Dijital takograf ve sürücü kartı: AB hukuku ne gerektirir

Takograf, Avrupa Komisyonu’nun tek cümlelik özetiyle, „karayoluyla eşya veya yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin sürüş süresini, molalarını ve dinlenme sürelerini, ayrıca diğer iş ve hazır bulunma sürelerini kaydeden cihaz“dır. Regulation (EU) No 165/2014’ün hukuki tanımına göre ise takograf, karayolu araçlarına takılması amaçlanan ve bu araçların hızı dahil hareketine ve sürücülerinin belirli faaliyet sürelerine ilişkin ayrıntıları otomatik veya yarı otomatik olarak gösteren, kaydeden, yazdıran, saklayan ve dışarı aktaran donanımdır.

Dijital takograf, kendisini kullanan kişiyi kişisel bir takograf kartıyla tanıyan bir kayıt cihazıdır; analog takograf bunun yerine kağıt bir kayıt yaprağı kullanır. Aynı Regulation, „dijital takograf“ı „bu Regulation’a uygun olarak takograf kartı kullanan bir takograf“ diye tanımlar ve bir Üye Devlette tescilli, karayoluyla yolcu veya eşya taşımacılığında kullanılan ve Regulation (EC) No 561/2006’nın uygulandığı araçlarda takograf bulunmasını şart koşar.

Ne kaydeder ve kimin taşıması gerekir

Regulation (EU) No 165/2014’ün Article 4(3) maddesi „Dijital takograflar aşağıdaki verileri kaydeder“ ifadesiyle başlar ve yedi başlık sıralar: kat edilen mesafe ve aracın hızı; zaman ölçümü; Article 8(1)’de sözü edilen konum noktaları; sürücünün kimliği; sürücünün faaliyeti; atölyenin kimliği dahil kontrol, kalibrasyon ve takograf onarım verileri; olaylar ve arızalar. Buna karşılık analog bir takograf bu yedi başlıktan üçünü — mesafe ve hız, zaman ölçümü ve sürücü faaliyetini — „en az“ kaydeder. Ardından Article 5, bir dijital takografın sağlaması gereken işlevleri numarasız tire maddeleri hâlinde sayar; bizim saydığımıza göre bunlar 15 tanedir. Liste „Dijital takograflar aşağıdaki işlevleri sağlar“ ifadesiyle açılır ve başka işlevlerin yanı sıra şunları içerir: sürücülerin manuel girişlerinin kaydı; verilerin görüntülenmesi, uyarı verilmesi, yazdırılması ve harici cihazlara indirilmesi; şirket kilitlerinin yönetimi; uzaktan iletişim. Konum kaydı ile uzaktan iletişim yalnızca akıllı takograflar için geçerlidir: bunları düzenleyen Article 8 ve 9, Regulation’ın „Akıllı takograf“ başlıklı bölümünde yer alır. Araç ünitesi iki kişi için tasarlanmıştır: „sürücü ve yardımcı sürücü için iki akıllı kart arayüz cihazı“ içerir; iki kart yuvası bu yüzden vardır.

Her araçta takograf bulunmaz. Article 3(1) şunu şart koşar: „takograflar, bir Üye Devlette tescilli, karayoluyla yolcu veya eşya taşımacılığında kullanılan ve Regulation (EC) No 561/2006’nın uygulandığı araçlara takılır ve bu araçlarda kullanılır“; Article 3(2) ve (3) Üye Devletlerin belirli araçları muaf tutmasına izin verir, Article 3(5) ise bir Üye Devletin yükümlülüğü normalde kapsam dışında kalacak ulusal taşımacılığa da genişletmesine olanak tanır. Regulation (EC) No 561/2006’nın kendisinin hangi araçları kapsadığı — kütle eşikleri, yolcu sayısı eşiği ve kendi muafiyetleri — sürüş süresi ve dinlenme kuralları yazısında ele alınır; burada tekrarlanmaz.

Nesiller ve sürümler, tek paragrafta

Analog takograf kağıt bir kayıt yaprağına yazar ve burada ayrıca ele alınmaz. Regulation (EC) No 561/2006’nın Article 27’si 1 Mayıs 2006’da yürürlüğe girdi; o tarihten itibaren ilk kez hizmete alınan ve Regulation (EEC) No 3821/85 uyarınca kayıt ekipmanı taşımak zorunda olan araçlara, o Regulation’ın Annex IB’sine göre üretilmiş ekipman, yani birinci nesil dijital takograf takılması gerekiyordu. İkinci nesil, yani akıllı takograf, bunu izledi: Implementing Regulation (EU) 2021/1228 „15 Haziran 2019’dan beri Birlik’te ilk kez tescil edilen araçlara ikinci nesil kayıt ekipmanı takılmakta ve ikinci nesil takograf kartları verilmektedir“ diye kaydeder — söz konusu olan, Akıllı Ulaşım Sistemleriyle arayüzü isteğe bağlı olan akıllı takograf sürüm 1’dir. Sürüm 2’nin gereklilikleri 21 Ağustos 2023’ten itibaren uygulanır. Kartlar nesiller arasında iki yönde de kullanılabilir: ikinci nesil kartlar „birinci nesil araç ünitelerinde de kullanılabilecek şekilde tasarlanmıştır“; birinci nesil kartlar da, atölyeler Komisyonun başlattığı bir prosedürün ardından bu özelliği kapatmadıkça, „geçerlilik bitiş tarihlerine kadar ikinci nesil araç ünitelerinin herhangi bir sürümünde kullanılmaya devam edebilir“. İkinci nesil içinde „ikinci nesil takograf kartlarının herhangi bir sürümü, ikinci nesil araç ünitelerinin herhangi bir sürümüyle birlikte çalışabilir“. İstisna atölye kartıdır: „İkinci nesil araç üniteleri yalnızca ikinci nesil atölye kartlarını kullanabilir“, dolayısıyla bir akıllı takograf „yalnızca ikinci nesil atölye kartlarıyla kalibre edilebilir“. Sürüm 2’nin neyi kaydettiği, sınır geçişini nasıl tespit ettiği, hangi araçların hangi tarihe kadar sonradan donatılması gerektiği ve ünitenin ne sıklıkla muayene edildiği akıllı takograf yazısında ele alınır.

Dört takograf kartı

Regulation (EU) No 165/2014 dört takograf kartı tanımlar; her birinin sahibi de işi de farklıdır.

Regulation’ın kendi metninde yalnızca sürücü kartı ile atölye kartı için yazılı bir geçerlilik süresi vardır. Şirket kartı için beş yıllık ve kontrol kartı için iki yıllık süre başka bir yerden gelir: ortak güvenlik mekanizmalarına ilişkin appendix’in Part B bölümündeki requirement CSM_88. Bu hüküm ikinci nesil takograf sistemini kapsar ve açıkça yazılmış bir kart geçerlilik kuralı değil, karta yüklenen kimlik doğrulama sertifikasının geçerlilik süresini belirler. Şirket kartındaki beş yıl, CSM_88’i değiştiren Implementing Regulation (EU) 2018/502’den gelir; 2016’da yayımlanan sürüm şirket kartlarına iki yıl veriyordu. Ulusal makamlar ise bu süreleri kart sahiplerine yine de kartın geçerlilik süresi olarak aktarır — Almanya’nın Kraftfahrt-Bundesamt’ı başvuru sahiplerine sürelerin „5 Jahre außer bei Werkstattkarte (1 Jahr) und Kontrollkarte (2 Jahre)“ olduğunu bildirir.

Sürücü kartını almak ve yenilemek

Article 26(1) işi tek bir makama verir: sürücü kartını „sürücünün olağan ikamet yerinin bulunduğu Üye Devletin yetkili makamı“ verir ve kartlar „yetkili makamın talebi ve gerekli tüm belgeleri almasından itibaren bir ay içinde verilir“. Olağan ikamet yeri de kesin biçimde tanımlanmıştır — „bir kişinin kişisel ve mesleki bağları nedeniyle, yani her takvim yılında en az 185 gün, olağan olarak yaşadığı yer“ ya da mesleki bağı olmayan biri için, o yerle yakın ilişki gösteren kişisel bağları nedeniyle yaşadığı yer. Olağan ikamet yeri bir Üye Devlette veya AETR ülkesinde bulunmayan sürücünün durumu ayrıdır: „gerekçesi usulüne uygun biçimde gösterilmiş ve istisnai durumlarda“ Üye Devletler, sürücünün kartı veren Üye Devlette kurulu bir işletmeyle iş hukuku ilişkisi içinde olması ve Regulation (EC) No 1072/2009’un uygulandığı yerde bir şoför belgesi (driver attestation) ibraz etmesi koşuluyla, en fazla 185 gün geçerli, geçici ve yenilenemez bir sürücü kartı verebilir — bu genel bir seçenek değil, bir istisnadır.

Sürücü „birden fazla geçerli sürücü kartına sahip olamaz“, „yalnızca kendi kişiselleştirilmiş sürücü kartını kullanmaya yetkilidir“ ve „arızalı veya süresi dolmuş bir sürücü kartını kullanamaz“. Yenilemenin kendi son tarihi vardır: sürücü „kartın son geçerlilik tarihinden en geç 15 iş günü önce olağan ikamet yerinin bulunduğu Üye Devletin yetkili makamlarına başvurur“ ve makam bunun ardından „talep 1. paragrafta belirlenen sürelerde gönderilmişse, son geçerlilik tarihinden önce yeni bir kart verir“. Almanya’da Fahrpersonalverordnung, bir sürücü kartı için yenileme talebinin son geçerlilik tarihine altı aydan fazla kala yapılamayacağını ekler. Yerine verilen bir kart, yerine geçtiği kartın son geçerlilik tarihini korur (Implementing Regulation (EU) 2016/799, Annex IC, requirement 420) ve yalnızca değiştirme endeksi bir artar (requirement 419); yenilenen bir kart aynı kart numarasını korur, değiştirme endeksi 0’a sıfırlanır ve yenileme endeksi 1 artar (requirement 421). Almanya’nın Kraftfahrt-Bundesamt’ı, bir önceki kartın süresi dolduğu için yenilenen kartın, önceki kartın geçerliliğinin bittiği günü izleyen günden itibaren geçerli olduğunu belirtir. Geçerli bir kart ancak yetkili makamlar „kartın sahteleştirildiğini ya da sürücünün sahibi olmadığı bir kartı kullandığını ya da elindeki kartın yanlış beyanlara ve/veya sahte belgelere dayanılarak alındığını“ tespit ederse geri alınabilir veya askıya alınabilir. Bir Üye Devletin verdiği sürücü kartları diğer Üye Devletlerce „karşılıklı olarak tanınır“; olağan ikamet yerini başka bir Üye Devlete taşıyan sürücü, kartının değiştirilmesini isteyebilir. Üye Devletler sürücü kartını verirken, değiştirirken ve „gerekli olduğunda“ yenilerken, sürücünün elinde zaten geçerli başka bir sürücü kartı bulunmadığını „elektronik veri alışverişi yoluyla“ — TACHOnet mesajlaşma sistemiyle ya da onunla uyumlu bir sistemle — doğrulamak zorundadır.

Kayıp, çalıntı, hasarlı, arızalı veya süresi dolmuş

Hasarlı veya arızalı bir kart, sürücünün olağan ikamet yerinin bulunduğu Üye Devletin yetkili makamına iade edilir. Hırsızlık „hırsızlığın meydana geldiği Devletin yetkili makamlarına resmen bildirilir“; kayıp ise kartı veren Üye Devletin makamlarına ve bu farklıysa sürücünün olağan ikamet yerinin bulunduğu Üye Devletin makamlarına verilen resmî bir beyanla bildirilir. Bu durumların her birinde sürücünün, yeni kart için olağan ikamet yerinin bulunduğu Üye Devletin makamlarına başvurmak üzere yedi takvim günü vardır; bu makamların da kartı „bu yönde ayrıntılı bir talebi“ aldıktan sonra sekiz iş günü içinde vermesi gerekir. Makama tanınan sekiz iş günü AB kuralıdır; okuduğumuz AETR metni ve Türkiye’nin 2010 tarihli yönetmeliği beş iş günü öngörür. Sürücünün yedi takvim günü ise üçünde de aynıdır.

Sürücü beklerken, „sürücünün bu süre içinde kartı ibraz etmenin veya kullanmanın imkânsızlığını kanıtlayabilmesi“ koşuluyla, 15 takvim gününe kadar — ya da aracın bağlı olduğu tesise dönmesi için gerekiyorsa daha uzun süre — kartsız sürüşe devam edilebilir. Bu izin yalnızca hasarlı, arızalı, kayıp veya çalıntı kartı kapsar; süresi dolmuş bir kart bu kapsama girmez, sürücü böyle bir kartı hiç kullanamaz. Bu arada yapılan her yolculuk için Article 35(2), sürücünün başlangıçta aracın ayrıntılarını yazdırmasını ve bu çıktıya sürücüyü tanımlayan bilgileri — imza dahil — ile diğer iş, hazır bulunma ve dinlenme sürelerini işlemesini; sonunda ise takografın kaydettiği süreleri yazdırmasını, ilk çıktıdan bu yana takografın kaydetmediği diğer iş, hazır bulunma ve dinlenme sürelerini kaydetmesini ve yine tanımlayıcı bilgiler ile bir imza eklemesini şart koşar.

Yerine verilen bir kart, yerine geçtiği kartın son geçerlilik tarihini korur (requirement 420). Almanya’nın Kraftfahrt-Bundesamt’ı ise bir durumu değiştirme yerine yenileme olarak ele alır: garanti süresi dışında, doğal olmayan bir hasar bulunmaksızın hasar görmüş veya arızalanmış kart yenilenir ve yeni kartın geçerliliği kişiselleştirildiği tarihte başlar; hırsızlık veya kayıptan sonra ise geçerlilik bitiş tarihi her zaman değiştirilen kartınkiyle aynıdır.

Sürücü ne kaydeder ve çıktı ne zaman gerekir

Sürücü bir kayıt yaprağını veya sürücü kartını „araç sürdüğü her gün, aracı devraldığı andan başlayarak“ kullanır ve bunlar, aksi yönde bir izin bulunmadıkça ya da bir sınırı geçtikten sonra ülke sembolünü girmek için gerekmedikçe, günlük çalışma süresi bitmeden çıkarılmaz. Kaydedilenler dört işaret altında toplanır — sürüş süresi; diğer iş; hazır bulunma; mola, dinlenme, yıllık izin veya hastalık izni — bir feribotta veya trende geçirilen dinlenme için ise ayrı bir „feribot/tren“ işareti vardır. Sürücü araçtan uzakta olduğunda ve aracın takografını kullanamadığında, diğer iş, hazır bulunma ve dinlenme süreleri sürücü kartına „takografta öngörülen manuel giriş özelliği kullanılarak“ girilir ve Üye Devletler „sürücülere, araçtan uzakta oldukları sürede faaliyetlerini belgeleyen formları ibraz etme zorunluluğu getiremez“. Araçta birden fazla sürücü bulunduğunda her biri „sürücü kartının doğru yuvaya takılmasını sağlar“; motor veya kontak kapatıldığında ünite, „sürücü uygun faaliyet kategorisini elle seçebilir durumda kalmadıkça“ kendini belirli bir faaliyete geçiremez. Takograf konum verilerini Article 8’e uygun olarak otomatik kaydetmiyorsa sürücü, günlük çalışma süresinin başında ve sonunda çalışmanın başladığı ve bittiği ülkelerin sembollerini girer (Article 34(7), dördüncü alt paragraf); sınır geçişi sembolü akıllı takograf yazısında ele alınır. Article 32(3), „kayıt yaprağına kaydedilen veya takografta ya da sürücü kartında saklanan verileri veya takograf çıktılarını tahrif etmek, gizlemek, bastırmak veya yok etmek yasaktır“ hükmünü koyar ve şunu ekler: „Araçta bu amaçla kullanılabilecek hiçbir cihaz bulunmaz.“

Regulation (EU) No 165/2014 çıktıyı şu hâllerde öngörür: bir sürücü kartı hasarlı, arızalı, kayıp veya çalıntı olduğu sürece, yukarıda anlatıldığı gibi her yolculuğun başında ve sonunda (Article 35(2)); bir de kontrol görevlisinin isteği üzerine: „taşımacılık işletmesi ve sürücü, hizmet süresinin uzunluğunu dikkate alarak, bir denetim durumunda takograf verilerinin bir kontrol görevlisinin isteği üzerine doğru biçimde yazdırılabilmesini sağlar“ (Article 33(1)). Regulation (EC) No 561/2006 ayrıca, sürücü kişilerin, aracın veya yükünün güvenliği için gerekli ölçüde, uygun bir durma yerine ulaşmak üzere sürüş ve dinlenme kurallarından saptığında nedeni kaydedeceği üç yerden biri olarak çıktıya izin verir — „elle, kayıt ekipmanının kayıt yaprağına veya kayıt ekipmanından alınan bir çıktıya ya da görev çizelgesine“; Article 12’si de aynı kuralı, haftalık dinlenmeyi almak için işverenin faaliyet merkezine veya sürücünün ikamet yerine ulaşmak üzere sürüş süresinin istisnai olarak uzatılmasına uygular; ikisi de sürüş süresi ve dinlenme kuralları yazısında ele alınır. Takografın kendisi kullanılamaz durumdayken veya arızalıyken Article 37(2), sürücünün tanımlayıcı bilgileri — imza dahil — ve artık doğru kaydedilmeyen veya doğru yazdırılmayan süreleri „kayıt yaprağına veya yapraklarına“ ya da „kayıt yaprağına eklenecek veya sürücü kartıyla birlikte saklanacak geçici bir yaprağa“ işlemesini şart koşar. Taşımacılık işletmesi, takografı „koşullar elverir elvermez“ onaylı bir montajcıya veya atölyeye onarttırmalıdır; araç, „arızanın meydana geldiği günden ya da hatalı çalışmanın fark edildiği günden itibaren hesaplanan bir hafta içinde“ işletmenin tesislerine dönemiyorsa onarım yolda yapılmalıdır.

Yol kenarı denetiminde ne gösterilir

Yetkili bir kontrol görevlisi her istediğinde, dijital takograflı bir aracın sürücüsü şunları ibraz edebilmelidir: sürücü kartı ve „içinde bulunulan gün ve önceki 56 gün boyunca yapılmış her türlü elle tutulan kayıt ve çıktı“ (Article 36(2)); dijital ve analog araçlar için tam listeler sürüş süresi ve dinlenme kuralları yazısındadır. 56 günlük süre yenidir: Regulation (EU) 2020/1054 bu süreyi 31 Aralık 2024’ten itibaren 28 günün yerine uygulamaya koymuştur ve Directive 2006/22/EC’nin konsolide metni her iki ifadeyi de ihlalleri arasında sayar; biri „30 Aralık 2024’e kadar“, diğeri „31 Aralık 2024’ten itibaren“ diye işaretlenmiştir.

Akıllı takograf sürüm 2 sürücü kartı, 56 günlük faaliyeti kendi başına tutacak şekilde üretilmiştir — belleği „56 günlük sürücü faaliyet verisini tutabilmelidir“; burada „bir sürücünün ortalama faaliyeti, bu gereklilik için günde 117 faaliyet değişikliği olarak tanımlanır“ (Annex IC, requirement 292). Ağustos 2023’ten önce verilen kartlar için Komisyonun rehberliği, bunların „büyük çoğunluğunun“ 28 günden, „çoğunluğunun“ ise 56 günden fazlasını saklayabildiğini belirtir ve olası bir boşluğu kapatmak için iki yol gösterir: işletme sürücüye zaten indirdiği verilerin elektronik bir kopyasını gönderir ya da sürücü son 56 günlük kayan dönemi kapsayan çıktıları tutar. Bu rehberlik kendi başına hukuk değildir — Komisyonun sayfası, rehberliğin „Avrupa Komisyonu’nu bu haliyle bağlamadığını“ belirtir.

Directive 2006/22/EC’nin Article 2(3) maddesi uyarınca sürücünün bir yol kenarı denetimi sırasında „merkez ofisle, taşıma müdürüyle veya başka herhangi bir kişi ya da kuruluşla“ iletişime geçmesine, denetim bitmeden araçta eksik bulunan her türlü kanıtı sağlamak üzere izin verilmelidir — „sürücünün takograf ekipmanının doğru kullanımını sağlama yükümlülüğüne halel getirmeksizin“. Bir görevli, Regulation (EC) No 561/2006’ya uyumu kayıt yapraklarını ve takograftan ya da sürücü kartından görüntülenen, yazdırılan veya indirilen verileri analiz ederek ya da „bunun mümkün olmaması hâlinde“ bir hükme uyumsuzluğu haklı çıkaran başka herhangi bir destekleyici belgeyle denetleyebilir (Regulation (EU) No 165/2014’ün Article 36(3) maddesi). Sürücülerin ne sıklıkla denetlenmesi gerektiği ve ihlallerin nasıl sınıflandırıldığı sürüş süresi ve dinlenme kuralları yazısında; denetim sonuçlarının bir işletmecinin risk derecelendirmesine nasıl yansıdığı ise araç muayenesi ve yol kenarı denetimi yazısında ele alınır.

Verilerin indirilmesi ve ne kadar süre saklandığı

İndirme yükümlülüğü taşımacılık işletmesine aittir ve dayanağı takografa göre değişir. Akıllı takograflı araçlar için Implementing Regulation (EU) 2016/799’un Annex IC’si — Implementing Regulation (EU) 2021/1228’in eklediği gerekliliklerde — işletmenin „tüm verilerin araç ünitesinden ve sürücü kartlarından indirilmesini sağlayacağını“ ve „ilgili verilerin indirilmesi için azami sürenin şunları aşmayacağını: — araç ünitesi verileri için 90 gün; — sürücü kartı verileri için 28 gün“ öngörür (requirement 196a). Birinci nesil dijital takograflı araçlar için Regulation (EC) No 561/2006, işletmenin verileri „Üye Devletin öngördüğü düzenlilikte“ ve „işletme tarafından veya işletme adına üstlenilen faaliyetlere ilişkin tüm verilerin indirildiğinden emin olmak için daha sık“ indirmesini şart koşar (Article 10(5)(a)(i)); Commission Regulation (EU) No 581/2010 de bu amaçla azami süreleri belirler: „(a) araç ünitesi verileri için 90 gün; (b) sürücü kartı verileri için 28 gün“; veriler „hiçbir veri kaybolmayacak biçimde“ indirilir. Regulation (EU) No 581/2010’un 3. gerekçesi — hüküm içeren bir madde değil — bu azami süreler belirlenirken „yalnızca kaydedilmiş bir faaliyet bulunan günlerin sayılması gerektiğini“ söyler.

Saklama süresi asgari olarak belirlenmiştir. İndirilen veriler „kayıttan sonra en az on iki ay boyunca“ saklanmalıdır (requirement 196b, akıllı takograflar); birinci nesil araçlar için Regulation (EC) No 561/2006 bunların „kayıttan sonra en az 12 ay boyunca“ saklanmasını ve bir denetim görevlisinin „ya doğrudan ya da uzaktan, işletmenin tesislerinden“ erişebilmesini şart koşar. Regulation (EU) No 165/2014, işletmenin kayıt yapraklarını ve bir sürücü kartı hasarlı, arızalı, kayıp veya çalıntı olduğu için alınan çıktıları (Article 35) „kronolojik sırayla ve okunaklı biçimde, kullanımlarından sonra en az bir yıl boyunca“ saklamasını, bunların kopyalarını ilgili sürücülerden talep edenlere vermesini ve sürücü kartlarından indirilen verilerin kopyalarını talep eden sürücülere vermesini şart koşar (Article 33(2)). Kişisel veriler yalnızca Regulation’a ve saydığı diğer Birlik düzenlemelerine uyumu doğrulamak için işlenebilir (Article 7) ve ulusal hukuk kendi sürelerini ekleyebilir: Almanya’nın Fahrpersonalgesetz’i, § 4(3), işletmenin kopyalanan verileri kopyalama anından itibaren bir yıl saklamasını ve saklama süresinin bittiği takvim yılını izleyen takvim yılının 31 Mart’ına kadar silmesini şart koşar.

Article 4(5), takografta ve takograf kartında saklanan verilere erişimin yetkili denetim makamlarına ve ilgili taşımacılık işletmesine „yasal yükümlülüklerine uyabilmesi için“ „her zaman verilebileceğini“ öngörür; Article 4(6) ise „verilerin indirilmesi, taşımacılık işletmelerine veya sürücülere asgari gecikmeyle gerçekleştirilir“ der. İşletme ayrıca sürücülerinin „takografların doğru işleyişi konusunda uygun biçimde eğitildiğinden ve bilgilendirildiğinden“ emin olmaktan, bunları doğru kullandıklarını düzenli olarak kontrol etmekten ve sürücülere „takografların kötüye kullanımını teşvik edebilecek doğrudan ya da dolaylı hiçbir teşvik“ vermemekten sorumludur (Article 33(1)). İşletme „sürücüleri veya emrindeki sürücüler tarafından işlenen bu Regulation ihlallerinden sorumludur“; ancak Üye Devletler „bu sorumluluğu koşullu kılabilir“; koşul, işletmenin Article 33(1)’in ilk alt paragrafını ve Regulation (EC) No 561/2006’nın Article 10(1) ve (2)’sini kendisinin ihlal etmiş olmasıdır (Article 33(3)).

AB dışında: AETR ve kartları nerede kimin verdiği

Uluslararası bir karayolu taşımacılığı işlemi kısmen AB, İsviçre ve Avrupa Ekonomik Alanı’nın dışında gerçekleştiğinde, Regulation (EC) No 561/2006 yerine AETR uygulanır — bu geçişin nasıl işlediği sürüş süresi ve dinlenme kuralları yazısında anlatılır — ve Komisyonun rehberliğine (Soru 5, Örnek 1) göre „Regulation (EC) No 561/2006 ve dolayısıyla Regulation (EU) No 165/2014, AETR kapsamındaki bu uluslararası karayolu taşımacılığı işlemlerine uygulanmaz.“ AETR — Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması — Birleşmiş Milletler Antlaşma Koleksiyonu’na göre 28 Eylül 2026 itibarıyla 53 taraflıdır; koleksiyon Türkiye’yi (katılım, 16 Ocak 2001) ve Rusya Federasyonu’nu bunlar arasında sayar.

AETR olağan ikamet yerini AB Regulation’ıyla aynı biçimde tanımlar. Okuduğumuz Rusça konsolide metinde — asıl metnin yerine geçmediğini belirten bir derleme — sürücü kartı hükümleri de genel hatlarıyla benzer bir düzen izler: beş yıllık azami geçerlilik; ayrıntılı bir talepten sonra beş iş günü içinde yeni kart verilmesi; hasar, arıza, kayıp veya hırsızlıktan sonra sürücünün başvurması için yedi takvim günü; son geçerlilik tarihinden en geç 15 iş günü önce başvuru; AB kuralındakiyle aynı ispat koşuluyla 15 takvim gününe kadar kartsız sürüş; indirilen verilerin en az 12 ay, kayıt yapraklarının ve Annex’inin Article 12(1) maddesi uyarınca alınan çıktıların en az bir yıl saklanması. Yol kenarı denetimi için öngördüğü süre AB’nin güncel 56 günü değil, 28 takvim günüdür (Annex, Article 12(7)). Bu metin, 20 Eylül 2010’da yürürlüğe girdiğini kaydettiği değişikliği içerir; Birleşmiş Milletler depozitör kaydı da Annex’te ya da eklerinde daha sonra yapılmış hiçbir değişiklik belirtmez: Haziran 2010’dan sonra listelediği değişiklik önerilerinin hepsi Anlaşmanın 14. maddesiyle ilgilidir.

Türkiye’nin 21 Mayıs 2010’da Resmî Gazete’de yayımlanan kendi takograf yönetmeliği, uluslararası karayolu taşımacılığında kullanılan araçları kapsar (Article 2(1)) ve yurt içi karayolu taşımacılığındaki araçlara uygulanmasını Ulusal Otoriteye bırakır (Article 2(3)). mevzuat.gov.tr’de yayımlanan metne göre sürücü kartını, sürücünün talebi üzerine, vatandaşı olduğu tarafın kart verme otoritesi verir (Article 9(4)) ve kart beş yıl geçerlidir; hasar, arıza, kayıp veya hırsızlık sonrasında ayrıntılı bir talebin kart verme otoritesine ulaşmasından itibaren beş iş günü içinde yerine yeni kart verilir; sürücü, son geçerlilik tarihinden en az 15 gün önce ve hasar, arıza, kayıp veya hırsızlıktan sonra yedi takvim günü içinde başvurur; kartsız sürüşe 15 takvim gününe kadar devam edilebilir; yol kenarı denetiminde sürücü, cari güne ve önceki 28 güne ait elle tutulan kayıtları ve çıktıları („o güne ait ve önceki 28 günlük“) ibraz eder — bu da AB’nin güncel kuralıyla değil, yukarıdaki AETR metniyle örtüşür. TOBB, 2017 tarihli bir bakanlık genelgesine atıfla, sürücü kartı verilerinin en az her 25 günde bir indirilip kart verme otoritesine gönderilmesi, araç ünitesi verilerinin ise en az üç ayda bir indirilip ayda bir kart verme otoritesine gönderilmesi gerektiğini belirtir. Türkiye’nin yurt içi taşımacılık için takograf yükümlülükleri ile Rusya’nın kendi yurt içi takograf rejimi — burada anlatılan AETR kartından ayrıdır — bu yazının kapsamı dışında kalmıştır.

Komisyonun tarih taşımayan rehberliği, AETR’ye taraf AB dışı ülkelerin verdiği sürücü kartlarını „çoğu hâlâ dijital ‚akıllı olmayan‘ sürücü kartlarıdır“ diye tanımlar. Birleşik Krallık, Norveç, Lihtenştayn, İzlanda ve İsviçre’yi „AB’dekilerle aynı akıllı takograf kurallarına“ sahip ülkeler olarak sayar, Bosna-Hersek ve Sırbistan’ı Komisyondan akıllı takograf kriptografik sertifikaları almış, „akıllı takograf kartı vermelerini sağlayan“ ülkeler olarak adlandırır ve Ukrayna’da tescilli araçlara „akıllı takograf takılabileceğini“ belirtir. Rehberin, AB dışındaki hangi AETR taraflarının akıllı takograf ve kart kullanabildiğine ilişkin yanıtında Türkiye ve Rusya’nın adı geçmez.

Sürücü kartını kimin verdiği ülkeye göre değişir.

Takograf ünitesinin kendisi

Araca takılı takografı onaylı bir atölye „en az iki yılda bir“ muayene eder; bu muayenede nelerin kontrol edilmesi gerektiği ve bugün hangi ünitenin takılı olduğunu belirleyen sonradan donatma ve değiştirme takvimi akıllı takograf yazısında ele alınır.