Klasy autobusów I, II, III, A i B według regulaminu EKG ONZ nr 107

Klasa autobusu według regulaminu EKG ONZ nr 107 to status w homologacji typu, a nie etykieta marketingowa. Od niej zależy, czy dopuszcza się pasażerów stojących i jaką powierzchnię liczy się na każdego z nich, a także minimalna liczba drzwi głównych, urządzenie pomiarowe przejścia i masa, jaką homologacja przyjmuje na jednego pasażera.

Skąd się biorą klasy

Art. 4 rozporządzenia (UE) 2018/858 dzieli pojazdy pasażerskie według liczby miejsc siedzących i masy: M2 obejmuje pojazdy mające więcej niż osiem miejsc siedzących poza miejscem kierowcy i masę maksymalną nieprzekraczającą 5 ton, M3 – pojazdy o tej samej liczbie miejsc i masie powyżej 5 ton, obie kategorie „niezależnie od tego, czy w tych pojazdach silnikowych mogą znajdować się miejsca dla pasażerów stojących”. Żadna z tych definicji nie mówi nic o tym, jak pojazd jest zbudowany z myślą o pasażerach stojących.

Mówi o tym regulamin EKG ONZ nr 107. Ma on zastosowanie do wszystkich jednopokładowych, dwupokładowych, sztywnych lub przegubowych pojazdów kategorii M2 lub M3 (pkt 1.1), z wyłączeniem pojazdów do zabezpieczonego przewozu więźniów, karetek, pojazdów terenowych i pojazdów zaprojektowanych specjalnie do przewozu uczniów (pkt 1.2). Następnie dzieli je według pojemności: przy więcej niż 22 pasażerach poza kierowcą na klasy I, II i III (pkt 2.1.1), przy 22 pasażerach lub mniej na klasy A i B (pkt 2.1.2). Zgodnie z pkt 2.1.1.4 pojazd „może być zaliczony do więcej niż jednej klasy” i „może uzyskać homologację w każdej klasie, do której został zaliczony”. Podane niżej wartości pochodzą z tekstu ponownie opublikowanego w Dzienniku Urzędowym 29 stycznia 2026 r. (2026/139), który obejmuje wszystkie obowiązujące teksty aż do serii poprawek 10, obowiązującej od 8 października 2022 r., i serii 11, obowiązującej od maja 2026 r.

Klasa I: zbudowana dla pasażerów stojących

Pkt 2.1.1.1 definiuje klasę I jako pojazdy, w konstrukcji których przewidziano przestrzeń dla pasażerów stojących, umożliwiającą częste przemieszczanie się pasażerów. Pojemność staje się wtedy kwestią arytmetyki: pkt 3.2.3.2.1 załącznika 11 ustala umowną powierzchnię przeznaczoną dla jednego pasażera stojącego w klasach I i A na 0,125 m², a masę pasażera na 68 kg.

Ta arytmetyka ma dwa etapy. Pkt 7.2.2.1 załącznika 3 wyznacza całkowitą powierzchnię dostępną dla pasażerów S0, odejmując od powierzchni podłogi między innymi kabinę kierowcy, stopnie w drzwiach, przestrzeń zastrzeżoną wyłącznie do przewozu towarów lub bagażu, schody oraz – w pkt 7.2.2.1.3 – każdą część, nad którą pionowy prześwit jest mniejszy niż 1 350 mm; w klasach A i B wymiar ten „można zmniejszyć do 1 200 mm”. Pkt 7.2.2.2 wyznacza następnie z S0 powierzchnię dla pasażerów stojących S1, tylko dla klas A, I i II, odejmując między innymi części o nadmiernym nachyleniu, wszystko, co nie jest dostępne dla pasażera stojącego, gdy zajęte są wszystkie siedzenia, każdą powierzchnię niższą niż wysokość przejścia określona w pkt 7.7.5.1, podłogę przed siedzeniem kierowcy, pas 300 mm przed każdym siedzeniem innym niż składane – wymiar, który w przypadku siedzenia zwróconego bokiem do kierunku jazdy „można zmniejszyć do 225 mm”, bez żadnego warunku dotyczącego nadkola (pkt 7.2.2.2.5) – oraz każdą powierzchnię, na której nie da się umieścić prostokąta 400 × 300 mm.

Wymagana liczba drzwi szybko rośnie: w klasach I i A pkt 7.6.1.1 wymaga co najmniej jednych drzwi głównych przy liczbie pasażerów od 9 do 45, dwojga przy liczbie od 46 do 70, trojga przy liczbie od 71 do 100 (dwojga w pojeździe dwupokładowym) i czworga powyżej 100. Każda sztywna część pojazdu przegubowego musi mieć co najmniej jedne, a przednia część pojazdu przegubowego klasy I – dwoje. Obok tej tabeli funkcjonuje odrębna tabela dotycząca łącznej liczby wyjść.

Klasa I ma największe urządzenie pomiarowe przejścia spośród pięciu klas: dla pojazdu jednopokładowego rys. 6 w załączniku 4 przewiduje łączną wysokość 1 900 mm, dolny walec 450 mm i górny walec 550 mm, a uwagi do rysunku pozwalają w częściach przejścia bliżej tyłu pojazdu obniżyć wysokość o 100 mm, a dolny walec zmniejszyć do 400 mm. Nachylenie przejścia jest ograniczone do 8% w kierunku wzdłużnym i 5% w kierunku poprzecznym (pkt 7.7.6); rys. 8 w załączniku 4 ogranicza wysokość pierwszego stopnia od podłoża do 340 mm, a każdego kolejnego stopnia do 250 mm (300 mm przy drzwiach za ostatnią osią). Ponieważ klasa I podlega załącznikowi 8 (o którym niżej), jej stopnie w dojściu przy drzwiach objętych załącznikiem 8, a także w całym przejściu, są ograniczone jeszcze bardziej – do 200 mm (pkt 3.1 załącznika 8). Odstęp między siedzeniami jest najmniejszy, na jaki pozwala regulamin – 650 mm między oparciami – i tę wartość klasa I dzieli z klasami A i B (pkt 7.7.8.4.1).

Pkt 5.2 nakłada na klasę I własny obowiązek zapewnienia dostępności: pojazd musi umożliwiać dostęp osobom o ograniczonej możliwości poruszania się, „z uwzględnieniem co najmniej jednego użytkownika wózka inwalidzkiego oraz jednego rozłożonego wózka dziecięcego lub spacerowego”, zgodnie z załącznikiem 8. Oznacza to przestrzeń dla wózka inwalidzkiego o szerokości co najmniej 750 mm, długości 1 300 mm i wysokości 1 400 mm; co najmniej jedne drzwi zapewniające dostęp dla wózków inwalidzkich, które są drzwiami głównymi i mają urządzenie wspomagające wsiadanie i wysiadanie, podnośnik lub pochylnię – przy czym powierzchnia użytkowa pochylni ma szerokość co najmniej 800 mm, a jej nachylenie przy rozłożeniu na krawężnik o wysokości 150 mm „should not exceed 12 per cent” (regulamin używa tu słowa „should”, a nie „shall”); pierwszy stopień o wysokości nie większej niż 250 mm przy co najmniej jednych drzwiach głównych albo nie większej niż 270 mm w dwóch otworach drzwiowych, jednym wejściowym i jednym wyjściowym; cztery siedzenia uprzywilejowane (pkt 7.7.8.5.3) – siedzeń uprzywilejowanych wymagają też klasy II i A, odpowiednio dwóch i jednego, o czym mowa w poświęconych im częściach poniżej. Pojazd niskopodłogowy (pkt 2.1.4) to pojazd klasy I, II lub A, w którym co najmniej 35% powierzchni dostępnej dla pasażerów stojących – w pojeździe przegubowym w jego przedniej części, w pojeździe dwupokładowym na pokładzie dolnym – stanowi powierzchnię bez stopni i zapewnia dostęp do co najmniej jednych drzwi głównych. Ponieważ definicja wymaga klasy, określenie „niskopodłogowy” używane przez producenta niczego nie przesądza: w przypadku Mercedes-Benz Citaro to, czy pkt 2.1.4 obejmuje dany autobus, zależy od klasy, której jego karta danych nie podaje.

Klasa II: głównie miejsca siedzące, miejsca stojące dopuszczalne

Pkt 2.1.1.2 definiuje klasę II jako pojazdy przeznaczone zasadniczo do przewozu pasażerów siedzących, ale o konstrukcji umożliwiającej przewóz pasażerów stojących w przejściu lub na powierzchni nie większej niż powierzchnia przeznaczona dla dwóch siedzeń podwójnych. Pojazdy na pograniczu klas producenci opisują własnymi słowami. MAN określa swój Lion’s City 12 E LE jako odpowiedni „for both urban transport (class 1) and for regional transport in surrounding areas (class 2)”, ale jest to opis handlowy, a nie homologacja, i żaden dokument MAN otwarty na potrzeby strony o tym modelu nie przypisuje żadnego Lion’s City do klasy według R107. Iveco podaje w tekście broszur, że Crossway jest dostępny w klasie II i klasie III, podczas gdy żadna karta danych Crossway z normalną podłogą nie przypisuje klasy żadnemu wariantowi; nagłówek „Classe II” ma tylko osobna karta Low Entry ELEC.

Zmieniają się też założenia dotyczące masy: 71 kg na pasażera wraz z 3 kg bagażu podręcznego i 0,15 m² umownej powierzchni dla pasażera stojącego. Wymogi dotyczące drzwi łagodnieją: jedne drzwi do 70 pasażerów, dwoje przy liczbie od 71 do 100, troje powyżej 100. Urządzenie pomiarowe przejścia zachowuje wysokość 1 900 mm i górny walec 550 mm, ale dolny walec zmniejsza się do 350 mm. Odstęp między siedzeniami rośnie do 680 mm, pierwszy stopień od podłoża może mieć do 380 mm przy co najmniej jednych drzwiach głównych (400 mm przy pozostałych, 430 mm przy zawieszeniu wyłącznie mechanicznym), a wymagane są dwa siedzenia uprzywilejowane.

Deklarowana masa bagażu nie jest cechą klasy II: pkt 3.2.3.2.1 załącznika 11 ustala B na co najmniej 100 kg na metr sześcienny pojemności przedziałów bagażowych, a bagaż na dachu BX na co najmniej 75 kg/m² dla każdego tak wyposażonego pojazdu, niezależnie od jego klasy. Jedyny wyjątek wynika z nadwozia, a nie z klasy: pojazdów dwupokładowych „nie przystosowuje się do przewozu bagażu na dachu”, więc ich BX wynosi zero. Z klasami III i B klasa II dzieli luki ratunkowe uzupełniające drzwi i okna awaryjne – jeden do 30 pasażerów, dwa powyżej – oraz objęcie regulaminem EKG ONZ nr 66 dotyczącym wytrzymałości konstrukcji nośnej, który w tekście opublikowanym przez UE w 2011 r. (seria poprawek 02) ma zastosowanie do jednopokładowych sztywnych lub przegubowych pojazdów kategorii M2 i M3 tych trzech klas przewożących powyżej 16 pasażerów. Klasa I pozostaje poza tym zakresem, choć zgodnie z pkt 1.2 na wniosek producenta regulamin „może stosować się również” do każdego innego pojazdu kategorii M2 lub M3. Przepisy przeciwpożarowe dzielą klasy jeszcze inaczej: w pojeździe z silnikiem spalinowym lub grzejnikiem spalinowym za kabiną kierowcy system tłumienia ognia w komorze silnika jest obowiązkowy zarówno w klasie I, jak i w klasach II i III, natomiast obowiązkowy zakres przepisów dotyczących materiałów z regulaminu EKG ONZ nr 118 kończy się na pojazdach kategorii M3 klas II i III.

Klasa III: wyłącznie pasażerowie siedzący

Pkt 2.1.1.3 to jedna linijka: pojazdy przeznaczone wyłącznie do przewozu pasażerów siedzących. Załącznik 11 zamienia to w arytmetykę, bo w klasach III i B powierzchnia dla pasażerów stojących S1 wynosi zero: nie ma wartości Ssp ani miejsc stojących do zadeklarowania. Klasy III i B to także para, której siedzenia „muszą być wyposażone w pasy bezpieczeństwa lub urządzenia przytrzymujące” zgodnie z pkt 8.1.1 regulaminu EKG ONZ nr 16 w tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym w 2018 r. (seria 07; w skonsolidowanym tekście EKG ONZ doszła od tego czasu seria 08, obowiązująca od 28 maja 2019 r., przy niezmienionym pkt 8.1.1); pojazdy klasy I i A „mogą być wyposażone” w pasy, a w klasie II Umawiające się Strony „mogą wymagać” ich montażu.

Konsekwencje są odwrotne niż w klasie I. Jedne drzwi główne spełniają wymogi tabeli drzwi przy każdej pojemności – choć pkt 7.6.1.1 zaczyna się od wymogu co najmniej dwojga drzwi w każdym pojeździe, dwojga drzwi głównych albo jednych drzwi głównych i jednych drzwi awaryjnych, a pkt 7.6.1.4 uzależnia łączną liczbę wyjść od liczby pasażerów i członków załogi w każdym pomieszczeniu, od dwóch przy liczbie od 1 do 8 osób do jedenastu powyżej 130. Urządzenie pomiarowe przejścia zmniejsza się do górnego walca 450 mm i dolnego walca 300 mm, a pkt 7.7.5.3 pozwala, by poprzecznie przesuwne siedzenia zwężały przejście do dolnego walca 220 mm, pod warunkiem że dźwignia przy każdym siedzeniu przywraca szerokość 300 mm. Nachylenie wzdłużne może wynosić do 12,5%; masa pasażera wynosi 71 kg wraz z bagażem podręcznym; minimalny odstęp między siedzeniami – 680 mm.

Dostępność nie jest obowiązkowa. Pkt 5.3 pozostawia uznaniu Umawiających się Stron „wybór najbardziej właściwego rozwiązania” poprawy dostępu poza klasą I, ale każdy zamontowany element musi spełniać wymogi załącznika 8 – a pojazd klasy III podlegający załącznikowi 8 musi mieć co najmniej dwa siedzenia uprzywilejowane (pkt 7.7.8.5.3).

Klasy A i B: do 22 pasażerów

Poniżej 23 pasażerów pytanie ma tylko dwie odpowiedzi: pojazdy klasy A są przeznaczone do przewozu pasażerów stojących i muszą mieć dla nich przestrzeń, pojazdy klasy B nie są do tego przeznaczone i takiej przestrzeni nie mają.

Klasa A dzieli kilka wartości z klasą I: 68 kg na pasażera, 0,125 m² na pasażera stojącego, wysokość urządzenia pomiarowego przejścia 1 900 mm (przy dolnym walcu 350 mm, jak w klasie II) i limit nachylenia 8%; wymaga jednego siedzenia uprzywilejowanego. Urządzenie pomiarowe przejścia w klasie B ma wysokość 1 500 mm i dolny walec 300 mm, a załącznik 7, którego warunki pojazd klasy A lub B „może spełniać” zamiast głównych wymiarów wyjść, ustala wysokość wejścia w drzwiach głównych na 1 500 mm w klasie B wobec 1 650 mm w klasie A. Jednopokładowy pojazd klasy B przewożący powyżej 16 pasażerów jest objęty zakresem R66; pojazd klasy A nie jest.

Co dopuszcza ruch drogowy

Na drodze granice wyznacza dyrektywa 96/53/WE: 13,50 m dla autobusu dwuosiowego, 15,00 m przy większej liczbie osi, 18,75 m dla autobusu przegubowego z jedną częścią przegubową – dyrektywa nie ma zastosowania do autobusu przegubowego z więcej niż jedną taką częścią (art. 1 ust. 3); szerokość 2,55 m, wysokość 4,00 m. Autobusy dwuosiowe są ograniczone do 19,5 tony, trzyosiowe (ppkt 2.3.2, kategoria, która w odróżnieniu od dwuosiowego ppkt 2.3.1 nie wyłącza autobusów) do 25 ton albo 26 ton, jeżeli oś napędowa ma podwójne opony i zawieszenie pneumatyczne, a trzyosiowe autobusy przegubowe do 28 ton, ale limity masy wiążą w węższym zakresie niż wymiary. Art. 3 ust. 1 nie pozwala państwu członkowskiemu odmówić używania pojazdu z innego państwa członkowskiego z przyczyn odnoszących się do masy lub wymiarów w ruchu międzynarodowym, ale w ruchu krajowym – tylko z przyczyn odnoszących się do wymiarów, a w krajowym transporcie osób art. 4 ust. 2 lit. b) pozwala państwu członkowskiemu dopuścić do ruchu pojazdy, które nie odpowiadają wysokości z ppkt 1.3 ani masom z pkt 2. Wartości 25/26 i 28 ton zwiększa się o masę, którą dodaje technologia: o maksymalnie 1 tonę w pojeździe napędzanym paliwem alternatywnym i 2 tony w pojeździe bezemisyjnym, przy czym w tekście skonsolidowanym do 14 sierpnia 2019 r. autobusy dwuosiowe nie mają równoważnego dodatku. R107 dodaje, że na osie napędowe musi przypadać co najmniej 25% masy maksymalnej M; na oś przednią co najmniej 20% w sztywnych pojazdach klas I i A oraz 25% w sztywnych pojazdach klas II, III i B, z obniżeniem do 20% w trzyosiowych pojazdach klas II i III z dwiema osiami kierowanymi (pkt 3.2.3.3 załącznika 11).

Wybór klasy

Przy wyborze regulamin oferuje swoje definicje. Klasa I jest zbudowana tak, by umożliwiać „częste przemieszczanie się pasażerów”, i jako jedyna musi przyjąć użytkownika wózka inwalidzkiego; klasa II dopuszcza pasażerów stojących tylko w przejściu lub na powierzchni nie większej niż dwa siedzenia podwójne; klasa III przewozi wyłącznie pasażerów siedzących; poniżej 23 pasażerów o tym, czy jest to klasa A, czy klasa B, decyduje to, czy pojazd ma przestrzeń dla pasażerów stojących. Pojazdy zaprojektowane specjalnie do przewozu uczniów są całkowicie wyłączone z zakresu regulaminu (pkt 1.2.4); tej grupie poświęcony jest tekst o autobusach szkolnych. Niezależnie od klasy pkt 3.3.1 załącznika 11 wymaga, by każdy pojazd był wyraźnie oznaczony wewnątrz, w miejscu widocznym dla siedzącego kierowcy, maksymalną liczbą miejsc siedzących oraz, jeżeli występują, maksymalną liczbą miejsc stojących i wózków inwalidzkich.

Zamówienia publiczne zawężają wybór jeszcze bardziej. Dyrektywa (UE) 2019/1161 zmieniła dyrektywę 2009/33/WE, która zgodnie ze swoim art. 3 ust. 2 lit. b) nie ma obecnie zastosowania do pojazdów kategorii M3 „innych niż pojazdy klasy I i klasy A” zdefiniowane w rozporządzeniu (WE) nr 661/2009, które posługiwało się dla tych dwóch klas terminami R107 i zostało uchylone ze skutkiem od 6 lipca 2022 r. rozporządzeniem (UE) 2019/2144. Tabela 4 w załączniku, której kolumna autobusów obejmuje kategorię M3, dotyczy więc tylko autobusów klasy I i klasy A. Tabela 4 ustala dla każdego państwa członkowskiego minimalny udział ekologicznie czystych pojazdów wśród autobusów objętych zamówieniami, o których mowa w art. 3: najwyższy przedział – 45% do końca 2025 r., 65% w latach 2026–2030 – dotyczy trzynastu wierszy, dwunastu państw członkowskich i wiersza Zjednoczonego Królestwa, który tekst skonsolidowany nadal zawiera, a najniższy jest wiersz Rumunii, z wartościami 24% i 33%. Połowa każdego poziomu docelowego musi zostać osiągnięta za pomocą autobusów zeroemisyjnych; w pierwszym okresie, który zakończył się wraz z 2025 r., wymóg ten obniżano do jednej czwartej, jeżeli ponad 80% autobusów objętych zamówieniami danego państwa członkowskiego stanowiły autobusy dwupokładowe.

ACEA odnotowała w 2025 r. 38 238 nowych rejestracji autobusów w UE, o 7,5% więcej, przy czym pojazdy ładowane z sieci stanowiły 23,8%, a pojazdy z silnikiem wysokoprężnym 62,1%. Jej raport Vehicles on European Roads ze stycznia 2026 r. podaje średni wiek autobusów eksploatowanych w UE na 12,2 roku, przy czym tylko sześć państw członkowskich ma flotę autobusową młodszą niż dziesięć lat (brak danych dla Bułgarii).