Otokar Marka Bir Otobüsün Teknik Veri Sayfası Nasıl Okunur

Bir şehirlerarası otobüs föyü, ancak aracın uyması gereken yasal çerçeveyle birlikte okunduğunda anlam kazanır: hangi aracın trafiğe çıkabileceğini 96/53/AT sayılı Direktif, hangisinin tip onayı alabileceğini (AB) 2021/535 sayılı Tüzük, karoserinin nasıl imal edileceğini ise BM 107 sayılı Regülasyon belirler. Her birinin kendi kapsamı vardır. R107 paragraf numaraları, 23 Şubat 2018 tarihli AB Resmî Gazetesi L 52 sayısındaki EUR-Lex metnine göredir.

Hangi boyutlar bağlayıcıdır ve nerede geçerlidir

96/53/AT sayılı Direktifin Ek I, nokta 1.1 hükmü iki akslı bir otobüsü 13,50 m, ikiden fazla akslı olanı 15,00 m, körüklü bir otobüsü veya otobüs ile römorktan oluşan kombinasyonu ise 18,75 m ile sınırlar. Nokta 1.2 genişliği 2,55 m olarak belirler; ancak kendi (b) bendi kapsamındaki durumlarda (iklimlendirilmiş araçların, iklimlendirilmiş konteynerlerin veya araçlarla taşınan değiştirilebilir kasaların üst yapıları) bu sınır 2,60 m’dir. Nokta 1.3 yüksekliği 4,00 m olarak belirler; nokta 1.5 ise dönüş çemberini 12,50 m dış ve 5,30 m iç yarıçapla tanımlar. Nokta 1.4a tur operatörlerini de ilgilendirir: kayak kutuları ve diğer sökülebilir ekler nokta 1.1’deki uzunluğa dahildir; TERRITO okul otobüsünde de “Kayak/bisiklet rafı için ön hazırlık” standarttır.

Bunların hepsi aynı derecede bağlayıcı değildir. Madde 4(1)(b), üye devletlerin 1.1, 1.2, 1.4a, 1.5 ve 1.5a noktalarına uymayan ulusal yolcu taşımacılığı araçlarının normal trafiğe çıkmasına izin vermesini yasaklar. Yükseklik bu listede yoktur: nokta 1.3 bunun yerine Madde 4(2)(b) kapsamındadır ve bu hükme göre bir üye devlet, 1.3, 2, 3, 4.1 ve 4.3 noktalarına uymayan ulusal yolcu taşımacılığına izin verebilir. Madde 3(1) sınırı öbür taraftan çizer: hiçbir üye devlet, Birlik içinde başka bir yerde tescil edilmiş bir aracı uluslararası trafikte ağırlık ve boyutlarla ilgili gerekçelerle reddedemez; ulusal trafikte ise bu yasak yalnızca boyutlarla ilgili gerekçeler için geçerlidir.

Otokar’ın TERRITO okul otobüsü broşürü (Territo U’nun okul varyantı) 10 865 mm, 12 200 mm ve 13 000 mm uzunluklar verir; hepsi iki akslı araç sınırının altındadır. Dingil mesafeleri 4 865 mm, 6 200 mm ve 7 000 mm, ön ve arka taşmalar ise sabit olarak 2 710 mm ve 3 290 mm’dir. Dingil mesafesine iki taşmayı eklemek, belirtilen her uzunluğu tam olarak verir; bu kontrolü broşür değil, biz yaptık. Aynı broşürün üç uzunluk için verdiği dönüş rakamları (duvarlar arasında 10,6, 11,46 ve 12,41 m, kaldırımlar arasında 8,4, 9,5 ve 10,59 m), her birinin yarıçap mı çap mı olduğu bilinmedikçe bir işe yaramaz. Ulyso T 10’un ölçüleri 10 100 × 2 450 × 3 250 mm’dir; kendi broşüründe hiçbir dönüş çemberi rakamı yoktur.

İki akslı araç sınırının zaten içinde kalan bir karoser için üçüncü aks uzunluk değil, ağırlık kazandırır: nokta 1.1’in iki rakamı arasındaki 1,50 m farkı biz hesapladık; tabloda yalnızca 13,50 ve 15,00 m yazar.

Ağırlıklar ve bunların yönettiği trafik

Madde 1(2), bu ağırlıkların ne olduğunu netleştirir: Ek I değerleri “dolaşım standartları olarak geçerlidir ve dolayısıyla üretim standartlarına değil yükleme koşullarına atıfta bulunur”. Bu değerler aracın nasıl imal edilebileceğini değil, nasıl yüklenebileceğini belirler; Madde 4(2)(b) de bir üye devletin bu değerlere hiç uymayan ulusal yolcu taşımacılığına izin vermesine olanak tanır. Aşağıda anlatılanlar, uluslararası trafikte yüklemeye ilişkin üst sınırlardır.

Nokta 2.3.1, iki akslı bir otobüse, otobüs dışındaki iki akslı bir motorlu taşıt için geçerli 18 tona karşılık 19,5 ton izin verir; nokta 2.3.2 ise üç akslı bir motorlu taşıta 25 veya 26 ton tanır. Nokta 3.1 tahrik edilmeyen tek bir aksı 10 tonla, nokta 3.4.2 otobüsün tahrik aksını 11,5 tonla sınırlar; nokta 4.1 de uluslararası trafikte tahrik akslarının taşıdığı yükün toplam yüklü ağırlığın %25’inden az olmamasını şart koşar.

Otokar’ın rakamları: ön aks 7 000 kg, arka aks 12 000 kg, azami yüklü ağırlık (GVW) 19 000 kg. İki aks rakamının toplamı azami yüklü ağırlığa tam olarak eşittir; bu toplamayı da broşür değil, biz yaptık. Üretici aracı doğrudan nokta 2.3.1’deki üst sınıra göre de yapabilir: iki akslı Mercedes-Benz Tourismo’nun imalatçı plakasındaki değer 19 500 kg’dır. Ya da bu sınırın üzerine çıkabilir: MAN, iki akslı Lion’s Coach’un plakasına 19 700 kg, daha uzun iki akslı C versiyonunun plakasına 20 600 kg yazar; bu, nokta 2.3.1’deki sınırın ihlali değil, öteki türden bir üretici rakamıdır. Ya da tek bir rakam vermekten kaçınabilir: Irizar, i6S için azami izin verilen ağırlığı teknik katalogda hiç vermeden yalnızca model sayfasında bir aralık olarak yayımlar (iki aksta 18 000 ila 19 000 kg, üç aksta 25 000 ila 26 000 kg). Bu da broşürdeki ağırlığın, plaka onu daraltana kadar bir satış aralığı olduğunu hatırlatır. Bunlar öteki türden rakamlardır: 19 000 kg, R107 paragraf 2.19’un, imalatçının aracın yapısına ve performansına göre beyan ettiği değer olarak tanımladığı teknik olarak izin verilen azami yüklü kütledir.

Broşür AKSLAR başlığı altında bağımsız bir ZF ön aks ile rijit bir Mercedes arka aks sayar; hangisinin tahrik aksı olduğunu belirtmez. Bu sessizliğin bir bedeli var. Tahrik aksı arkadaysa, öndeki 7 000 kg ile nokta 3.4.2’nin arka aks için öngördüğü 11,5 ton toplam 18 500 kg eder ve plakadaki 19 000 kg’ın 500 kg altında kalır; iki rakam da ne broşürde ne de direktifte yer alır, ikisi de bizim hesabımızdır. Ayrıca bu sınırlar aracın yapım değerini değil, uluslararası bir seferdeki yükü kısıtlar: broşürdeki 12 000 kg’lık arka aks değeri, Madde 4(2)(b) uyarınca yurt içinde hâlâ kullanılabilir durumda olabilir.

Önce, R107’nin uygulanıp uygulanmadığı

R107’nin 1.2 paragrafı dört tür aracı Regülasyonun gerekliliklerinin dışında bırakır; bunlardan 1.2.4 “Okul çocuklarının taşınması için özel olarak tasarlanmış araçlar”dır. Avrupa’da hiçbir okul otobüsü kategorisi bulunmamasına yol açan bu istisna okul servis araçları sayfasında ayrıca ele alınır. Bir TERRITO okul otobüsünün bu istisnaya girip girmediğini bu belgeler söylemez: Otokar aracı amaca özel bir okul aracı olarak değil, şehirlerarası bir otobüsün okul varyantı olarak sunar.

Aşağıdaki hesap, cevap ne olursa olsun geçerlidir, çünkü AB düzenlemesi aynı hesabı bu istisna olmadan tekrarlar. (AB) 2021/535 sayılı Tüzüğün Ek XIII, Kısım 2, Kesim C’si “M2 ve M3 kategorisi araçlar” başlığını taşır ve okul istisnası içermez: nokta 2.2.2 kütle toplamını, 2.2.3.8 yolcu kütlelerini, 2.3.1.1 ise bagaj için taban değeri belirtir.

Bagaj hacmi yük kapasitesine dönüşür

Ek 11’in 3.2.3.2.1 paragrafına göre B, “imalatçı tarafından beyan edilir ve sayısal değeri 100 × V’den az olamaz”; burada V, dış raflar ve kayak kutuları dahil toplam bagaj bölmesi hacmidir (m³ cinsinden); çatı bagajı BX ise 75 kg/m²’den az olmayacak şekilde beyan edilmelidir. Kesim C aynı tabanı 2.3.1.1’de belirler ve 2.2.3.1’de B’yi, kayak kutusundaki B′ dahil, imalatçının beyan ettiği bagaj kütlesi olarak tanımlar. Bu bölümde BX terimi yoktur.

İki düzenleme de imalatçının beyan ettiği rakama bir taban koyar; hiçbiri rakamı sabitlemez. Otokar ise hiçbir yerde B beyan etmez, yalnızca hacim verir. Bu yüzden tabanı hesaplamak gerekir: TERRITO okul otobüsünün 3,3, 4,8 ve 5,25 m³’lük bölmeleri için 330 kg, 480 kg ve 525 kg’ın altında değer beyan edilemezdi; Ulyso’nun 5,5 m³’lük bölmesi için de 550 kg’ın altında değer beyan edilemezdi. Bu dört rakam bizimdir (hacimleri broşürler, çarpanı iki düzenleme verir); beyan edilen kütleler daha yüksek olabilir.

Hacmin kendisi de belgeye göre değişir: TERRITO U 12 model sayfası modelin tamamı için “Geniş 5 m³ bagaj kapasitesi” reklamı yaparken okul otobüsü broşürü 12,20 m’lik versiyon için 4,8 m³ verir.

Koltuklar ve bagajın yarıştığı yer

Aynı paragraf yolcu kütlesi Q’yu Sınıf II, Sınıf III ve Sınıf B için 71 kg (bunun üç kilogramı el bagajı), Sınıf I ve Sınıf A için 68 kg olarak sabitler; Kesim C’nin 2.2.3.8 noktası aynı değerleri tablo hâlinde verir. Paragraf 3.2.3.1 tutması gereken toplamı belirler: çalışır durumdaki kütle, Q ile oturan ve ayakta duran yolcu sayısının çarpımı, WP (tekerlekli sandalye yeri sayısı çarpı 250 kg), B ve BX ile varsa bağlantı noktası kütlesi toplanır ve toplam M’yi aşamaz. Paragraf 3.2.3.2 ise yüklü aracı aks aks sınar; tahrik aksları M’nin en az yüzde 25’ini taşımalıdır.

Bir alıcının bu toplamı broşürden hesaplamasını engelleyen iki şey vardır. Q sınıfa bağlıdır ve iki Otokar belgesinin hiçbiri sınıf belirtmez; broşürdeki standart 13 m’lik sıradaki 63 koltukta 68 ile 71 kg arasındaki 3 kg fark 189 kg’a ulaşır (broşürdeki koltuk sayısı ile tablodaki iki kütle değerinden yaptığımız çarpım). Sınıf ayrıca ayakta yolcuların sayılıp sayılmayacağını da belirler: Ek 11 ayakta durma alanı S1’i Sınıf III ve Sınıf B için sıfır kabul eder; paragraf 2.1.1.2 de Sınıf II’de ayakta yolculuğu koridorla ve/veya iki çift koltuk alanından büyük olmayan bir alanla sınırlar.

Toplamın neyi içermediğine dikkat edin: paragraf 2.18 sürücüyü 75 kg, mürettebat koltuğu varsa mürettebat üyesini de 75 kg daha olarak çalışır durumdaki kütlenin içinde sayar.

Koltuk ölçüleri de sınıfa göre değişir. Ek 3 paragraf 7.7.8.4.1, bir koltuk sırtlığının önü ile önündeki koltuğun sırtlığının arkası arasındaki mesafeyi Sınıf II ve Sınıf III için 680 mm, Sınıf I, Sınıf A ve Sınıf B için ise 650 mm olarak belirler; 7.7.8.2.2 Sınıf II veya Sınıf III için asgari 400 mm minder derinliği öngörür. Paragraf 7.7.8.1.1 minder genişliği F’yi oturma yerinin merkezinden geçen dikey düzlemden ölçer, ardından sınıfa göre ayrılır: 7.7.8.1.1.2’de Sınıf III için 225 mm, 7.7.8.1.1.1’de Sınıf I, Sınıf II, Sınıf A ve Sınıf B için 200 mm. Bunlar yarım genişliklerdir; iki katı alındığında toplam genişlik 450 mm ve 400 mm eder, ama bu hesap bizimdir ve iki rakam da Regülasyonda geçmez.

Bu esneklik göründüğünden dardır. Paragraf 7.7.8.1.3 “Genişliği 2,35 m’yi aşmayan araçlar için” ifadesiyle başlar ve iki alt paragrafı farklı işler görür: 7.7.8.1.3.1 mevcut alan G’yi 200 mm olarak belirler, 7.7.8.1.2’yi devre dışı bırakır ve mindere dokunmaz; minder genişliği F’yi 200 mm’ye indiren yalnızca 7.7.8.1.3.2’dir ve bunu da yalnızca Sınıf III için yapar. 2 450 mm genişliğindeki bir Ulyso karoseri 2,35 m’lik eşiğin dışında kalır ve iki esneklikten de yararlanamaz.

(AB) 2019/2144 sayılı Tüzük, bugün 2021/535’te yer alan Ek XIII’ü içeren (AB) 1230/2012 sayılı Komisyon Tüzüğünü yürürlükten kaldırdı; EUR-Lex bu düzenlemenin geçerliliğinin 5 Temmuz 2022’de sona erdiğini kaydeder.

Teknik veri kontrol listesi

1. Kayak kutulu ve kayak kutusuz uzunluk, genişlik ve yükseklik; 13,50, 2,55 ve 4,00 m ile karşılaştırılarak. Yükseklik için ayrıca aracın işletildiği üye devletin Madde 4(2)(b)’yi kullanıp kullanmadığı.
2. Dingil mesafesi ve iki taşma, belirtilen uzunlukla karşılaştırılarak; dönüş rakamlarının yarıçap mı çap mı olduğu ve duvardan mı kaldırımdan mı ölçüldüğü.
3. Azami yüklü kütle ve her aksın yükü, Ek I dolaşım sınırları olarak değil yapım değerleri olarak; ayrıca tahrik aksının hangisi olduğu (bu broşür bunu söylemiyor).
4. R107’nin uygulanıp uygulanmadığı ya da aracın 1.2.4’teki okul istisnasına girip girmediği.
5. Q’yu 68 veya 71 kg olarak belirleyen ve ayakta yolcuların sayılıp sayılmayacağını tayin eden sınıf.
6. Yalnızca taban oluşturan hacim değil, beyan edilen B ve BX kütleleri; hacmin de hem uzunluğu hem varyantı belirten belgeden alınması.
7. Teslim edildiği hâliyle koltuk aralığı, minder genişliği ve derinliği; mevzuattaki genişlik yarım genişliktir ve 2,35 m esneklikleri 2,45 m’lik bir karosere uygulanmaz.
8. Çalışır durumdaki kütle ve aks başına süspansiyon tipi.