TruckBusWorld

Żurawie samojezdne: żurawie samochodowe, all-terrain i rough-terrain oraz kategoria SF w UE

W homologacji typu UE żuraw samojezdny (kod SF) to pojazd N3 bez wyposażenia do przewozu towarów, z żurawiem o momencie podnoszenia co najmniej 400 kNm. Rodzaje żurawi w opisach producentów.

Opublikowano · Zaktualizowano

Biały pięcioosiowy żuraw all-terrain Liebherr LTM na rozstawionych podporach przy barierce na utwardzonej ulicy, z podniesionym wysięgnikiem teleskopowym
Alexandre Prevot (plate blurred) — CC BY-SA 4.0

W unijnym prawie dotyczącym homologacji pojazdów żuraw samojezdny jest pojazdem specjalnego przeznaczenia z własnym kodem, SF: „Pojazd kategorii N3, nieposiadający wyposażenia do przewozu towarów, wyposażony w żuraw, którego moment podnoszenia wynosi co najmniej 400 kNm” (rozporządzenie (UE) 2018/858, załącznik I część A pkt 5.7). Rozporządzenie stosuje się od 1 września 2020 r. Tabela w jego załączniku II wymienia akty prawne, które mają zastosowanie do żurawia samojezdnego w homologacji typu UE, oraz miejsca, w których może on od nich odbiegać – od skrętu wszystkich kół w tę samą stronę (crab steering) po hamowanie w pojazdach mających więcej niż cztery osie. Same rodzaje żurawi nazywają producenci: żurawie samochodowe zabudowane na standardowym podwoziu samochodu ciężarowego, żurawie all-terrain na podwoziu terenowym do jazdy po drogach publicznych i w terenie oraz żurawie rough-terrain, które producenci opisują jako maszyny terenowe na place budowy, w przypadku Tadano z jedną kabiną zarówno do jazdy, jak i do podnoszenia.

Stan na 14 listopada 2026 r. Tego dnia przeczytano: rozporządzenie (UE) 2018/858 w tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym, z pkt 5.7 załącznika I część A także w wersji niemieckiej, hiszpańskiej, francuskiej, włoskiej i polskiej, oraz w tekście skonsolidowanym z 2 sierpnia 2026 r. w wersji angielskiej i polskiej, oba z Urzędu Publikacji Unii Europejskiej; strony Liebherra o seriach żurawi LTM, LTF i LRT oraz o modelu LTM 1100-5.3; a także przegląd rodzajów żurawi Tadano i stronę Tadano o żurawiach rough terrain. Tekst skonsolidowany, jak sam stwierdza, „służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej”.

Definicja UE: kategoria N3, bez towarów, 400 kNm

Rozporządzenie (UE) 2018/858 definiuje pojazd specjalnego przeznaczenia jako „pojazd należący do kategorii M, N lub O posiadający specyficzne właściwości techniczne, które umożliwiają mu wykonywanie funkcji, która wymaga specjalnego dostosowania lub wyposażenia” (art. 3 pkt 31). Punkt 5 załącznika I część A wymienia dwanaście pojazdów specjalnego przeznaczenia z nazwą, kodem i definicją, od samochodu kempingowego (5.1, SA) po wielofunkcyjny pojazd-nośnik osprzętu (5.12, SM), z grupą pojazdów specjalnych (5.8, SG) dla każdego pojazdu specjalnego przeznaczenia, który nie odpowiada żadnej z pozostałych definicji. Żuraw samojezdny to pkt 5.7.

Żuraw samojezdny w rozporządzeniu (UE) 2018/858, załącznik I część A pkt 5.7, i powiązane przepisy (tekst skonsolidowany z 2 sierpnia 2026 r.)
ElementTekst rozporządzeniaMiejsce
Nazwa i kod„Żuraw samojezdny”, „SF”Załącznik I część A pkt 5.7
Kategoria pojazdu„Pojazd kategorii N3”; kategoria N obejmuje pojazdy silnikowe „zaprojektowane i zbudowane głównie do przewozu towarów”, a kategoria N3 – „pojazdy silnikowe o masie maksymalnej przekraczającej 12 ton”Pkt 5.7; art. 4 ust. 1 lit. b)
Towary„nieposiadający wyposażenia do przewozu towarów”Pkt 5.7
Żuraw„wyposażony w żuraw, którego moment podnoszenia wynosi co najmniej 400 kNm”Pkt 5.7
Wyposażenie zamontowane na stałe„Pojazdy z głównie zamontowanym na stałe wyposażeniem, takim jak maszyny lub urządzenia, zalicza się do kategorii N lub O.”Załącznik I, część wprowadzająca, pkt 2.3.1

Tekst opublikowany w Dzienniku Urzędowym w 2018 r. i tekst skonsolidowany z 2 sierpnia 2026 r. mają w pkt 5.7 to samo brzmienie. Pięć innych niż angielska wersji językowych tekstu z Dziennika Urzędowego nazywa pojazd: Mobilkran (wersja niemiecka), grúa móvil (hiszpańska), grue mobile (francuska), gru mobile (włoska) i żuraw samojezdny (polska), każda z tymi samymi trzema warunkami i tymi samymi 400 kNm. Jak działają kategorie M, N i O oraz ich sufiksy, wyjaśniono w artykule kategorie pojazdów M, N i O.

Żuraw samojezdny czy żuraw samochodowy

Część C załącznika I ustanawia kody typów nadwozia, przy czym w razie konieczności „do kodu dodaje się dwie cyfry”; wykazem tych cyfr jest dodatek 2 do załącznika I, „Cyfry uzupełniające kody stosowane do różnych rodzajów nadwozia”. Pozycja 26 tego wykazu brzmi: „Żuraw samochodowy (inny niż żuraw samojezdny zdefiniowany w części A pkt 5.7)”; pozycja 24 to pojazd ratowniczy, a pozycja 27 – pojazd z platformą do prac na wysokości. Pojazd z żurawiem występuje w rozporządzeniu w dwóch miejscach: jako pojazd specjalnego przeznaczenia SF w części A i jako żuraw samochodowy w wykazie cyfr nadwozia, którego brzmienie wyłącza żuraw samojezdny zdefiniowany w pkt 5.7.

Hydrauliczne żurawie przeładunkowe na pojazdach do przewozu towarów, obejmująca je norma EN 12999 i krajowe przepisy o badaniach żurawi w eksploatacji są opisane w artykule żurawie przeładunkowe HDS. Sposób, w jaki dwucyfrowe uzupełnienia dołącza się do kodów nadwozia, pokazano w artykule pojazdy pomocy drogowej i lawety, a podnośniki koszowe na podwoziach ciężarowych – w artykule podnośniki koszowe na podwoziach ciężarowych.

Czego homologacja typu UE wymaga od żurawia samojezdnego

Część III załącznika II wymienia akty prawne dotyczące homologacji typu UE pojazdów specjalnego przeznaczenia, po jednej tabeli dla każdej grupy; dodatek 5, zatytułowany „Żurawie samochodowe”, to tabela dla żurawi samojezdnych, z jedną kolumną dla kategorii N3. Noty wyjaśniające do tabel nadają literom znaczenie:

  • X: „Zgodność z aktem prawnym jest wymagana w zależności od kategorii pojazdu, której dotyczy wniosek o homologację typu.”
  • G: w przypadku homologacji wielostopniowej „uznaje się zgodność z aktem prawnym”, zgodnie z którym homologację typu uzyskał pojazd podstawowy, na przykład pojazd, którego podwozie wykorzystano do budowy pojazdu specjalnego przeznaczenia.
  • A: organ udzielający homologacji „może zgodzić się na całkowite lub częściowe wyłączenie”, jeżeli producent wykaże służbie technicznej, że pojazd nie jest w stanie spełnić pełnego zestawu wymogów „z powodu swojego specjalnego przeznaczenia”. „Producent musi jednak dążyć do spełnienia wymogów w możliwie największym stopniu, z uwzględnieniem proporcjonalności”, a wyłączenia opisuje się w części 2 świadectwa homologacji typu UE pojazdu oraz w pozycji „Uwagi” w świadectwie zgodności.

Pod uwagę bierze się również przepisy szczegółowe zapisane obok litery. Większość pozycji tabeli odsyła do rozporządzenia (UE) 2019/2144.

Wybrane pozycje dla żurawi samojezdnych (kategoria N3) w rozporządzeniu (UE) 2018/858, załącznik II część III dodatek 5 (tekst skonsolidowany z 2 sierpnia 2026 r.)
PozycjaPrzedmiotWpis dla żurawi samojezdnych
A2, A4, A5Siedzenia i zagłówki; kotwiczenia pasów bezpieczeństwa; pasy bezpieczeństwa i urządzenia przytrzymująceX: „Zastosowanie ograniczone do siedzeń przeznaczonych do normalnego użytkowania, jeśli pojazd porusza się po drodze publicznej.”
A11Zabezpieczenie przed wjechaniem pod przód pojazduA: niewymagane dla pojazdów spełniających przepisy załącznika I część A pkt 4.3 lit. b) ppkt (ii) i (iii) oraz pkt 4.3 lit. c)
A12, A13Zabezpieczenie przed wjechaniem pod tył pojazdu; zabezpieczenia boczneA
C1Układy kierowniczeX: „Dozwolone jest kierowanie pojazdem, w którym wszystkie koła skręcają w tę samą stronę o ten sam kąt (ang. crab steering)”
C4HamowanieG: badanie przeprowadza się jedynie w przypadku pojazdu kompletnego lub skompletowanego. „Pojazdy posiadające do czterech osi muszą spełniać wszystkie wymagania określone w odpowiednich aktach prawnych.” Odstępstwa są dopuszczalne w przypadku pojazdów posiadających więcej niż cztery osie, jeżeli są uzasadnione szczególną konstrukcją pojazdu i spełnione są wszystkie parametry hamowania związane z postojowym, roboczym i pomocniczym układem hamulcowym. „Elektroniczny system wspomagania hamulców nie jest obowiązkowy w przypadku pojazdów z napędem hydrostatycznym” (w wersji angielskiej: „Anti-lock braking system is not mandatory for vehicles with hydrostatic drive.”, czyli układ przeciwblokujący)
C2, C7, C8Ostrzeganie przed niezamierzoną zmianą pasa ruchu; kontrola stateczności; zaawansowane systemy hamowania awaryjnego w pojazdach ciężkichNie dotyczy
D7Urządzenia ograniczenia prędkościX
D8, E1Inteligentne dostosowanie prędkości; ułatwienia w zakresie montażu alkomatów blokujących zapłonA: „Należy stosować tylko w przypadku pojazdu podstawowego z podwoziem z kabiną, a w pozostałych przypadkach nie dotyczy.”
D15Instalacja sygnalizacji świetlnej, oświetlenia drogi i urządzeń odblaskowychA: „Pod warunkiem że zainstalowane są wszystkie obowiązkowe urządzenia oświetleniowe”
E2Ostrzeganie o senności i spadku poziomu uwagi kierowcyNie dotyczy
F10Osłony przeciwrozbryzgowe kółA: niewymagane dla pojazdów spełniających przepisy załącznika I część A pkt 4.3 lit. b) ppkt (ii) i (iii) oraz pkt 4.3 lit. c)
F11Masy i wymiaryA
G1Poziom hałasuG: badanie przeprowadza się jedynie w przypadku pojazdu kompletnego lub skompletowanego; wartości graniczne 81 dB(A) przy mocy silnika mniejszej niż 75 kW, 83 dB(A) przy mocy od 75 kW do mniej niż 150 kW i 84 dB(A) przy mocy od 150 kW, „niezależnie od warunków dotyczących pojazdu, takich jak typ silnika, typ skrzyni biegów i wszelkie podklasy”
G3, G4, G6, G9 do G12, G16, G17Emisje z silnika w laboratorium i na drodze, emisje ze skrzyni korbowej, pokładowy układ diagnostyczny, brak urządzenia ograniczającego skuteczność działania, pomocnicze strategie emisji, zabezpieczenia przed ingerencją, moc silnika, układy wykorzystujące odczynnik (Euro VI)X: „Ewentualnie może mieć zastosowanie rozporządzenie (UE) 2016/1628.”

Warunki przywołane przy zabezpieczeniu przed wjechaniem pod przód pojazdu i osłonach przeciwrozbryzgowych pochodzą z przepisów o pojazdach terenowych kategorii M3 i N3 o masie maksymalnej przekraczającej 12 ton (załącznik I część A pkt 4.3). Pkt 4.3 lit. b) ppkt (ii) wymaga, by zamontowana była „co najmniej jedna blokada mechanizmu różnicowego lub mechanizm o podobnym działaniu”, pkt 4.3 lit. b) ppkt (iii) – zdolności pokonywania wzniesień: „jako pojazdy bez przyczepy są zdolne do pokonywania wzniesień o nachyleniu 25 %”, a pkt 4.3 lit. c) – spełnienia co najmniej czterech z sześciu wymogów geometrycznych: kąta natarcia, kąta zejścia i kąta rampowego wynoszących co najmniej 25 stopni każdy oraz prześwitu wynoszącego co najmniej 250 mm pod osią przednią, 300 mm między osiami i 250 mm pod osią tylną.

Żurawie samochodowe, all-terrain i rough-terrain w opisach producentów

Rozporządzenie (UE) 2018/858 nie wymienia żadnego innego rodzaju pojazdu z żurawiem niż żuraw samojezdny i żuraw samochodowy. Tabela przedstawia rodzaje żurawi kołowych tak, jak opisują je w swoich ofertach dwaj producenci.

Rodzaje żurawi kołowych w opisach dwóch producentów na ich własnych stronach (odczyt z 14 listopada 2026 r.)
RodzajProducent i seriaOpis producenta
Żuraw samochodowyLiebherr LTFŻuraw z wysięgnikiem teleskopowym na standardowym podwoziu samochodu ciężarowego; Liebherr datuje pierwszy LTF na 1979 r. Liebherr dostarcza konfiguracje żurawi „for all conventional truck chassis” (do wszystkich typowych podwozi samochodów ciężarowych) i nazywa to zastosowanie „taxi cranes – in other words for short hoists and lots of road journeys” (żurawie-taksówki, czyli do krótkich podnoszeń i wielu przejazdów drogowych). W drodze z masą całkowitą 38 t przy przewożeniu dużej części własnego balastu albo, w zależności od podwozia, 32 t lub 33 t z mniejszym balastem na pokładzie
Żuraw all-terrainLiebherr LTM„all-terrain chassis” (podwozie terenowe) do „travelling on public roads and for off-road use” (jazdy po drogach publicznych i użytkowania w terenie); około 25 modeli „from a small two-axle to the large 9-axle model” (od małego modelu dwuosiowego po duży model 9-osiowy), pogrupowanych w serie 2-, 3-, 4-, 5-, 6-, 8- i 9-osiowe
Żuraw all-terrainTadano All Terrain Cranes„All-wheel steering and various boom lengths” (skręt wszystkich kół i różne długości wysięgnika)
Żuraw rough-terrainTadano Rough Terrain Cranes„a single cab for both driving and lifting operations” (jedna kabina zarówno do jazdy, jak i do podnoszenia); skręt wszystkich kół i napęd na wszystkie koła „to traverse uneven and rough terrain” (do pokonywania nierównego i trudnego terenu), na ciasne place budowy i wąskie przestrzenie
Żuraw rough-terrainLiebherr LRT (LRT 1090-2.1, LRT 1100-2.1, LRT 1130-2.1)„Off-road capable” (zdolne do jazdy w terenie); dostarczane ze „standard global load charts according to ASME, EN, GOST, AS” (standardowymi globalnymi tabelami udźwigu według ASME, EN, GOST, AS); wymienione zastosowania: place budowy, rafinerie, elektrownie i sektor naftowo-gazowy, kopalnie i farmy wiatrowe

Żadna z dwóch stron o żurawiach rough-terrain nie opisuje jazdy tymi żurawiami po drogach publicznych. Oprócz serii LTM, LTF i LRT Liebherr wymienia wśród swoich żurawi samojezdnych żurawie kompaktowe LTC, żurawie samojezdne z wysięgnikiem kratowym LG, samojezdne żurawie budowlane MK, żurawie wojskowe i żurawie dla straży pożarnej, a swoje żurawie gąsienicowe LR i LTR jako osobną grupę. Przegląd Tadano wymienia ponadto żurawie miejskie (city cranes), żurawie pick and carry, żurawie gąsienicowe z wysięgnikiem kratowym i z wysięgnikiem teleskopowym oraz żurawie z wysięgnikiem łamanym (knuckle boom).

Jak producent podaje udźwig: Liebherr LTM 1100-5.3

Liebherr objaśnia oznaczenia swoich modeli na przykładzie LTM 1150-5.3: poszczególne części oznaczają „Product series” (serię produktów), „Lifting capacity in tonnes” (udźwig w tonach), „Number of axles” (liczbę osi) i „Crane version” (wersję żurawia). Pięcioosiowy LTM 1100-5.3 Liebherr opisuje następującymi wartościami.

Liebherr LTM 1100-5.3: wartości podane przez producenta na stronie produktu (odczyt z 14 listopada 2026 r.)
PozycjaWartość podana przez Liebherra
Maksymalny udźwig100 t przy promieniu 3,00 m
Wysięgnik teleskopowyOd 13,00 m do 62,00 m
Wysięgnik kratowy (lattice jib)Od 2,00 m do 16,00 m
Maksymalna wysokość podnoszenia76 m
Maksymalny promień64,0 m
Liczba osi5
Napęd/układ kierowniczy10 x 6 x 10 w wersji standardowej, 10 x 8 x 10 jako opcja
Silnik napędowy6-cylindrowy silnik wysokoprężny Liebherr, 400 kW
Prędkość jazdy85,00 km/h
Balast całkowity22,50 t
Balast przewożony po drogach publicznychDo 16,9 t przy nacisku na oś 12 t; według Liebherra „75 % of the maximum ballast” (75% maksymalnego balastu)
Najmniejszy podany nacisk na oś przy jeździe„The crane can travel with an axle load of just 9 t.” (Żuraw może jeździć przy nacisku na oś wynoszącym zaledwie 9 t.)
Szerokość pojazdu2,55 m

Liebherr podaje maksymalny udźwig razem z promieniem, przy którym ma on zastosowanie, a obok niego długości wysięgnika teleskopowego i kratowego, wysokość podnoszenia i promień. Definicja UE w pkt 5.7 jest sformułowana w kategoriach momentu podnoszenia żurawia w kNm; strona produktu LTM 1100-5.3 nie podaje momentu podnoszenia. Wpis dotyczący napędu i układu kierowniczego stosuje zapis formuły kół, której dwie pierwsze liczby wyjaśniono w artykule układy osi ciężarówek. W odniesieniu do skrzyni biegów Liebherr wymienia moduł sprzęgła DynamicPerform w skrzyni biegów TraXon; samą skrzynię opisano w artykule skrzynia biegów ZF TraXon.

Powiązane strony

Ładunki niepodzielne przekraczające unijne limity wymiarów i specjalne zezwolenia na ich przewóz są tematem artykułu naczepy niskopodwoziowe i transport nienormatywny.

Krótkie odpowiedzi

Czym jest żuraw samojezdny w unijnych kategoriach pojazdów?
Rozporządzenie (UE) 2018/858 wymienia żuraw samojezdny jako pojazd specjalnego przeznaczenia o kodzie SF: „Pojazd kategorii N3, nieposiadający wyposażenia do przewozu towarów, wyposażony w żuraw, którego moment podnoszenia wynosi co najmniej 400 kNm” (załącznik I część A pkt 5.7). Kategoria N3 obejmuje pojazdy silnikowe o masie maksymalnej przekraczającej 12 ton. Rozporządzenie stosuje się od 1 września 2020 r., a tekst skonsolidowany z 2 sierpnia 2026 r. ma to samo brzmienie.
Czym różni się żuraw samojezdny od żurawia samochodowego?
W rozporządzeniu (UE) 2018/858 żuraw samojezdny SF to pojazd specjalnego przeznaczenia kategorii N3, który nie ma wyposażenia do przewozu towarów i jest wyposażony w żuraw o momencie podnoszenia co najmniej 400 kNm. Żuraw samochodowy to odrębna pozycja, numer 26 w wykazie cyfr uzupełniających kody nadwozia (dodatek 2 do załącznika I), która brzmi: „Żuraw samochodowy (inny niż żuraw samojezdny zdefiniowany w części A pkt 5.7)”.
Czym różni się żuraw all-terrain od żurawia rough-terrain?
Rozporządzenie (UE) 2018/858 nie używa żadnego z tych terminów; oba rodzaje opisują producenci na swoich stronach. Liebherr opisuje swoje żurawie all-terrain LTM jako zbudowane na podwoziu terenowym do jazdy po drogach publicznych i do użytkowania w terenie, w modelach od dwóch do dziewięciu osi. Tadano opisuje swoje żurawie rough terrain jako mające jedną kabinę zarówno do jazdy, jak i do podnoszenia, ze skrętem wszystkich kół i napędem na wszystkie koła do nierównego i trudnego terenu, a Liebherr nazywa swoje żurawie rough terrain LRT zdolnymi do jazdy w terenie. Żadna z dwóch stron o żurawiach rough-terrain nie opisuje jazdy po drogach publicznych.
Co oznacza nazwa LTM 1100-5.3?
Liebherr objaśnia swoje oznaczenia na przykładzie LTM 1150-5.3: poszczególne części oznaczają serię produktów, udźwig w tonach, liczbę osi i wersję żurawia. Dla LTM 1100-5.3 Liebherr podaje maksymalny udźwig 100 t przy promieniu 3,00 m, pięć osi, wysięgnik teleskopowy od 13,00 do 62,00 m i maksymalną wysokość podnoszenia 76 m.
Jakie wymogi homologacji typu UE musi spełniać żuraw samojezdny?
Wymienia je dla kategorii N3 dodatek 5 do załącznika II część III do rozporządzenia (UE) 2018/858. Niektóre pozycje, na przykład urządzenia ograniczenia prędkości, są oznaczone literą X, czyli zgodnością zależną od kategorii pojazdu; układy kierownicze mają oznaczenie X z dopiskiem „Dozwolone jest kierowanie pojazdem, w którym wszystkie koła skręcają w tę samą stronę o ten sam kąt (ang. crab steering)”. Pojazdy posiadające do czterech osi muszą spełniać wszystkie wymagania dotyczące hamowania, natomiast w przypadku więcej niż czterech osi dopuszczalne są odstępstwa, jeżeli są uzasadnione konstrukcją pojazdu i spełnione są parametry hamowania postojowego, roboczego i pomocniczego. W przypadku pozycji oznaczonych literą A, takich jak masy i wymiary, organ udzielający homologacji może udzielić wyłączeń, jeżeli producent wykaże, że pojazd nie może spełnić tych wymogów z powodu swojego specjalnego przeznaczenia.

Źródła

  1. Regulation (EU) 2018/858 of the European Parliament and of the Council of 30 May 2018 on the approval and market surveillance of motor vehicles and their trailers — Official Journal text (OJ L 151, 14.6.2018): Article 91, Annex I Part A point 5.7 (also in the German, Spanish, French, Italian and Polish versions) and Appendix 2 to Annex I (item 26) — Publications Office of the European Union, 30 May 2018
  2. Regulation (EU) 2018/858 — consolidated text of 2 August 2026: Articles 3 and 4, Annex I introductory part point 2.3.1, Part A points 4.3 and 5, Part C point 1, Appendix 2 to Annex I, Annex II Part III explanatory notes and Appendix 5 (Mobile cranes) — Publications Office of the European Union
  3. LTM mobile cranes: all-terrain cranes, product series and model designations (read on 14 November 2026) — Liebherr
  4. LTM 1100-5.3 mobile crane: product page with technical data (read on 14 November 2026) — Liebherr
  5. LTF truck-mounted telescopic cranes (read on 14 November 2026) — Liebherr
  6. LRT rough terrain cranes (read on 14 November 2026) — Liebherr
  7. Tadano lifting equipment: overview of crane types (read on 14 November 2026) — Tadano
  8. Tadano rough terrain cranes (read on 14 November 2026) — Tadano