SRC belgesi nedir: bir kamyon veya otobüs şoförünün arkasındaki saatler

Bir kamyon ya da otobüs şoförü iki belge taşır ve bunlardan yalnızca biri ehliyettir. Ehliyet, sahibinin hangi aracı kullanabileceğini söyler; mesleki yeterlilik belgesi ise sahibinin bunun karşılığında ücret alabileceğini söyler. İkincisi bir saat borcu taşır, şoför yoğun olsun ya da olmasın beş yılda bir vadesi gelir ve bir filonun sınıfta çalışma günleri kaybetmesinin nedeni de budur.

Bu düzenleme, yürürlükte olan ve Article 15’in gerektirdiği gibi yayımlanmasından yirmi gün sonra, 12 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe giren Directive (EU) 2022/2561’dir. Bu bir reform değil, bir kodifikasyondur: Article 14, EUR-Lex’in geçerlilik sonu tarihini 11 Ocak 2023 olarak kaydettiği Directive 2003/59/EC’yi yürürlükten kaldırmıştır. Eski direktif artık geçmiş zamana aittir.

Hangi şoförleri ve hangi araçları kapsar

Article 1 bu yükümlülüğü işverene değil, sürüş faaliyetine bağlar: bir üye devletin vatandaşları ile bir üye devlette yerleşik bir işletme tarafından istihdam edilen veya kullanılan üçüncü ülke vatandaşları, Birlik içinde kamuya açık yollarda kara taşımacılığı yaparken C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D veya D+E sınıfı ehliyet gerektiren araçları kullanıyorlarsa bu yükümlülüğe tabidir.

Bu sınıflar, hâlâ yürürlükte olan Directive 2006/126/EC’de tanımlanmıştır. Onun Article 4(4) maddesine göre C1, D1 veya D kapsamına girmeyen, sürücü hariç en fazla sekiz yolcu taşımak üzere tasarlanıp yapılmış ve azami izin verilen kütlesi 3 500 kg’ı geçen ama 7 500 kg’ı geçmeyen motorlu taşıtları kapsar; C ise aynı sekiz yolculuk aracı üst kütle sınırı olmaksızın kapsar. D1, sürücü hariç en fazla 16 yolcu için yapılmış ve azami uzunluğu 8 metreyi geçmeyen araçları kapsar, D ise sürücü hariç sekizden fazla yolcu için yapılmış araçları kapsar. Yolcu sayısı sınırı süs değildir: yük ailesini yolcu ailesinden ayıran unsur tam olarak budur, çünkü sekizden fazla yolcu için yapılmış bir araç, kütlesi 7 500 kg’ı ne kadar aşarsa aşsın D sınıfında kalır. Bir kişinin bunlardan hangisine ve kaç yaşından itibaren sahip olabileceği, otobüs ehliyetleri konusunda ele alınır.

Article 2 ise bir ilke ortaya koymak yerine kapalı bir kullanım listesini kapsam dışı bırakır: azami hızı 45 km/s ile sınırlı araçlar; görevlerinden kaynaklanan taşıma söz konusu olduğunda silahlı kuvvetler, sivil savunma, itfaiye, kamu düzeni güçleri ve acil ambulans hizmetleri; yol testleri ve henüz hizmete girmemiş araçlar; bakım personelinin işletmenin en yakın bakım üssü civarında boş olarak kullandığı D ve D1 araçları; acil durumlar ve kurtarma operasyonları; araç ticari mal ve yolcu taşımacılığında kullanılmadığı sürece, bir ehliyet veya CPC almak isteyen herkes için verilen sürücü eğitimi ve sınavı; ticari olmayan taşımacılık; ve şoförlerin işlerinde kullandıkları malzeme, ekipman ya da makineleri taşıyan araçlar. Bu maddelere bağlı koşullar, kolayca gözden kaçan kısımdır. Bunlardan ikisi yalnızca sürüşün şoförün asıl işi olmadığı durumlarda bağlayıcıdır; eğitim maddesi, eğitim aracı yük taşımaya başladığı anda geçerliliğini yitirir; ve ikinci bir alt paragraf, eğitim muafiyetini, bir CPC sahibi ya da o araç sınıfı için bir sürücü eğitmeni eşliğinde işyeri temelli öğrenim sırasında ek sürüş eğitimi alan bir çırağa da genişletir. İki ayrı paragraf ise direktifi, üç kümülatif koşulla kendi hesabına kırsal taşımacılıktan ve beşinden herhangi biri geçerli olmak üzere — hepsi değil — kendi girişimcilik faaliyetinin bir parçası olarak mal taşıyan tarım, bahçecilik, ormancılık, çiftçilik veya balıkçılık işletmelerinden muaf tutar; bu sonuncusu, sürüş şoförün asıl işi olduğunda veya ulusal hukukta belirlenen bir mesafeyi aştığında geçerli değildir.

Yeterliliğe giden üç yol ve her birinin saat maliyeti

Article 3(1)(a), üye devletin temel yeterlilik için iki sistem arasında seçim yapmasını zorunlu kılar ve bu seçim, yeni bir şoförün kaç saat oturacağını belirler. Article 3(2), üye devletin buna üçüncü, hızlandırılmış bir yol eklemesine izin verir. Article 3(3) ise bir üye devletin, Regulation (EC) No 1071/2009 kapsamında mesleki yeterlilik belgesine zaten sahip olan herkesi — bir operatör lisansının arkasındaki yeterlilik — bu belgenin kapsadığı konulardaki sınavlardan ve uygun olduğunda kursun buna karşılık gelen bölümüne katılmaktan muaf tutmasına izin verir. Faturayı değiştiren ikinci kısımdır: yalnızca sınavlardan muafiyet kurs süresini değiştirmezken, kursun karşılık gelen bölümünden muafiyet 280 ya da 140 saatten düşer.

Yalnızca sınav seçeneği bir kısayol değil, farklı bir araçtır. Section 2.2 herhangi bir kurs öngörmez, yalnızca sınavlar öngörür: sorular ve vaka çalışmalarından oluşan, iki bölümde en az dört saatlik bir teorik sınav, artı en az 90 dakikalık bir sürüş sınavı ve en az 30 dakikalık ek bir pratik sınav. Özel arazide veya üst düzey bir simülatörde yapılan isteğe bağlı üçüncü bir sınav, 90 dakikadan düşülebilir, ancak 30 dakikadan fazla düşülemez.

Annex I, Section 1, bu saatlerin neyi satın aldığını belirler: güvenlik kurallarına dayalı akılcı sürüş, kuralların uygulanması, sağlık, yol ve çevre güvenliği, hizmet ve lojistik — en az Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi’nin 2. seviyesine denk bir düzeyde. Bazı konular ehliyet ailesine göre ayrılır — C için yük sabitleme, D için yolcu konforu ve güvenliği. 2.1 no’lu konu, her sınıf için Regulations (EC) No 561/2006 ve (EU) No 165/2014’ü kapsar; sürüş süresi ve dinlenme kuralları ile ikinci nesil akıllı takografın yalnızca bir vardiya çizelgesi ve bir kurulum değil, birer eğitim konusu olmasının nedeni de budur.

Seçilen yol, işin ne zaman başlayabileceğini de belirler. Article 5(2) uyarınca bir şoför, Article 6(1)’deki tam CPC ile 18 yaşından itibaren C veya C+E sınıfı bir araç, Article 6(2)’deki hızlandırılmış CPC ile 18 yaşından itibaren C1 veya C1+E sınıfı bir araç ve hızlandırılmış CPC ile 21 yaşından itibaren C veya C+E sınıfı bir araç kullanabilir. Article 4 ise bu düzen yürürlüğe girdiğinde zaten çalışmakta olan herkese kazanılmış hak tanımıştır: en geç 9 Eylül 2008’de düzenlenmiş bir D ailesi ehliyete ya da en geç 9 Eylül 2009’da düzenlenmiş bir C ailesi ehliyete sahip olan hiç kimsenin temel yeterliliğe ihtiyacı yoktur.

Periyodik eğitim ve buna sayılabilecekler

Bu, tekrar eden faturadır. Annex I, Section 4 bunu, ardışık iki güne bölünebilen, en az yedi saatlik bloklar hâlinde beş yılda bir 35 saat olarak sabitler. Bu tür beş blok kontenjanı tüketir; bu bölümleme bize aittir, Direktife değil. 35 saatin tamamı onaylı bir eğitim merkezi tarafından düzenlenir, en az bir blok bir yol güvenliği konusunu kapsamalıdır ve bu toplam içindeki e-öğrenme — ki bunun kalitesinden merkez sorumlu kalır — 12 saati aşamaz; bu da, bizim çıkarmamıza göre, e-öğrenmenin kapsayamayacağı en az 23 saat bırakır.

Bunun bir kısmı, şoförün zaten yapmakta olduğu bir iş olabilir. Üye devletler, başka Birlik mevzuatı kapsamında zorunlu tutulan belirli eğitimleri — paragraf, Regulation (EC) No 1/2005 kapsamındaki hayvan taşımacılığını ve yolcu taşımacılığı için Regulation (EU) No 181/2011 kapsamındaki engelli farkındalığını sayar — yedi saatlik bloklardan birine kadar sayabilir ve Directive 2008/68/EC kapsamındaki tehlikeli madde eğitiminin, başka hiçbir eğitim sayılmaması koşuluyla, iki blok, yani bizim hesabımızla 35 saatin 14’ü olarak sayılmasına karar verebilir. Article 7, bir şoför işveren değiştirmeden önce bilinmesi gereken bir noktayı ekler: bir şoför başka bir işletmeye geçtiğinde, daha önce alınmış periyodik eğitim dikkate alınmalıdır. Bu saatler, ödemesini yapan filoya değil, şoföre aittir.

Beş yıllık döngü her yerde beş yıl değildir

Article 8(2), ilk kursun CPC verildikten sonra beş yıl içinde yapılmasını şart koşar, ardından üye devletin bu süreyi, ehliyetin geçerlilik süresinin bitişiyle çakışacak şekilde “diğerlerinin yanı sıra” kısaltmasına veya uzatmasına izin verir. Bu Latince ifade önemlidir: ehliyetle uyumlu hale getirme, Direktifin sunduğu örnektir, takdir yetkisinin sınırı değildir; dolayısıyla bir devlet tarihi kendi gerekçeleriyle de değiştirebilir. Alt ve üst sınır katıdır: üç yıldan kısa, yedi yıldan uzun olamaz. İlk kurstan sonra Article 8(3), şoförü, belgenin geçerliliği sona ermeden tamamlanması gereken beş yıllık bir döngüye sokar.

Article 8(4), geri dönen şoförleri yakalayan boşluğu kapatır: her iki CPC’den birine sahip olan ya da Article 4 kapsamında kazanılmış hakka sahip olup mesleği icra etmeyi bırakmış ve artık bu koşulları taşımayan herkes, mesleğe dönmeden önce periyodik eğitimi tamamlamalıdır. Bir ehliyet sınıfı çekmecede geçerliliğini yitirmez; yeterlilik yitirir.

Yük ile yolcu taşımacılığı arasında geçiş

Bunu iki hüküm düzenler ve bunlar simetrik değildir — planlamanın yanlış gittiği yer de tam olarak burasıdır. Temel yeterlilik için Article 5(4), bir aile içinde işler ve kendi ifadesiyle, Article 5(2) ve (3)’teki yaş sınırlarına halel getirmeksizin uygulanır: bir yük sınıfı için alınmış CPC, şoförü diğer yük sınıfları için bir belge almaktan muaf tutar, aynısı yolcu sınıfları arasında da geçerlidir, ama daha büyük aracın kullanılabileceği yaşı düşürmez. C1 ve C1+E için hızlandırılmış CPC’ye sahip 18 yaşındaki biri, C için ikinci bir belgeye ihtiyaç duymaz ama C’yi yine de ancak 21 yaşından itibaren kullanabilir. Aileler arası geçiş Article 5(5)’tir ve yalnızca yeni yeterliliğe özgü kısımları şart koşar. Annex I bu geçişi, Section 2.1’in tam kursunda beş saat bireysel sürüş dahil 70 saat, ya da hızlandırılmış Section 3’te iki buçuk saat dahil 35 saat olarak belirler; her ikisi de, bu bölümlerin her zaman bittiği gibi, her hedefe ilişkin en az bir soru içeren yazılı veya sözlü bir sınavla sona erer. Üye devlet bunun yerine yalnızca sınav seçeneğini benimsemişse, bu kez esneyen Section 2.2’dir: aynı şoför için teorik sınav yalnızca yeni araçlarla ilgili konularla sınırlanır, ancak pratik sınavın tamamı yine de yapılır. Üç yol üç farklı şekilde uyum sağlar ve hiçbiri diğerinin koşullarını ödünç almaz.

Periyodik eğitim aileler arasında tamamen geçerlidir. Article 8(5), Article 5(2) ve (3)’teki sınıflardan biri için periyodik eğitimi tamamlamış bir şoförü, o paragraflardaki diğer sınıflardan herhangi biri için bunu yeniden almaktan muaf tutar. Tek bir 35 saatlik kurs, hem bir kamyon hem de bir otobüs yetkisini canlı tutar; bu da karma iş yürüten her işletmeci için ve bir çekicinin işletme maliyetleri ile otobüs filosunun altındaki mevzuat zemini yazılarındaki şoför maliyeti kalemi için önemlidir.

Kod 95, yeterlilik kartı ve Birlik dışından şoförler

Article 10, bu yeterliliği, ilgili ehliyet sınıflarının yanına ya ehliyetin kendisine ya da Annex II’deki örneğe uygun bir sürücü yeterlilik kartına işlenen uyumlaştırılmış Birlik kodu 95 olarak kaydeder. Düzenleyici makamların kodu ehliyetin kendisine işleyemediği durumlarda, bunun yerine kart düzenlenir ve bu kart üye devletler arasında karşılıklı olarak tanınır.

Yük taşımacılığında çalışan üçüncü ülke şoförleri için üçüncü bir belge vardır. Article 10(2), yeterliliğin, kod 95’i taşıması koşuluyla Regulation (EC) No 1072/2009 kapsamındaki şoför belgesiyle kanıtlanmasına izin verir; Article 10(3), 23 Mayıs 2020’den önce düzenlenmiş, kodu taşımayan belgeleri süreleri dolana kadar kabul eder. Bu Tüzüğün Article 5 maddesi, belgeyi, ne bir üye devlet vatandaşı ne de uzun süreli ikamet sahibi olan her şoför için, en fazla beş yıl geçerlilik süresiyle nakliyeciye düzenler — bir kabotaj denetiminin bakacağı bir belge.

Directive (EU) 2025/2205 neyi ve ne zaman değiştiriyor

Ehliyetlere ilişkin Directive (EU) 2025/2205, 25 Kasım 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir ve burada iki şey yapar. Article 30, Directive 2006/126/EC’yi 26 Kasım 2029 tarihi itibarıyla yürürlükten kaldırır; istisna, en az iki yıl önce düzenlenmiş bir B sınıfı ehliyetle, römorksuz, 3 500 kg’ı geçen ama 4 250 kg’ı geçmeyen alternatif yakıtlı bir yük aracının kullanılmasına ilişkin ulusal izni düzenleyen Article 6(4) fıkra c’dir; bu istisna iki yıl önce, 26 Kasım 2027’de yürürlükten kalkar. Yukarıdaki sınıf tanımlarının dolayısıyla bir bitiş tarihi vardır ve bu, 2029 tarihidir. Article 27, CPC direktifinin kendi Article 5 maddesini değiştirir.

Article 5(2)’ye bir fıkra c ekler: şoförün C için tam CPC’ye ya da C1 ve C1E için hızlandırılmış CPC’ye sahip olması ve yalnızca yeni direktifin Article 17(2) ve (3) maddelerindeki koşullar altında, 17 yaşından itibaren C1, C1E veya C sınıfı bir araç. Bu koşullar dardır. Article 17(2), bir üye devletin kullanmak zorunda olduğu değil, kullanabileceği bir istisnadır; o devletin kendi topraklarında sürüşü kapsar ve bundan doğan ehliyetler yalnızca onları düzenleyen üye devletler tarafından karşılıklı olarak tanınır. Article 17(3) ise 18 yaşından küçük bir şoförün, ön yolcu koltuğunda, sürüş sırasında yönlendirme yapabilecek ve alkol veya uyuşturucu etkisi altında araç kullanmaya ilişkin kurallara tabi olan biri tarafından refakat edilmesini şart koşar; bu kişi ayrıca üç kümülatif koşulu karşılamalıdır: en az 24 yaşında olmak; Birlik içinde düzenlenmiş, beş yıldan uzun süredir sahip olunan ilgili sınıftaki bir ehliyete sahip olmak; ve düzenleyen üye devlette son beş yıl içinde sürücü belgesi iptali almamış olmak. Article 17(4), bir üye devletin kendi orantılı koşullarını eklemesine izin verir; C, C1 ve C1E için bunlar, refakat eden şoförün kendi periyodik CPC eğitiminin bir parçası olarak alınan, en az yedi saatlik ve 14 saate çıkarılabilen özel bir kursu içerebilir. Dolayısıyla bu düzenleme, on yedi yaşındaki kişiye olduğu kadar refakatçiye de bir saat faturası çıkarır.

Ayrıca yolcu yaşlarını düzenleyen Article 5(3)’ün yerini alır ve bu değişiklik tek bir sayı değildir. İlk alt paragraf, her iki CPC yolunda da D, D+E, D1 ve D1+E için 21 yaşını belirler ve hızlandırılmış CPC’ye sahip 23 yaşın altındaki şoförler için isteğe bağlı bir izleme düzeni ekler: bir üye devlet bu şoförlerin 23 yaşına gelmeden önce yol güvenliği konularında periyodik eğitime katılmasını şart koşarsa, bu katılım, ek olarak eklenmek yerine beş yılda bir olan 35 saate sayılır. Bunun altında iki ulusal istisna daha geçerliliğini korur. Bir üye devlet, yalnızca şoförün Article 6(1)’deki tam CPC’ye sahip olması koşuluyla, kendi topraklarında D1 ve D1+E’yi 18 yaşından, D ve D+E’yi ise 20 yaşından itibaren izin verebilir; bu 20 yaş, yolcusuz sürüş için ya da güzergâhın 50 kilometreyi aşmadığı düzenli seferlerde yolcu taşımak için 18’e indirilebilir. Yirmi bir yaş, yalnızca bu indirimleri uygulamayan bir devlette taban değerdir; bu yüzden otobüs şoförleri için bir işe alım yaşı, direktiften değil ulusal hukuktan okunmalıdır.

Article 29 takvimi belirler: önlemler en geç 26 Kasım 2028’de kabul edilip yayımlanır ve 26 Kasım 2029’dan itibaren uygulanır; refakatli sürüş düzeni ise 26 Kasım 2028’den itibaren uygulanır. 17 yaşında bir alım üzerine kurulu bir eğitim bütçesi, hâlâ yıllar ötede olan bir tarihe karşı ve üye devletin belki hiç uygulamaya koymayacağı bir istisnaya karşı kurulmuş olur.