TruckBusWorld

Dyrektywa o ekologicznie czystych pojazdach a zamówienia publiczne na autobusy

Czego dyrektywa 2009/33/WE, zmieniona dyrektywą (UE) 2019/1161, wymaga od zamówień publicznych na autobusy: dwa okresy odniesienia, definicje, udział autobusów w każdym państwie UE.

Opublikowano · Zaktualizowano

Czerwono-kremowy autobus miejski z herbem Gdańska z przodu i napisem „wodorowy” na boku, jadący słoneczną ulicą w Gdańsku
Andrzej Otrębski — CC BY-SA 4.0

Dyrektywa 2009/33/WE, zmieniona dyrektywą (UE) 2019/1161, zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby objęte nią zamówienia publiczne spełniały minimalne udziały ekologicznie czystych autobusów, które tabela 4 jej załącznika ustala dla każdego kraju na od 24 % do 45 % w przypadku umów udzielonych od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r. i od 33 % do 65 % w przypadku umów udzielonych od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2030 r. (oba przedziały to nasze odczytanie tabeli). Połowa każdego poziomu docelowego musi zostać osiągnięta przez autobusy zeroemisyjne; poziomy docelowe są skierowane do państw członkowskich i liczone od pojazdów objętych zamówieniami publicznymi z art. 3, a nie od rynku autobusów jako całości, a zgodnie z art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywa nie ma zastosowania do „pojazdów kategorii M3 innych niż pojazdy klasy I i klasy A”.

Numery artykułów podane poniżej odpowiadają tekstowi skonsolidowanemu z 20 maja 2024 r.; motywy to motywy dyrektywy (UE) 2019/1161. Tam, gdzie wartość lub odczytanie pochodzi od nas, a nie z tekstu, zdanie to zaznacza.

Czym jest dyrektywa i dwa akty, które ją zmieniły

Dyrektywa 2009/33/WE nosi datę 23 kwietnia 2009 r. Art. 1 pkt 1 dyrektywy (UE) 2019/1161 zastąpił jej tytuł brzmieniem „w sprawie promowania ekologicznie czystych pojazdów transportu drogowego w celu wsparcia mobilności niskoemisyjnej”; sama dyrektywa zmieniająca nadal nosi wcześniejsze brzmienie, „w sprawie promowania ekologicznie czystych i energooszczędnych pojazdów transportu drogowego”. Dyrektywa (UE) 2019/1161 nosi datę 20 czerwca 2019 r. i ukazała się w Dzienniku Urzędowym 12 lipca 2019 r. (Dz.U. L 188, s. 116). Dyrektywa ta „wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej”, co według naszego obliczenia przypada na 1 sierpnia 2019 r., a jej art. 2 ust. 1 ustalił termin transpozycji: „Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy do dnia 2 sierpnia 2021 r.”

Decyzja (UE) 2024/1254 z 24 kwietnia 2024 r., opublikowana 30 kwietnia 2024 r., jest drugim aktem zmieniającym. W odniesieniu do tej dyrektywy zmienia ona tylko art. 10 ust. 2 i 4, które ustalają terminy sprawozdawcze (zob. sekcję o sprawozdawczości poniżej). Decyzja „wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej”, według naszego obliczenia 20 maja 2024 r. Według danych Urzędu Publikacji, sprawdzonych 29 września 2026 r., dyrektywa ma trzy wersje skonsolidowane, z 4 czerwca 2009 r., 1 sierpnia 2019 r. i 20 maja 2024 r., a te dwa akty są jedynymi, które ją zmieniają. Tekst skonsolidowany „służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej”, więc wiążące jest brzmienie aktów opublikowanych w Dzienniku Urzędowym.

Art. 1 określa przedmiot: dyrektywa „nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia, aby instytucje zamawiające i podmioty zamawiające uwzględniały przy udzielaniu zamówień na niektóre pojazdy transportu drogowego czynnik energetyczny i oddziaływanie na środowisko podczas całego cyklu użytkowania pojazdu, w tym zużycie energii oraz emisji CO2 i niektórych zanieczyszczeń”. Co do przyczyn jej zmiany, motyw 10 dyrektywy z 2019 r. stanowi, że Komisja „przeprowadziła w 2015 r. ocenę ex post dyrektywy 2009/33/WE i stwierdziła, że dyrektywa ta nie pobudziła rozwoju rynku ekologicznie czystych pojazdów w całej Unii, w szczególności ze względu na mankamenty związane z jej zakresem stosowania oraz przepisami dotyczącymi zakupu pojazdów”.

Dyrektywa „jest skierowana do państw członkowskich”, a art. 5 ust. 1 stanowi, że państwa te „zapewniają”, aby zamówienia były zgodne z jej poziomami docelowymi. Strona DG MOVE Komisji dodaje: „the Directive does not directly set requirements for individual tenders, nor targets for individual cities or public authorities” (dyrektywa nie ustanawia bezpośrednio wymogów dla poszczególnych przetargów ani poziomów docelowych dla poszczególnych miast lub organów publicznych).

Od których umów liczy się poziomy docelowe

Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywa ma zastosowanie do zamówień na podstawie trzech rodzajów umów:

  • a) „umów dotyczących zakupu, leasingu, wynajmu lub dzierżawy z opcją zakupu pojazdów transportu drogowego udzielanych przez instytucje zamawiające lub podmioty zamawiające, o ile mają one obowiązek stosowania procedur udzielania zamówień określonych w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE i 2014/25/UE”;
  • b) „umów o świadczenie usług publicznych w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1370/2007, których przedmiotem jest świadczenie usług w zakresie pasażerskiego transportu drogowego o wartości przekraczającej próg określony przez państwa członkowskie, który nie przekracza mającej zastosowanie wartości progowej określonej w art. 5 ust. 4 tego rozporządzenia”;
  • c) „umów o świadczenie usług określonych w tabeli 1 w załączniku do niniejszej dyrektywy, o ile instytucje zamawiające lub podmioty zamawiające mają obowiązek stosowania procedur udzielania zamówień określonych w dyrektywach 2014/24/UE i 2014/25/UE”.

Tabela 1 wymienia osiem kodów CPV (nasze liczenie). Trzy z nich, według naszego odczytania opisów, dotyczą przewozu osób: 60112000-6 „Usługi w zakresie publicznego transportu drogowego”, 60130000-8 „Usługi w zakresie specjalistycznego transportu drogowego osób” i 60140000-1 „Nieregularny transport osób”; pozostałe pięć obejmuje wywóz odpadów, przesyłki pocztowe i paczki.

Próg z lit. b) określa każde państwo członkowskie, do wartości z art. 5 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1370/2007. Dyrektywa nie mówi, która wartość z tego ustępu jest dla danej umowy owym progiem, w jej słowach „mającej zastosowanie wartości progowej”, i ta strona również tego nie mówi; nie odczytuje też progu żadnego państwa członkowskiego.

Dyrektywa „ma zastosowanie wyłącznie do zamówień, w przypadku których zaproszenie do ubiegania się o zamówienie wysłano po dniu 2 sierpnia 2021 r. lub – jeśli nie przewiduje się zaproszeń – w przypadku których instytucja zamawiająca lub podmiot zamawiający rozpoczęli procedurę udzielania zamówienia po tej dacie”. Motyw 12 dodaje: „Przepisów niniejszej dyrektywy nie należy stosować z mocą wsteczną do obowiązujących umów.”

Art. 5 ust. 1 określa następnie, co mierzą poziomy docelowe: „Te poziomy docelowe są wyrażone jako minimalny odsetek ekologicznie czystych pojazdów w łącznej liczbie pojazdów transportu drogowego objętych sumą wszystkich zamówień, o których mowa w art. 3, udzielonych w okresie od dnia 2 sierpnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2025 r. w pierwszym okresie odniesienia oraz między dniem 1 stycznia 2026 r. a 31 grudnia 2030 r. w drugim okresie odniesienia”. Liczy się data, którą zgodnie z art. 5 ust. 2 „jest data zakończenia procedury zamówienia publicznego w drodze udzielenia zamówienia”. W przypadku umów z art. 3 ust. 1 lit. a) uwzględnia się „liczbę pojazdów transportu drogowego nabytych, wziętych w leasing, wynajętych lub dzierżawionych z opcją zakupu na podstawie każdej umowy” (art. 5 ust. 4); w przypadku umów z lit. b) i c) „liczbę pojazdów transportu drogowego, które mają być wykorzystywane do świadczenia usług objętych każdą umową” (art. 5 ust. 5).

Według naszego odczytania liczy się więc pojazdy objęte umowami udzielonymi w danym okresie, łącznie za cały okres, a nie autobusy, którymi instytucja lub przewoźnik już dysponuje; tekst mierzy jedną sumę na okres odniesienia. To, czy przewoźnik autobusowy sam jest podmiotem zamawiającym i tym samym podlega art. 3 ust. 1 lit. a), jest odrębnym zagadnieniem, omówionym w tekście o regulacyjnych podstawach kosztów eksploatacji floty autobusów.

Które autobusy się liczą, a które nie

Kolumna autobusów w tabeli 4 ma nagłówek „Autobusy (kategoria pojazdu M3)”. Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (UE) 2018/858 kategoria M3 obejmuje „pojazdy silnikowe o masie maksymalnej przekraczającej 5 ton, mające więcej niż osiem miejsc siedzących poza miejscem siedzącym kierowcy niezależnie od tego, czy w tych pojazdach silnikowych mogą znajdować się miejsca dla pasażerów stojących”; kategoria M2 ma tę samą liczbę miejsc siedzących przy masie maksymalnej „nieprzekraczającej 5 ton”. Art. 4 pkt 3 dyrektywy definiuje „pojazd transportu drogowego” jako „pojazd kategorii M lub N zdefiniowanych w art. 4 ust. 1 lit. a) i b) rozporządzenia (UE) 2018/858”.

Art. 3 ust. 2 lit. b) stanowi następnie, że dyrektywa nie ma zastosowania do „pojazdów kategorii M3 innych niż pojazdy klasy I i klasy A zdefiniowane w art. 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 661/2009”. Motyw 16 podaje uzasadnienie: „Ze względu na ograniczony stopień dojrzałości rynku autokarów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych, stosunkowo ograniczoną rolę zamówień publicznych w tym segmencie rynku oraz szczególne wymogi operacyjne autokary nie powinny być objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy.” Dodaje, że pojazdy kategorii M3 „z miejscami dla stojących pasażerów, umożliwiające częste przemieszczanie się pasażerów, uznaje się za autobusy, natomiast pojazdy kategorii M3 posiadające bardzo ograniczone miejsce dla stojących pasażerów lub nieposiadające go wcale uznaje się za autokary”. Kategorii M2 nie ma w kolumnie autobusów: art. 4 pkt 4 lit. a) definiuje ekologicznie czysty pojazd „kategorii M1, M2 lub N1” przez limity emisji CO2 i zanieczyszczeń z rury wydechowej określone w tabeli 2 załącznika, a art. 5 ust. 1 odsyła w przypadku „ekologicznie czystych pojazdów lekkich” do tabeli 3 (nasze odczytanie tego, jak tabele załącznika dzielą kategorie).

Nazwy obu klas pochodzą z rozporządzenia, które już nie obowiązuje: pkt 2 i 3 art. 3 rozporządzenia (WE) nr 661/2009 definiowały pojazdy klasy I i klasy A. Skonsolidowana dyrektywa nadal odsyła do tego rozporządzenia. Rozporządzenie (UE) 2019/2144 uchyliło je „ze skutkiem od dnia rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia” (art. 18 ust. 1); art. 19 stanowi, że nowe rozporządzenie „stosuje się od dnia 6 lipca 2022 r.”, z wyjątkiem wymienionych w nim artykułów, które stosuje się wcześniej, a art. 18 ust. 2 stanowi: „Odniesienia do rozporządzeń (WE) nr 78/2009, (WE) nr 79/2009 oraz (WE) nr 661/2009 odczytuje się jako odniesienia do niniejszego rozporządzenia.” W art. 3 rozporządzenia (UE) 2019/2144 nie znaleźliśmy definicji klasy I ani klasy A, a ta strona nie rozstrzyga, który tekst obecnie je definiuje. Klasy z regulaminu ONZ nr 107 opisano w tekście klasy autobusów według regulaminu ONZ nr 107.

W tabeli 2 załącznika wiersz M2 podaje 50 g CO2/km i 80 % w kolumnie „emisje zanieczyszczeń powietrza RDE jako procent dopuszczalnej wartości emisji” do 31 grudnia 2025 r., a od 1 stycznia 2026 r. 0 g/km i „nie dotyczy” dla emisji RDE; kategorie i masy całkowite, które producenci podają dla swoich minibusów elektrycznych o napędzie akumulatorowym, przedstawiono w części minibusy elektryczne o napędzie akumulatorowym.

Co jest ekologicznie czystym autobusem, a co autobusem zeroemisyjnym

W przypadku pojazdów ciężkich dyrektywa podaje dwie definicje, jedną zawartą w drugiej. Art. 4 pkt 4 lit. b) definiuje ekologicznie czysty pojazd jako:

pojazd kategorii M3, N2 lub N3 wykorzystujący paliwa alternatywne, zdefiniowane w art. 2 pkt 1) i 2) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE, z wyjątkiem paliw produkowanych z surowców o wysokim ryzyku spowodowania pośredniej zmiany użytkowania gruntów, w przypadku których obserwuje się znaczną ekspansję obszaru produkcji na tereny zasobne w pierwiastek węgla, zgodnie z art. 26 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2001. W przypadku pojazdów wykorzystujących biopaliwa ciekłe, paliwa syntetyczne i parafinowe nie można mieszać tych paliw z konwencjonalnymi paliwami kopalnymi

Art. 4 pkt 5 definiuje zeroemisyjny pojazd ciężki jako:

ekologicznie czysty pojazd zgodnie z definicją w pkt 4 lit. b) niniejszego artykułu, nieposiadający silnika spalinowego wewnętrznego spalania lub posiadający silnik spalinowy wewnętrznego spalania, z którego emisje mierzone zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 595/2009, i środkami wykonawczymi do niego nie przekraczają 1 g CO2/kWh lub z którego emisje mierzone zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2007 i środkami wykonawczymi do niego nie przekraczają 1 g CO2/km

W sprawie biopaliw ciekłych oraz paliw syntetycznych lub parafinowych motyw 14 stanowi: „Chociaż paliwa te mogą zawierać dodatki paliwowe, jak ma to na przykład miejsce w przypadku paliwa na bazie etanolu do dostosowanych silników Diesla (ED95), nie powinny one być mieszane z paliwami kopalnymi.” Słowo „HVO” nie występuje w dyrektywie (nasze wyszukiwanie w tekście skonsolidowanym i w dyrektywie (UE) 2019/1161), a ta strona nie mówi, czy autobus na danym paliwie się liczy. To, jak niemiecka ustawa o zamówieniach na ekologicznie czyste pojazdy traktuje parafinowe oleje napędowe, opisano w tekście o HVO i parafinowym oleju napędowym.

Pkt 4 lit. b) odsyła do „art. 2 pkt 1) i 2) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE”. W tej dyrektywie, obecnie uchylonej, pkt 1 definiował „paliwa alternatywne” jako paliwa lub źródła energii, które służą przynajmniej częściowo jako substytut dla pochodzących z surowej ropy naftowej źródeł energii w transporcie, i podawał, że obejmują one, „między innymi”: energię elektryczną, wodór, biopaliwa, paliwa syntetyczne i parafinowe, „gaz ziemny, w tym biometan, w postaci gazowej (sprężony gaz ziemny — CNG) i w postaci ciekłej (skroplony gaz ziemny — LNG)” oraz gaz płynny (LPG). Pkt 2 definiował „pojazd elektryczny”, a więc pojazd, a nie paliwo, jako „pojazd silnikowy wyposażony w zespół napędowy zawierający co najmniej jedno nieperyferyjne urządzenie elektryczne jako przetwornik energii z elektrycznym ładowalnym układem magazynowania energii, który można ładować z zewnątrz”.

Rozporządzenie (UE) 2023/1804 uchyliło dyrektywę 2014/94/UE „ze skutkiem od dnia 13 kwietnia 2024 r.” (art. 25 ust. 1), a art. 25 ust. 2 stanowi: „Odesłania do dyrektywy 2014/94/UE odczytuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia zgodnie z tabelą korelacji w załączniku IV”. Tabela ta zestawia art. 2 dyrektywy z art. 2 rozporządzenia, wyłącznie na poziomie artykułu (nasze odczytanie tabeli). Własna definicja „paliw alternatywnych” w rozporządzeniu, w art. 2 pkt 4, jest sformułowana inaczej: w grupie „paliwa alternatywne wykorzystywane w bezemisyjnych pojazdach, pociągach, statkach lub samolotach” wymienia ona „energię elektryczną”, „wodór” i „amoniak”. Ta strona nie rozstrzyga, którą listę przywołuje dziś art. 4 pkt 4 lit. b). Obie listy wymieniają gaz ziemny, jako CNG i LNG, oraz LPG; według naszego odczytania autobus zasilany którymkolwiek z nich może być ekologicznie czystym pojazdem w rozumieniu pkt 4 lit. b), a to, czy spełnia również pkt 5, jest odrębnym sprawdzianem.

Strona DG MOVE podsumowuje tę kategorię następująco: „Clean heavy-duty vehicle: any truck or bus using one of the following alternative fuels: hydrogen, battery electric (including plug-in hybrids), natural gas (both CNG and LNG, including biomethane), liquid biofuels, synthetic and paraffinic fuels, LPG.” (Ekologicznie czysty pojazd ciężki: każdy samochód ciężarowy lub autobus wykorzystujący jedno z następujących paliw alternatywnych: wodór, napęd elektryczny akumulatorowy (w tym hybrydy typu plug-in), gaz ziemny (zarówno CNG, jak i LNG, w tym biometan), biopaliwa ciekłe, paliwa syntetyczne i parafinowe, LPG.) Słowa „plug-in hybrids” pochodzą od DG MOVE; słowo „hybryda” nie występuje w tekście skonsolidowanym (nasze wyszukiwanie).

Trzy dalsze kwestie pochodzą z innych miejsc dyrektywy. Art. 5 ust. 3 stanowi, że pojazdy spełniające jedną z tych definicji „w wyniku modernizacji, mogą być zaliczane odpowiednio do ekologicznie czystych pojazdów lub zeroemisyjnych pojazdów ciężkich na potrzeby zapewnienia zgodności z minimalnymi poziomami docelowymi w zakresie zamówień”. Motyw 18, który nie jest artykułem części normatywnej, stanowi, że „trolejbusy uznawane są za autobusy zeroemisyjne, pod warunkiem że napędzane są wyłącznie energią elektryczną lub korzystają wyłącznie z zeroemisyjnego mechanizmu napędowego, gdy nie są podłączone do trakcji, w przeciwnym razie nadal są uznawane za ekologicznie czyste pojazdy”. Motyw 20 stanowi zaś: „Pojazdy, które nie emitują zanieczyszczeń z rury wydechowej, również pozostawiają ślad środowiskowy ze względu na emisje pochodzące z łańcucha dostaw paliwa – począwszy od etapu ekstrakcji po zbiornik paliwa – a także ze względu na proces wytwarzania komponentów i możliwości ich recyklingu.”

Tabela 4: poziomy docelowe dla autobusów w poszczególnych państwach członkowskich

Art. 5 ust. 1 odsyła w przypadku poziomów docelowych dla pojazdów ciężkich do tabeli 4 załącznika, zatytułowanej „Minimalne poziomy docelowe udziału zamówień na ekologicznie czyste pojazdy ciężkie w całkowitej liczbie pojazdów ciężkich objętych zamówieniami, o których mowa w art. 3, na poziomie państw członkowskich”. Jej kolumna autobusów ma nagłówek „Autobusy (kategoria pojazdu M3)”. Poniżej podajemy wartości dla autobusów w obu okresach odniesienia, w kolejności załącznika; odczytaliśmy je z Dziennika Urzędowego (L 188/129–130) i porównaliśmy z tekstem skonsolidowanym.

Państwo członkowskie Od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r. Od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2030 r.
Luksemburg 45 % 65 %
Szwecja 45 % 65 %
Dania 45 % 65 %
Finlandia 41 % 59 %
Niemcy 45 % 65 %
Francja 43 % 61 %
Zjednoczone Królestwo 45 % 65 %
Niderlandy 45 % 65 %
Austria 45 % 65 %
Belgia 45 % 65 %
Włochy 45 % 65 %
Irlandia 45 % 65 %
Hiszpania 45 % 65 %
Cypr 45 % 65 %
Malta 45 % 65 %
Portugalia 35 % 51 %
Grecja 33 % 47 %
Słowenia 28 % 40 %
Czechy 41 % 60 %
Estonia 31 % 43 %
Słowacja 34 % 48 %
Litwa 42 % 60 %
Polska 32 % 46 %
Chorwacja 27 % 38 %
Węgry 37 % 53 %
Łotwa 35 % 50 %
Rumunia 24 % 33 %
Bułgaria 34 % 48 %

Nasze liczenie tabeli: 28 wierszy, 27 państw członkowskich i wiersz Zjednoczonego Królestwa, który tekst skonsolidowany nadal zawiera. Trzynaście wierszy, dwanaście państw członkowskich i ten wiersz Zjednoczonego Królestwa, mieści się w najwyższym przedziale 45 % i 65 %: Luksemburg, Szwecja, Dania, Niemcy, Zjednoczone Królestwo, Niderlandy, Austria, Belgia, Włochy, Irlandia, Hiszpania, Cypr i Malta. Najniższy wiersz to Rumunia, z 24 % i 33 %; w całej tabeli wartości pierwszego okresu wynoszą od 24 % do 45 %, a drugiego od 33 % do 65 %. Kolumna samochodów ciężarowych tej samej tabeli, z nagłówkiem „Samochody ciężarowe (kategoria pojazdu N2 i N3)”, obejmuje od 6 % do 10 % w pierwszym okresie i od 7 % do 15 % w drugim (nasze liczenie).

Przypis do kolumny autobusów brzmi: „Połowa minimalnego poziomu docelowego udziału ekologicznie czystych autobusów musi zostać osiągnięta w drodze zamówienia autobusów zeroemisyjnych w rozumieniu art. 4 pkt 5.” Według naszego odczytania zeroemisyjna połowa mieści się w ekologicznie czystym udziale i nie jest do niego dodawana. Dla 65 % Niemiec w drugim okresie połowa to 32,5 % objętych autobusów (nasze obliczenie; ta wartość nie występuje ani w dyrektywie, ani w załączniku).

Motyw 19 stanowi: „Państwa członkowskie powinny mieć możliwość elastycznego rozdzielania zadań służących osiągnięciu minimalnych poziomów docelowych na swoim terytorium, zgodnie z ramami konstytucyjnymi i z celami polityki transportowej”, a art. 5 ust. 7, że państwa te „mogą stosować wyższe krajowe poziomy docelowe lub bardziej rygorystyczne wymagania niż te, o których mowa w załączniku, lub mogą upoważnić instytucje zamawiające lub podmioty zamawiające do stosowania wyższych krajowych poziomów docelowych lub bardziej rygorystycznych wymogów”. Motyw 23 stanowi, że państwa członkowskie „mogą, zgodnie z prawem Unii, podjąć decyzję o nałożeniu podobnych wymogów również na podmioty prywatne i usługi nieobjęte zakresem niniejszej dyrektywy, takie jak przedsiębiorstwa taksówkowe, wypożyczalnie samochodów i przedsiębiorstwa umożliwiające wspólny przejazd samochodem”. Ta strona nie odczytuje przepisów transponujących żadnego państwa członkowskiego ani żadnej zasady podziału przyjętej przez państwo członkowskie.

Zasada dotycząca autobusów dwupokładowych

Drugie zdanie przypisu brzmi: „Wymóg ten zostaje obniżony do jednej czwartej minimalnego poziomu docelowego w pierwszym okresie odniesienia, jeżeli ponad 80 % autobusów objętych sumą wszystkich zamówień, o których mowa w art. 3, udzielonych w tym okresie w danym państwie członkowskim, to autobusy dwupokładowe.” Motyw 16 podaje uzasadnienie: „Z uwagi na bardzo ograniczony rynek autobusów dwupokładowych oraz ich szczególne ograniczenia związane z projektowaniem, w pierwszym okresie odniesienia objętym niniejszą dyrektywą należy stosować niższe minimalne poziomy docelowe w zakresie zamówień na pojazdy zeroemisyjne należące do tej kategorii pojazdów ciężkich w państwach członkowskich, w których znaczną część zamówień publicznych stanowią autobusy dwupokładowe.”

Z brzmienia wynikają cztery ograniczenia.

  • Co jest obniżane. Obniżany jest wymóg dotyczący zeroemisyjnej połowy, z połowy minimalnego poziomu docelowego do jednej czwartej tego poziomu. Przypis nie obniża samego minimalnego poziomu docelowego dla ekologicznie czystych autobusów. W wierszu Niemiec dla pierwszego okresu, 45 %, połowa to 22,5 %, a jedna czwarta to 11,25 % (nasze obliczenie). To arytmetyka na jednym wierszu, a nie stwierdzenie, że Niemcy lub inne państwo członkowskie spełniły ten warunek.
  • Który okres. Obniżenie zapisano „w pierwszym okresie odniesienia”, od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r., który już się zakończył. Przypis nie ma analogicznego zdania dla drugiego okresu, który rozpoczął się 1 stycznia 2026 r.
  • Na jakim poziomie. Warunek odnosi się do autobusów objętych „sumą wszystkich zamówień, o których mowa w art. 3, udzielonych w tym okresie w danym państwie członkowskim”, a nie do pojedynczej umowy.
  • Co nie jest zdefiniowane. Dyrektywa nie definiuje „autobusów dwupokładowych” (to słowo występuje, według naszego wyszukiwania, tylko w motywie 16 i w przypisie). Żadne ze źródeł wykorzystanych na tej stronie nie mówi, które państwo członkowskie, jeśli którekolwiek, spełniło warunek 80 %.

Sprawozdawczość, przegląd i lata po 2030 r.

Data Co Gdzie
2 sierpnia 2021 r. Termin transpozycji Dyrektywa (UE) 2019/1161, art. 2 ust. 1
2 sierpnia 2022 r. Państwa członkowskie informują Komisję o podjętych działaniach i swoich zamiarach Art. 10 ust. 1
31 grudnia 2025 r. Koniec pierwszego okresu odniesienia Art. 5 ust. 1
1 stycznia 2026 r. Początek drugiego okresu odniesienia Art. 5 ust. 1
18 kwietnia 2026 r. Pierwsze sprawozdanie państw członkowskich z wdrożenia, następnie co pięć lat Art. 10 ust. 2
18 kwietnia 2027 r. Sprawozdanie Komisji dla Parlamentu Europejskiego i Rady, następnie co pięć lat Art. 10 ust. 4
31 grudnia 2027 r. Przegląd Komisji i, w stosownym przypadku, wniosek ustawodawczy na okres po 2030 r. Art. 10 ust. 5
31 grudnia 2030 r. Koniec drugiego okresu odniesienia Art. 5 ust. 1

Art. 10 ust. 2 w brzmieniu nadanym decyzją (UE) 2024/1254 stanowi: „Do dnia 18 kwietnia 2026 r., a następnie co pięć lat, państwa członkowskie przedkładają Komisji sprawozdanie z wdrożenia niniejszej dyrektywy.” Art. 10 ust. 4, również zastąpiony tą decyzją, nakłada na Komisję obowiązek przedłożenia sprawozdania Parlamentowi Europejskiemu i Radzie „Do dnia 18 kwietnia 2027 r., a następnie co pięć lat”.

Odstęp wynosi pięć lat, a nie trzy. W brzmieniu przyjętym w 2019 r. art. 10 ust. 2 stanowił: „Do dnia 18 kwietnia 2026 r., a następnie co trzy lata państwa członkowskie przedkładają Komisji sprawozdanie z wdrożenia niniejszej dyrektywy”, a motyw 25 tej dyrektywy również mówi o przedłożeniu „pierwszego kompleksowego sprawozdania na temat realizacji minimalnych poziomów docelowych w zakresie zamówień w 2026 r., a następnie co trzy lata”. Motyw 6 decyzji (UE) 2024/1254 stanowi, że „należy zmniejszyć częstotliwość składania sprawozdań przez państwa członkowskie na podstawie dyrektywy 2009/33/WE, a także w pełni dostosować ją do pięcioletnich okresów odniesienia przewidzianych w tej dyrektywie”. Teksty napisane przed wejściem decyzji w życie, które według naszego obliczenia nastąpiło 20 maja 2024 r., mogą nadal mówić „co trzy lata”.

Na dzień 29 września 2026 r. trwa drugi okres odniesienia, termin pierwszego pięcioletniego sprawozdania państw członkowskich, 18 kwietnia 2026 r., minął, a terminy sprawozdania i przeglądu Komisji są jeszcze przed nami. Nie czytaliśmy sprawozdania żadnego państwa członkowskiego, dlatego ta strona nie podaje żadnej wartości dotyczącej stopnia osiągnięcia poziomów docelowych pierwszego okresu.

W odniesieniu do lat po 2030 r. art. 5 ust. 6 stanowi: „Jeżeli nowe poziomy docelowe na okres po dniu 1 stycznia 2030 r. nie zostaną przyjęte, zastosowanie mają w dalszym ciągu poziomy docelowe określone na drugi okres odniesienia, obliczane zgodnie z ust. 1–5 w kolejnych okresach pięcioletnich.” Drugi okres odniesienia kończy się 31 grudnia 2030 r. Art. 10 ust. 5 stanowi: „Do dnia 31 grudnia 2027 r. Komisja dokonuje przeglądu wdrożenia niniejszej dyrektywy i w stosownym przypadku przedstawia wniosek ustawodawczy dotyczący jej zmiany na okres po 2030 r., w tym w celu ustalenia nowych poziomów docelowych i włączenia innych kategorii pojazdów, takich jak pojazdy dwu- i trzykołowe.” Ta strona nie podaje żadnej treści nowych poziomów docelowych.

Czym różni się to od przepisu dotyczącego producentów

Odrębny akt ustala udział pojazdów zeroemisyjnych wśród autobusów miejskich po stronie producentów. Art. 3d rozporządzenia (UE) 2019/1242, dodany rozporządzeniem (UE) 2024/1610, stanowi, że w przypadku pojazdów ciężkich, „o których mowa w czwartej kolumnie tabeli w pkt 4.2 załącznika I (zwane dalej «autobusami miejskimi»), producenci przestrzegają wynoszących 90 % i 100 % minimalnych wielkości udziału bezemisyjnych pojazdów ciężkich w parku nowych pojazdów ciężkich zgodnie z pkt 4.3.2 załącznika I”. Pkt 4.3.2 ustala 90 % na lata 2030–2034 i 100 % od 2035 r.

Oba przepisy różnią się w czterech punktach. Tam adresatem jest producent, a liczy się jego park nowych pojazdów ciężkich; tu adresatem jest państwo członkowskie, a liczy się pojazdy objęte umowami publicznymi. Pojazdy są wyznaczone różnymi opisami, tam przez czwartą kolumnę tabeli w załączniku I, tu przez kategorię M3 klasy I i klasy A, a ta strona nie traktuje ich jako tego samego zbioru. Udziały są różne. Różne są też definicje zeroemisyjności: art. 4 pkt 5 dyrektywy mówi „nie przekraczają 1 g CO2/kWh”, natomiast art. 3 pkt 11 rozporządzenia (UE) 2019/1242 (tekst skonsolidowany z 10 września 2026 r.) definiuje bezemisyjny pojazd ciężki w sposób, który w przypadku pojazdu z silnikiem spalinowym wewnętrznego spalania obejmuje silnik emitujący „nie więcej niż 3 g CO2/(tkm) lub 1 g CO2/(pkm)”, jak określono zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/2400, lub, jeżeli nie określono emisji CO2 na podstawie tego rozporządzenia, „nie więcej niż 1 g CO2/kWh”, jak określono zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 595/2009. Żadnej z nich nie odczytuje się przez pryzmat drugiej. Przepis dotyczący producentów i towarzyszącą mu zasadę udzielania zamówień przez nabywców publicznych opisano w tekście napędy autobusów miejskich.

Krótkie odpowiedzi

Czego dyrektywa o ekologicznie czystych pojazdach wymaga od zamówień publicznych na autobusy?
Art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/33/WE zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby zamówienia objęte art. 3 spełniały minimalne udziały z tabeli 4 załącznika; dla autobusów kategorii M3 wynoszą one, według naszego odczytania tabeli, od 24 % do 45 % w przypadku umów udzielonych od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r. i od 33 % do 65 % w przypadku umów udzielonych od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2030 r., zależnie od państwa członkowskiego. Połowa każdego poziomu docelowego musi zostać osiągnięta przez autobusy zeroemisyjne. Dyrektywa „jest skierowana do państw członkowskich”, a art. 3 ust. 2 lit. b) stanowi, że nie ma ona zastosowania do „pojazdów kategorii M3 innych niż pojazdy klasy I i klasy A”.
Jaki odsetek autobusów musi być ekologicznie czysty w poszczególnych krajach UE?
Wiersz Niemiec w tabeli 4 podaje 45 % dla umów udzielonych od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r. i 65 % dla umów od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2030 r.; wiersz Rumunii podaje 24 % i 33 %, najmniej, a wiersz Francji 43 % i 61 %. Według naszego liczenia tabela ma 28 wierszy, 27 państw członkowskich i wiersz Zjednoczonego Królestwa, a trzynaście wierszy, dwanaście państw członkowskich i wiersz Zjednoczonego Królestwa, zawiera 45 % i 65 %. Połowa każdej wartości musi zostać osiągnięta przez autobusy zeroemisyjne. Motyw 19 stanowi, że państwa członkowskie „powinny mieć możliwość elastycznego rozdzielania zadań służących osiągnięciu minimalnych poziomów docelowych na swoim terytorium”, a art. 5 ust. 7 pozwala im stosować „wyższe krajowe poziomy docelowe lub bardziej rygorystyczne wymagania”.
Co dyrektywa uznaje za ekologicznie czysty autobus, a co za autobus zeroemisyjny?
Zeroemisyjny pojazd ciężki w rozumieniu art. 4 pkt 5 to ekologicznie czysty pojazd „nieposiadający silnika spalinowego wewnętrznego spalania lub posiadający silnik spalinowy wewnętrznego spalania”, którego emisje mierzone zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 595/2009 „nie przekraczają 1 g CO2/kWh” lub mierzone zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 715/2007 „nie przekraczają 1 g CO2/km”. Ekologicznie czysty pojazd w rozumieniu art. 4 pkt 4 lit. b) to pojazd kategorii M3, N2 lub N3 „wykorzystujący paliwa alternatywne, zdefiniowane w art. 2 pkt 1) i 2) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE”, a w przypadku biopaliw ciekłych, paliw syntetycznych i parafinowych „nie można mieszać tych paliw z konwencjonalnymi paliwami kopalnymi”. Dyrektywa 2014/94/UE została uchylona ze skutkiem od 13 kwietnia 2024 r., a ta strona nie rozstrzyga, którą listę paliw alternatywnych ten punkt obecnie przywołuje. Pojazdy, które w wyniku modernizacji spełniają jedną z tych definicji, „mogą być zaliczane” do nich (art. 5 ust. 3).
Czy dyrektywa o ekologicznie czystych pojazdach ma zastosowanie do autokarów lub prywatnych przewoźników autobusowych?
Do autokarów nie: art. 3 ust. 2 lit. b) wyłącza ją w odniesieniu do „pojazdów kategorii M3 innych niż pojazdy klasy I i klasy A”, a motyw 16 stanowi, że „autokary nie powinny być objęte zakresem stosowania niniejszej dyrektywy”. Nie jest też skierowana do przewoźników: „jest skierowana do państw członkowskich”, a poziomy docelowe liczy się od pojazdów objętych umowami z art. 3 ust. 1, co w przypadku umów o świadczenie usług publicznych i wymienionych umów o świadczenie usług oznacza „liczbę pojazdów transportu drogowego, które mają być wykorzystywane do świadczenia usług objętych każdą umową” (art. 5 ust. 5). Motyw 23 stanowi, że państwa członkowskie „mogą, zgodnie z prawem Unii, podjąć decyzję o nałożeniu podobnych wymogów również na podmioty prywatne i usługi nieobjęte zakresem niniejszej dyrektywy”. To, czy przewoźnik sam jest podmiotem zamawiającym, opisano na stronie o kosztach eksploatacji floty autobusów.
Na czym polega wyjątek dla autobusów dwupokładowych w dyrektywie o ekologicznie czystych pojazdach?
Wyłącznie w pierwszym okresie odniesienia, od 2 sierpnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r., przypis do tabeli 4 obniża wymóg zeroemisyjny z połowy minimalnego poziomu docelowego państwa członkowskiego „do jednej czwartej minimalnego poziomu docelowego”, jeżeli „ponad 80 %” autobusów objętych zamówieniami udzielonymi w tym okresie w danym państwie członkowskim „to autobusy dwupokładowe”. W wierszu Niemiec, 45 %, oznacza to 22,5 % obniżone do 11,25 % (nasze obliczenie; żadna z tych wartości nie występuje w załączniku), co nie mówi nic o tym, czy Niemcy lub jakiekolwiek inne państwo członkowskie spełniły ten warunek. Przypis nie ma analogicznego zdania dla drugiego okresu, a dyrektywa nie definiuje „autobusów dwupokładowych”.
Co stanie się z poziomami docelowymi dla autobusów po 2030 r.?
Do 31 grudnia 2027 r. Komisja ma dokonać przeglądu wdrożenia dyrektywy i „w stosownym przypadku” przedstawić wniosek ustawodawczy dotyczący jej zmiany „na okres po 2030 r., w tym w celu ustalenia nowych poziomów docelowych” (art. 10 ust. 5). Art. 5 ust. 6 stanowi: „Jeżeli nowe poziomy docelowe na okres po dniu 1 stycznia 2030 r. nie zostaną przyjęte, zastosowanie mają w dalszym ciągu poziomy docelowe określone na drugi okres odniesienia, obliczane zgodnie z ust. 1–5 w kolejnych okresach pięcioletnich.” Drugi okres odniesienia kończy się 31 grudnia 2030 r.

Źródła

  1. Directive 2009/33/EC on the promotion of clean road transport vehicles in support of low-emission mobility, consolidated text of 20/05/2024 — EUR-Lex, Publications Office of the European Union
  2. Directive (EU) 2019/1161 amending Directive 2009/33/EC on the promotion of clean and energy-efficient road transport vehicles — recitals, Articles 1 to 3 and Annex Tables 1 to 4 — Official Journal of the European Union
  3. Decision (EU) 2024/1254 amending Directives 2009/12/EC, 2009/33/EC and (EU) 2022/1999 of the European Parliament and of the Council and Council Directive 96/67/EC as regards certain reporting requirements in the fields of road transport and aviation — recitals 5 and 6, Article 2 — Official Journal of the European Union
  4. Clean Vehicles Directive (page of the Directorate-General for Mobility and Transport) — European Commission, DG MOVE
  5. Regulation (EC) No 661/2009 concerning type-approval requirements for the general safety of motor vehicles — Article 3, points 2 and 3 (no longer in force) — Official Journal of the European Union
  6. Regulation (EU) 2019/2144 on type-approval requirements for motor vehicles — Articles 18 and 19, repeal of Regulation (EC) No 661/2009 — Official Journal of the European Union
  7. Regulation (EU) 2018/858 on the approval and market surveillance of motor vehicles — Article 4(1), vehicle categories M2 and M3 — Official Journal of the European Union
  8. Directive 2014/94/EU on the deployment of alternative fuels infrastructure (repealed) — Article 2, points 1 and 2 — Official Journal of the European Union
  9. Regulation (EU) 2023/1804 on the deployment of alternative fuels infrastructure — Articles 2(4), 25 and 26, Annex IV — Official Journal of the European Union
  10. Regulation (EU) 2019/1242 setting CO2 emission performance standards for new heavy-duty vehicles — consolidated text of 10/09/2026 (Article 3(11), Article 3d, Annex I point 4.3.2) — EUR-Lex, Publications Office of the European Union
  11. Regulation (EU) 2024/1610 amending Regulation (EU) 2019/1242 (Article 3d inserted; Annex I point 4.3.2) — Official Journal of the European Union