AB'de kamyonların resmî yakıt tüketimi verileri: neler bildiriliyor, neler yayımlanıyor

Avrupa Birliği’nde yeni bir kamyonun resmî yakıt tüketimi simüle edilmiş bir değerdir. Üreticiler yeni ağır ticari araçların CO2 emisyonlarını ve yakıt tüketimini Komisyonun simülasyon aracı VECTO ile belirli yükler, yakıtlar ve görev profilleri için belirler ve verileri her yeni araç için Komisyona raporlar. Veriler 2019’dan beri izlenmektedir: önce (AB) 2018/956 sayılı Tüzük, 1 Temmuz 2024’ten bu yana da (AB) 2024/1610 sayılı Tüzükle değiştirilmiş hâliyle (AB) 2019/1242 sayılı Tüzük uyarınca. Merkezî kaydı Komisyon adına Avrupa Çevre Ajansı (EEA) yönetir ve bazı veri girişlerini dışarıda bırakarak yayımlar. Komisyonun Birlik’te tescil edilen tüm yeni ağır ticari araçlar için kabul ettiği rakam litre değil, ton-kilometre başına gram cinsinden bir CO2 emisyonu ortalamasıdır: 2021 raporlama dönemi için 52,3 g/tkm, 2024 raporlama dönemi için 35,2 g/tkm; Komisyonun kendi Kararı bu son değeri önceki yıllarla artık doğrudan karşılaştırılabilir saymaz.

27 Ekim 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: 9 Temmuz 2018 tarihli Resmî Gazetede yayımlandığı hâliyle, 1 Temmuz 2024’ten beri yürürlükte olmayan (AB) 2018/956 sayılı Tüzük; 6 Haziran 2024’te yayımlandığı hâliyle (AB) 2024/1610 sayılı Tüzük; 2021 ila 2024 raporlama dönemlerine ilişkin (AB) 2024/2165, 2025/792, 2025/1786 ve 2026/1815 sayılı Komisyon Uygulama Kararları; Komisyonun 30 Ocak 2026’da son kez güncellenen kamyonlar, otobüsler ve şehirlerarası otobüsler sayfası; ve EEA’nın 25 Eylül 2026’da son kez değiştirilen veri seti sayfası.

Bir kamyonun resmî rakamı nedir

Komisyonun kamyonlar, otobüsler ve şehirlerarası otobüsler sayfası, üreticilerin “determine CO2 emissions and fuel consumption of both new heavy-duty motor vehicles and new trailers, in accordance with Certification Regulations (EU) 2017/2400 and 2022/1362” (hem yeni ağır ticari motorlu araçların hem de yeni römorkların CO2 emisyonlarını ve yakıt tüketimini (AB) 2017/2400 ve 2022/1362 sayılı Sertifikasyon Tüzükleri uyarınca belirlediğini) ve değerlerin “are simulated using the VECTO tool” (VECTO aracı kullanılarak simüle edildiğini) söyler. VECTO’yu, bu değerleri “for specific loads, fuels, and mission profiles (e.g. long haul, regional delivery, urban delivery, etc.), based on data from relevant vehicle components” (ilgili araç bileşenlerine ilişkin verilere dayanarak belirli yükler, yakıtlar ve görev profilleri için, örneğin uzun yol, bölgesel dağıtım, şehir içi dağıtım vb.) belirleyen bir yazılım olarak tanımlar. Girdiler, görev profilleri ve sonuçların kaydedildiği dosyalar VECTO nedir yazısında açıklanır.

(AB) 2018/956 sayılı Tüzük, üreticilerin her yeni araç için raporlaması gerekenleri sıralıyordu (Ek I, Kısım B, nokta 2). Simülasyon parametreleri ve sonuçları “for each mission profile/load/fuel combination” (her görev profili/yük/yakıt kombinasyonu için) veriliyordu. 2018’de kabul edildiği hâliyle listede şu simülasyon, yakıt ve CO2 girişleri vardı:

Tüzüğün dipnotları kısaltmaları açar: EMS, 96/53/AT sayılı Konsey Direktifindeki Avrupa Modüler Sistemi (European Modular System); WHTC, Dünya Çapında Uyumlaştırılmış Geçici Sürüş Çevrimi (World Harmonized Transient Driving Cycle); WHSC ise Dünya Çapında Uyumlaştırılmış Kararlı Durum Çevrimidir (Worldwide Harmonised Steady state Cycle). Motor değerleri, ağır ticari araçların emisyonlarına ilişkin Komisyon tüzüğü olan (AB) 582/2011 sayılı Tüzüğün (Euro VI) Ek I’indeki Lahika 5 veya 7’nin ekinden (addendum) alınır. Komisyonun sayfası, içten yanmalı motoru olan sıfır emisyonlu bir aracı tanımladığı yerde bu birimlerden ikisini açık yazar: “emitting less than 3g CO2 per tonne-km or 1g CO2 per person-km” (ton-km başına 3 g’dan veya kişi-km başına 1 g’dan az CO2 yayan) bir araç.

2024 revizyonu listenin biçimini değiştirdi. (AB) 2024/1610 sayılı Tüzükle eklenen Ek IV, Kısım B uyarınca her raporlayıcı, bu dosyaları üretmekle yükümlü olduğu araçlar için üretici kayıt dosyasını, M kategorisindeki araçlarda ayrıca araç bilgi dosyasını sunar; bunlara, motorun WHTC ve WHSC üzerindeki CO2 kütle emisyonunu ve yakıt tüketimini (75 ila 78 numaralı girişler) hâlâ içeren ek bilgiler eşlik eder. Değiştirici Tüzüğün gerekçe (48)’i iki değişikliği de belirtir: raporlama yükümlülüğü “should be extended beyond manufacturers to those entities which carry out that determination” (üreticilerin ötesine, bu belirlemeyi yapan kuruluşlara genişletilmelidir) ve “The data to be reported should comprise the manufacturer’s records file.” (Raporlanacak veriler üretici kayıt dosyasını içermelidir.) Madde 13b artık “Manufacturers or other entities that are responsible for the determination of the CO2 emissions of a heavy-duty vehicle” (bir ağır ticari aracın CO2 emisyonlarının belirlenmesinden sorumlu üreticiler veya diğer kuruluşlar) ifadesini kullanır.

Kim raporluyor ve ne zamandan beri

Kayıtta iki veri kümesi buluşur. EEA’nın veri seti sayfası bunu iki cümleyle anlatır: “Member States report trucks, buses and trailers registered in their territory. Manufacturers report trucks of specific types that are subject to certification requirements.” (Üye devletler kendi topraklarında tescil edilen kamyonları, otobüsleri ve römorkları raporlar. Üreticiler, sertifikasyon gerekliliklerine tabi belirli tiplerdeki kamyonları raporlar.)

Kabul edildiği hâliyle (AB) 2018/956 sayılı Tüzük, üye devletlerin Birlik’te ilk kez tescil edilen yeni ağır ticari araçları “Starting from 1 January 2019” (1 Ocak 2019’dan itibaren) izlemesini öngörüyordu (Madde 4(1)): araç kimlik numarası, üretici adı, marka, karoser kodu ve uygunluk belgesinin güç ünitesine ilişkin girişleri (Ek I, Kısım A). Kapsamı şunlardı: referans kütlesi 2.610 kg’ı aşan ve (AT) 715/2007 sayılı Tüzüğün kapsamına girmeyen M1, M2, N1 ve N2 kategorisindeki araçlar, M3 ve N3 kategorisindeki tüm araçlar ile O3 ve O4 kategorisindeki araçlar (Madde 2). Kategoriler M, N ve O araç sınıfları yazısında açıklanır. Üreticiler için başlangıç yılları araç grubuna bağlıydı:

Tüzük kabul edildiği hâliyle kalmadı. Başlığının da kaydettiği gibi (AB) 2019/1242 sayılı Tüzük onu değiştirdi; (AB) 2024/1610 sayılı Tüzük ise onu yürürlükten kaldırdı ve Komisyonun ifadesiyle “integrated monitoring and reporting requirements for Member States and manufacturers” (üye devletlere ve üreticilere yönelik izleme ve raporlama gerekliliklerini) (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğe entegre etti. O metinde üye devletler ile üreticiler veya diğer kuruluşlar, 1 Temmuz’dan 30 Haziran’a kadar olan raporlama dönemi için her yıl 30 Eylül’e kadar raporlama yapar (Madde 13a(1) ve 13b(1)); Ek IV, Kısım B’deki raporlama tablosunda N, M ve O kategorilerindeki tüm araçlar için satırlar vardır. 2024 metninde sayılan tescil verileri, aracın uygunluk belgesine işlenen özgül CO2 emisyonlarını ve ortalama faydalı yük değerini de içerir (Ek IV, Kısım A, (l) ve (m) bentleri).

Veriler nerede yayımlanıyor

(AB) 2018/956 sayılı Tüzüğün 6. maddesi, Komisyonun kendi adına EEA’nın yönettiği bir “Central Register for data on heavy-duty vehicles” (ağır ticari araçlara ilişkin veriler için merkezî kayıt) tutmasını öngörüyordu. (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğün 2024’te eklenen 13c maddesi de aynı şekilde bir merkezî kayıt tutulmasını sürdürür; iki metin de kaydı, sayılan istisnalar dışında kamuya açık kılar. Komisyonun sayfası, EEA’nın “makes this data - along with other relevant technical information, such as aerodynamic drag - publicly available on behalf of the Commission” (bu verileri, aerodinamik sürükleme gibi diğer ilgili teknik bilgilerle birlikte Komisyon adına kamuya açık hâle getirdiğini) söyler.

EEA kaydı, “Monitoring of CO2 emissions from heavy-duty vehicles - Regulation (EU) 2018/956” (ağır ticari araçların CO2 emisyonlarının izlenmesi – (AB) 2018/956 sayılı Tüzük) adlı, DAT-251 ürün kimlikli veri seti olarak yayımlar. 27 Ekim 2026’da sayfası tek bir güncel veri seti listeliyordu: 2019 ila 2023 raporlama dönemlerine ait, 29 Nisan 2025’te CSV, metin ve SQL biçimlerinde yayımlanmış bir veri seti; yanında bir tablo tanımı, bir “HDV TableViewer”, 280Mb olarak listelenen sıkıştırılmış bir CSV dosyası ve 3Gb olarak listelenen sıkıştırılmamış bir dosya. 2019 ila 2022’yi kapsayan ve 22 Mart 2024’te yayımlanan daha önceki veri seti ile 2019 ila 2021’i kapsayan veri seti, yerini yenisine bırakmış veya kısıtlanmış olarak listelenir. Sayfa, raporlama dönemlerinin “run from 1st July to 30 June the following year” (1 Temmuz’dan izleyen yılın 30 Haziran’ına kadar sürdüğünü) ve ilk raporlamanın bir istisna olduğunu söyler. 2024 metninde Ek V, nokta 3.2, bir önceki raporlama döneminde tescil edilen araçlara ilişkin verilerin “made public by 30 April each year” (her yıl 30 Nisan’a kadar kamuya açıklanmasını) öngörür.

Aralıklar, CdxA değerinin metrekare cinsinden 24 dilimidir: A1’de 0,00’dan 3,00 m²’nin altına, A24’te 8,77’den 9,21 m²’nin altına kadar; iki metinde de aynıdır. (AB) 2018/956 sayılı Tüzüğün gerekçe (13)’ü nedenleri verir: “Data that are sensitive on the grounds of personal data protection and fair competition should not be published” (kişisel verilerin korunması ve adil rekabet bakımından hassas olan veriler yayımlanmamalıdır); aerodinamik performansa ilişkin bazı veriler “in a range format in order to take account of considerations of fair competition” (adil rekabete ilişkin kaygıları hesaba katmak için aralık biçiminde) kamuya açık olacaktır ve raporlanan veriler “should be made available to the public in an easily accessible manner and free of charge” (kamuya kolay erişilebilir biçimde ve ücretsiz olarak sunulmalıdır). 2024’te yenisiyle değiştirilen hâliyle (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğün 14(3)(b) maddesi, Komisyona Ek V’in 3.2 noktasını yetki devrine dayalı tasarrufla “by adding any data entries that have been added to the central register” (merkezî kayda eklenmiş veri girişlerini ekleyerek) değiştirme yetkisi verir.

Veriler neden kamuya açık

Amacı (AB) 2018/956 sayılı Tüzüğün gerekçeleri belirtir. Gerekçe (8)’e göre taşımacılık şirketleri büyük ölçüde küçük ve orta ölçekli işletmelerdir ve henüz “to evaluate fuel efficiency technologies or to compare heavy-duty vehicles” (yakıt verimliliği teknolojilerini değerlendirmek veya ağır ticari araçları karşılaştırmak için) standartlaştırılmış bilgiye erişimleri yoktu; yakıt faturaları ise “account for more than a quarter of their operating costs” (işletme maliyetlerinin dörtte birinden fazlasını oluşturur). Gerekçe (9), bilginin “to enable all vehicle operators to take well-informed purchasing decisions and to ensure a high level of transparency” (tüm araç işletmecilerinin iyi bilgilendirilmiş satın alma kararları verebilmesi ve yüksek düzeyde şeffaflık sağlanması için) kamuya açık olmasını ister ve şunu ekler: “All heavy-duty vehicle manufacturers will be able to compare their vehicles’ performance with those of other makes.” (Tüm ağır ticari araç üreticileri, araçlarının performansını diğer markalarınkiyle karşılaştırabilecektir.) Kullanıcılar arasında Birlik ve üye devlet düzeyindeki politika yapıcıları da sayar. Komisyonun sayfası ağır ticari araçların payını “more than a quarter of greenhouse gas (GHG) emissions from road transport in the EU” (AB’de karayolu taşımacılığından kaynaklanan sera gazı (GHG) emisyonlarının dörtte birinden fazlası) ve “over 6% of total EU GHG emissions” (AB’nin toplam GHG emisyonlarının %6’sından fazlası) olarak verir. Yakıtın uzun yol çekicisinin diğer maliyetleri arasındaki yeri bir çekicinin işletme maliyeti yazısında ele alınır.

Tüm yeni ağır ticari araçlar için rakam

Komisyon 2021 ila 2024 raporlama dönemlerinin her biri için (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğün 11(1) maddesi uyarınca bir uygulama kararı kabul etti; her kararda üretici başına bir değerler listesi ve Madde 4’te tüm üreticiler için birlikte tek bir değer vardır: “the average specific CO2 emissions of all new heavy-duty vehicles registered in the Union” (Birlik’te tescil edilen tüm yeni ağır ticari araçların ortalama özgül CO2 emisyonları). Komisyonun sayfası belirli bir yılın raporlama dönemini “from 1 July of that year to 30 June of the following year” (o yılın 1 Temmuz’undan izleyen yılın 30 Haziran’ına kadar) süren dönem olarak tanımlar.

Dört değer de ton-kilometre başına gram CO2 cinsindendir; Kararların hiçbiri bir yakıt tüketimi değeri vermez. Dayanakları da farklıdır. 2021 ila 2023 Kararları (AB) 2018/956 sayılı Tüzük uyarınca raporlanan verilere dayanır (gerekçe (1) ve (2)) ve (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğün Ek I, nokta 2.7’sindeki formülü uygular. 2024 Kararı ise nokta 2.7.1’deki formülü, tüm üreticilerin 4-UD, 4-RD, 4-LH, 5-RD, 5-LH, 9-RD, 9-LH, 10-RD ve 10-LH alt gruplarındaki araçlar için raporladığı verilere uygular (gerekçe (4)). Gerekçe (5)’i, (AB) 2024/1610 sayılı Tüzük kapsamı genişlettiği ve 2024 raporlama döneminden itibaren alt grup payları genişletilmiş kapsam üzerinden hesaplandığı için Kararın ortalama değerlerinin “are no longer directly comparable to the values set out in the Decisions for the reporting periods of the previous years” (önceki yılların raporlama dönemlerine ilişkin Kararlarda belirtilen değerlerle artık doğrudan karşılaştırılabilir olmadığını) söyler. İlk üç Karar ayrıca Komisyonun “may have to update the data published herein, should it receive additional data which would affect the results of those calculations” (bu hesaplamaların sonuçlarını etkileyecek ek veriler alması hâlinde burada yayımlanan verileri güncellemesi gerekebileceğini) belirtir (gerekçe (6)). 2024 için üretici başına değerler, CO2 standartlarının kendisiyle birlikte AB ağır vasıta CO2 standartları yazısında listelenir.

2018 metnindeki yıllık analiz

Kabul edildiği hâliyle (AB) 2018/956 sayılı Tüzük bir analiz de öngörüyordu. Madde 10(1) şöyleydi: “By 31 October every year, the Commission shall publish an annual report with its analysis of the data transmitted by Member States and manufacturers for the preceding calendar year.” (Komisyon her yıl 31 Ekim’e kadar, üye devletlerin ve üreticilerin bir önceki takvim yılı için ilettiği verilere ilişkin analizini içeren yıllık bir rapor yayımlar.) Madde 10(2) uyarınca analiz asgari olarak “the performance of the heavy-duty vehicle fleet of the Union as well as that of each Member State and each manufacturer in terms of the average fuel consumption and CO2 emissions for each heavy-duty vehicle group by mission profile, load and fuel combination” (Birlik ağır ticari araç filosunun ve her üye devlet ile her üreticinin filosunun, her ağır ticari araç grubu için görev profili, yük ve yakıt kombinasyonuna göre ortalama yakıt tüketimi ve CO2 emisyonları bakımından performansını) gösterecek, mevcut olduğunda yeni ve ileri CO2 azaltıcı teknolojilerin ve alternatif güç aktarma sistemlerinin kullanımına ilişkin verileri dikkate alacak ve yol üstü doğrulama testlerinin sonuçlarına ilişkin bir analiz içerecekti. Komisyon analizi EEA’nın desteğiyle hazırlayacaktı (Madde 10(3)).

(AB) 2024/1610 sayılı Tüzük, (AB) 2018/956 sayılı Tüzüğü “with effect from 1 July 2024” (1 Temmuz 2024’ten geçerli olmak üzere) yürürlükten kaldırdı ve ona yapılan atıfların, (AB) 2019/1242 sayılı Tüzüğe Ek VI olarak eklenen bir karşılaştırma tablosuna göre okunmasını öngörür (Madde 3). Bu tabloda 2018 Tüzüğünün 4 ila 9. maddeleri 13a ila 13f maddelerine karşılık gelir; Madde 10’un karşısında ise bir tire vardır, yanında hiçbir madde yoktur. 1 Temmuz 2024’ten önceki raporlama dönemleri için (AB) 2024/1610 sayılı Tüzüğün 4. maddesi, (AB) 2018/956 sayılı Tüzüğü “as applicable on 30 June 2024” (30 Haziran 2024’te uygulanabilir olduğu hâliyle) uygulamada tutar. Yol üstü doğrulama testlerinin sonuçlarının izlenmesi Madde 13d’de sürer: bu maddeye göre Komisyon, mevcut olduğunda, yol testlerinin sonuçlarını “to verify the CO2 emissions and fuel consumption of new heavy-duty vehicles” (yeni ağır ticari araçların CO2 emisyonlarını ve yakıt tüketimini doğrulamak için) izler.

Gerçek kullanımda yakıt tüketimi

Her araç ve görev profili için raporlanan yakıt tüketimi simüle edilmiş bir değerdir. Komisyonun sayfası ikinci bir veri akışından söz eder: “Governance” (yönetişim) başlığı altında Komisyonun “Collect, publish, and monitor real-world fuel consumption data reported by manufacturers, based on mandatory standardised fuel consumption meters (OBFCM)” (üreticilerin zorunlu standart yakıt tüketimi ölçerlere (OBFCM) dayanarak raporladığı gerçek kullanım yakıt tüketimi verilerini toplayacağını, yayımlayacağını ve izleyeceğini) söyler. Gerçek kullanım verilerinin toplanmasına ilişkin kurallar AB ağır vasıta CO2 standartları yazısında ele alınır.