Kategorie pojazdów M, N i O: ciężarówka, autobus i przyczepa w przepisach

W rozporządzeniu (UE) 2018/858, unijnym rozporządzeniu w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep, kategoria N obejmuje pojazdy silnikowe „zaprojektowane i zbudowane głównie do przewozu towarów”, kategoria M – pojazdy silnikowe zaprojektowane i zbudowane „głównie do przewozu pasażerów i ich bagażu”, a kategoria O „obejmuje przyczepy” (art. 4 ust. 1, tekst skonsolidowany z 2 sierpnia 2026 r.). Każda kategoria jest podzielona według masy maksymalnej, a kategoria M także według liczby miejsc siedzących: N3 obejmuje na przykład pojazdy silnikowe „o masie maksymalnej przekraczającej 12 ton”. Ujednolicona rezolucja ONZ w sprawie budowy pojazdów (R.E.3), rezolucja Światowego Forum WP.29 działającego przy EKG ONZ, ustanawia te same kategorie z tymi samymi limitami, wyrażonymi w kilogramach. Lorry, truck, Lkw, kamyon, camión i грузовик to potoczne słowa oznaczające pojazd do przewozu towarów; jeżeli tekst krajowy definiuje któreś z nich, posługuje się własnymi terminami i limitami, które porównujemy niżej.

To są kategorie pojazdów. Kategorie prawa jazdy, takie jak C1, C, D1 i D, to odrębny zestaw liter, omówiony w tekstach o prawie jazdy na ciężarówkę i prawie jazdy na autobus.

Stan na 8 października 2026 r. Wszystkie teksty odczytano tego dnia, w wersji wskazanej w wykazie źródeł: rozporządzenie (UE) 2018/858 w wersji skonsolidowanej z 2 sierpnia 2026 r. (w wersji angielskiej, niemieckiej, hiszpańskiej i polskiej), R.E.3 w rewizji 7 (w wersji angielskiej i rosyjskiej), obowiązujące teksty tureckie, hiszpańskie Reglamento General de Vehículos według ostatniej aktualizacji z 26 czerwca 2026 r., teksty brytyjskie w wersji zaktualizowanej na legislation.gov.uk oraz amerykański Code of Federal Regulations w wydaniu według stanu na 1 października 2025 r.; nasze wyszukiwanie w Federal Register nie wykazało późniejszego przepisu zmieniającego dwie wykorzystane sekcje amerykańskie. Tekst skonsolidowany UE „służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej”, a hiszpański jest „de carácter informativo” (ma charakter wyłącznie informacyjny). Teksty UE cytujemy w ich urzędowej wersji polskiej; cytaty z tekstów tureckich, hiszpańskich, amerykańskich i brytyjskich, z R.E.3 i z Glossary for transport statistics zachowują oryginalne brzmienie, a w nawiasie podajemy nasze tłumaczenie.

Kategorie M, N i O i ich limity

Rozporządzenie (UE) 2018/858 stosuje te kategorie do homologacji typu UE i krajowej homologacji typu oraz do indywidualnego dopuszczenia pojazdu (załącznik I część A pkt 1); R.E.3 przedstawia je w swoim pkt 2. Tabela podaje oba brzmienia.

Kategorie M i N dotyczą pojazdów mających co najmniej cztery koła: R.E.3 mówi to w nagłówkach pkt 2.2 i 2.3 („Power-driven vehicles having at least four wheels”, pojazdy o napędzie silnikowym mające co najmniej cztery koła), a rozporządzenie (UE) 2018/858 w definicji pojazdu silnikowego, która wymaga także, by jego konstrukcja pozwalała na osiągnięcie maksymalnej prędkości projektowej „przekraczającej 25 km/h” (art. 3 pkt 16). Kategorie M2 i M3 rozporządzenia mają zastosowanie „niezależnie od tego, czy w tych pojazdach silnikowych mogą znajdować się miejsca dla pasażerów stojących”; jego kategoria M1 obejmuje pojazdy „niemające miejsc dla pasażerów stojących”.

Masa maksymalna. W załączniku I do rozporządzenia „«Masa maksymalna» oznacza maksymalną masę całkowitą” (część wprowadzająca, pkt 1.4), a „Producent jest odpowiedzialny za zakwalifikowanie typu pojazdu do określonej kategorii” (część wprowadzająca, pkt 3.1). Ile pojazd może ważyć na drodze, określają inne przepisy, w UE dyrektywa 96/53/WE w sprawie maksymalnych dopuszczalnych wymiarów i obciążeń; zob. masy ciężarówek.

Pojazdy ciągnące i przyczepy. W przypadku ciągnika siodłowego „masa maksymalna, według której klasyfikuje się pojazd, obejmuje masę maksymalną naczepy ciągnionej za pomocą sprzęgu siodłowego” (załącznik I, część wprowadzająca, pkt 2.2.1). W przypadku pojazdu silnikowego, który może ciągnąć przyczepę z osią centralną lub przyczepę ze sztywnym dyszlem, obejmuje ona „masę maksymalną przeniesioną przez urządzenie sprzęgające na pojazd ciągnący” (pkt 2.2.2). W przypadku naczepy, przyczepy z osią centralną i przyczepy ze sztywnym dyszlem przy klasyfikacji uwzględnia się „masę maksymalną przeniesioną na podłoże przez koła osi lub grupy osi, gdy naczepa/przyczepa jest sprzężona z pojazdem ciągnącym” (pkt 2.2.3).

Wyposażenie specjalne. „Pojazdy z głównie zamontowanym na stałe wyposażeniem, takim jak maszyny lub urządzenia, zalicza się do kategorii N lub O” (załącznik I, część wprowadzająca, pkt 2.3.1). Według R.E.3 wyposażenie i instalacje przewożone przez niektóre pojazdy specjalnego przeznaczenia, takie jak żurawie samochodowe, pojazdy warsztatowe i pojazdy reklamowe, „are regarded as being equivalent to goods” (są uznawane za równoważne towarom; 2.3.4.2).

Towary czy pasażerowie: gdzie kończy się N1, a zaczyna M1

O tym, czy furgon lub pick-up należy do kategorii N1, czy M1, decydują kryteria z załącznika I część A pkt 3 do rozporządzenia (UE) 2018/858; wymogi z pkt 3.2–3.6 „muszą być spełnione w przypadku wszystkich wariantów i wersji w ramach typu pojazdu” (pkt 3.7):

• Oddzielenie. „Co do zasady przedziały, w których znajdują się miejsca siedzące, są zupełnie oddzielone od przestrzeni ładunkowej” (3.2). Osoby i towary mogą być przewożone w tym samym przedziale, jeżeli przestrzeń ładunkowa jest wyposażona w elementy zabezpieczające chroniące przewożone osoby „w przypadku przemieszczenia się ładunku w czasie jazdy, w tym przy gwałtownym hamowaniu lub pokonywaniu zakrętu” (3.3).
• Miejsca siedzące. Poza miejscem siedzącym kierowcy najwyżej 6 w pojeździe N1 i 8 w pojeździe N2 lub N3 (3.5).
• Ładowność. „Pojazdy muszą wykazać zdolność przewozu ładunków równą lub wyższą niż zdolność przewozu osób wyrażona w kg” (3.6). Pkt 3.6.1 określa równania, w których P oznacza maksymalną masę całkowitą, M – masę pojazdu gotowego do jazdy, a N – liczbę miejsc siedzących poza miejscem siedzącym kierowcy: P – M ≥ 100 kg, gdy N wynosi 0; P – (M + N × 68) ≥ 150 kg, gdy N jest większe od 0, ale nie większe od 2; P – (M + N × 68) ≥ N × 68, gdy N jest większe od 2.
• Vany. Dla nadwozia BB, w którym przedział kierowcy i ładunek znajdują się w obrębie jednej jednostki, pkt 3.8.2 dodaje, że załadunek towarów musi być możliwy przez tylne drzwi, klapę tylną lub drzwi boczne; że przy tylnych drzwiach lub klapie tylnej otwór ładunkowy ma co najmniej 600 mm wysokości, gdy pojazd ma jeden rząd siedzeń lub tylko siedzenie kierowcy, albo co najmniej 800 mm wysokości i powierzchnię co najmniej 12 800 cm², gdy ma dwa lub więcej rzędów; oraz że powierzchnia załadunkowa jest zasadniczo płaska, a przestrzeń ładunkowa ma długość co najmniej 40% rozstawu osi przy jednym rzędzie siedzeń lub jednym siedzeniu albo 30% przy dwóch lub więcej rzędach.

„Pojazd zalicza się do kategorii N1, gdy spełnione są wszystkie obowiązujące kryteria. Jeżeli co najmniej jedno z tych kryteriów nie jest spełnione, pojazd kwalifikuje się do kategorii M1” (pkt 3.8.1).

Klasy autobusów i kody nadwozia

R.E.3 dzieli pojazdy kategorii M2 i M3 według pojemności: dla więcej niż 22 pasażerów poza kierowcą przewiduje klasy I, II i III, a dla nie więcej niż 22 – klasy A i B (2.2.4). Czego wymaga każda z klas, wyjaśnia tekst o klasach autobusów. R.E.3 dzieli też przyczepy kategorii O2, O3 i O4 na trzy typy: naczepę (semi-trailer), przyczepę z obrotnicą (full trailer) i przyczepę z osią centralną (centre-axle trailer) (2.4.5).

Załącznik I część C do rozporządzenia (UE) 2018/858 dodaje dwuliterowy kod nadwozia; wykaz kodów dotyczy „przede wszystkim pojazdów kompletnych i skompletowanych” (pkt 1.1).

Samochód ciężarowy, kod BA, to „Pojazd, który został zaprojektowany i zbudowany wyłącznie lub głównie do przewozu towarów. Może on również ciągnąć przyczepę.” Van, BB, to „Samochód ciężarowy z przedziałem, w którym kierowca oraz przestrzeń ładunkowa znajdują się w obrębie jednej jednostki”, a pick-up, BE, to pojazd „o masie maksymalnej nieprzekraczającej 3 500 kg”. Zabudowy naczep, od kurtynowych po niskopodwoziowe, opisuje tekst o rodzajach naczep.

Glossary for transport statistics, opracowany przez Eurostat, EKG ONZ i Międzynarodowe Forum Transportu, wiąże swoje terminy statystyczne z kategoriami R.E.3: light goods road vehicle ma „a gross vehicle weight of not more than 3 500 kg” (masę całkowitą pojazdu nie większą niż 3 500 kg) i obejmuje kategorię N1; heavy goods road vehicle przekracza 3 500 kg i „Refers to categories N2 and N3” (odnosi się do kategorii N2 i N3); a lorry/truck to „Rigid road motor vehicle designed, exclusively or primarily, to carry goods” (jednoczłonowy drogowy pojazd silnikowy zaprojektowany wyłącznie lub głównie do przewozu towarów).

Słowa potoczne i terminy w tekstach

Jak prawo krajowe definiuje ciężarówki i autobusy

Teksty krajowe definiują pojazdy na własne potrzeby i wyznaczają własne granice. Tabela podaje definicje z odczytanych tekstów; porównuje ich brzmienie i nie przesądza, do której kategorii należy dany pojazd według innego tekstu.

Turcja. Oprócz zdefiniowania N1 sınıfı taşıt (art. 4 ust. 1 lit. bbbb) rozporządzenie o transporcie drogowym wyłącza ze swojego zakresu przewozy, w których przewożone towary nie mają charakteru handlowego, wykonywane pojazdami „N1 ve N1G araç sınıfında yer alan kamyonet cinsi olarak tescil edilen” (zarejestrowanymi jako kamyonet w klasie pojazdów N1 lub N1G) (art. 2 ust. 3 lit. f). W tym samym rozporządzeniu M1, M2, N1 i N2 to także nazwy rodzajów zezwolenia (yetki belgesi) dla operatorów cargo i nakliyat ambarı (art. 6 ust. 10 i 11) – inne użycie tych samych liter. Ani ustawa nr 2918, ani rozporządzenie nie zawierają słowa midibüs (nasze wyszukiwanie w obu obowiązujących tekstach 8 października 2026 r.).

Hiszpania. Część B dzieli kody konstrukcyjne dla camión, furgón, autobús i remolque według masa máxima autorizada (maksymalnej dopuszczalnej masy). Nagłówek kodu 21 kończy się słowami „MMA ≤ 12.500 kg.”, a jego tekst brzmi „igual o inferior a 12.000 kg” (równa lub mniejsza niż 12 000 kg); kod 22 to „superior a 12.000 kg” (powyżej 12 000 kg). Obie wartości dla kodu 21 podajemy tak, jak zostały wydrukowane.

Stany Zjednoczone. Oznaczeń z tabeli II używa się „In submitting the required information to NHTSA relating gross vehicle weight rating” (przy przekazywaniu NHTSA wymaganych informacji dotyczących gross vehicle weight rating), a „The use of these designations within the VIN itself is not required” (stosowanie tych oznaczeń w samym numerze VIN nie jest wymagane) (49 CFR 565.15). Poniżej Class 3 tabela posługuje się literami, od Class A do Class H, przy czym ostatnia z nich to „Greater than 4082 kg. to 4536 kg. (9,001-10,000 lbs.)” (ponad 4 082 kg do 4 536 kg; 9 001–10 000 lbs); Class 3 to „Greater than 4536 kg. to 6350 kg. (10,001-14,000 lbs.)” (ponad 4 536 kg do 6 350 kg; 10 001–14 000 lbs).

Wielka Brytania. Sekcja 121 Road Traffic Act 1988 definiuje swoje pojęcia „In this Part of this Act” (w niniejszej części ustawy), czyli w części IV, dotyczącej uprawnień do kierowania large goods vehicles i passenger-carrying vehicles. Regulation 3 Construction and Use Regulations definiuje heavy motor car i motor car według masy własnej, a coach jako „a large bus with a maximum gross weight of more than 7.5 tonnes and with a maximum speed exceeding 60 mph” (large bus o maksymalnej masie całkowitej powyżej 7,5 tony i prędkości maksymalnej przekraczającej 60 mph). Nasze wyszukiwanie w regulation 3 nie wykazało żadnej pozycji dotyczącej kategorii M, N ani O.