TruckBusWorld

Zabezpieczenie ładunku: siły, które zakładają przepisy, i normy, które za nimi stoją

Załącznik III do dyrektywy 2014/47/UE podaje miarę, której kontrola drogowa ładunku może użyć: 0,8 ciężaru ładunku do przodu i 0,5 na boki i do tyłu. Co znaczą te liczby i kto za nie odpowiada.

Opublikowano · Zaktualizowano

Stalowe profile, które przesunęły się ze swojego miejsca w otwartej tylnej części naczepy stojącej na poboczu
Gonzosft — CC BY-SA 3.0

Ładunek, który się nie przesunął, to nie to samo co ładunek zabezpieczony. Funkcjonariusz kontroli drogowej nie ocenia trasy, która właśnie się skończyła; ocenia, czy zabezpieczenie wytrzymałoby trasę, która jeszcze się nie odbyła. Prawo Unii dostarcza trzech liczb, według których można przeprowadzić tę ocenę – miary, którą państwo członkowskie może stosować, w dyrektywie, która sama określa się jako ustanawiająca „wymogi minimalne”.

Trzy liczby w załączniku III

Dyrektywa 2014/47/UE reguluje drogowe kontrole techniczne pojazdów użytkowych. Obowiązuje w wersji skonsolidowanej z 27 września 2022 r. i uchyliła wcześniejszą dyrektywę 2000/30/WE. Artykuł 2 ust. 1 określa, czego dotyczy, spośród pojazdów o prędkości konstrukcyjnej przekraczającej 25 km/h: pojazdów do przewozu osób kategorii M2 i M3, pojazdów do przewozu towarów kategorii N2 i N3 o masie powyżej 3,5 tony, przyczep kategorii O3 i O4 o masie powyżej 3,5 tony oraz niektórych ciągników kołowych użytkowanych głównie na drogach publicznych do komercyjnego drogowego transportu towarów, o maksymalnej prędkości konstrukcyjnej przekraczającej 40 km/h. Artykuł 2 ust. 2 pozostawia państwom członkowskim swobodę kontrolowania pojazdów, których dyrektywa nie obejmuje, „takich jak lekkie pojazdy użytkowe kategorii N1 o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony”. W przypadku furgonetki lub małej przyczepy dalsza część jest zatem sprawą prawa krajowego. Artykuł 1 opisuje cały akt jako ustanawiający „wymogi minimalne mające zastosowanie do systemu drogowych kontroli technicznych zdatności do ruchu drogowego”.

Załącznik III otwierają zasady zabezpieczenia ładunku, a pierwsza z nich to liczba, którą warto zapamiętać. Dochodzi się do niej przez uprawnienie, a nie przez nakaz. Zgodnie z art. 10 ust. 1 lit. c) funkcjonariusz służb kontrolnych może przeprowadzać wzrokową ocenę zabezpieczenia ładunku pojazdu; zgodnie z art. 13 ust. 1 pojazd może zostać poddany kontroli pod względem zabezpieczenia jego ładunku zgodnie z załącznikiem III; zgodnie z art. 13 ust. 2 zabezpieczenie ładunku i kontrola zabezpieczenia ładunku „mogą być przeprowadzane zgodnie z zasadami i – w stosownych przypadkach – normami określonymi w załączniku III sekcja I”. Załącznik III dostarcza miary, a czasowniki samej dyrektywy pozostawiają jej stosowanie do wyboru. Wewnątrz załącznika sformułowania są nakazowe.

Zabezpieczenie ładunku musi oprzeć się następującym siłom wynikającym z przyspieszenia/zmniejszenia prędkości pojazdu: w kierunku jazdy: 0,8 razy waga ładunku; w kierunku bocznym: 0,5 razy waga ładunku; w kierunku przeciwnym do kierunku jazdy: 0,5 razy waga ładunku. Oraz ogólnie musi zapobiegać przechyleniu się lub wywróceniu ładunku.

Ta ostatnia część jest odrębnym wymogiem, a nie podsumowaniem trzech pierwszych: załącznik wyodrębnia ją w osobnym wierszu, a wytyczne Komisji z 2014 r. wymieniają przewracanie się osobno od przesuwania się wśród ruchów, których ładunek nie powinien wykonywać.

Pkt 2 załącznika III dodaje coś, co w ogóle nie dotyczy mocowania: rozmieszczanie ładunku musi uwzględniać maksymalny dopuszczalny nacisk osi, a także niezbędny minimalny nacisk osi w granicach dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Ładunek może być dobrze przypięty pasami, a mimo to nie spełniać tego punktu z powodu miejsca, w którym leży na podłodze ładunkowej – to problem, który opisuje strona Masy ciężarówek.

Skąd pochodzą te liczby

Współczynniki nie są arbitralne, a Komisja dwukrotnie publikowała na ich temat wytyczne. Wcześniejsze, 208-stronicowe European Best Practice Guidelines on Cargo Securing for Road Transport Dyrekcji Generalnej ds. Energii i Transportu odnotowują w skróconym przewodniku mocowania ładunku, że przeprowadzono prace doświadczalne, a rzeczywiste siły przyspieszenia, hamowania i odśrodkowe określono w drodze pomiarów naukowych, które następnie posłużyły do sformułowania minimalnych wymagań podanych w EN 12195-1. Szacunkowe wartości maksymalne dla normalnych warunków jazdy w ruchu drogowym – warunków, które, jak dokument starannie zaznacza, obejmują hamowanie awaryjne – odpowiadają trzem zwykłym zdarzeniom. Przy ruszaniu z miejsca ładunek działa do tyłu siłą bezwładności „equal to 0,5 x the weight of the load” (równą 0,5 x ciężaru ładunku); przy hamowaniu siła skierowana do przodu „may equal 0,8 x” (może wynosić 0,8 x) tego ciężaru; na zakręcie siła boczna „may reach 0,5 x” (może osiągnąć 0,5 x). Dla ładunków niestabilnych to wydanie uwzględnia dodatkowy współczynnik przechyłu wynoszący 0,2 ciężaru ładunku.

Późniejsze wydanie, Cargo securing for road transport: 2014 European best practices guidelines, w wersji ostatecznej z 8 maja 2014 r., nie ma współczynnika przechyłu i dodaje czwartą liczbę. Układ zabezpieczenia musi tam wytrzymać 0,8 ciężaru ładunku do przodu, 0,5 ciężaru ładunku na boki i do tyłu oraz 0,6 ciężaru ładunku na boki, „if there is risk of the load tipping” (jeżeli istnieje ryzyko przewrócenia się ładunku). Załącznik III nie zawiera takiej czwartej liczby; art. 13 ust. 2 pozwala, by zabezpieczenie i jego kontrola były przeprowadzane zgodnie z zasadami sekcji I „i – w stosownych przypadkach – normami” z pkt 5, wśród nich EN 12195-1, normą, w której – jak piszą wytyczne z 2014 r. – te parametry i metody są omówione i opisane. Czytelnik wytycznych z 2014 r. znajdzie liczbę dla kierunku bocznego podaną dwukrotnie, wyższą dla ładunku zagrożonego przewróceniem.

Żadne z wydań nie jest wiążące i oba mówią o tym niemal tymi samymi słowami: „not binding in the sense of a legal act adopted by the Community” (niewiążące w rozumieniu aktu prawnego przyjętego przez Wspólnotę; wydanie z 2014 r.: „by the Union”, przez Unię), lecz zgromadzona wiedza europejskich ekspertów. Przedmowa wcześniejszego wydania zawiera szacunek – „up to 25% of accidents involving trucks can be attributable to inadequate cargo securing” (do 25% wypadków z udziałem ciężarówek można przypisać niewłaściwemu zabezpieczeniu ładunku) – którego wydanie z 2014 r. nie powtarza.

Pojazd jest częścią systemu zabezpieczenia

Pkt 3 załącznika III zalicza zabudowę do układu zabezpieczenia zawsze wtedy, gdy jest jako taki wykorzystywana: podczas zabezpieczania ładunku „uwzględnia się mające zastosowanie wymogi w odniesieniu do wytrzymałości niektórych części pojazdu, takich jak burty przednie, burty boczne, burty tylne, kłonice lub punkty mocowania ładunku, gdy elementy te są wykorzystywane do zabezpieczania ładunku”. Ważne są trzy zastrzeżenia. Wyliczenie jest przykładowe, a nie zamknięte; ma zastosowanie tylko wtedy, gdy dany element służy do zabezpieczenia; i odsyła na zewnątrz, do wymogów określonych gdzie indziej. Pkt 5 załącznika III wskazuje, gdzie: EN 12642 dla wytrzymałości struktury nadwozia, EN 12640 dla punktów mocowania ładunku i EUMOS 40511 dla żerdzi i kłonic.

Wytyczne Komisji z 2014 r., które jako swój przedmiot wskazują pojazdy o maksymalnej masie powyżej 3,5 tony, podają, jaką część ładowności ma utrzymać każdy kod zabudowy. Ściana przednia Code L przenosi 40%, przy czym dla pojazdu o ładowności powyżej 12,5 tony wymóg jest ograniczony do 5 000 daN; ściana tylna Code L przenosi 25%, a ten sam warunek ładowności ogranicza ją do 3 100 daN; ściany boczne Code L przenoszą 30% w naczepie furgonowej – a w naczepie kurtynowej uważa się je wyłącznie za osłonę przed warunkami atmosferycznymi.

Wcześniejsze wytyczne ujmują kwestię naczep kurtynowych, pisząc dwa słowa wielkimi literami: o ile nie zostały celowo zaprojektowane zgodnie z EN 12642-XL, kurtyny pojazdów kurtynowych NIE MOGĄ być uważane za część jakiegokolwiek systemu utrzymywania ładunku; jeżeli zaprojektowano je jako system utrzymywania, nośność powinna być wyraźnie oznaczona na pojeździe, a jeżeli żadnego oznaczenia nie widać, należy przyjąć, że kurtyna nie pełni ŻADNEJ funkcji nośnej. Wydanie z 2014 r. wyraża podobną myśl rzeczowym tonem uwagi: ściany boczne naczepy kurtynowej zbudowanej zgodnie z EN 12642 L uważa się wyłącznie za osłonę przed warunkami atmosferycznymi. O tym, czy boki naczepy kurtynowej się liczą, rozstrzyga zatem oznaczenie lub dokument, a nie wygląd kurtyny: karta danych Krone dla naczepy Profi Liner podaje dla wersji standardowej certyfikat zabezpieczenia ładunku zgodny z EN 12642 Code XL. Same rodzaje zabudów porównuje strona Rodzaje naczep.

Co daje certyfikat Code XL

Wariant XL normy EN 12642 podnosi badaną wytrzymałość całej konstrukcji i nie jest certyfikatem wyłącznie dla naczep kurtynowych: Schmitz Cargobull podaje DIN EN 12642 Code XL jako standard dla sztywnej zabudowy FERROPLAST naczepy S.KO COOL SMART.

Element zabudowyEN 12642 Code LEN 12642 Code XL
Ściana przednia / czołowa0,4 ładowności; ograniczenie do 5 000 daN przy ładowności powyżej 12,5 t0,5 ładowności
Ściany boczne0,3 ładowności w zabudowie furgonowej; w naczepie kurtynowej wyłącznie osłona przed warunkami atmosferycznymi0,4 ładowności
Ściana tylna / burta tylna0,25 ładowności; ograniczenie do 3 100 daN przy ładowności powyżej 12,5 t0,3 ładowności
Obie kolumny według wytycznych Komisji z 2014 r., sekcje od 2.1 do 2.3, jako ułamki ładowności P. Tam, gdzie wytyczne w ogóle wskazują wydanie normy, wskazują EN 12642:2006. Kodeks postępowania DVSA (code of practice) wymienia BS EN 12642:2016 wśród najważniejszych norm brytyjskich dotyczących zabezpieczenia ładunku, a art. 13 ust. 2 dyrektywy stanowi: „Można korzystać z najnowszej wersji tych norm zawartej w załączniku III, sekcja I pkt 5”; powyższych wartości nie sprawdzono z wydaniem z 2016 r., które nie jest bezpłatnie dostępne.

O tym, czy klasa XL się liczy, decydują dołączone do niej warunki, a brytyjska agencja odpowiedzialna za egzekwowanie przepisów formułuje je ściśle. Kodeks postępowania DVSA – obowiązujący w Anglii, Szkocji i Walii, zaktualizowany 9 grudnia 2024 r., który zastąpił zarówno Safety of loads on vehicles: code of practice, jak i Load securing: vehicle operator guidance – stawia na pierwszym miejscu normę konstrukcyjną: pojazdy zbudowane zgodnie z normą BS EN 12642 XL „can withstand a minimum of 40% of the rated payload to the side without additional load securing if they’re loaded to the manufacturer’s specification” (wytrzymują na boki co najmniej 40% ładowności znamionowej bez dodatkowego zabezpieczenia ładunku, jeżeli są załadowane zgodnie ze specyfikacją producenta). Wartość 50% nakłada się na to, a wytyczne wiążą ją z egzekwowaniem przepisów: „for proactive enforcement purposes, XL vehicles are accepted as restraining 50% of the rated payload to the side without any extra securing if the load fills the entire load area” (do celów proaktywnego egzekwowania przepisów przyjmuje się, że pojazdy XL utrzymują na boki 50% ładowności znamionowej bez żadnego dodatkowego zabezpieczenia, jeżeli ładunek wypełnia całą przestrzeń ładunkową).

Wypełnienie to określają cztery warunki, które muszą być spełnione łącznie: do 30 cm od przodu, do 30 cm od tyłu, do 8 cm od każdego z boków oraz bez łącznych luk ani pojedynczej luki większej niż 30 cm wzdłuż podłogi ładunkowej pojazdu. To jest zabezpieczenie kształtowe (positive fit). Tam, gdzie ładunek nie sięga, DVSA pozwala wypełnić luki materiałem wypełniającym, przekładkami (dunnage), pustymi paletami lub belkami drewnianymi; tam, gdzie nie da się ich wypełnić, klasa przestaje działać, a ładunek trzeba zabezpieczyć jak w każdym pojeździe bez klasy XL.

Wcześniejsze wytyczne Komisji podają własną wartość 80 mm i nie jest to ten sam test. Wymóg brzmi tam: „total maximum sideways gaps must not exceed 80 mm” (łączne maksymalne luki boczne nie mogą przekraczać 80 mm), aby sztuki ładunku uznać za prawidłowo zablokowane między burtami – obie strony razem, i tylko wtedy, gdy nadbudowy pojazdu spełniają EN 12642, a ładunek jest rozłożony równomiernie. Warunek DVSA jest sformułowany dla każdej strony osobno – „within 8cm of either side” (do 8 cm od każdego z boków) – i nie ustala sumy dla całego pojazdu. Ta sama liczba, na innej podstawie.

Wynikają z tego dwie konsekwencje. Przy przewozach z wieloma punktami rozładunku DVSA dopuszcza zmniejszający się ładunek lub ładunek częściowy w pojeździe XL tylko pod warunkiem, że „any gaps created by a diminishing load are blocked to maintain positive fit” (wszelkie luki powstałe w miarę zmniejszania się ładunku są blokowane, aby utrzymać zabezpieczenie kształtowe) oraz że „a partial load which does not fill the load area has extra securing” (ładunek częściowy, który nie wypełnia przestrzeni ładunkowej, ma dodatkowe zabezpieczenie). A klasa dotyczy całej zabudowy, a nie jej części: jak ujmuje to DVSA, „fitting XL rated curtains to a standard or ‘L’ rated vehicles does not meet the standard” (zamontowanie kurtyn klasy XL w pojazdach standardowych lub klasy L nie spełnia normy).

DVSA dodaje, że zabudowa XL „must be supplied with a certificate or other documentation to confirm that the body is rated for load securing” (musi być dostarczona z certyfikatem lub inną dokumentacją potwierdzającą, że zabudowa ma klasę do zabezpieczenia ładunku). Tabela kontrolna załącznika III dla ściany przedniej, ścian burtowych i tylnej ściany, jeżeli są wykorzystywane do mocowania ładunku, ocenia zbyt małą wytrzymałość jako usterkę poważną – w przypadku ścian burtowych wersja angielska odnosi tę pozycję do słupków (stayer) – i opatruje każdą pozycję dopiskiem „świadectwo lub etykieta w stosownych przypadkach”; opis metody kontroli kończy się słowami „oraz w stosownych przypadkach sprawdzeniu świadectw”. Pozycja dotycząca kłonic nie ma tego dopisku: pozycja 10.4.2 brzmi „Zbyt mała wytrzymałość lub nieodpowiednia budowa” i nie wymienia żadnego dokumentu. Strona o zakupie używanej ciężarówki wymienia certyfikat i tabliczkę zabudowy wśród dokumentów, o które należy poprosić, gdy pojazd jest sprzedawany jako mający klasę XL.

Trzy stopnie usterek

Sekcja II załącznika III ocenia ustalenia funkcjonariusza w trzech definicjach, które warto przytoczyć. Usterka drobna: „drobna usterka ma miejsce, gdy ładunek został odpowiednio zabezpieczony, ale wskazane byłoby oznaczenie dotyczące zachowania bezpieczeństwa”. Usterka poważna: „poważna usterka ma miejsce, gdy ładunek nie został wystarczająco zabezpieczony i możliwe jest znaczące przesunięcie lub przewrócenie ładunku bądź jego części”. Usterka niebezpieczna: „niebezpieczna usterka ma miejsce, gdy dochodzi do bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego w wyniku zagrożenia utratą ładunku lub jego części lub zagrożenia wynikającego bezpośrednio z ładunku bądź też bezpośredniego narażenia ludzi na niebezpieczeństwo”.

Różnicę między pierwszą a drugą wyznacza słowo „wystarczająco”, a definicja usterki poważnej opiera się na słowach „możliwe jest”, a nie na tym, czy cokolwiek rzeczywiście się przesunęło. Tabela 1 omawia następnie przypadki szczegółowe, których wartości mają wyraźnie charakter orientacyjny i podlegają uznaniu funkcjonariusza – zbyt duża odległość od ściany przedniej wykorzystywanej do bezpośredniego mocowania ładunku jest usterką poważną, a ponad 15 cm i niebezpieczeństwo przebicia ściany – usterką niebezpieczną.

Reguła podwyższania kategorii

Zdanie, które następuje po tych definicjach, może przesunąć przewóz o stopień wyżej.

Przewóz, w którym stwierdzono usterki zaliczane do więcej niż jednej grupy, klasyfikuje się do grupy najpoważniejszych usterek. Przewóz, w którym stwierdzono kilka usterek, klasyfikuje się do wyższej kategorii, ponieważ łączny efekt tych usterek będzie prawdopodobnie większy.

Polska wersja językowa ujmuje drugie zdanie krócej niż angielska: angielska wiąże przesunięcie do wyższego poziomu z oczekiwaniem, że skutki usterek będą się wzajemnie wzmacniać, polska podaje w tym miejscu uzasadnienie – „ponieważ łączny efekt tych usterek będzie prawdopodobnie większy”.

Opisano dwie odrębne operacje. Pierwsza to agregacja: trzy usterki drobne i jedna usterka poważna dają klasyfikację jako usterka poważna, ponieważ przewóz przyjmuje stopień swojej najgorszej pozycji. Za samą liczbę nic się nie dodaje.

Druga to eskalacja, uzależniona od interakcji. Gdy usterki wzajemnie się wzmacniają, przewóz przesuwa się o jeszcze jeden poziom wyżej od tej najwyższej grupy. Weźmy własny przykład, złożony z dwóch pozycji tabeli 1: uszkodzone urządzenie do unieruchamiania ładunku, usterka poważna według pozycji 20.3.3, oraz odległość od ściany przedniej, którą funkcjonariusz uznaje za zbyt dużą, usterka poważna według pozycji 20.1.1.1, ale poniżej progu ponad 15 cm i niebezpieczeństwa przebicia ściany, który sam w sobie oznaczałby usterkę niebezpieczną. Osobno są to dwie usterki poważne. Jeżeli funkcjonariusz oczekuje, że uszkodzone urządzenie i rozbieg, jaki ładunek przez to zyskał, będą się wzajemnie wzmacniać, przewóz „klasyfikuje się do wyższej kategorii”: z poważnej do niebezpiecznej.

Warto zwrócić uwagę na dwa szczegóły. Załącznik III mówi „klasyfikuje się”, a nie „można zaklasyfikować”: gdy oczekuje się efektu wzajemnego wzmocnienia, eskalacja nie jest kwestią wyboru. Ponadto załącznik III nie stawia warunku co do miejsca usterek. Równoległy przepis dotyczący usterek pojazdu, art. 12 ust. 3 tej samej dyrektywy, jest sformułowany węziej – pojazd, w którym stwierdzono szereg usterek „w tych samych obszarach kontroli”, można zaklasyfikować do kolejnej najpoważniejszej kategorii usterek, „jeżeli uznano, że połączone skutki tych usterek stwarzają większe zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego”. Reguła dotycząca ładunku jest zarówno szersza w zakresie, jak i bardziej stanowcza w brzmieniu niż stojąca obok niej reguła dotycząca pojazdu.

Co następuje po stwierdzeniu usterki

Art. 13 ust. 3 udostępnia mechanizm działań następczych z art. 14 w przypadku ustaleń dotyczących zabezpieczenia ładunku – udostępnia, a nie uruchamia automatycznie. Dyrektywa stanowi, że te działania „można stosować również w przypadku niebezpiecznych usterek związanych z zabezpieczeniem ładunku” (polska wersja językowa wymienia w tym miejscu tylko usterki niebezpieczne, angielska – poważne lub niebezpieczne), a wybór należy do państwa członkowskiego. Jeżeli zostanie dokonany, art. 14 ust. 1 wymaga – „Bez uszczerbku dla art. 14 ust. 3” – aby każda poważna lub niebezpieczna usterka została usunięta przed ponownym użytkowaniem pojazdu na drogach publicznych. Art. 14 ust. 3 w przypadku usterek, które wymagają szybkiego lub niezwłocznego usunięcia ze względu na bezpośrednie i natychmiastowe zagrożenie dla bezpieczeństwa drogowego, wymaga, aby do momentu ich usunięcia użytkowanie pojazdu zostało ograniczone lub zabronione; „Można zezwolić na użytkowanie takiego pojazdu” w celu doprowadzenia go do jednego z najbliższych warsztatów, w którym usterki te mogą zostać usunięte, „pod warunkiem że odnośne niebezpieczne usterki zostały naprawione w sposób umożliwiający pojazdowi dojazd do warsztatu i że nie zachodzi bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa jego pasażerów lub innych użytkowników dróg”, a w przypadku usterek, które nie wymagają niezwłocznego usunięcia, państwa członkowskie lub właściwy organ „mogą zadecydować na jakich warunkach i w jakim rozsądnym okresie” dany pojazd może być użytkowany do momentu usunięcia usterek. Jeżeli w pojeździe zarejestrowanym w innym państwie członkowskim stwierdzono usterkę poważną lub niebezpieczną albo ograniczono lub zakazano jego użytkowania, art. 18 ust. 1 kieruje wynik do punktu kontaktowego państwa rejestracji; w przypadku pojazdu zarejestrowanego poza Unią taki obowiązek nie istnieje, a zgodnie z art. 14 ust. 2 państwa członkowskie jedynie „mogą podjąć decyzję” o poinformowaniu kraju rejestracji. Art. 15 pozwala państwom członkowskim wymagać uzasadnionej i proporcjonalnej opłaty, gdy po bardziej szczegółowej kontroli stwierdzono usterki, opłaty, „której wysokość powinna być uzależniona od kosztów przeprowadzenia tej kontroli”.

Pozycją, która przetrwa to wszystko, jest art. 6. W odniesieniu do pojazdów M2 i M3, N2 i N3 oraz O3 i O4 – kategorie ciągników są tu pominięte – państwa członkowskie muszą zapewnić, aby informacje dotyczące liczby i wagi usterek określonych w załączniku II oraz, w stosownych przypadkach, w załączniku III, wykrytych w pojazdach użytkowanych przez poszczególnych przedsiębiorców, zostały wprowadzone do systemu oceny ryzyka ustanowionego na mocy art. 9 dyrektywy 2006/22/WE, oraz aby były wykorzystywane do ściślejszego i częstszego kontrolowania przedsiębiorców o wysokim profilu ryzyka. Ustalenie dotyczące zabezpieczenia ładunku liczy się zatem do oceny ryzyka przedsiębiorcy użytkującego pojazd, a zgodnie z art. 9 funkcjonariusze służb kontrolnych mogą wybierać jako priorytet pojazdy przedsiębiorców o wysokim stopniu ryzyka.

Kto za to odpowiada

Dyrektywa nikomu nie przypisuje odpowiedzialności za zabezpieczenie ładunku. Art. 13 określa, jak można przeprowadzić kontrolę, i milczy o tym, kto odpowiada za jej ustalenia. Art. 7 ust. 3 dotyczy pojazdu, a nie ładunku: zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby odpowiedzialność przedsiębiorców za utrzymywanie wykorzystywanych przez nich pojazdów w stanie zapewniającym bezpieczeństwo i w stanie zdatności do ruchu drogowego została określona, bez uszczerbku dla odpowiedzialności kierowców tych pojazdów. Art. 25 pozostawia sankcje prawu krajowemu, wymagając jedynie, aby były skuteczne, proporcjonalne, odstraszające i niedyskryminujące.

Wcześniejsze wytyczne Komisji mówią dosadniej, dlaczego kierowca nie zawsze może być całą odpowiedzią. Odpowiedzialność za operacje załadunku i rozładunku powinni ponosić kierowca, w ramach swoich obowiązków, oraz osoby, które je wykonały – a w praktyce, jak zauważa tekst, kierowca często podczepia wcześniej załadowaną naczepę, odbiera zaplombowany kontener albo musi czekać gdzie indziej, podczas gdy pracownicy nadawcy ładują pojazd. Nie można stwierdzić, że we wszystkich okolicznościach kierowca jest jedyną osobą odpowiedzialną za ładunek przewożony jego pojazdem; „in some Member States” (w niektórych państwach członkowskich), dodaje tekst, obowiązki prawne pozostałych uczestników łańcucha transportowego są już uwzględnione w przepisach krajowych. Wydanie z 2014 r. ujmuje to bardziej ogólnie: odpowiedzialność za zabezpieczenie ładunku „are based on international conventions and regulations, national legislation and/or contracts between involved parties” (opiera się na konwencjach i przepisach międzynarodowych, ustawodawstwie krajowym i/lub umowach między zaangażowanymi stronami).

Konkretne staje się to dopiero w prawie krajowym. W Anglii, Szkocji i Walii przepisy o ruchu drogowym, które wymienia DVSA, są ogólne i nie zawierają żadnego współczynnika: section 40A Road Traffic Act 1988, o używaniu pojazdu w niebezpiecznym stanie, oraz regulation 100 Road Vehicles (Construction and Use) Regulations 1986, o utrzymaniu i używaniu pojazdu tak, aby nie stwarzał zagrożenia. Liczby pochodzą z kodeksu postępowania DVSA, który sam nazywa się „not a legal document” (nie jest dokumentem prawnym) i stwierdza, że egzaminatorzy „will not use this code of practice as a guide to enforcement action” (nie będą używać tego kodeksu postępowania jako wskazówki przy działaniach egzekucyjnych); stosują oni kategoryzację usterek pojazdów. Wartość dla kierunku do przodu jest w kodeksie wyższa niż w dyrektywie: system zabezpieczenia ładunku „must be able to withstand forces equivalent to” (musi być w stanie wytrzymać siły równoważne) całemu ciężarowi ładunku w kierunku do przodu, połowie ciężaru ładunku na boki i połowie do tyłu. W razie poważnego przesunięcia ładunku, jak podają te same wytyczne, organy egzekwujące przepisy „will refer to BS EN 12195 1: 2010” (będą się odwoływać do BS EN 12195 1: 2010), oceniając, czy użyto wystarczającej liczby odciągów. Podają one również, że „depending on the circumstances” (w zależności od okoliczności) jazda z niezabezpieczonym ładunkiem „can be classed as careless or dangerous driving” (może zostać uznana za jazdę nieostrożną lub niebezpieczną), co „could result in a custodial sentence, particularly in the most serious cases where someone is killed or injured” (mogłoby skutkować karą pozbawienia wolności, zwłaszcza w najpoważniejszych przypadkach, gdy ktoś zginie lub zostanie ranny), oraz że dotyczy to kierowcy, nadawców, operatora pojazdu oraz dyrektorów lub wspólników spółki.

Zarówno we wcześniejszych wytycznych Komisji, jak i w wytycznych DVSA osoby ładujące pojazd pojawiają się obok kierowcy: wytyczne podają, że odpowiedzialność za załadunek „should be assumed” (powinni ponosić) kierowca, w ramach swoich obowiązków, „and the person(s) who have executed” (oraz osoba lub osoby, które go wykonały), a DVSA stwierdza, że operatorzy, kierowcy i nadawcy „must” (muszą) zabezpieczać wszystkie ładunki przewożone pojazdami.

Krótkie odpowiedzi

Jakim siłom musi się oprzeć zabezpieczenie ładunku w UE?
Sekcja I załącznika III do dyrektywy 2014/47/UE stanowi, że zabezpieczenie ładunku musi oprzeć się sile równej 0,8 wagi ładunku w kierunku jazdy, 0,5 jego wagi w kierunku bocznym i 0,5 jego wagi w kierunku przeciwnym do kierunku jazdy, oraz że ogólnie musi zapobiegać przechyleniu się lub wywróceniu ładunku. Te wartości są miarą, według której można przeprowadzić kontrolę drogową, a nie jednolitym obowiązkiem: art. 13 ust. 1 przewiduje, że pojazd może zostać poddany kontroli pod względem zabezpieczenia jego ładunku zgodnie z załącznikiem III, a art. 13 ust. 2, że zabezpieczenie ładunku i kontrola zabezpieczenia ładunku mogą być przeprowadzane zgodnie z zasadami i – w stosownych przypadkach – normami określonymi w sekcji I.
Czym różni się drobna, poważna i niebezpieczna usterka zabezpieczenia ładunku?
Usterka drobna: „drobna usterka ma miejsce, gdy ładunek został odpowiednio zabezpieczony, ale wskazane byłoby oznaczenie dotyczące zachowania bezpieczeństwa”. Usterka poważna: „poważna usterka ma miejsce, gdy ładunek nie został wystarczająco zabezpieczony i możliwe jest znaczące przesunięcie lub przewrócenie ładunku bądź jego części”. Usterka niebezpieczna: „niebezpieczna usterka ma miejsce, gdy dochodzi do bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego w wyniku zagrożenia utratą ładunku lub jego części lub zagrożenia wynikającego bezpośrednio z ładunku bądź też bezpośredniego narażenia ludzi na niebezpieczeństwo”.
Czy dwie drobne usterki zabezpieczenia ładunku mogą stać się usterką poważną?
Tak, jeżeli oczekuje się, że będą się wzajemnie wzmacniać. Załącznik III stanowi, że gdy stwierdzono kilka usterek, przewóz klasyfikuje się do grupy najpoważniejszych usterek, a gdy oczekuje się, że łączne skutki usterek będą się wzajemnie wzmacniać, klasyfikuje się go do kolejnego, wyższego poziomu usterek. Usterki, które się nawzajem potęgują, przesuwają więc przewóz o stopień wyżej.
Co oznacza klasa zabudowy Code XL?
Wytyczne Komisji z 2014 r. dotyczące najlepszych praktyk podają dla zabudowy EN 12642 XL 0,5 ładowności na ścianie przedniej, 0,4 na ścianach bocznych i 0,3 na ścianie tylnej, wobec 0,4, 0,3 (w zabudowie furgonowej) i 0,25 dla zabudowy Code L, przy czym ściana przednia i ściana tylna Code L są ograniczone do 5 000 i 3 100 daN przy ładowności powyżej 12,5 tony. DVSA podaje, że pojazd zbudowany zgodnie z normą BS EN 12642 XL wytrzymuje na boki co najmniej 40% ładowności znamionowej bez dodatkowego zabezpieczenia ładunku, jeżeli jest załadowany zgodnie ze specyfikacją producenta, oraz że do celów proaktywnego egzekwowania przepisów przyjmuje się, że pojazdy XL utrzymują 50% bez dodatkowego zabezpieczenia, jeżeli ładunek wypełnia całą przestrzeń ładunkową: do 30 cm od przodu, do 30 cm od tyłu, do 8 cm od każdego z boków oraz bez łącznych luk ani pojedynczej luki większej niż 30 cm wzdłuż podłogi ładunkowej.
Kto odpowiada za niezabezpieczony ładunek?
Dyrektywa nie mówi, kto. Art. 7 ust. 3 dyrektywy 2014/47/UE zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby odpowiedzialność przedsiębiorców za utrzymywanie wykorzystywanych przez nich pojazdów w stanie zapewniającym bezpieczeństwo i w stanie zdatności do ruchu drogowego została określona, bez uszczerbku dla odpowiedzialności kierowców tych pojazdów – jest to przepis dotyczący pojazdu, a nie ładunku – a art. 25 pozostawia sankcje prawu krajowemu. Wcześniejsze wytyczne Komisji dotyczące najlepszych praktyk, które nie są wiążące, podają, że odpowiedzialność za operacje załadunku i rozładunku powinni ponosić kierowca, w ramach swoich obowiązków, oraz osoba lub osoby, które je wykonały; że nie można stwierdzić, iż we wszystkich okolicznościach kierowca jest jedyną osobą odpowiedzialną; oraz że w niektórych państwach członkowskich obowiązki prawne pozostałych uczestników łańcucha transportowego są już uwzględnione w przepisach krajowych. Wydanie z 2014 r. podaje, że odpowiedzialność za zabezpieczenie ładunku opiera się na konwencjach i przepisach międzynarodowych, ustawodawstwie krajowym i/lub umowach między zaangażowanymi stronami. Wytyczne DVSA dla Anglii, Szkocji i Walii podają, że w zależności od okoliczności jazda z niezabezpieczonym ładunkiem może zostać uznana za jazdę nieostrożną lub niebezpieczną, co mogłoby skutkować karą pozbawienia wolności, zwłaszcza w najpoważniejszych przypadkach, gdy ktoś zginie lub zostanie ranny, oraz że dotyczy to kierowcy, nadawców, operatora pojazdu oraz dyrektorów lub wspólników spółki.

Źródła

  1. Directive 2014/47/EU on the technical roadside inspection of the roadworthiness of commercial vehicles — consolidated text of 27 September 2022, including Annex III — EUR-Lex, European Union
  2. Directive 2014/47/EU, Annex III — text as published on legislation.gov.uk for UK cross-reference, version as at 19 May 2014, no post-IP-completion-day amendments applied — legislation.gov.uk (The National Archives)
  3. Cargo securing for road transport — 2014 European best practices guidelines, final version 8 May 2014 (PDF ISBN 978-92-79-43643-7) — European Commission, Directorate-General for Mobility and Transport / Publications Office of the European Union
  4. European Best Practice Guidelines on Cargo Securing for Road Transport — the earlier 208-page edition, before the 2014 guidelines — European Commission, Directorate-General for Energy and Transport
  5. Securing loads on HGVs and goods vehicles: code of practice — contents, extent (England, Scotland and Wales) and the guidance it replaced — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  6. Securing loads on HGVs and goods vehicles — about the code of practice: not a legal document, not used as a guide to enforcement action — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  7. Securing loads on HGVs and goods vehicles, section 1 — responsibility for load security, load securing and the law, enforcement — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  8. Securing loads on HGVs and goods vehicles, section 2 — load securing: the basics, what a load securing system needs to do — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  9. Securing loads on HGVs and goods vehicles, section 4 — ways to secure a load, including positive fit — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  10. Securing loads on HGVs and goods vehicles, section 5 — how to load different HGVs, including XL curtainsiders — Driver and Vehicle Standards Agency (GOV.UK)
  11. Road Traffic Act 1988, section 40A — using vehicle in dangerous condition etc. — legislation.gov.uk (The National Archives)
  12. Road Vehicles (Construction and Use) Regulations 1986, regulation 100 — maintenance and use of vehicle so as not to be a danger etc. — legislation.gov.uk (The National Archives)