Tır ve kamyon ehliyeti: C1, C1E, C ve CE sınıfları, kapsadıkları araçlar, AB'de ve Türkiye'de yaş sınırları

Avrupa ehliyetinde kamyon ya da tır adında bir sınıf yoktur. Dört yük sınıfı vardır (C1, C1E, C ve CE); bunları birbirinden ayıran, 7.500 kg’lık azami izin verilen kütle, 750 kg’lık römork ve şoför hariç sekiz yolcu sınırıdır. Bu sınıflara bağlı yaşlar da tek bir sayı değildir: yürürlükteki ehliyet direktifi sorunun bir kısmını mesleki yeterlilik direktifine bırakır, onun yerini alacak direktif de 26 Kasım 2029’a uzanan bir takvimle çoktan kabul edilmiştir.

Kısaca, yürürlükteki ehliyet direktifi Directive 2006/126/EC’ye göre: D1 veya D sınıfına girmeyen, azami izin verilen kütlesi 3.500 kg’ı aşan ve şoför hariç en fazla sekiz yolcu için tasarlanıp yapılmış bir motorlu taşıt C sınıfındadır; C sınıfının üst kütle sınırı yoktur. C1 sınıfı aynı araçları azami izin verilen kütle 7.500 kg’a kadar olmak üzere kapsar. İkisi de azami izin verilen kütlesi 750 kg’ı aşmayan bir römork çekebilir. Azami izin verilen kütlesi 750 kg’ı aşan bir römork veya yarı römork çeken C aracı CE sınıfındadır (CE, eklemli aracı da römorklu C aracını da aynı şekilde kapsar); böyle bir römork çeken C1 aracı ise kombinasyon 12.000 kg’ı aşmamak koşuluyla C1E sınıfındadır. Sekizden fazla yolcu için tasarlanıp yapılmış bir araç ne kadar ağır olursa olsun bir otobüs sınıfına girer; bunlar otobüs ehliyeti yazısında anlatılmıştır.

Dört yük sınıfı

Directive 2006/126/EC, yürürlükte olan ehliyet direktifidir; EUR-Lex onu “In force: This act has been changed. Current consolidated version: 01/11/2020” olarak gösterir. Dört sınıfı Article 4(4) maddesinin (d) ilâ (g) bentlerinde tanımlar.

Bu tanımlarda asıl belirleyici olan üç unsurdur. Birincisi 7.500 kg sınırıdır; C1 ile C arasındaki fark bundan ibarettir, çünkü C sınıfının üst kütle sınırı yoktur. İkincisi yolcu sınırıdır. İki tekil sınıf da D1 veya D sınıfı araçları dışarıda bırakır ve şoför hariç en fazla sekiz yolcu için tasarlanıp yapılmış araçlarla sınırlıdır; dolayısıyla daha fazla yolcu için yapılmış bir araç ne kadar ağır olursa olsun bir otobüs sınıfına girer. Bunlar otobüs ehliyeti yazısında anlatılmıştır. Üçüncüsü römorktur. Bir C1 veya C aracı kendi ehliyetiyle 750 kg’a kadar bir römork çekebilir; daha ağır bir römork kombinasyonu C1E veya CE’ye taşır.

CE’nin kendine özgü bir kütle üst sınırı yoktur. Tanımı yalnızca çekici aracın C sınıfında olmasını ve römork ya da yarı römorkun 750 kg’ı aşmasını şart koşar; dolayısıyla eklemli aracı da römorklu C aracını da aynı şekilde kapsar. Annex II, point 5.2, ikisini de bu sınıfın test aracı olarak kabul eder. Böyle bir kombinasyonun yolda gerçekte ne kadar ağır olabileceği ayrı bir mevzuatın konusudur ve kamyon ağırlıkları yazısında anlatılmıştır.

C1E, dört sınıf arasında tanımı kombinasyona bir üst sınır (12.000 kg) koyan ve ikinci bir giriş yolu olan tek sınıftır. Tanımın ikinci girintisi, kombinasyon 12.000 kg’ı aşmamak koşuluyla, 3.500 kg’ı aşan bir römork veya yarı römork çeken B sınıfı bir çekici aracı da kapsar. Ağır bir römork çeken otomobil veya panelvan bu sınıfa düşer, çünkü aynı paragrafın point (c)’sindeki BE sınıfı, azami izin verilen kütlesi 3.500 kg’ı aşmayan römork veya yarı römorkla sınırlıdır.

Ehliyetteki sınırlar tip onayındaki sınırlarla aynı değildir. Regulation (EU) 2018/858’in Article 4(1)(b) maddesi yük araçlarını azami kütleye göre üçe böler: 3,5 tonu aşmayan N1; 3,5 tonun üzerinde olup 12 tonu aşmayan N2; 12 tonun üzerindeki N3. Ehliyet birinci sınırı paylaşır ama ikincisini paylaşmaz: C1’den C’ye geçiş, N2 bandının içinde kalan 7.500 kg azami izin verilen kütlede olur; dolayısıyla bir N2 aracı salt bu yüzden C1 aracı sayılmaz. İki sistem römorkta buluşur. Directive 2006/126/EC azami izin verilen kütlesi 750 kg’ı aşmayan bir römorktan bahsederken, Directive (EU) 2025/2205, o Regulation’ın Article 4(1)(c)(i) maddesi uyarınca O1 sınıfı bir römorktan bahseder; bu da azami kütlesi 0,75 tonu aşmayan bir römorktur.

Hangi ehliyet hangisinden önce gelir

Bugün sınıflar kademelidir. Directive 2006/126/EC’nin Article 6(1)(a) maddesi C1 ve C’yi yalnızca B sınıfı araç kullanmaya zaten yetkili olan şoförlere verir; point (b) de C1E ve CE’yi sırasıyla yalnızca C1 ve C kullanmaya zaten yetkili olan şoförlere verir. Dolayısıyla bir kombinasyon sınıfı her zaman kendi tekil sınıfının üzerine eklenir. C1’in C’den önce alınmasını şart koşan bir hüküm yoktur. Article 6(2) ise denklikleri aşağı doğru işletir: point (f) uyarınca C ehliyeti C1 için, point (c) uyarınca CE ehliyeti C1E kombinasyonları için, point (a) uyarınca da C1E ve CE ehliyetleri BE kombinasyonları için geçerlidir.

26 Kasım 2029’dan itibaren kademelenme sadeleşir. Directive (EU) 2025/2205’in Article 9(1) maddesi BE, C1, C1E, C ve CE’yi, otobüs sınıflarıyla birlikte, yalnızca B sınıfı araç kullanmaya zaten yetkili olan şoförlere verir ve başka bir ön koşul saymaz. Article 9(2)(d) CE ehliyetini C ve C1 için de geçerli kılar, point (f) de C1E ehliyetini C1 için geçerli kılar. Sınav, tekil sınıfı olmadan bir kombinasyon sınıfına ulaşan şoför düşünülerek yazılmıştır: Annex II, point 8(2), başvuranın C1 veya C kullanmaya zaten yetkili olmadığı durumlarda, römork bağlıyken trafiğe çıkmadan önce çekici aracı römorksuz kullanma yeterliliğinin sağlanmasını şart koşar. Directive 2006/126/EC’nin Annex II’sinde böyle bir hüküm yoktur. İkisi birlikte okunduğunda (bu okuma bizim yorumumuzdur, iki direktiften herhangi birinde yazan bir cümle değildir), yeni kurallar uygulanmaya başladığında bir şoför otomobil ehliyetinden tek adımda CE’ye geçebilir ve ardından denklik yoluyla C ve C1’i de elinde tutar.

Bugün geçerli olan yaşlar

Directive 2006/126/EC’nin Article 4(4) maddesi, point (e)’nin son girintisinde C1 ve C1E için asgari yaşı 18, point (g)’nin son girintisinde C ve CE için 21 olarak belirler. C ve CE için cevap bununla bitmez.

Directive (EU) 2018/645 ile eklenen Article 4(7), point (g)’ye bir istisna getirir. Buna göre C veya CE ehliyeti düzenlemek için asgari yaş, “as applicable” kaydıyla, yeterlilik direktifinin Article 5(2) maddesine göre belirlenir: “shall be the minimum age prescribed for the driving of such vehicles for holders of a CPC”. Atıf hâlâ Directive 2003/59/EC’yi gösterir; onu yürürlükten kaldıran Directive (EU) 2022/2561’in Article 14’ü bu atfı kodifiye metne yapılmış bir atıf olarak yorumlar. Bu direktifin Article 5(2) maddesi, Article 6(1)’in tam CPC’siyle C ve C+E için 18, Article 6(2)’nin hızlandırılmış CPC’siyle C1 ve C1+E için 18, hızlandırılmış CPC ile C ve C+E için 21 yaşını belirler; Annex III’e göre C+E ve C1+E, o direktifin CE ve C1E için kullandığı gösterimdir. Bu yönlendirmenin mesleğe girişi nasıl belirlediği Avrupa’da kamyon şoförü açığı yazısında, her belgenin neler gerektirdiği ise SRC belgesi nedir yazısında anlatılmıştır.

Article 4(7), düşük yaşın başvuranın belgeye sahip olmasına bağlı olduğunu açıkça söylemez; maddeyi böyle okumak bizim yorumumuzdur. Yeni direktif ise koşulu açıkça yazar. Directive (EU) 2025/2205’in Annex VII’si, Article 4(7)’nin ilk alt paragrafını Article 7(1)’in point (e) ve (g)’sine eşler; bu bentler yaşları yalnızca şoförün bir CPC’ye “provided that the driver holds” sahip olması hâlinde tanır. Hızlandırılmış belgeyle yaş 21’dir, yani eski metnin point (g)’sindeki rakamın aynısı.

Ehliyet direktifinde CPC’ye bağlı olmayan, 21 yaşın altına inen tek bir ulusal seçenek vardır ve kapsamı dardır. Article 4(6)’nın ikinci alt paragrafı, bir Üye Devletin itfaiyenin kullandığı araçlar, kamu düzenini korumak için kullanılan araçlar ve tamir veya bakım amacıyla yol testinden geçirilen araçlar için C sınıfı asgari yaşını 18’e indirmesine izin verir. Bu şekilde düzenlenen ehliyet, sahibi paragraph 2 ilâ 4’teki asgari yaşa ulaşana kadar yalnızca düzenleyen Üye Devletin topraklarında geçerlidir; diğer Üye Devletler onu kendi topraklarında tanıyabilir ama tanımak zorunda değildir.

Yeterlilik direktifinin de kendine özgü bir seçeneği vardır. Directive (EU) 2022/2561’in Article 3(1)(a) maddesinin son alt paragrafına göre bir Üye Devlet, en az altı aylık ulusal bir mesleki eğitim kursuna devam eden şoföre, CPC almadan önce en fazla üç yıl süreyle kendi topraklarında araç kullanma yetkisi verebilir. Bu hüküm ehliyeti değil belgeyi ilgilendirir ve hiçbir yaş belirtmez.

Türkiye’de sınıflar ve yaşlar

Her iki direktif de Üye Devletlere yöneliktir: Directive 2006/126/EC bunu Article 19 maddesinde, Directive (EU) 2025/2205 Article 32 maddesinde belirtir. Türkiye’de sürücü belgesi (ehliyet) sınıfları ile belge için aranan yaş ve deneyim şartları, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 38 ve 41. maddeleriyle yönetmeliğe bırakılmıştır; bunları, 2. maddesinde bu kanuna dayanılarak çıkarıldığı belirtilen Karayolları Trafik Yönetmeliği belirler.

Yönetmeliğin 75. maddesi aynı dört yük sınıfı adını kendi ifadesiyle kullanır. C1 sınıfı sürücü belgesi, azami yüklü ağırlığı 3.500 kg’ı aşan ve 7.500 kg’ı geçmeyen kamyon ve çekicileri kullanacaklara, C sınıfı sürücü belgesi kamyon ve çekici kullanacaklara, CE sınıfı sürücü belgesi ise C sınıfı sürücü belgesiyle kullanılan araçlara takılan ve azami yüklü ağırlığı 750 kg’ı geçen römork veya yarı römorktan oluşan birleşik araçları (kombinasyonları) kullanacaklara verilir; C1E ise, direktifteki gibi, 12.000 kg’lık bir kombinasyonda sona erer. 3. madde, kamyonu izin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3,5 tondan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu araç, çekiciyi ise römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu araç olarak tanımlar.

85. madde, C sınıfı sürücü belgesi sahibinin M (moped), B, B1, C1 ve F (lastik tekerlekli traktör) sınıfı sürücü belgeleriyle kullanılan araçları da sürmesine; CE sınıfı sürücü belgesi sahibinin ise M, B, BE, B1, C, C1, C1E ve F sınıfı sürücü belgeleriyle ve — sahibi ayrıca D sınıfı sürücü belgesine de sahipse — DE, D ve D1E sınıfı sürücü belgeleriyle kullanılan araçları da sürmesine izin verir. 86. madde uyarınca B, C, C1, D ve D1 sınıfı sürücü belgesi sahipleri, araçlarını azami yüklü ağırlığı 750 kg’a kadar olan (750 kg dâhil) bir hafif römork takarak da kullanabilir.

86. madde, başvuranların C1 ve C1E için 18, C ve CE için 21 yaşını bitirmiş olmasını; C1 veya C için en az B sınıfı, C1E için C1 sınıfı, CE için C sınıfı sürücü belgesine sahip olmasını arar. Maddede C veya CE için mesleki yeterlilik belgesine bağlı bir 18 yaş sınırı yoktur. Maddenin C için öngördüğü tek düşük yaş 20’dir: bu yaş, Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim ve öğretim kurumlarında veya Türk Silahlı Kuvvetlerinin maddede sayılan subay ve astsubay okul ve kurslarında eğitim görenler ya da buralardan mezun olanlar ile üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokullarından mezun olanlar için geçerlidir. Bu yaş A, C, D ve D1 sınıflarına uygulanır, CE’ye uygulanmaz; maddenin deneyim şartı da bu kişilerden aranmaz. 87. madde uyarınca C1, C1E, C ve CE sınıfı sürücü belgeleri beş yıl geçerlidir. Bu araçların Türkiye’de yol türüne göre hız sınırları ise aynı yönetmeliğin hız tablosunda yer alır; tablo Kamyon ve tır hız sınırları yazısında incelenir. Türkiye’de bu sınıflarla birlikte istenen mesleki yeterlilik belgeleri ise SRC belgeleri yazısında anlatılır.

Yeni direktif ne zaman devreye girer

EUR-Lex, Directive (EU) 2025/2205’i 25 Kasım 2025’ten itibaren yürürlükte gösterir; ama yürürlükte olmak uygulanmakla aynı şey değildir. Article 29(1), Üye Devletlere uyum için gerekli önlemleri kabul edip yayımlamaları için 26 Kasım 2028’e kadar süre tanır ve bu önlemleri, Article 30(1)’in Directive 2006/126/EC’yi yürürlükten kaldırdığı tarih olan 26 Kasım 2029’dan itibaren uygulamalarını şart koşar; EUR-Lex, eski direktifin yürürlük sonu tarihini 25 Kasım 2029 olarak gösterir. İki kısım daha erken devreye girer. Article 29(2), Article 9(2), points (j) ve (k)’deki denklikleri, Article 30(1)’in eski Article 6(4)(c)’yi yürürlükten kaldırdığı tarih olan 26 Kasım 2027’ye çeker; Article 29(3) de Article 17’deki refakatli sürüş düzenini 26 Kasım 2028’e çeker. Bu iki kısım dışında, bir ehliyet makamının 26 Kasım 2029’a kadar uyguladığı tanımlar, yaşlar ve geçerlilik kuralları, ulusal hukuka aktarılmış hâliyle Directive 2006/126/EC’ninkilerdir. Karşılaştırma tablosu olan Annex VII, eski Article 4(4), (d) ilâ (g) bentlerini yeni direktifin Article 6(1)(c)(iv) ilâ (vii) bentlerine, yaş girintilerini de Article 7(1)’e taşır.

2029’da ne değişiyor, ne daha önce değişiyor

18 yaş ve üzerindeki şoförler için yük sınıflarının yaşları değişmez. Article 7(1), point (b)’de C1 ve C1E için 18’i, point (d)’de C ve CE için 21’i korur; point (e) ise mesleki istisnayı doğrudan ehliyet direktifine yazar: şoförün Directive (EU) 2022/2561’in Article 6(1) maddesinde belirtilen bir CPC’ye “provided that the driver holds” sahip olması hâlinde C ve CE için 18. Yeni direktifin Article 27’si CPC direktifinin Article 5’ini değiştirir, ama bunu yalnızca paragraph 2’ye bir point (c) ekleyerek ve yolcu yaşlarını içeren paragraph 3’ü değiştirerek yapar. Article 5(2)’nin, yukarıdaki tablodaki yük yaşlarını içeren point (a) ve (b)’si olduğu gibi kalır.

Acil durum görevlerine ilişkin ulusal seçenek yeniden yazılır. Article 7(3), bir Üye Devletin, polis araçları, ambulanslar, sivil savunma ve kurtarma araçları ya da itfaiye araçları gibi kamu güvenliğini ve düzenini korumak amacıyla kullanılan motorlu acil durum araçları ile tamir veya bakım amacıyla yol testinden geçirilen araçlar için C sınıfı yaşını 18’e indirmesine izin verir; eski metin ise itfaiyenin kullandığı araçları ve kamu düzenini korumak için kullanılan araçları sayar. Article 7(4) uyarınca böyle bir ehliyet, sahibi paragraph 1’deki yaşa ulaşana kadar yine yalnızca düzenleyen Üye Devletin topraklarında geçerlidir; üçüncü bir alt paragraf ise Üye Devletlerin acil durum araçları için düzenlenen ehliyetleri karşılıklı olarak tanımasına izin verir.

17 yaşındaki sürücü gerçekten yeni bir durumdur ve 2028 tarihine bağlıdır. Article 17(2), bir Üye Devletin kendi topraklarında sürüş için, 17 yaşına ulaşmış ve C sınıfı için Article 6(1), C1 ve C1E için Article 6(2) uyarınca bir CPC’ye sahip başvuranlara Birlik kodu 98.02 ile işaretlenmiş C1, C1E veya C ehliyeti düzenlemesine izin verir. CE bu listede yoktur ve düzen Üye Devlet açısından isteğe bağlıdır. Bu ehliyetler yalnızca onları düzenleyen Üye Devletler arasında karşılıklı olarak tanınır; Article 17(3) uyarınca 18 yaşından küçük ehliyet sahibi yalnızca ön yolcu koltuğunda bir refakatçiyle araç kullanabilir. Refakatçiye ilişkin koşullar ve düzenin işe alım açısından anlamı Avrupa’da kamyon şoförü açığı yazısında; Article 27(a)’nın CPC direktifinin Article 5(2) maddesine eklediği, buna karşılık gelen point (c) ise SRC belgesi nedir yazısında ele alınmıştır.

Üç değişiklik, C1 kütle bandındaki araçları B sınıfı ehliyetin erişimine açar; bunlardan birincisi 2029’dan önce devreye girer. Bugün Directive 2006/126/EC’nin Article 6(4)(c) maddesi, bir Üye Devletin Komisyona danıştıktan sonra, en az iki yıl önce düzenlenmiş B sınıfı ehliyetin sahibine kendi topraklarında, azami izin verilen kütlesi 3.500 kg’ı aşan ama 4.250 kg’ı aşmayan alternatif yakıtlı bir aracı yük taşımacılığında römorksuz kullanma yetkisi vermesine izin verir. Bu yetki iki koşula bağlıdır: 3.500 kg’ın üzerindeki kütle yalnızca, geleneksel içten yanmalı motorlu ve aynı boyutlardaki bir araca kıyasla tahrik sisteminin ek kütlesinden kaynaklanmalı ve yük kapasitesi artırılmamalıdır. 26 Kasım 2027’den itibaren Directive (EU) 2025/2205’in Article 9(2)(j) maddesi bunun yerine direktifin kendisine bir denklik koyar: B sınıfı ehliyet, ilk düzenlenmesinden iki yıl sonra, tamamen veya kısmen alternatif yakıtla çalışan, Regulation (EU) 2018/858 uyarınca onaylanmış ve azami izin verilen kütlesi 3.500 kg’ı aşan ama 4.250 kg’ı aşmayan motorlu taşıtlar için de geçerli olur (acil durum araçları dâhil, karavanlar hariç); Article 6(1)(c)(ii)’nin eğitim veya test koşulu karşılanmışsa, kombinasyon 5.000 kg’ı aşmamak üzere römorkla birlikte de geçerlidir. Point (j) ne tahrik sistemi kütlesi koşulunu ne de yük kapasitesi koşulunu tekrarlar. Point (k) ise denkliği, O1 veya O2 sınıfı bir römork veya yarı römork çeken böyle bir araç için BE ehliyetine de genişletir.

Diğer ikisi, direktifin kalanıyla birlikte 26 Kasım 2029’da, Article 6(1)(c)(ii)’deki B sınıfı tanımında devreye girer. Annex V uyarınca bir eğitim kursundan veya beceri ve davranış testinden (Üye Devlet ikisini de şart koşuyorsa ikisinden birden) sonra B sınıfı ehliyet, azami izin verilen kütlesi 3.500 kg’ı aşan ama 4.250 kg’ı aşmayan bir karavanı da kapsar; kombinasyon 5.000 kg’ı aşmadığı sürece römorklu kullanım da buna dâhildir. Aynı bent acil durum araçlarını da kapsar, ancak yalnızca bir Üye Devlet Article 9(4)(d) uyarınca yetki verirse: polis araçları, ambulanslar, sivil savunma ve kurtarma araçları ile itfaiye araçları gibi, kamu güvenliğini ve düzenini korumak için kullanılan, römork dâhil 3.500 kg’ın üzerinde ama 5.000 kg’ı aşmayan motorlu taşıtlar. Bu araçları o Üye Devletin topraklarında, 20 yaşına ulaşmış, aynı eğitimi veya testi tamamlamış ve aracı yalnızca amaçlandığı iş için (gerekli bakım ve test sürüşleri dâhil) kullanan B sahipleri kullanır. Üye Devletler bu bent kapsamında düzenlenen ehliyetleri karşılıklı olarak tanıyabilir; Annex VII ise Directive 2006/126/EC’de bunun bir öncülünü göstermez.

Yeni direktif, eskisinde bulunmayan bir deneme süresi de getirir; Annex VII, Article 18 için bir öncül göstermez. Sürüş sınavından sonra düzenlenen bir ehliyetin sahibi en az iki yıl boyunca acemi şofördür; Üye Devletler de acemi şoförlerin alkollü araç kullanmasına diğer şoförlere göre daha sıkı kurallar veya yaptırımlar ya da ikisini birden uygulamalıdır. Başka bir sınıf ehliyeti zaten olan acemi şoför ilke olarak yalnızca mevcut sürenin kalanını tamamlar; ancak AM dışındaki sınıflar için bir Üye Devlet, “in particular to take account of the different risks and required skills associated with the new driving licence category” ek veya tamamlayıcı bir süre şart koşabilir.

Geçerlilik, yenileme ve sağlık muayenesi

Yük ve yolcu sınıfları burada tek bir rejime tabidir; bunun ayrıntısı, iki direktif altında da Üye Devletlerin geçerlilik süresini kısaltma yetkileri dâhil, otobüs ehliyeti yazısında anlatılmıştır. Kısaca, Directive 2006/126/EC’nin Article 7(2)(b) maddesi C, CE, C1 ve C1E sınıflarına, dört otobüs sınıfıyla birlikte, beş yıllık idari geçerlilik süresi verir; Directive (EU) 2025/2205’in Article 10(2)(b) maddesi de beş yılı korur. Eski direktifin Article 7(3) maddesi uyarınca yenileme, Annex III’teki asgari fiziksel ve zihinsel uygunluk standartlarının karşılanmaya devam etmesine ve düzenleyen Üye Devlette olağan ikamete ya da orada en az altı aylık öğrenim görüldüğünün kanıtlanmasına bağlıdır. Annex III sekiz ağır sınıfın tamamını Group 2’ye koyar; point 4’ü de ilk düzenlemeden önce bir sağlık muayenesini ve her yenilemede olağan ikamet edilen Üye Devletin ulusal sistemi kapsamında bir kontrolü şart koşar. 26 Kasım 2029’dan itibaren yeni direktifin Article 11(2) maddesi yenilemeden önce sağlık muayenesi öngörür; Article 11(3)’ün buna alternatif olarak sunduğu öz değerlendirme formu veya ulusal uygunluk değerlendirme sistemi ise bu sınıflar için kullanılamaz. Yeni Article 10(2)’deki bir kısaltma yetkisinin eski metnin Article 7(3)’ünde karşılığı yoktur: bu yetki, bir Üye Devletin, geçici ikamet izni verilen veya geçici korumadan ya da ulusal hukuk altında yeterli korumadan yararlanan kişilerin ehliyetlerinin geçerlilik süresini kısaltmasına izin verir. Şoförün tehlikeli madde taşımak için aldığı ADR eğitim sertifikası ehliyetten ayrı bir belgedir; kendi geçerlilik süresi ve kendi yenilemesi vardır ve ADR sürücü eğitim sertifikası yazısında anlatılır.

Sınavın hangi araçla yapıldığı

Annex II, beceri ve davranış testinin yapıldığı araç için asgari standartlar koyar; yük sınıflarında bu standartlar ehliyet eşiklerinin epey üzerindedir.

Directive (EU) 2025/2205’in Annex II, point 5(2) maddesi bu kütle ve boyutları korur. C ve CE kayıtlarından vitesleri manuel seçmeyi sağlayan şanzıman şartını kaldırır, adayın kayıt cihazını kullanma becerisi sınanmıyorsa kayıt cihazı olmayan bir C1 test aracına izin verir ve iyi uygulama olarak CE test aracında bir çeki tablası (beşinci teker) ve en az sekiz ileri vitesli bir şanzıman bulunmasını önerir.

Şanzıman, ehliyete ne yazılacağını da belirler. Directive 2006/126/EC’nin Annex II, point 5.1 maddesine göre manuel şanzımanlı araç, şoförün kalkışta veya dururken ve vites değiştirirken kullanmak zorunda olduğu bir debriyaj pedalı bulunan araçtır. Bunun dışındaki her araç otomatik sayılır; otomatik bir araçta geçilen sınav ehliyete işlenir ve ehliyet bundan sonra yalnızca otomatik şanzımanlı araçlar için kullanılabilir. Annex I bu kısıtlamayı 78 kodu olarak listeler. Bu tanımda belirleyici olan şanzıman tasarımı değil pedaldır; dolayısıyla şoförün kullanacağı bir debriyaj pedalı olmayan bir otomatikleştirilmiş şanzıman otomatik sayılır. Point 5.1.3, başvuranın B, BE veya sekiz ağır sınıftan herhangi birinde manuel şanzımanlı araçla alınmış bir ehliyeti zaten varsa ve sınav sırasında point 8.4’teki eylemleri (güvenli biçimde ve gerektiğinde vitesleri manuel seçerek yakıt tüketimini ve emisyonları azaltacak şekilde sürmeyi) yerine getirmişse, bir Üye Devletin bu kısıtlamayı C, CE, C1 veya C1E ehliyetine koymamasına izin verir. Yeni Annex II bu seçeneği point 5(1)(c)’de korur; seçenek artık otomatik kısıtlaması bulunmayan bir ehliyeti zaten olan başvuranlar için geçerlidir. Yeni Annex’in point 5(1)(b) maddesiyle eklenen ve kısıtlamanın hiç konmamasını ya da sonradan kaldırılmasını sağlayan özel eğitim veya test ise yalnızca A1, A2, A, B1, B ve BE sınıfları için vardır.