldiğini ve 2022’ye göre yüzde 54 fazla olduğunu bildirdi; 2028’e kadar da “without action to attract and retain drivers, Europe could have more than 275,000” doldurulmamış pozisyon olabileceğini öngördü. Aynı açıklama ve IRU’nun güncel şoför kıtlığı sayfası demografiyi şöyle ortaya koyar: Avrupa’nın otobüs şoförlerinin yüzde 3’ten azı 25 yaşın altındadır, yüzde 40’tan fazlası 55 yaşın üzerindedir. 2023 açıklaması engeli, 2025 Direktifinin ancak yarısına yanıt verdiği bir biçimde tarif etti. Açıklama, asgari yaşın tek tek ülkelerde “without accompanying distance restrictions such as the 50km limit” düşürülmesini istedi. Birlik genelindeki 21 yaşı gerçekten böyle bir kısıtlama olmadan gelir. D ve D+E için ulusal düzeyde 18 yaşına inen yol ise — açıklamanın istediği de tam olarak tek tek ülkelerde düşürmeydi — böyle gelmez, çünkü değiştirilen Madde 5(3) 50 kilometreyi tam da oraya koyar.

26 Kasım 2029’un bu açığı kapatıp kapatmayacağı, metnin cevaplayabileceği bir soru değildir. Madde 5(3)’ün iki versiyonu yan yana okunduğunda — bu bizim karşılaştırmamızdır, iki metinden hiçbirinde böyle bir beyan yoktur — şu görülür: o tarihten itibaren Madde 6(2)’deki hızlandırılmış yeterlilik ile Madde 6(1)’deki standart yeterlilik D ve D+E sınıflarına aynı yaşta (21) ulaşır; böylece kısa yolun bugün taşıdığı iki yıllık fark ortadan kalkar.