Prawo jazdy kategorii C1, C1E, C i CE: co obejmuje i od jakiego wieku

Europejskie prawo jazdy nie ma kategorii o nazwie „ciężarówka”. Ma cztery kategorie towarowe – C1, C1E, C i CE – rozgraniczone dopuszczalną masą całkowitą 7 500 kg, przyczepą 750 kg i limitem ośmiu pasażerów oprócz kierowcy. Przypisany im wiek też nie jest jedną liczbą, ponieważ obowiązująca dyrektywa o prawach jazdy przekazuje część tej kwestii dyrektywie o kwalifikacjach zawodowych, a dyrektywa, która ją zastąpi, została już przyjęta i ma harmonogram sięgający 26 listopada 2029 r. Wielka Brytania publikuje własne zasady za pośrednictwem DVLA i DVSA; omawiamy je osobno w tekstach o prawie jazdy na ciężarówki i o kwalifikacji zawodowej kierowców w Wielkiej Brytanii.

W skrócie, według obowiązującej dyrektywy 2006/126/WE: pojazd silnikowy nieujęty w kategoriach D1 lub D, o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3 500 kg, konstrukcyjnie przystosowany do przewozu nie więcej niż ośmiu pasażerów oprócz kierowcy, należy do kategorii C, która nie ma górnej granicy masy; kategoria C1 obejmuje te same pojazdy do dopuszczalnej masy całkowitej 7 500 kg. Każdy z nich może ciągnąć przyczepę o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 750 kg. Pojazd kategorii C z przyczepą lub naczepą o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 750 kg to kategoria CE, obejmująca zarówno pojazd przegubowy, jak i pojazd kategorii C z przyczepą, a pojazd kategorii C1 z taką przyczepą to kategoria C1E, pod warunkiem że masa zespołu nie przekracza 12 000 kg. Pojazd konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu więcej niż ośmiu pasażerów należy do kategorii autobusowej bez względu na masę, co omawiamy w tekście o prawie jazdy na autobus.

Cztery kategorie towarowe

Dyrektywa 2006/126/WE to obowiązująca dyrektywa w sprawie praw jazdy; EUR-Lex oznacza ją jako obowiązującą i zmienioną, z aktualną wersją skonsolidowaną z 01/11/2020. Definiuje ona cztery kategorie w art. 4 ust. 4 lit. d)–g).

Najważniejsze są trzy elementy tych definicji. Pierwszy to granica 7 500 kg, która stanowi całą różnicę między C1 a C: kategoria C nie ma górnej granicy masy. Drugi to kryterium liczby pasażerów. Obie kategorie dla pojazdów bez przyczepy wyłączają pojazdy z kategorii D1 lub D i ograniczają się do pojazdów konstrukcyjnie przystosowanych do przewozu nie więcej niż ośmiu pasażerów oprócz kierowcy, więc pojazd zbudowany dla większej liczby osób należy do kategorii autobusowej bez względu na masę; te kategorie omawiamy w tekście o prawie jazdy na autobus. Trzeci to przyczepa. Pojazd kategorii C1 lub C może na podstawie własnego prawa jazdy ciągnąć przyczepę do 750 kg, a cięższa przenosi zespół do kategorii C1E lub CE.

Kategoria CE nie ma własnego pułapu masy. Jej definicja wymaga jedynie, by pojazd ciągnący należał do kategorii C, a przyczepa lub naczepa przekraczała 750 kg, więc obejmuje zarówno pojazd przegubowy, jak i pojazd kategorii C z przyczepą; pkt 5.2 załącznika II dopuszcza każdy z nich jako pojazd egzaminacyjny dla tej kategorii. Ile taki zespół może faktycznie ważyć na drodze, regulują inne przepisy, które omawiamy w tekście o masach ciężarówek.

C1E to jedyna z czterech kategorii, której definicja ogranicza masę zespołu – do 12 000 kg – i jedyna, do której prowadzi druga droga. Jej drugie tiret obejmuje pojazd ciągnący kategorii B z przyczepą lub naczepą powyżej 3 500 kg, pod warunkiem że masa zespołu nie przekracza 12 000 kg. Tam właśnie trafia samochód osobowy lub dostawczy ciągnący ciężką przyczepę, ponieważ kategoria BE, w lit. c) tego samego ustępu, kończy się na przyczepie lub naczepie o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3 500 kg.

Granice kategorii prawa jazdy nie pokrywają się z granicami homologacyjnymi. Art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) 2018/858 dzieli pojazdy do przewozu ładunków według maksymalnej masy na N1 – do 3,5 tony, N2 – powyżej 3,5 tony, ale nie więcej niż 12 ton, oraz N3 – powyżej 12 ton. Prawo jazdy dzieli z nim pierwszą granicę, ale nie drugą: przejście od C1 do C następuje przy dopuszczalnej masie całkowitej 7 500 kg, wewnątrz przedziału N2, więc pojazd N2 nie jest z tego tylko powodu pojazdem kategorii C1. Oba systemy stykają się przy przyczepie. Tam, gdzie dyrektywa 2006/126/WE mówi o przyczepie o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 750 kg, dyrektywa (UE) 2025/2205 mówi o przyczepie kategorii O1 w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) ppkt (i) tego rozporządzenia, czyli o przyczepie o maksymalnej masie nieprzekraczającej 0,75 tony.

Która kategoria przed którą

Dziś kategorie uzyskuje się stopniowo. Art. 6 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2006/126/WE przewiduje wydawanie kategorii C1 i C wyłącznie kierowcom, którzy mają już uprawnienia kategorii B, a lit. b) – wydawanie C1E i CE wyłącznie kierowcom, którzy mają już uprawnienia odpowiednio kategorii C1 i C, więc kategoria dla zespołu pojazdów zawsze dochodzi do kategorii dla samego pojazdu. Nic nie wymaga posiadania C1 przed C. Art. 6 ust. 2 określa następnie równoważności w dół: prawo jazdy kategorii C uprawnia do kierowania pojazdami kategorii C1 na podstawie lit. f), prawo jazdy kategorii CE – zespołami kategorii C1E na podstawie lit. c), a prawa jazdy kategorii C1E i CE – zespołami kategorii BE na podstawie lit. a).

Od 26 listopada 2029 r. ta hierarchia się spłaszcza. Art. 9 ust. 1 dyrektywy (UE) 2025/2205 przewiduje wydawanie kategorii BE, C1, C1E, C i CE – a także kategorii autobusowych – wyłącznie kierowcom, którzy mają już uprawnienia kategorii B, i nie wymienia żadnego innego warunku. Art. 9 ust. 2 lit. d) sprawia, że prawo jazdy kategorii CE uprawnia także do kierowania pojazdami kategorii C i C1, a lit. f) – że prawo jazdy kategorii C1E uprawnia do kierowania pojazdami kategorii C1. Egzamin uwzględnia kierowcę, który dochodzi do kategorii dla zespołu pojazdów bez kategorii dla samego pojazdu: pkt 8 ppkt 2 załącznika II wymaga, by w przypadku kandydata, który nie ma jeszcze uprawnień kategorii C1 lub C, przed jazdą w ruchu drogowym z dołączoną przyczepą upewnić się, że potrafi on kierować samym pojazdem ciągnącym. Załącznik II do dyrektywy 2006/126/WE nie zawiera takiego punktu. Przy łącznym odczytaniu tych przepisów – a jest to nasza interpretacja, nie zdanie z którejkolwiek z dyrektyw – kierowca będzie mógł po rozpoczęciu stosowania nowych przepisów przejść od prawa jazdy kategorii B do CE w jednym kroku i wtedy posiadać uprawnienia C i C1 z mocy równoważności.

Wiek obowiązujący dziś

Art. 4 ust. 4 dyrektywy 2006/126/WE ustala dolną granicę wieku na 18 lat dla kategorii C1 i C1E – w ostatnim tiret lit. e) – oraz na 21 lat dla kategorii C i CE – w ostatnim tiret lit. g). W przypadku C i CE to jednak nie cała odpowiedź.

Art. 4 ust. 7, dodany dyrektywą (UE) 2018/645, wprowadza odstępstwo od lit. g): dolną granicę wieku, od której wydawane jest prawo jazdy kategorii C i CE, „stanowi dolna granica wieku upoważniająca posiadaczy ŚKZ do prowadzenia takich pojazdów”, przewidziana – „odpowiednio” – w art. 5 ust. 2 dyrektywy o kwalifikacjach. Odesłanie wciąż wymienia dyrektywę 2003/59/WE, a art. 14 dyrektywy (UE) 2022/2561, która ją uchyliła, nakazuje odczytywać je jako odesłanie do tekstu jednolitego. Jej art. 5 ust. 2 ustala 18 lat dla kategorii C i C + E z pełnym ŚKZ z art. 6 ust. 1, 18 lat dla C1 i C1 + E ze ŚKZ po przyspieszonej kwalifikacji wstępnej z art. 6 ust. 2 i 21 lat dla C i C + E z tym przyspieszonym świadectwem; zgodnie z jej załącznikiem III oznaczenia C + E i C1 + E to stosowany w tej dyrektywie zapis kategorii CE i C1E. Jak ten podział wpływa na wejście do zawodu, omawiamy w tekście o podaży kierowców ciężarówek w Europie, a co obejmuje każde ze świadectw – w tekście o kwalifikacji wstępnej i szkoleniu okresowym.

Art. 4 ust. 7 nie mówi wprost, że niższy wiek zależy od posiadania przez kandydata świadectwa; taka interpretacja jest nasza. Nowa dyrektywa zapisuje ten warunek wprost. Załącznik VII do dyrektywy (UE) 2025/2205 przyporządkowuje akapit pierwszy art. 4 ust. 7 do art. 7 ust. 1 lit. e) i g), które przyznają określony w nich wiek wyłącznie „pod warunkiem że kierowca posiada” ŚKZ. Ze świadectwem uzyskanym po przyspieszonej kwalifikacji wstępnej jest to 21 lat – tyle samo, ile w lit. g) dotychczasowego tekstu.

Dyrektywa o prawach jazdy przewiduje jedną krajową opcję poniżej 21 lat niezależną od ŚKZ – i jest ona wąska. Akapit drugi art. 4 ust. 6 pozwala państwu członkowskiemu obniżyć dolną granicę wieku dla kategorii C do 18 lat w odniesieniu do pojazdów używanych przez służby przeciwpożarowe i pojazdów używanych do utrzymywania porządku publicznego oraz pojazdów poddawanych testom drogowym w celu naprawy lub konserwacji. Wydane w ten sposób prawo jazdy jest ważne wyłącznie na terytorium państwa członkowskiego, które je wydało, do czasu osiągnięcia przez posiadacza dolnej granicy wieku z ust. 2–4, a inne państwa członkowskie mogą, ale nie muszą, uznawać je na swoim terytorium.

Dyrektywa o kwalifikacjach ma własną opcję. Zgodnie z ostatnim akapitem art. 3 ust. 1 lit. a) dyrektywy (UE) 2022/2561 państwo członkowskie może zezwolić kierowcy na prowadzenie pojazdów na swoim terytorium przed uzyskaniem ŚKZ, w czasie odbywania krajowego szkolenia zawodowego trwającego co najmniej sześć miesięcy, przez maksymalnie trzy lata. Przepis ten dotyczy świadectwa, a nie prawa jazdy, i nie określa żadnego wieku.

W Turcji

Obie dyrektywy są skierowane do państw członkowskich: dyrektywa 2006/126/WE w swoim art. 19, a dyrektywa (UE) 2025/2205 w swoim art. 32. W Turcji kategorie prawa jazdy oraz warunki dotyczące wieku i doświadczenia pozostawiono do uregulowania na podstawie art. 38 i 41 ustawy nr 2918 o ruchu drogowym (Karayolları Trafik Kanunu), a ustala je rozporządzenie o ruchu drogowym (Karayolları Trafik Yönetmeliği), które – jak stanowi jego art. 2 – wydano na podstawie tej ustawy.

Art. 75 rozporządzenia posługuje się tymi samymi czterema nazwami kategorii towarowych, we własnym brzmieniu. Kategorię C1 wydaje się osobom, które będą kierować samochodami ciężarowymi i ciągnikami siodłowymi o maksymalnej masie całkowitej powyżej 3 500 kg, ale nie większej niż 7 500 kg, kategorię C – osobom, które będą kierować samochodami ciężarowymi i ciągnikami siodłowymi, a kategorię CE – osobom, które będą kierować zespołami złożonymi z pojazdu, którym kieruje się na podstawie prawa jazdy kategorii C, oraz przyczepy lub naczepy o maksymalnej masie całkowitej powyżej 750 kg; kategoria C1E, tak jak w dyrektywie, kończy się na zespole o masie 12 000 kg. Art. 3 definiuje samochód ciężarowy jako pojazd silnikowy zbudowany do przewozu rzeczy, o dopuszczalnej maksymalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, a ciągnik siodłowy – jako pojazd silnikowy zbudowany do ciągnięcia przyczep i naczep, który nie przewozi ładunku.

Art. 85 pozwala posiadaczowi kategorii C kierować także pojazdami objętymi prawem jazdy kategorii M (motorowery), B, B1, C1 i F (ciągniki kołowe), a posiadaczowi kategorii CE – pojazdami objętymi prawem jazdy kategorii M, B, BE, B1, C, C1, C1E i F, a jeśli ma on także kategorię D – również kategorii DE, D i D1E. Zgodnie z art. 86 posiadacze prawa jazdy kategorii B, C, C1, D i D1 mogą także ciągnąć lekką przyczepę o maksymalnej masie całkowitej do 750 kg włącznie.

Art. 76 wymaga od kandydatów ukończenia 18 lat w przypadku kategorii C1 i C1E oraz 21 lat w przypadku C i CE, a także posiadania co najmniej kategorii B przed C1 lub C, kategorii C1 przed C1E i kategorii C przed CE. Nie przewiduje wieku 18 lat dla kategorii C lub CE powiązanego ze świadectwem kwalifikacji zawodowej. Jedyny niższy wiek, jaki wymienia dla kategorii C, to 20 lat – dla osób uczących się w wymienionych w tym artykule placówkach edukacyjnych i szkoleniowych Generalnej Dyrekcji Bezpieczeństwa lub w szkołach i na kursach oficerskich i podoficerskich tureckich sił zbrojnych albo ich absolwentów, a także dla absolwentów szkół wyższych kształcących kierowców; dotyczy on kategorii A, C, D i D1, a nie CE, i nie wymaga się od tych osób spełnienia przewidzianego w tym artykule warunku doświadczenia. Zgodnie z art. 87 prawa jazdy kategorii C1, C1E, C i CE są ważne pięć lat.

Kiedy nowa dyrektywa zastąpi dotychczasową

EUR-Lex odnotowuje, że dyrektywa (UE) 2025/2205 obowiązuje od 25 listopada 2025 r., ale wejście w życie to nie to samo co stosowanie. Art. 29 ust. 1 daje państwom członkowskim czas do 26 listopada 2028 r. na przyjęcie i opublikowanie środków niezbędnych do jej wykonania i nakazuje stosować je od 26 listopada 2029 r. – od tego dnia art. 30 ust. 1 uchyla dyrektywę 2006/126/WE; EUR-Lex podaje 25 listopada 2029 r. jako datę końca obowiązywania dawnej dyrektywy. Dwie części zaczynają działać wcześniej. Art. 29 ust. 2 przyspiesza równoważności z art. 9 ust. 2 lit. j) i k) na 26 listopada 2027 r. – od tego dnia art. 30 ust. 1 uchyla dotychczasowy art. 6 ust. 4 lit. c) – a art. 29 ust. 3 przyspiesza model jazdy z osobą towarzyszącą z art. 17 na 26 listopada 2028 r. Poza tymi dwiema częściami definicje, wiek i zasady ważności, które organ wydający prawa jazdy stosuje do 26 listopada 2029 r., to przepisy dyrektywy 2006/126/WE w brzmieniu przeniesionym do prawa krajowego. Załącznik VII, czyli tabela korelacji, przenosi dawny art. 4 ust. 4 lit. d)–g) do art. 6 ust. 1 lit. c) ppkt (iv)–(vii) nowej dyrektywy, a zawarte w nich tiret dotyczące wieku – do art. 7 ust. 1.

Co zmienia się w 2029 r., a co wcześniej

Dla kierowców w wieku 18 lat i starszych granice wieku dla kategorii towarowych się nie zmieniają. Art. 7 ust. 1 utrzymuje 18 lat dla C1 i C1E w lit. b) oraz 21 lat dla C i CE w lit. d), a lit. e) wpisuje wyjątek dla kierowców zawodowych do samej dyrektywy o prawach jazdy: 18 lat dla C i CE, „pod warunkiem że kierowca posiada” ŚKZ, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy (UE) 2022/2561. Art. 27 nowej dyrektywy zmienia art. 5 dyrektywy o ŚKZ, ale tylko przez dodanie lit. c) w ust. 2 i zastąpienie ust. 3, który dotyczy wieku dla przewozu osób. Lit. a) i b) art. 5 ust. 2 – czyli wiek dla kategorii towarowych podany w powyższej tabeli – pozostają bez zmian.

Krajowa opcja dla służb ratowniczych otrzymała nowe brzmienie. Art. 7 ust. 3 pozwala państwu członkowskiemu obniżyć wiek dla kategorii C do 18 lat w odniesieniu do mechanicznych pojazdów uprzywilejowanych używanych do celów utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, takich jak pojazdy policyjne, karetki pogotowia ratunkowego, pojazdy służb ochrony ludności i ratowniczych lub pojazdy straży pożarnej, oraz pojazdów poddawanych testom drogowym w celu naprawy lub konserwacji; dawny tekst wymienia pojazdy używane przez służby przeciwpożarowe i do utrzymywania porządku publicznego. Zgodnie z art. 7 ust. 4 takie prawo jazdy nadal jest ważne wyłącznie na terytorium państwa członkowskiego, które je wydało, do czasu osiągnięcia przez posiadacza wieku określonego w ust. 1, a akapit trzeci pozwala państwom członkowskim na wzajemne uznawanie praw jazdy wydanych dla pojazdów uprzywilejowanych.

Naprawdę nowym przypadkiem jest 17-latek – i dotyczy go termin z 2028 r. Art. 17 ust. 2 pozwala państwu członkowskiemu wydawać, do kierowania pojazdami na jego terytorium, prawa jazdy kategorii C1, C1E lub C oznaczone kodem unijnym 98.02 kandydatom, którzy ukończyli 17 lat i posiadają ŚKZ zgodnie z art. 6 ust. 1 – w przypadku kategorii C – lub zgodnie z art. 6 ust. 2 – w przypadku C1 i C1E. Kategorii CE nie ma na tej liście, a model ten jest dla państwa członkowskiego fakultatywny. Takie prawa jazdy są wzajemnie uznawane wyłącznie przez państwa członkowskie, które je wydają, a zgodnie z art. 17 ust. 3 posiadacz, który nie ukończył 18 lat, może kierować tylko w towarzystwie osoby siedzącej na przednim siedzeniu pasażera. Warunki dotyczące tej osoby i znaczenie tego modelu dla rekrutacji kierowców omawiamy w tekście o podaży kierowców ciężarówek w Europie; odpowiadającą mu lit. c), którą art. 27 lit. a) dodaje do art. 5 ust. 2 dyrektywy o ŚKZ, omawiamy w tekście o kwalifikacji wstępnej i szkoleniu okresowym.

Trzy zmiany sprawiają, że pojazdy z przedziału masy kategorii C1 stają się dostępne dla posiadaczy prawa jazdy kategorii B, a pierwsza z nich następuje przed 2029 r. Dziś art. 6 ust. 4 lit. c) dyrektywy 2006/126/WE pozwala państwu członkowskiemu, po konsultacji z Komisją, zezwolić na swoim terytorium posiadaczowi prawa jazdy kategorii B wydanego co najmniej dwa lata wcześniej na kierowanie pojazdem napędzanym paliwami alternatywnymi o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3 500 kg, ale nieprzekraczającej 4 250 kg, do przewozu rzeczy, bez przyczepy. Obowiązują przy tym dwa warunki: masa powyżej 3 500 kg musi wynikać wyłącznie z nadwyżki masy układu napędowego w porównaniu z pojazdem o tych samych wymiarach z konwencjonalnym silnikiem spalinowym, a pojemność ładunkowa nie może zostać zwiększona. Od 26 listopada 2027 r. art. 9 ust. 2 lit. j) dyrektywy (UE) 2025/2205 zastępuje ten przepis równoważnością zapisaną w samej dyrektywie: po upływie dwóch lat od wydania po raz pierwszy prawa jazdy kategorii B uprawnia ono także do kierowania pojazdami silnikowymi zasilanymi w całości lub częściowo paliwami alternatywnymi i posiadającymi homologację na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/858, o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3 500 kg, ale nieprzekraczającej 4 250 kg – w tym pojazdami uprzywilejowanymi, ale z wyłączeniem samochodów kempingowych – oraz z przyczepą do masy zespołu 5 000 kg, jeśli spełniono warunek szkolenia lub egzaminu z art. 6 ust. 1 lit. c) ppkt (ii). Lit. j) nie powtarza ani warunku dotyczącego masy układu napędowego, ani warunku dotyczącego pojemności ładunkowej. Lit. k) rozszerza tę równoważność na prawo jazdy kategorii BE w przypadku takiego pojazdu z przyczepą lub naczepą kategorii O1 lub O2.

Dwie pozostałe zmiany wchodzą wraz z resztą dyrektywy 26 listopada 2029 r., w definicji kategorii B w art. 6 ust. 1 lit. c) ppkt (ii). Po ukończeniu kursu szkoleniowego lub zdaniu egzaminu umiejętności i zachowań zgodnie z załącznikiem V – albo jednego i drugiego, jeśli państwo członkowskie wymaga obu – prawo jazdy kategorii B obejmuje także samochód kempingowy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3 500 kg, ale nieprzekraczającej 4 250 kg, również z przyczepą, jeśli masa zespołu nie przekracza 5 000 kg. Ten sam przepis obejmuje pojazdy uprzywilejowane, ale tylko pod warunkiem zezwolenia państwa członkowskiego na podstawie art. 9 ust. 4 lit. d): mechaniczne pojazdy używane do utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego, takie jak pojazdy policyjne, karetki pogotowia ratunkowego, pojazdy służb ochrony ludności i ratowniczych oraz pojazdy straży pożarnej, o masie powyżej 3 500 kg, ale nieprzekraczającej 5 000 kg łącznie z przyczepą, kierowane na terytorium tego państwa członkowskiego przez posiadaczy kategorii B, którzy ukończyli 20 lat, przeszli to samo szkolenie lub zdali ten sam egzamin i kierują pojazdem wyłącznie zgodnie z jego przeznaczeniem, w tym w ramach niezbędnych czynności konserwacyjnych i jazd próbnych. Państwa członkowskie mogą wzajemnie uznawać prawa jazdy wydane na podstawie tego przepisu, a załącznik VII nie wskazuje dla niego odpowiednika w dyrektywie 2006/126/WE.

Nowa dyrektywa wprowadza też okres próbny, którego dawna nie przewidywała; załącznik VII nie wskazuje odpowiednika art. 18. Posiadacz prawa jazdy wydanego po zdaniu egzaminu jest początkującym kierowcą przez co najmniej dwa lata, a państwa członkowskie muszą ustanowić dla początkujących kierowców surowsze niż dla pozostałych przepisy lub kary – albo jedno i drugie – dotyczące jazdy pod wpływem alkoholu. Początkujący kierowca, który ma już inną kategorię, odbywa co do zasady tylko pozostałą część dotychczasowego okresu, ale w przypadku kategorii innych niż AM państwo członkowskie może ustanowić wymóg dodatkowego lub uzupełniającego okresu próbnego, „w szczególności z myślą o uwzględnieniu różnych zagrożeń i wymaganych umiejętności wiążących się z nową kategorią prawa jazdy”.

Ważność, przedłużenie i badania lekarskie

Kategorie towarowe i pasażerskie podlegają tu wspólnym zasadom, a ich szczegóły – w tym uprawnienia państw członkowskich do skracania okresu ważności na podstawie obu dyrektyw – omawiamy w tekście o prawie jazdy na autobus. W skrócie: art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2006/126/WE nadaje kategoriom C, CE, C1 i C1E – wraz z czterema kategoriami autobusowymi – administracyjny okres ważności wynoszący pięć lat, a art. 10 ust. 2 lit. b) dyrektywy (UE) 2025/2205 utrzymuje pięć lat. Przedłużenie na podstawie art. 7 ust. 3 dawnej dyrektywy zależy od tego, czy kierowca nadal spełnia minimalne wymagania dotyczące fizycznej i psychicznej zdolności do kierowania pojazdami określone w załączniku III, oraz od miejsca zamieszkania w państwie członkowskim wydającym prawo jazdy albo dowodu, że kierowca uczy się tam od co najmniej sześciu miesięcy. Załącznik III zalicza wszystkie osiem kategorii ciężkich do grupy 2, a jego pkt 4 wymaga badania lekarskiego przed pierwszym wydaniem prawa jazdy i kontroli w ramach krajowego systemu państwa członkowskiego miejsca zamieszkania przy każdym przedłużeniu; od 26 listopada 2029 r. art. 11 ust. 2 nowej dyrektywy przewiduje badanie lekarskie przed przedłużeniem, a alternatywy z art. 11 ust. 3 – formularz samooceny lub krajowy mechanizm oceny zdolności do kierowania pojazdami – nie są dostępne dla tych kategorii. Jedno z uprawnień do skracania okresu ważności w nowym art. 10 ust. 2 nie ma odpowiednika w art. 7 ust. 3 dawnego tekstu: pozwala ono państwu członkowskiemu skrócić ważność praw jazdy osób, które uzyskały zezwolenie na pobyt czasowy lub korzystają z tymczasowej ochrony albo z odpowiedniej ochrony na mocy przepisów krajowych. Zaświadczenie ADR kierowcy przewożącego towary niebezpieczne to odrębny od prawa jazdy dokument, z własnym okresem ważności i zasadami przedłużania, który omawiamy w tekście o zaświadczeniu ADR.

Na jakim pojeździe zdaje się egzamin

Załącznik II określa minimalne wymagania dla pojazdu, na którym zdaje się egzamin umiejętności i zachowań, a w przypadku kategorii towarowych są one znacznie wyższe niż progi samych kategorii.

Pkt 5 ppkt 2 załącznika II do dyrektywy (UE) 2025/2205 zachowuje te masy i wymiary. Usuwa z pozycji dla kategorii C i CE wymóg układu przeniesienia napędu umożliwiającego ręczny wybór biegów, dopuszcza pojazd egzaminacyjny kategorii C1 bez urządzenia rejestrującego, jeśli umiejętność jego obsługi nie jest sprawdzana, i zaleca jako dobrą praktykę, by pojazd egzaminacyjny kategorii CE miał sprzęg siodłowy i skrzynię biegów z co najmniej ośmioma przełożeniami do jazdy do przodu.

Skrzynia biegów decyduje też o tym, co znajdzie się w prawie jazdy. Zgodnie z pkt 5.1 załącznika II do dyrektywy 2006/126/WE pojazd z ręczną przekładnią to pojazd z pedałem sprzęgła, którego kierowca musi używać przy ruszaniu, zatrzymywaniu się i zmianie biegów. Każdy inny uznaje się za pojazd z przekładnią automatyczną, a zdanie egzaminu w pojeździe z automatyczną przekładnią odnotowuje się w prawie jazdy, które uprawnia wtedy wyłącznie do kierowania pojazdami z automatyczną przekładnią; załącznik I wymienia to ograniczenie jako kod 78. Według tej definicji liczy się pedał, a nie konstrukcja skrzyni biegów, więc zautomatyzowana przekładnia manualna bez pedału sprzęgła obsługiwanego przez kierowcę zalicza się do przekładni automatycznych. Pkt 5.1.3 pozwala państwu członkowskiemu nie odnotowywać tego ograniczenia w prawie jazdy kategorii C, CE, C1 lub C1E, jeśli kandydat ma już prawo jazdy uzyskane na pojeździe z ręczną przekładnią w kategorii B, BE lub w którejkolwiek z ośmiu kategorii ciężkich i wykonał podczas egzaminu czynności z pkt 8.4: bezpiecznie kierował pojazdem w sposób ograniczający zużycie paliwa i emisje, w razie potrzeby ręcznie zmieniając biegi. Nowy załącznik II zachowuje tę możliwość w pkt 5 ppkt 1 lit. c), teraz w odniesieniu do kandydata, który ma już prawo jazdy bez ograniczenia do przekładni automatycznej. Specjalne szkolenie lub egzamin, które pkt 5 ppkt 1 lit. b) nowego załącznika dodaje, aby nie wpisywać tego ograniczenia albo później je usunąć, są dostępne tylko w przypadku kategorii A1, A2, A, B1, B i BE.