Kaplama kamyon ve otobüs lastikleri: BM 109 sayılı Regülasyon ile AB ve Büyük Britanya kuralları

Kaplama lastik, aşınmış sırtı yeni malzemeyle değiştirilmiş kullanılmış bir lastiktir. Otobüslerin, eşya taşıtlarının ve daha ağır römorkların lastikleri için kaplama lastiklerin hangi koşullarda üretileceğini BM 109 sayılı Regülasyon belirler; 2006/443/AT sayılı Konsey Kararı da 13 Eylül 2006’dan itibaren bu Regülasyonun hükümlerini “a compulsory condition for the placing on the market in the Community of retreaded tyres falling under the scope of that Regulation” (bu Regülasyonun kapsamına giren kaplama lastiklerin Topluluk piyasasına arzı için zorunlu bir koşul) hâline getirdi. Regülasyonun istediği onay, beyan edilen bir lastik yelpazesi için bir kaplama üretim birimine verilir ve uygun her kaplama lastik o birimin onay işaretini taşır. AB lastik etiketleme Tüzüğüne göre kaplama lastiklere ilişkin şartlar ancak uygun bir test yöntemi mevcut olduğunda uygulanır. Büyük Britanya’da 1 Şubat 2021’den beri yürürlükte olan S.I. 2020/1178, Construction and Use Regulations’a kaplama lastikler için BM 108 ve 109 sayılı regülasyonlara atıflar ekledi ve kaplama lastiğin yaşını kaplama haftasından sayan on yıllık bir yaş sınırı getirdi. Kaplama lastiğin yanağındaki diğer işaretler kamyon lastiği üzerindeki yazılar sayfasında okunur.

27 Ekim 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: BM 109 sayılı Regülasyonun 6 Mart 2026’da Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanan, 01 değişiklik serisini 11 Ocak 2026’dan beri yürürlükte olan Supplement 1’e kadar içeren metni ve aynı gün yayımlanan BM 108 sayılı Regülasyon metni; ekinde 109 sayılı Regülasyonun ilk metni bulunan 2006/443/AT sayılı Konsey Kararı; (AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün 16 Aralık 2019 tarihli Resmî Gazete metni; (AB) 2020/740 sayılı Tüzük; S.I. 2020/1178’in kabul edildiği hâliyle metni ve Department for Transport’un 15 Ocak 2021 tarihli lastik yaşı rehberi.

Kuralların geçerli olduğu yerler

BM 109 sayılı Regülasyonun kapsamı

1. paragraf, Regülasyonun “covers the production of retreaded pneumatic tyres designed primarily for vehicles of category M2, M3, N, O3 and O4” (esas olarak M2, M3, N, O3 ve O4 kategorisindeki araçlar için tasarlanmış kaplama pnömatik lastiklerin üretimini kapsadığını) belirtir; bunlar M, N ve O araç sınıflarında tanımlanan otobüs, eşya taşıtı ve daha ağır römork kategorileridir. Regülasyon şunların üretimine uygulanmaz: “Retreaded tyres identified by nominal speed category below eighty (80) km/h (speed category symbol ‘F’)” (seksen (80) km/sa altındaki nominal hız kategorisiyle tanımlanan kaplama lastikler (hız kategorisi sembolü ‘F’)), ilk üretiminde hız sembolü ve/veya yük endeksi taşımayan lastikler ve “Tyres originally produced without UN Regulation No 54 type approval” (ilk üretiminde BM 54 sayılı Regülasyona göre tip onayı almamış lastikler). Kapsama düşülen bir dipnot şöyledir: “This Regulation defines requirements for tyres as a component. It does not limit their installation on any categories of vehicles.” (Bu Regülasyon lastikler için bir bileşen olarak şartlar tanımlar. Lastiklerin herhangi bir araç kategorisine takılmasını sınırlamaz.)

Kaplama “the generic term for refurbishing a used tyre by replacing the worn tread with new material” (aşınmış sırtı yeni malzemeyle değiştirerek kullanılmış bir lastiği yenilemenin genel adı) olarak (paragraf 2.42), karkas ise “the worn tyre comprising carcass and remaining tread and sidewall material” (karkas yapısını ve kalan sırt ve yanak malzemesini içeren aşınmış lastik) olarak (paragraf 2.43) tanımlanır. Lastik etiketlemesine ilişkin (AB) 2020/740 sayılı Tüzük de kaplanmış lastiği benzer sözlerle, “a used tyre that is reconditioned by replacing the worn tread with new material” (aşınmış sırtı yeni malzemeyle değiştirilerek yenilenmiş kullanılmış lastik) olarak tanımlar (Madde 3(2)).

BM 108 sayılı Regülasyon, esas olarak M1, N1, O1 ve O2 araçlar için tasarlanmış kaplama lastiklere ilişkin paralel metindir ve o da kaplama üretim birimlerini onaylar; hız kategorisi 120 km/sa altında olan ya da 300 km/sa üzerindeki hızlara uygun kaplama lastiklere uygulanmaz. İki şartının 109 sayılı Regülasyonda karşılığı yoktur: “Tyres which have been previously retreaded shall not be accepted for further retreading” (Daha önce kaplanmış lastikler yeniden kaplamaya kabul edilmez) ve “The age of the casing accepted for retreading shall not exceed 7 years, based on the digits showing the year of manufacture of the original tyre” (Kaplamaya kabul edilen karkasın yaşı, orijinal lastiğin üretim yılını gösteren hanelere göre 7 yılı aşamaz) (paragraf 6.2 ve 6.3). 109 sayılı Regülasyon ne karkas yaşı ne de kaplama sayısı belirler. Regülasyonun 6.1 paragrafı, lastiklerin “shall not be accepted for first retread unless they have been type approved and bear either an ‘E’ or ‘e’ mark” (tip onaylı olmadıkça ve ‘E’ ya da ‘e’ işareti taşımadıkça ilk kaplamaya kabul edilmeyeceğini) öngörür; 6.4.10 paragrafı ise daha önce kaplanmış lastikler için aşağıda anlatılan bir kural içerir.

Onay üretim birimine verilir

5.1 paragrafı ilkeyi koyar: “To retread tyres requires the approval of the retreading production unit by the approval authorities in accordance with the requirements of this Regulation.” (Lastik kaplamak, kaplama üretim biriminin onay makamlarınca bu Regülasyonun şartlarına göre onaylanmasını gerektirir.) Kaplama üretim birimi “a site or group of localized sites where finished retread tyres are produced” (bitmiş kaplama lastiklerin üretildiği bir tesis ya da yerel tesisler grubu) demektir (paragraf 2.41) ve “shall be fully responsible for ensuring that the retreaded tyres will meet the requirements of this Regulation and that they will perform adequately in normal use” (kaplama lastiklerin bu Regülasyonun şartlarını karşılamasını ve normal kullanımda yeterli performans göstermesini sağlamaktan tamamen sorumludur).

“responsible to the Type Approval Authority (TAA) for all aspects of the type-approval under this Regulation and for ensuring the conformity of production” (bu Regülasyon kapsamındaki tip onayının her yönünden ve üretim uygunluğunun sağlanmasından Tip Onay Makamına (TAA) karşı sorumlu) olan kaplamacı (paragraf 2.2), başvurusunu şirketin yapısının ana hatları, kalite yönetim sisteminin kısa bir tanımı, marka adları ve ticari tanımları ve azami hız sembolü ile yük endeksine kadar kaplanacak lastik yelpazesiyle yapar (paragraf 4.1). Makam, onay vermeden önce bu yelpazeyi temsil eden en az beş ve 20’den fazla olması gerekmeyen numune üzerinde testlerin başarıyla yapıldığından emin olmalıdır (paragraf 5.4). Onay, onayın genişletilmesi, reddi, geri alınması ve üretime kesin olarak son verilmesi, Regülasyonu uygulayan 1958 Anlaşması Taraflarına Ek 1’deki formla bildirilir (paragraf 5.7).

Üretim uygunluğu için onay sahibi, yıllık üretimin en az %0,01’ini kontrol ve test ettirir, “but in any case not less than 2 tyres and not necessarily more than 10 tyres during each year of production” (ancak her durumda her üretim yılında 2 lastikten az olmamak ve 10 lastikten fazla olması gerekmemek üzere) (paragraf 9.2); onayı veren makam her üretim tesisinden aynı oranda rastgele numune alır ve makamın test ve kontrolleri onay sahibininkilerin yerine geçebilir (paragraf 9.4 ve 9.5). Bu şartlara uyulmazsa onay geri alınabilir (paragraf 10.1).

Onay işareti ve 109R numarası

Regülasyona uygun her kaplama lastik uluslararası bir onay işareti taşır: onayı veren ülkenin ayırt edici numarasının izlediği E harfini çevreleyen bir daire ve onay numarası (paragraf 5.8). Numaranın önünde “109R” bulunur ve ilk iki hanesi “shall indicate the series of amendments incorporating the most recent major technical amendments made to the Regulation at the time of issue of the approval” (onayın verildiği tarihte Regülasyonda yapılmış en son büyük teknik değişiklikleri içeren değişiklik serisini gösterir) (paragraf 5.6). Ek 2 bunu, Hollanda’da (E4) 109R012439 numarasıyla onaylanmış ve “meeting the requirements of 01 series of amendments to this Regulation” (bu Regülasyonun 01 değişiklik serisinin şartlarını karşılayan) bir üretim birimiyle örnekler; 2006/443/AT sayılı Kararın ekindeki ilk metin, Regülasyonun “in its original form (00)” (ilk biçimi (00)) için 109R002439 numarasını veriyordu. Aynı makam aynı numarayı başka bir üretim birimine veremez.

3.6 ve 3.7 paragrafları orijinal lastikten kalan işaretleri düzenler: “As far as any of the original manufacturer’s specifications are still legible after the tyres have been retreaded, they shall be regarded as specifications of the retreader for the retreaded tyre.” (Lastikler kaplandıktan sonra orijinal üreticinin özelliklerinden herhangi biri hâlâ okunabiliyorsa, bunlar kaplama lastik için kaplamacının özellikleri sayılır.) Artık geçerli olmayan özellikler tamamen kaldırılır; artık geçerli değilse orijinal E ya da e onay işareti ve numarası ile daha önceki her kaplama onay işareti ve numarası da kaldırılır. Kaplama lastiğe ayrıca, kaplamacının isteği üzerine başka dillerdeki karşılığı da eklenebilen RETREAD terimi (paragraf 3.2.12) ve kaplama tarihi işlenir; bunlar ve yanaktaki diğer işaretler kamyon lastiği üzerindeki yazılar sayfasında okunur.

Hız sembolü, yük endeksi, ebat ve ASP katmanı

Kaplama lastiğin servis tanımı “shall not show either a higher speed symbol or a higher load index than that of the original, first life, tyre unless approval has been granted to the manufacturer of the original, first life, tyre for that same carcass to be used at the revised service description” (orijinal, ilk ömür lastiğininkinden daha yüksek bir hız sembolü ya da daha yüksek bir yük endeksi gösteremez; meğer ki orijinal, ilk ömür lastiğinin üreticisine aynı karkasın değiştirilmiş servis tanımıyla kullanılması için onay verilmiş olsun) (paragraf 6.4.9). 6.4.10 paragrafı bu yükseltmeye, orijinal ilk ömür lastiğinin ilk kaplamasında ve izlenebilirliği güvence altında olan kullanılmış bir karkasta, bu karkaslar için BM 54 sayılı Regülasyonun Ek 9’undaki formda kayıtlı koşullar içinde izin verir; orijinal lastiğe kadar izlenebilirlik güvence altında değilse iki değerden hiçbiri kullanılmış karkasta gösterilenin üzerine çıkarılamaz. “Tyres which have been previously retreaded shall not have either the speed symbol or the load index raised above that shown on the used casing.” (Daha önce kaplanmış lastiklerin hız sembolü ya da yük endeksi kullanılmış karkasta gösterilenin üzerine çıkarılamaz.)

Kaplama lastiğin azami dış çapı, BM 54 sayılı Regülasyonun aynı lastik ebadı tanımı için izin verdiği azami değerden en fazla %1,5 büyük olabilir; aynı pay radyal kaplama lastiğin azami kesit genişliği için de geçerlidir (paragraf 6.5.4).

Ağır hizmet araçlarında kullanılan sınıf olan C3 radyal kaplama lastikler, 54 sayılı Regülasyonun o ebat için izin verdiği toplam genişliğin en fazla 8 mm ötesine uzanan ek bir yanak koruyucu kauçuk katmanı, ASP, taşıyabilir (paragraf 7.1.4.4). Koşullar şunlardır: katman yalnızca bir yanağa uygulanır; o yanak her biri en az 8 mm yüksekliğinde ASP ve OUTSIDE yazılarıyla işaretlenir; azami hız sınıfı J, yani 100 km/sa’tir; ve “In case of a dual mounting (twinning) only one tyre with ASP is allowed and has to be mounted on the outer wheel position” (çiftli montajda (ikiz) yalnızca bir ASP’li lastiğe izin verilir ve bu lastik dış tekerlek konumuna takılmalıdır).

01 serisi ve geçiş tarihleri

6 Mart 2026’da AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan metin, 01 değişiklik serisinin Supplement 1’ine kadar “all valid text” (geçerli bütün metinleri) içerir ve bu Supplement’in yürürlüğe giriş tarihini 11 Ocak 2026 olarak verir. Metin bir dokümantasyon aracıdır: “Only the original UN/ECE texts have legal effect under international public law” (Uluslararası kamu hukuku bakımından yalnızca orijinal BM/AEK metinleri hukuki etki doğurur); adını verdiği geçerli metinler ECE/TRANS/WP.29/2024/64 ve ECE/TRANS/WP.29/2025/74 sayılı belgelerdir. Metin, 01 serisinin kendisinin hangi tarihte yürürlüğe girdiğini belirtmez.

13. paragraf, Regülasyonu uygulayan Akit Taraflar için geçişi düzenler:

• 01 serisinin resmî yürürlüğe giriş tarihinden itibaren hiçbiri bu seriye göre onay vermeyi ya da onayları kabul etmeyi reddedemez (paragraf 13.1);
• kaplama üretim birimlerine önceki seriye göre verilmiş olup “not affected by the changes introduced by the 01 series of amendments” (01 değişiklik serisinin getirdiği değişikliklerden etkilenmeyen) onaylar kabul edilmeye ve genişletilmeye devam eder (paragraf 13.2);
• 1 Eylül 2025’ten itibaren Taraflar “shall not be obliged to accept type approvals issued according to the preceding series of amendments, first issued after 1 September 2025” (önceki değişiklik serisine göre verilmiş ve ilk kez 1 Eylül 2025’ten sonra verilmiş tip onaylarını kabul etmekle yükümlü değildir) (paragraf 13.3);
• 1 Eylül 2028’e kadar Taraflar “shall accept type approvals and shall grant extensions to type approvals issued according to the preceding series of amendments, first issued before 1 September 2025” (önceki değişiklik serisine göre verilmiş ve ilk kez 1 Eylül 2025’ten önce verilmiş tip onaylarını kabul eder ve bunlara genişletme verir) (paragraf 13.4).

BM 108 sayılı Regülasyonda aynı tarihleri taşıyan aynı dört paragraf vardır.

Kapsam ilk sürümden bu yana değişti. 2006/443/AT sayılı Kararın ekindeki metin “Tyres originally produced without type approval and without either an ‘E’ or ‘e’ mark” (ilk üretiminde tip onayı almamış ve ‘E’ ya da ‘e’ işareti taşımayan lastikler) için uygulanmıyordu; 2026 metni ise “Tyres originally produced without UN Regulation No 54 type approval” (ilk üretiminde BM 54 sayılı Regülasyona göre tip onayı almamış lastikler) için uygulanmaz. 6.1 paragrafının ilk kaplamadan önce E ya da e işareti şartı iki metinde de vardır.

Regülasyon AB’de nasıl zorunlu hâle geldi

Avrupa Topluluğu 109 ve 108 sayılı regülasyonlara 2001/507/AT ve 2001/509/AT sayılı Kararlarla katıldı; bu Kararlar Topluluğu, regülasyonları “as alternatives to Community legislation” (Topluluk mevzuatına alternatif olarak) kabul etmekle yükümlü kıldı; bunların zorunlu olarak uygulanması ise Topluluk hukukunda bir hüküm gerektiriyordu (2006/443/AT sayılı Kararın 2. gerekçesi). 13 Mart 2006 tarihli ve 4 Temmuz 2006’da AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan 2006/443/AT sayılı Konsey Kararı bu hükmü 1. ve 2. maddelerinde koydu: “As from 13 September 2006 the provisions of Regulation 109 as set out in the Annex shall apply as a compulsory condition for the placing on the market in the Community of retreaded tyres falling under the scope of that Regulation” (13 Eylül 2006’dan itibaren Ekte yer aldığı şekliyle 109 sayılı Regülasyonun hükümleri, bu Regülasyonun kapsamına giren kaplama lastiklerin Topluluk piyasasına arzı için zorunlu koşul olarak uygulanır); 108 sayılı Regülasyon için de aynı sözler kullanıldı. Kararın 1. gerekçesi nedenini verir: iki Regülasyon “lead to harmonised requirements for the retreading of tyres and to a high level of safety and environmental protection. They enable the free circulation of retreaded tyres.” (lastiklerin kaplanması için uyumlaştırılmış şartlara ve yüksek düzeyde güvenlik ve çevre korumasına yol açar. Kaplama lastiklerin serbest dolaşımını mümkün kılar.) Direktif yerine Karar kullanılmasının gerekçesi “In view of the limited scope of the needed regulatory action” (gereken düzenleyici işlemin kapsamının sınırlı olması göz önünde bulundurularak) idi (3. gerekçe).

6 Temmuz 2022’den beri uygulanan genel güvenliğe ilişkin (AB) 2019/2144 sayılı Tüzük, iki Regülasyonu da eklerinde taşır. Madde 4(2)’ye göre “Type-approval in accordance with the UN Regulations listed in Annex I shall be considered as EU type-approval” (Ek I’de listelenen BM regülasyonlarına göre verilen tip onayı AB tip onayı sayılır). Tüzüğün 2019 tarihli Resmî Gazete metninde Ek I, 108 sayılı Regülasyonu M1, O1 ve O2 için, 109 sayılı Regülasyonu M2, M3, N, O3 ve O4 için, her birini 4 Temmuz 2006 tarihli OJ L 181’de yayımlanan “Original version of the Regulation” (Regülasyonun ilk sürümü) ile listeler. 108 sayılı Regülasyonun bu ilk sürüme atıf yapan kaydı, 2026 metninin kapsamında adı geçen N1’i içermez. Tabloya düşülen bir not şöyledir: “Compliance with a series of amendments adopted after the particular series indicated in the table shall be accepted as an alternative.” (Tabloda belirtilen seriden sonra kabul edilmiş bir değişiklik serisine uygunluk alternatif olarak kabul edilir.)

Ek II, 108 ve 109 sayılı regülasyonlar altında “Retreaded tyres” (kaplama lastikler) başlıklı C12 kalemini sayar; kalem M1’den O4’e kadar her araç kategorisi için işaretlenmiştir ve bileşenler için A tarihini taşır: 6 Temmuz 2022, yani “Date for the prohibition of the registration of vehicles, as well as the placing on the market and entry into service of components and separate technical units” (araçların tescilinin ve bileşenler ile ayrı teknik ünitelerin piyasaya arzının ve hizmete girişinin yasaklanma tarihi). Madde 16(c), Ek II’deki tarihlerden itibaren ulusal makamların “prohibit, on grounds relating to that requirement, the placing on the market or entry into service of components and separate technical units, where they do not comply with the requirements of this Regulation” (bu Tüzüğün şartlarına uymayan bileşenlerin ve ayrı teknik ünitelerin piyasaya arzını ya da hizmete girişini o şartla ilgili gerekçelerle yasaklamasını) ister. Ek II’nin A’dan D’ye dört tarih notu ve bunların uygulandığı sürücü destek sistemleri zorunlu sürücü destek sistemleri sayfasında anlatılır.

Kaplama lastikler ve AB lastik etiketi

(AB) 2020/740 sayılı Tüzük 1 Mayıs 2021’den beri uygulanır ve piyasaya arz edilen C1, C2 ve C3 lastikleri kapsar; ancak Madde 2(1) şunu öngörür: “Requirements for re-treaded tyres apply once a suitable testing method to measure the performance of such tyres is available in accordance with Article 13.” (Kaplanmış lastiklere ilişkin şartlar, bu tür lastiklerin performansını ölçmeye uygun bir test yöntemi Madde 13 uyarınca mevcut olduğunda uygulanır.) 17. gerekçe, bunları sonradan kapsamanın amacını belirtir: “The re-treading of tyres extends their lifespan and contributes to circular economy objectives, such as waste reduction. Applying labelling requirements to such tyres would bring substantial energy savings.” (Lastiklerin kaplanması ömürlerini uzatır ve atıkların azaltılması gibi döngüsel ekonomi hedeflerine katkıda bulunur. Bu tür lastiklere etiketleme şartlarının uygulanması önemli enerji tasarrufu sağlar.) Etiketin kendisi ve Madde 13(2)’nin 26 Haziran 2022’ye kadar öngördüğü yetki devrine dayalı tasarrufların durumu kamyon lastiği etiketlemesi sayfasında anlatılır.

Büyük Britanya

26 Ekim 2020’de kabul edilen ve 1 Şubat 2021’den beri yürürlükte olan The Road Vehicles (Construction and Use) (Amendment) Regulations 2020 (S.I. 2020/1178), 1986 tarihli Construction and Use Regulations’ı kaplama lastiklere uygulanması bakımından değiştirdi. Lastik yükleri ve hız sınıflarına ilişkin 25. maddenin (7) numaralı fıkrasındaki “but this requirement shall not apply to a retreaded tyre” (ancak bu şart kaplama lastiğe uygulanmaz) sözleri “or, in the case of a retreaded tyre, with the requirements of ECE Regulation 108 or 109” (ya da kaplama lastik söz konusu olduğunda ECE Regulation 108 ya da 109’un şartlarıyla) sözleriyle değiştirildi; (9) numaralı fıkradaki yük taşıma kapasitesi endeksi tanımı da ECE Regulation 108 ya da ECE Regulation 109’un 2. paragrafındaki “load index” (yük endeksi) kavramını kapsayacak şekilde genişletildi. ECE regülasyonlarının listesi olan Schedule 2’nin 2. Tablosuna 108 ve 109 sayılı regülasyonlar için kayıtlar eklendi; düzenlemenin açıklayıcı notu bunu “the provisions about retreaded tyres in ECE Regulations 108 and 109” (ECE Regulations 108 ve 109’daki kaplama lastiklere ilişkin hükümler) eklemek olarak tanımlar.

Aynı düzenleme, minibüs dışındaki otobüslerin ya da 3.500 kg’ın üzerindeki eşya taşıtlarının ön aksındaki lastikler ve minibüslerin herhangi bir aksında tekli takılan lastikler için Britanya’nın on yıllık yaş sınırını getirdi ve kaplama lastikler için kendine özgü bir kural koydu. Kaplama lastik, “the week of retreading marked on its sidewall in accordance with ECE Regulation 108 or 109 falls more than 10 years before the date on which the motor vehicle is used on the road” (yanağına ECE Regulation 108 ya da 109’a göre işlenmiş kaplama haftası, motorlu taşıtın yolda kullanıldığı tarihten 10 yıldan daha önceye düşüyorsa) ya da bu regülasyonlara uygun bir kaplama haftası işareti yoksa, “whether because it was retreaded before the ECE Regulations applied or otherwise” (ister ECE regülasyonları uygulanmaya başlamadan önce kaplandığı için ister başka bir nedenle) bu konumlarda kullanılamaz (madde 27(1)(j)). Department for Transport’un 15 Ocak 2021 tarihli rehberi şöyle der: “Re-treaded tyres are subject to the same requirement as first-life tyres. The date of re-treading, instead of date of first manufacture, will be used to determine the tyre age.” (Kaplama lastikler ilk ömür lastikleriyle aynı şarta tabidir. Lastik yaşının belirlenmesinde ilk üretim tarihi yerine kaplama tarihi kullanılacaktır.) İstisnalar ve okunamayan tarih işaretlerine ilişkin kural kamyon lastiği diş derinliği ve lastik yaşı sayfasında anlatılır.