Kamyon lastiği etiketlemesi: bir C3 lastiğindeki AB etiketini okumak

1 Mayıs 2021’den bu yana AB pazarına sürülen yeni bir C3 lastiğine, çamaşır makinesindeki etikete benzeyen bir etiket eşlik etmek zorundadır. (AB) 2020/740 sayılı Tüzüğün 4(1) maddesi uyarınca bu etiket, tedarikçinin tercihine göre ya her lastiğin üzerinde bir çıkartma ya da özdeş lastiklerden oluşan bir parti için tek bir basılı etikettir. Madde 2(2)’de sayılan sekiz kategori bu yükümlülüğün dışındadır; bir test yöntemi bulunana kadar kaplanmış lastikler de dışarıda kalır. Etiket, kapsadığı lastiklerle birlikte gelen tek uyumlaştırılmış performans beyanıdır; sınıflarından birinin dayandığı ölçüm, yeni bir kamyonun sertifikalı CO2 değerinin hesabında kullanılan ölçümle aynıdır; birimi de çoğu kişinin sandığı birim değildir. Lastiğin üzerine kalıpla basılan bilgiler (ebat, yük endeksi, kar sembolleri ve tarih kodu) kamyon lastiği üzerindeki yazılar yazısında anlatılıyor.

Ağır lastikler eski etiketin dışındaydı

Yürürlükteki düzenleme (AB) 2020/740 sayılı Tüzüktür ve başlığı ne yaptığını söyler: (AT) 1222/2009 sayılı Tüzüğü yürürlükten kaldırmak ve enerji etiketleme çerçevesi olan (AB) 2017/1369 sayılı Tüzüğü değiştirmek. Madde 18 yürürlük tarihini Resmî Gazetede (5 Haziran 2020 tarihli L 177) yayımlanmayı izleyen yirminci gün, uygulama başlangıcını ise 1 Mayıs 2021 olarak belirler. Madde 17, 2009 tüzüğünü aynı tarihten itibaren yürürlükten kaldırır; böylece geçiş tek adımda gerçekleşmiştir.

Filolar için değişen şey Gerekçe 21’de yer alır: eski tüzük etiketi binek araç lastikleri (C1) ve hafif ticari araç lastikleri (C2) için zorunlu kılıyordu, ağır hizmet lastikleri (C3) için değil; C3 lastiklerinin kapsama alınma gerekçesi olarak da bu lastiklerin daha fazla yakıt tükettiği ve yılda daha fazla kilometre yaptığı gösterilir. Gerekçe 4 bu parametrenin ağırlığını ortaya koyar: lastikler, esas olarak yuvarlanma direnci yoluyla, araçların yakıt tüketiminin %20 ila %30’undan sorumludur.

Sınıf tanımları ödünç alınmıştır, hem de yürürlükten kaldırılmış bir düzenlemeden

Madde 3(1), C1, C2 ve C3’ü kendisi tanımlamaz. Bunları, (AT) 661/2009 sayılı Tüzüğün 8(1) maddesine atıfla tanımlar; etiketleme tüzüğünün hiçbir yerinde bağımsız bir tanım yoktur.

Bu atıf artık tuhaf bir yere çıkıyor. EUR-Lex, (AT) 661/2009 sayılı Tüzüğü artık yürürlükte olmayan, geçerlilik sonu 5 Temmuz 2022 olan ve (AB) 2019/2144 sayılı Tüzük ile yürürlükten kaldırılmış bir düzenleme olarak kaydeder; yeni tüzük 6 Temmuz 2022’den itibaren uygulanır. Yeni tüzüğün 18(1) maddesi yürürlükten kaldırma hükmünün kendisidir; Madde 18(2) de kaldırılan tüzüğe yapılan atıfların yeni tüzüğe yapılmış sayılacağını öngörür. Ek II’sinin “Tyre safety and environmental performance” (Lastik güvenliği ve çevresel performans) başlıklı C10 maddesi, BM 30, 54 ve 117 sayılı Regülasyonlar aracılığıyla karşılanmış sayılır. Madde 15(3)’üne göre Üye Devletler, Ek IV’te belirlenen tarihe (30 Nisan 2023) kadar BM 117 sayılı Regülasyona uymayan araçların tesciline ve bileşenlerin satışına veya hizmete girmesine izin vermeye devam etmek zorundaydı; bu ekte yalnızca bu BM düzenlemesine ilişkin tek bir satır vardır ve aynı satır C3 lastiklerinin Stage 2 yuvarlanma direnci gerekliliklerine uyacağını belirtir. Etiketleme tüzüğü hâlâ yürürlükten kaldırılmış metne atıf yapar; bu sayfa da atfı yeniden yazmak yerine olduğu gibi aktarır.

Madde 8(1), lastikleri araç kategorisine ve yük ile hız değerlerine göre ayırıyordu. C1, öncelikle M1, N1, O1 ve O2 araçları için tasarlanmış lastiklerdi. C2 ve C3’ün ikisi de M2, M3, N, O3 ve O4’ü kapsıyordu: C2, tekli düzende yük kapasitesi endeksi 121 veya altı ve hız kategorisi simgesi N veya üzeri olduğunda; C3, endeks 121 veya altı ile hız simgesi M veya altı olduğunda, ya da endeks 122 veya üzeri olduğunda. Bir lastik birden fazla sınıfa girebiliyordu; etiketleme tüzüğünün Ek I Kısım A’sı bu durumu en yüksek sınıfın sınıflandırma ölçeğini uygulayarak çözer (tüzüğün kendi örneğinde C1 değil C2 ölçeği uygulanır).

Yakıt verimliliği ölçeği ve birimi

Yakıt verimliliği sınıfı, BM 117 sayılı Regülasyonun Ek 6’sına uygun olarak ölçülen ve Ek V’teki laboratuvar yöntemiyle hizalanan yuvarlanma direnci katsayısından gelir. Ek I Kısım A bu katsayıyı N/kN cinsinden — newton bölü kilonewton — kilogram bölü ton cinsinden değil ifade eder. Ticarette dolaşan kg/ton değerleri başka bir yerden gelmiştir: (AT) 661/2009 sayılı Tüzüğün Ek II’sinin Kısım B’si kg/ton cinsinden azami değerler belirtiyordu; bunlar etiket sınıfları değil, asgari tip onayı gereklilikleriydi.

Tabloyu yukarıdan aşağı değil soldan sağa okuyunca harflerin birbiriyle karşılaştırılamayacağı görülür. Ağır bir lastik A sınıfına 4,0 N/kN’de, binek araç lastiği ise 6,5’te ulaşır; bu değer C3 ölçeğinde D sınıfına düşer. Komisyonun ürün sayfası, başlangıçtaki yedi yuvarlanma direnci ve ıslak zemin tutuşu sınıfından yalnızca beşinin mevcut etikette yer aldığını ve 2024’ten itibaren getirilen ek kısıtlamaların, lastik bulunan sınıfların sayısını dörde indirdiğini ekler.

Islak zemin tutuşu ve gürültü

Islak zemin tutuşu da A’dan E’ye aynı basamakları kullanır ama farklı bir büyüklüğe dayanır: BM 117 sayılı Regülasyonun Ek 5’ine göre ölçülen ıslak zemin tutuş endeksi G. Ek I Kısım B, G = G(T) − 0,03 formülünü verir; burada G(T) tek bir test döngüsünde ölçülen endekstir. C3 lastiklerinde A sınıfı 1,25 ≤ G, B 1,10 ila 1,24, C 0,95 ila 1,09, D 0,80 ila 0,94, E ise G ≤ 0,79’dur. Bantlar yine C1 bantlarının altında kalır; orada A, 1,55’te başlar.

Gürültü sınıfları farklı kurgulanmıştır. Ek I Kısım C, BM 117 sayılı Regülasyonun Ek 3’üne uygun olarak hesaplanan, desibel cinsinden dış yuvarlanma gürültüsü değeri N’yi şart koşar; sınıf, sınır değerler LV’ye göre belirlenir: LV − 3 veya altı, LV − 3’ün üzeri ile LV arası ya da LV’nin üzeri. Beş değil, A’dan C’ye üç gürültü sınıfı vardır. Bu sınır değerler, (AT) 661/2009 sayılı Tüzüğün Ek II’sinin Kısım C’sinden gelir; orada normal C3 lastikleri için 73 dB(A), C3 çekiş lastikleri için 75 dB(A), özel kullanım için ilave 2 dB(A) ve C3 kar lastikleri için ilave 1 dB(A) idi. Bunlar artık yürürlükte olmayan bir ekin içeriğidir, bugün yürürlükte olan değerler değildir; bu sayfa da öyle olduğunu iddia etmez. Komisyona göre düşük gürültülü lastikler 67 ila 71 dB aralığındadır, en yüksek seviyeler ise 77 dB’ye kadar çıkar.

Kar ve buz, aynı ekin Kısım D ve Kısım E’sinde yer alır. Kısım D kar tutuşunu BM 117 sayılı Regülasyonun Ek 7’sine göre değerlendirir; asgari endeks değerlerini karşılayan lastik Alp sembolünü taşır. Kısım E ise buz tutuşunu kapsar. Komisyon, etiketin göstermediği bir ayrıma dikkat çeker: kar piktogramı binek araçlarda sıkıştırılmış kar üzerindeki fren mesafesine, kamyonlarda ise ivmelenme performansına göre verilir. Komisyon ayrıca buz testinin ISO 19447 standardına göre ve yalnızca C1 lastikleri için yapıldığını kaydeder. Kısım E’nin kendisi ne bir sınıf ne de tek bir yöntem adlandırır: buz tutuşu güvenilir, doğru ve tekrarlanabilir yöntemlerle test edilir ve ilgili asgari buz tutuş endeks değerlerini karşılayan her lastik piktogramı taşır. Gerekçe 14, ISO 19447’yi ancak bu standart resmen kabul edildiğinde temel alır. Dolayısıyla bir C3 lastiğinin buz piktogramı taşımadığı sonucu, düzenlemenin dayattığı bir kısıtlama değil, Komisyonun tarif ettiği test uygulamasından bizim çıkardığımız bir sonuçtur.

Bir sınıf, toleranslı bir banttır

Beyan edilen bir sınıf keskin bir sınır değildir. Ek VI, denetim makamının uygulayacağı doğrulama toleranslarını belirler: hizalanmış ölçülen yuvarlanma direnci beyan edilen sınıfın üst sınırını 0,3 N/kN’den fazla aşamaz, ölçülen gürültü beyan edilen N’yi 1 dB(A)’dan fazla aşamaz, ölçülen G(T) de beyan edilen sınıfın alt sınırının altına düşemez. Bunun arkasında Ek V vardır: Resmî Gazetede adı verilen referans laboratuvarlarıyla ve C3 lastikleri için ayrıca seçilmiş hizalama lastik setleriyle işleyen bir hizalama yöntemi. Yani etiketteki değer bir yol ölçümü değil, ortak bir ölçeğe göre düzeltilmiş bir laboratuvar sonucudur.

Aynı katsayı iki kez kullanılır

Burada etiket, sadece bir çıkartma olmaktan çıkar. VECTO’nun ve çekici işletme maliyeti yazısında ele alınan beyan edilmiş CO2 değerinin arkasındaki çerçeve olan (AB) 2017/2400 sayılı Tüzük, lastikleri kendi Ek X’inde sertifikalandırır. Nokta 3.2, yuvarlanma direnci katsayısının (AB) 2020/740 sayılı Tüzüğün Ek I Kısım A’sına uygun olarak ölçülmesini ve hizalanmasını, N/kN cinsinden ifade edilmesini ve ilk ondalık basamağa yuvarlanmasını şart koşar. Aynı ekte FuelEfficiencyClass, o Kısım A’dan alınan bir parametredir ve Kısım A’nın kapsamı dışındaki lastikler için “N/A” olarak kaydedilir; ek ayrıca (AT) 661/2009 sayılı Tüzüğün veya (AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün kapsamı dışındaki lastikler için 13,0 N/kN’lik standart bir değer belirler.

Aynı ekin 1. noktası bu katsayıyı kimin beyan ettiğini söyler. Simülasyon aracına girdi olarak kullanılacak araç yuvarlanma direncinin hesaplanması için katsayıyı ve ilgili lastik test yükünü, orijinal ekipman üreticilerine tedarik edilen her lastik için lastik onayı başvurusunu yapan taraf beyan eder. İlk montajda işleyiş budur: bir kamyonun CO2 ve yakıt tüketimi değeri sertifikasyon sırasında, o zaman araç için beyan edilen lastiklerle simüle edilir. Bir Üye Devletin, 2022’de değiştirilen Eurovignette direktifi kapsamında sınıfa göre değişen ücret uyguladığı yerlerde aracın CO2 emisyon sınıfını belirleyen de bu sertifikalı değerdir; bu konu AB karayolu ücretleri ve CO2 emisyon sınıfları yazısında ele alınıyor. Lastik değişiminde takılan yeni lastiğin daha iyi bir harf taşıması aracı yeniden simülasyona sokmaz; dolayısıyla sertifikalı değer de o sınıf da yerinde kalır. Bu, düzenlemede yazan bir cümle değil, Ek X’in belirlediği kapsama ilişkin bizim yorumumuzdur. Değişen yakıt tüketimidir; bu da sipariş formundaki lastik satırını bir teknik özellik kararına dönüştürür, tıpkı azami yüklü ağırlık ve katar ağırlığı yazısında anlatılan kaldırılabilir üçüncü dingilin bir yakıt kararından önce bir ağırlık dağılımı kararı olması gibi.

Etiketin kapsamadığı şeyler

Madde 2(2), çoğu kişinin beklediğinden fazlasını kapsam dışında bırakır: profesyonel arazi lastikleri, yalnızca 1 Ekim 1990’dan önce ilk tescil edilmiş araçlara takılmak üzere tasarlanmış lastikler, T tipi geçici kullanım yedek lastikleri, hız kategorisi 80 km/saatin altında olan lastikler, nominal jant çapı 254 mm’yi geçmeyen veya 635 mm ya da üzeri olan lastikler, çivili lastikler gibi ilave çekiş donanımı takılmış lastikler, yalnızca yarış amaçlı lastikler ve üçüncü bir ülkeden ithal edilmedikçe ikinci el lastikler.

Ağır vasıta filoları için önemli boşluk kaplanmış lastiklerdir. Madde 2(1), kaplanmış lastikler için gerekliliklerin uygun bir test yöntemi mevcut olduğunda uygulanacağını öngörür; Madde 13(2) de Komisyonu, aynı koşulla, bu gereklilikleri getiren yetki devrine dayalı tasarrufları 26 Haziran 2022’ye kadar kabul etmekle yükümlü kılmıştır. Gerekçe 17, kaplanmış lastiklerin ağır hizmet lastik pazarının önemli bir bölümünü oluşturduğunu kaydeder. EUR-Lex’te böyle bir yetki devrine dayalı tasarruf kayıtlı değildir: Tüzüğün kaydındaki Modified by alanında yalnızca dört düzeltme vardır, başka hiçbir şey yoktur. Bu nedenle bugün piyasaya sürülen kaplanmış bir lastiğe etiket eşlik etmek zorunda değildir. Aşınma ve kilometre de Madde 13(3) kapsamında aynı durumdadır: Madde 3(20)’de parametre olarak adlandırılmışlardır, ama Gerekçe 16’nın tüzük kaleme alınırken var olmadığını söylediği test yöntemlerine ve böyle bir yöntem ortaya çıktığında Komisyonun Madde 13(3)(a) ve (b) uyarınca bir etki değerlendirmesi ve paydaş danışması yapmasına bağlıdırlar. Bunların hepsi gerçekleşene kadar aşınma oranı (otobüs filosu işletme maliyetlerinin bir yükümlülük olarak ifade edilebilip bir sayı olarak ifade edilememesinin nedenlerinden biri) etikette yer almaz. Euro 7 aşınma sınırları kendi tarihleri olan ayrı bir süreçtir ve Euro VI ve Euro 7 yazısında ele alınır.

Lastik değişiminden çok, araç siparişinde lastik belirlerken iki yükümlülük önem taşır. Madde 7, araç tedarikçilerinin ve bayilerin, yeni bir araçla birlikte sunulan veya ona takılan lastikler için etiketi satıştan önce sağlamasını şart koşar; dolayısıyla ilk montaj lastiklerinin sınıfları montaj atölyesinde değil siparişte belli olmalıdır. Bu da ikinci el kamyon almaya ilişkin belge kontrollerinin bir karşılığıdır. Madde 11(2), Üye Devlet teşviklerini yuvarlanma direnci veya ıslak zemin tutuşunda A veya B sınıfındaki lastiklerle sınırlar ve vergilendirme ile mali önlemlerin teşvik sayılmadığını belirtir.

Kurallar yeniden değişiyor

Madde 15, Komisyonu tüzüğü değerlendirmek ve 1 Haziran 2025’e kadar rapor sunmakla yükümlü kılmıştır. Komisyon 24 Haziran 2026’da, (AB) 2017/1369 sayılı Tüzüğü ve (AB) 2020/740 sayılı Tüzüğü basitleştirme ve dijital seçenekler açısından değiştiren COM(2026) 565 final teklifini sundu. Teklif kabul edilirse teklifin 2. maddesi, Madde 6’nın başlığını bayilerin yanı sıra lastik montajcılarını da kapsayacak şekilde değiştirecek; tüm lastik tekliflerinde, görsel reklamlarda ve faturalarda EPREL kayıt numarasını, bağlantısını veya QR kodunu şart koşacak ve Madde 7’yi tamamen kaldıracaktır. Söz konusu metin olağan yasama sürecinin başındaki bir tekliftir; hiçbir kısmı henüz yasa değildir.

Edinilecek alışkanlık düzenlemeden daha basittir: harfi okuyun, ardından arkasındaki katsayıya bakın ve o harfi hangi sınıf ölçeğinin verdiğini kontrol edin. Gerekçe 25 QR kodunu açıklar: ürün veritabanının kamuya açık bölümüne kolay ve doğrudan erişim sağlamak için basılı etikette yer alan, kullanıcı odaklı bir araç. Ek VII, nokta 1 bu kamuya açık bölümde nelerin bulunduğunu listeler: elektronik formatta etiket, sınıf veya sınıflar ile etiketin diğer parametreleri ve ürün bilgi formunun parametreleri. Böylece harfler ve arkalarındaki değerler orada bir arada bulunur.