Opony bieżnikowane do ciężarówek i autobusów: regulamin ONZ nr 109 oraz przepisy UE i Wielkiej Brytanii

Opona bieżnikowana to używana opona, w której zużyty bieżnik zastąpiono nowym materiałem. W przypadku opon autobusów i autokarów, pojazdów ciężarowych i cięższych przyczep warunki produkcji opon bieżnikowanych określa regulamin ONZ nr 109, a decyzja Rady 2006/443/WE sprawiła, że od 13 września 2006 r. jego przepisy stosuje się jako „warunek obowiązkowy wprowadzenia do obrotu we Wspólnocie opon bieżnikowanych objętych zakresem tego Regulaminu”. Wymaganej przez niego homologacji udziela się jednostce produkcyjnej zajmującej się bieżnikowaniem dla zadeklarowanego asortymentu opon, a każda zgodna z nim opona bieżnikowana nosi znak homologacji tej jednostki. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem w sprawie etykietowania opon wymagania dotyczące opon bieżnikowanych mają zastosowanie dopiero wtedy, gdy dostępna jest odpowiednia metoda badań. W Wielkiej Brytanii S.I. 2020/1178, obowiązujące od 1 lutego 2021 r., wprowadziło do Construction and Use Regulations odesłania do regulaminów ONZ nr 108 i 109 dotyczące opon bieżnikowanych oraz limit wieku dziesięciu lat, który dla opony bieżnikowanej liczy się od tygodnia bieżnikowania. Pozostałe oznaczenia na boku opony bieżnikowanej omówiono w tekście o oznaczeniach opon ciężarowych.

Stan na 27 października 2026 r. Tego dnia przeczytano: tekst regulaminu ONZ nr 109 opublikowany w Dzienniku Urzędowym 6 marca 2026 r., obejmujący serię poprawek 01 aż do suplementu 1, obowiązującego od 11 stycznia 2026 r., oraz tekst regulaminu ONZ nr 108 opublikowany tego samego dnia; decyzję Rady 2006/443/WE wraz z załączonym do niej pierwotnym tekstem regulaminu nr 109; rozporządzenie (UE) 2019/2144 w brzmieniu opublikowanym w Dzienniku Urzędowym 16 grudnia 2019 r.; rozporządzenie (UE) 2020/740; S.I. 2020/1178 w pierwotnym brzmieniu oraz wytyczne Department for Transport dotyczące wieku opon z 15 stycznia 2021 r.

Gdzie obowiązują te przepisy

Co obejmuje regulamin ONZ nr 109

Pkt 1 stanowi, że regulamin „obejmuje produkcję bieżnikowanych opon pneumatycznych przeznaczonych głównie do pojazdów należących do kategorii” M2, M3, N, O3 i O4, czyli do kategorii autobusów i autokarów, pojazdów ciężarowych i cięższych przyczep opisanych w tekście o kategoriach pojazdów M, N i O. Nie ma on zastosowania do produkcji „opon bieżnikowanych oznaczonych nominalnym indeksem prędkości poniżej osiemdziesięciu (80) km/h (symbol indeksu prędkości «F»)”, opon wyprodukowanych pierwotnie bez symboli kategorii prędkości lub wskaźników nośności ani „opon wyprodukowanych pierwotnie bez homologacji typu zgodnie z regulaminem ONZ nr 54”. Przypis do zakresu brzmi: „W niniejszym regulaminie określone są wymogi dotyczące opon jako elementu. Nie ogranicza to ich instalacji w pojazdach należących do jakiejkolwiek kategorii.”

Bieżnikowanie zdefiniowano jako „termin ogólny odnoszący się do odnawiania zużytych opon poprzez zastępowanie zużytego bieżnika nowym materiałem” (pkt 2.42), a powłokę jako „zużytą oponę obejmującą osnowę i pozostający materiał bieżnika i boku” (pkt 2.43). Rozporządzenie (UE) 2020/740 w sprawie etykietowania opon definiuje oponę bieżnikowaną w podobnych słowach, jako „oponę używaną, która została odnowiona przez zastąpienie zużytego bieżnika nowym materiałem” (art. 3 pkt 2).

Regulamin ONZ nr 108 jest tekstem równoległym, również przewidującym homologację jednostek produkcyjnych zajmujących się bieżnikowaniem, dla opon bieżnikowanych przeznaczonych głównie do pojazdów M1, N1, O1 i O2; nie ma on zastosowania do opon bieżnikowanych o kategorii prędkości poniżej 120 km/h lub odpowiednich do prędkości powyżej 300 km/h. Dwa z jego wymogów nie mają odpowiednika w regulaminie nr 109: „Do bieżnikowania nie przyjmuje się opon bieżnikowanych uprzednio” oraz „Wiek powłok dopuszczonych do bieżnikowania nie może przekraczać 7 lat i obliczany jest w oparciu o cyfry wskazujące rok produkcji oryginalnej opony” (pkt 6.2 i 6.3). Regulamin nr 109 nie określa ani wieku powłoki, ani liczby bieżnikowań. Jego pkt 6.1 stanowi: „Opony nie są dopuszczane do pierwszego bieżnikowania, jeżeli nie posiadają homologacji typu i nie umieszczono na nich znaku «E» lub «e»”, a pkt 6.4.10 zawiera opisaną niżej zasadę dla opon bieżnikowanych już wcześniej.

Homologacji udziela się jednostce produkcyjnej

Zasadę wyraża pkt 5.1: „Bieżnikowanie opon wymaga homologacji jednostki produkcyjnej zajmującej się bieżnikowaniem przez władzę homologacyjną zgodnie z wymogami niniejszego regulaminu.” Jednostka produkcyjna zajmująca się bieżnikowaniem oznacza „zakład lub grupę zakładów produkujących gotowe opony bieżnikowane” (pkt 2.41) i „ponosi całkowitą odpowiedzialność za zapewnienie zgodności opon bieżnikowanych z wymogami określonymi w niniejszym regulaminie oraz ich właściwe działanie w normalnych warunkach użytkowania”.

Podmiot zajmujący się bieżnikowaniem, odpowiedzialny „wobec organu udzielającego homologacji typu za wszystkie aspekty procesu homologacji typu na podstawie niniejszego regulaminu oraz za zapewnienie zgodności produkcji” (pkt 2.2), składa wniosek, w którym podaje zarys struktury przedsiębiorstwa, zwięzły opis systemu zarządzania jakością, marki i opisy handlowe oraz asortyment opon przeznaczonych do bieżnikowania, aż po maksymalny symbol indeksu prędkości i indeks nośności (pkt 4.1). Przed udzieleniem homologacji organ musi sprawdzić, czy badania przeprowadzono z wynikiem pozytywnym na co najmniej 5 i niekoniecznie więcej niż 20 próbkach reprezentatywnych dla tego asortymentu (pkt 5.4). Udzielenie homologacji, jej rozszerzenie, odmowa, cofnięcie i ostateczne zaprzestanie produkcji są zgłaszane Stronom Porozumienia z 1958 r. stosującym regulamin, na formularzu z załącznika 1 (pkt 5.7).

W ramach zgodności produkcji posiadacz homologacji zapewnia kontrolę i badanie co najmniej 0,01% rocznej produkcji, ale w każdym przypadku nie mniej niż 2 opony i „niekoniecznie więcej niż 10 opon w każdym roku produkcji” (pkt 9.2); organ udzielający homologacji typu pobiera w każdym obiekcie produkcyjnym losowe próbki w tej samej proporcji, a jego badania i kontrole mogą zastępować badania i kontrole posiadacza (pkt 9.4 i 9.5). W razie niespełnienia tych wymogów homologacja może zostać cofnięta (pkt 10.1).

Znak homologacji i numer 109R

Każda opona bieżnikowana zgodna z regulaminem nosi międzynarodowy znak homologacji: okrąg otaczający literę E, po której następuje numer wyróżniający państwa, które udzieliło homologacji, oraz numer homologacji (pkt 5.8). Numer poprzedzają znaki „109R”, a jego pierwsze dwie cyfry „wskazują serię zmian odnoszących się do ostatnich poważniejszych zmian technicznych wprowadzonych do niniejszego regulaminu przed terminem udzielenia homologacji” (pkt 5.6). Załącznik 2 ilustruje to przykładem jednostki produkcyjnej homologowanej w Niderlandach (E4) pod numerem 109R012439, która „spełnia warunki niniejszego regulaminu zmienionego serią poprawek 01”; pierwotny tekst załączony do decyzji 2006/443/WE podawał numer 109R002439 dla regulaminu „w pierwotnej postaci (00)”. Ten sam organ nie może przydzielić tego samego numeru innej jednostce produkcyjnej.

Pkt 3.6 i 3.7 dotyczą oznaczeń pozostałych z oryginalnej opony: „W przypadku gdy pierwotne specyfikacje producenta pozostają widoczne po bieżnikowaniu, traktuje się je jako specyfikacje podmiotu zajmującego się bieżnikowaniem dotyczące opony bieżnikowanej.” Specyfikacje, które przestały mieć zastosowanie, usuwa się całkowicie, podobnie jak pierwotny znak homologacji E lub e i numer homologacji oraz wszelkie wcześniejsze znaki i numery homologacji bieżnikowania, jeżeli nie mają już zastosowania. Opona bieżnikowana jest też oznaczona napisem RETREAD, do którego na życzenie podmiotu zajmującego się bieżnikowaniem można dodać ten sam termin w innych językach (pkt 3.2.12), oraz datą bieżnikowania; te i pozostałe oznaczenia na boku opony omówiono w tekście o oznaczeniach opon ciężarowych.

Symbol prędkości, indeks nośności, rozmiar i warstwa ASP

Zgodnie z pkt 6.4.9 „Opis użytkowy opony bieżnikowanej nie może zawierać symbolu wyższej kategorii prędkości ani wyższego wskaźnika nośności niż opis użytkowy opony z pierwszego okresu użytkowania, o ile pierwotnemu producentowi opony nie udzielono pozwolenia dotyczącego użytkowania tej samej osnowy ze zmienionym opisem użytkowym”. Pkt 6.4.10 dopuszcza takie podwyższenie przy pierwszym bieżnikowaniu oryginalnej opony z pierwszego okresu użytkowania oraz w przypadku używanej powłoki, której identyfikowalność jest zagwarantowana, w granicach warunków zapisanych dla tych osnów w formularzu z załącznika 9 do regulaminu ONZ nr 54; jeżeli identyfikowalność aż do oryginalnej opony nie jest zagwarantowana, żadnej z tych wartości nie można podwyższyć ponad wartość podaną na używanej powłoce. „Opony, które uprzednio były poddane bieżnikowaniu, nie mogą nosić symbolu kategorii szybkości ani wskaźnika nośności większych niż symbol i wskaźnik umieszczone na używanej powłoce.”

Maksymalna średnica zewnętrzna opony bieżnikowanej może być do 1,5% większa od maksymalnej średnicy, którą regulamin ONZ nr 54 dopuszcza dla tego samego oznaczenia rozmiaru opony; taki sam naddatek dotyczy maksymalnej szerokości przekroju radialnej opony bieżnikowanej (pkt 6.5.4).

Bieżnikowane opony radialne C3, czyli klasa stosowana w pojazdach ciężkich, mogą mieć dodatkową boczną warstwę ochronną z gumy, ASP, wykraczającą maksymalnie o 8 mm poza szerokość całkowitą dopuszczoną dla danego rozmiaru w regulaminie nr 54 (pkt 7.1.4.4). Warunki są następujące: warstwę nakłada się tylko na jeden bok; ten bok oznacza się napisami ASP i OUTSIDE, każdy o wysokości co najmniej 8 mm; maksymalny indeks prędkości to J, czyli 100 km/h; oraz „W przypadku układu bliźniaczego dopuszcza się tylko jedną oponę z ASP i należy ją zamontować na zewnętrznym kole”.

Seria poprawek 01 i daty przejściowe

Tekst opublikowany w Dzienniku Urzędowym 6 marca 2026 r. obejmuje „wszystkie obowiązujące teksty, w tym” suplement 1 do serii poprawek 01, którego datę wejścia w życie podaje jako 11 stycznia 2026 r. Służy do celów dokumentacyjnych: „Jedynie oryginalne teksty EKG ONZ mają skutek prawny w międzynarodowym prawie publicznym”, a jako teksty autentyczne wskazuje dokumenty ECE/TRANS/WP.29/2024/64 i ECE/TRANS/WP.29/2025/74. Nie podaje daty, w której weszła w życie sama seria poprawek 01.

Pkt 13 określa przepisy przejściowe dla Umawiających się Stron stosujących regulamin:

• od oficjalnej daty wejścia w życie serii poprawek 01 żadna z nich nie może odmówić udzielenia ani uznania homologacji na jej podstawie (pkt 13.1);
• homologacje jednostek produkcyjnych zajmujących się bieżnikowaniem udzielone na podstawie poprzedniej serii są nadal uznawane i rozszerzane, „jeżeli nie mają na nie wpływu zmiany wprowadzone serią poprawek 01” (pkt 13.2);
• od 1 września 2025 r. Strony „nie są zobowiązane do uznawania homologacji typu udzielonych na podstawie poprzednich serii poprawek, udzielonych po raz pierwszy po dniu 1 września 2025 r.” (pkt 13.3);
• do 1 września 2028 r. Strony „uznają homologacje typu i udzielają rozszerzenia homologacji typu udzielonych na podstawie poprzednich serii poprawek, które wydano po raz pierwszy przed dniem 1 września 2025 r.” (pkt 13.4).

Regulamin ONZ nr 108 zawiera te same cztery punkty z tymi samymi datami.

Zakres zmienił się od wersji pierwotnej. Tekst załączony do decyzji 2006/443/WE nie miał zastosowania do produkcji „opon wyprodukowanych pierwotnie bez homologacji oraz bez oznakowania «E» lub «e»”; tekst z 2026 r. nie ma zastosowania do produkcji „opon wyprodukowanych pierwotnie bez homologacji typu zgodnie z regulaminem ONZ nr 54”. Wymóg z pkt 6.1, by przed pierwszym bieżnikowaniem opona miała znak E lub e, występuje w obu tekstach.

Jak UE uczyniła regulamin obowiązkowym

Wspólnota Europejska przystąpiła do regulaminów nr 109 i 108 decyzjami 2001/507/WE i 2001/509/WE, które zobowiązały ją do uznawania ich „jako alternatywy dla prawodawstwa wspólnotowego”; ich obowiązkowe stosowanie wymagało przepisu w prawie wspólnotowym (motyw 2 decyzji 2006/443/WE). Decyzja Rady 2006/443/WE z dnia 13 marca 2006 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym 4 lipca 2006 r., wprowadziła taki przepis w art. 1 i 2: „Począwszy od dnia 13 września 2006 r. przepisy Regulaminu nr 109 określone w Załączniku stosowane są jako warunek obowiązkowy wprowadzenia do obrotu we Wspólnocie opon bieżnikowanych objętych zakresem tego Regulaminu”, z tymi samymi słowami dla regulaminu nr 108. Jej pierwszy motyw podaje powód: oba regulaminy „zmierzają do wprowadzenia zharmonizowanych wymagań dotyczących bieżnikowania opon i zapewnienia wysokiego poziomu bezpieczeństwa i ochrony środowiska naturalnego. Umożliwiają one swobodny obrót oponami bieżnikowanymi.” Decyzję zamiast dyrektywy zastosowano „Ze względu na ograniczony zakres niezbędnego działania regulacyjnego” (motyw 3).

Rozporządzenie (UE) 2019/2144 w sprawie ogólnego bezpieczeństwa, stosowane od 6 lipca 2022 r., zawiera oba regulaminy w swoich załącznikach. Zgodnie z art. 4 ust. 2 „Homologację typu zgodnie z regulaminami ONZ wymienionymi w załączniku I uznaje się za homologację typu UE”. W tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym w 2019 r. załącznik I wymienia regulamin nr 108 dla kategorii M1, O1 i O2, a regulamin nr 109 dla kategorii M2, M3, N, O3 i O4, każdy z adnotacją „Pierwotna wersja regulaminu” i odesłaniem do Dz.U. L 181 z 4 lipca 2006 r. Pozycja dotycząca regulaminu nr 108, odsyłająca do tej pierwotnej wersji, nie obejmuje kategorii N1 wymienionej w zakresie tekstu z 2026 r. Uwaga do tabeli stanowi: „Alternatywnie akceptuje się zgodność z serią poprawek przyjętą po danej serii wskazanej w tabeli.”

Załącznik II wymienia pozycję C12 „Opony bieżnikowane” w ramach regulaminów nr 108 i 109, zaznaczoną dla każdej kategorii pojazdów od M1 do O4 i opatrzoną dla komponentów datą A: 6 lipca 2022 r., czyli „Data, od której zakazuje się rejestracji pojazdów oraz wprowadzania do obrotu i dopuszczania komponentów i oddzielnych zespołów technicznych”. Zgodnie z art. 16 lit. c od dat określonych w załączniku II organy krajowe „zakazują, z przyczyn związanych z tym wymogiem, wprowadzania do obrotu lub dopuszczania komponentów i oddzielnych zespołów technicznych, które nie spełniają wymogów niniejszego rozporządzenia”. Cztery uwagi dotyczące dat w załączniku II, od A do D, oraz systemy wspomagania kierowcy, których dotyczą, omówiono w tekście o obowiązkowych systemach wspomagania kierowcy.

Opony bieżnikowane a unijna etykieta opon

Rozporządzenie (UE) 2020/740 ma zastosowanie od 1 maja 2021 r. i obejmuje wprowadzane do obrotu opony C1, C2 i C3, ale jego art. 2 ust. 1 stanowi: „Wymagania dotyczące opon bieżnikowanych stosuje się z chwilą, gdy będzie dostępna zgodnie z art. 13 odpowiednia metoda badań do pomiaru właściwości użytkowych takich opon.” Motyw 17 wyjaśnia cel późniejszego objęcia ich przepisami: „Bieżnikowanie opon przedłuża ich żywotność i przyczynia się do osiągnięcia celów gospodarki o obiegu zamkniętym, takich jak zmniejszenie ilości odpadów. Stosowanie wobec takich opon wymagań dotyczących etykietowania przyniosłoby znaczne oszczędności energii.” Samą etykietę oraz stan aktów delegowanych, które art. 13 ust. 2 przewidywał do 26 czerwca 2022 r., omówiono w tekście o etykietowaniu opon ciężarowych.

Wielka Brytania

The Road Vehicles (Construction and Use) (Amendment) Regulations 2020 (S.I. 2020/1178), wydane 26 października 2020 r. i obowiązujące od 1 lutego 2021 r., zmieniły Construction and Use Regulations 1986 w zakresie dotyczącym opon bieżnikowanych. W regulation 25, dotyczącej obciążeń opon i ich kategorii prędkości, słowa „but this requirement shall not apply to a retreaded tyre” (ale ten wymóg nie dotyczy opony bieżnikowanej) w ust. (7) zastąpiono słowami „or, in the case of a retreaded tyre, with the requirements of ECE Regulation 108 or 109” (lub, w przypadku opony bieżnikowanej, z wymogami ECE Regulation 108 lub 109), a definicję wskaźnika nośności (load-capacity index) w ust. (9) rozszerzono na „load index” (indeks nośności) z pkt 2 ECE Regulation 108 lub ECE Regulation 109. Do tabeli 2 w Schedule 2, czyli wykazu regulaminów EKG, dodano pozycje dla regulaminów nr 108 i 109; nota wyjaśniająca do aktu określa to jako włączenie „the provisions about retreaded tyres in ECE Regulations 108 and 109” (przepisów dotyczących opon bieżnikowanych zawartych w ECE Regulations 108 i 109).

Ten sam akt wprowadził brytyjski limit wieku dziesięciu lat dla opon na przedniej osi autobusu innego niż minibus lub pojazdu ciężarowego o masie powyżej 3 500 kg oraz dla opon zamontowanych pojedynczo na dowolnej osi minibusa, z odrębną zasadą dla opon bieżnikowanych. Opony bieżnikowanej nie można używać w tych położeniach, jeżeli „the week of retreading marked on its sidewall in accordance with ECE Regulation 108 or 109 falls more than 10 years before the date on which the motor vehicle is used on the road” (tydzień bieżnikowania oznaczony na jej boku zgodnie z ECE Regulation 108 lub 109 przypada ponad 10 lat przed dniem, w którym pojazd silnikowy jest używany na drodze), albo jeżeli nie ma ona zgodnego z tymi regulaminami oznaczenia tygodnia bieżnikowania, „whether because it was retreaded before the ECE Regulations applied or otherwise” (czy to dlatego, że bieżnikowano ją, zanim zaczęły obowiązywać regulaminy EKG, czy z innego powodu) (regulation 27(1)(j)). Wytyczne Department for Transport z 15 stycznia 2021 r. stwierdzają: „Re-treaded tyres are subject to the same requirement as first-life tyres. The date of re-treading, instead of date of first manufacture, will be used to determine the tyre age.” (Opony bieżnikowane podlegają temu samemu wymogowi co opony z pierwszego okresu użytkowania. Do określenia wieku opony będzie stosowana data bieżnikowania zamiast daty pierwszej produkcji.) Wyjątki i zasadę dotyczącą nieczytelnych oznaczeń daty omówiono w tekście o głębokości bieżnika i wieku opon.