Kamyon şasisi üzerinde yol süpürge aracı ve arazöz: EN 17106, PM10 etiketi, şasiler ve üstyapıcılar

Kamyon üstü yol süpürge aracı, süpürme üstyapısı taşıyan bir kamyon şasisidir: fırçalar, bir emme fanı, süpürülen malzeme için bir hazne ve toz bastırmak için bir su tankı. Üstyapı kendi yardımcı motoruyla ya da kamyonun motoruyla, bir kuvvet kalkışı (PTO) ya da hidrostatik tahrik üzerinden çalışır. Su tankeri ise bir pompayla yol yıkar ya da toz bastırır; Türkçede arazöz kelimesi hem böyle bir belediye su tankerini hem de itfaiyenin su tankerini kapsar. Bu sayfa hangi standartların ve kuralların geçerli olduğunu, kamyon üreticilerinin ve üstyapıcıların neler yayımladığını ve hangi elektrikli süpürge araçlarının çalıştığını anlatıyor. Hiçbirini sıralamıyor ya da önermiyor.

Standartlar

Yol yüzeyi temizleme makinelerinin eski güvenlik standardı EN 13019 yürürlükten kaldırıldı; yerini EN 17106-1:2021 (genel gereklilikler) ve EN 17106-2:2021 (yol yüzeyi temizleme makinelerine özel gereklilikler) aldı. EN 17106-1 yol yüzeyi temizleme makinelerine, kış bakım donanımına ve çim ile çalı kesme makinelerine uygulanır; taşıyıcı araçlara kalıcı olarak monte edilen donanımı ve değiştirilebilir donanımı ele alır. Kamyon gibi taşıyıcı araçların kendisini, kanal temizleme araçlarını ya da çöp kamyonlarını ele almaz. İki bölüm de Makine Direktifi kapsamında uyumlaştırılmıştır; (AB) 2023/1586 sayılı Uygulama Kararı’nda listelenirler ve bu karar EN 13019’a yapılan atfı 2 Şubat 2025’ten itibaren geri çekti. Alman makine mühendisliği birliği VDMA, Kasım 2025 itibarıyla EN 17106’nın revizyonunu tarih vermeden listeliyor.

EN 15429 serisi süpürge makinelerini dört bölümde ele alır: sınıflandırma ve terminoloji (2007), performans gereklilikleri ve deney yöntemleri (2012), bir süpürge makinesinin PM10 ve PM2,5 parçacıklarını ne kadar verimli topladığına ilişkin bir deney (2015) ve operatör kumandaları için semboller (2015). Bölüm 3 geçme ya da kalma ölçütü koymaz ve yıkama makinesi olarak yapılandırılmış süpürgeleri kapsam dışında bırakır; EN 15429’un hiçbir bölümü uyumlaştırılmış değildir. ISO 24147:2023 süpürge makineleri için ticari özellikleri verir ve iki tanım yapar: araçtaki tanktan yola basınçlı su veren yol yıkama makinesi ve bunu basınçsız yapan yol sulama makinesi. Bu standardın Avrupa’da kabul edildiğine rastlamadık.

En bilinen partikül derecelendirmesi bir standart değil, bir sektör etiketidir. Avrupa belediye ekipmanı üreticileri birliği EUnited, DIN EN 15429-3:2015 ile uyumlu olduğunu söylediği bir deneye göre yalnızca üyelerinin makinelerine üç ya da dört yıldız veriyor; 30 Nisan 2026 tarihli listesinde 211 makine var, bunların 60’ı kamyon üstü. Su tankerleri ve yol yıkama üstyapıları için bir EN standardı bulamadık; böyle bir üstyapının EN 17106’ya göre yol yüzeyi temizleme makinesi sayılıp sayılmadığı, kamuya açık olmayan bir tanıma bağlı.

Tip onayı ve makine mevzuatı

AB tip onayında, 2018’de yayımlanan haliyle (AB) 2018/858 sayılı Tüzük iki araç için de özel amaçlı araç kategorisi öngörmez. İki haneli kasa kodu ekleri arasında “19 Street sweeper, cleansing and drain clearing” ve “11 Tank” yer alır; Tüzük bir yol yıkama tankerinin hangi kodu taşıyacağını söylemez. Aynı listede damperli kamyonlar 10, çöp kamyonları 18 numaradadır; bkz. damperli kamyonlar, çöp kamyonları ve vidanjör ve kanal temizleme araçları. Makine Yönetmeliği (AB) 2023/1230 20 Ocak 2027’den itibaren uygulanacak; bu yönetmelik kapsamında uyumlaştırılmış standartlar listesine henüz rastlamadık.

Üreticilerin sunduğu şasiler

Alfabetik sırayla ve her üreticinin kendi anlatımıyla; BMC’nin belediye süpürge aracı ya da su tankeri sayfası yok, 20.000 l’lik 8x2 tek su tankeri ise savunma ürünleri arasında yer alıyor:

• DAF. DAF, 7,5 ile 19 t arasındaki XB’yi yol süpürge araçları ve damperliler için önceden tanımlanmış şasi yerleşimleriyle piyasaya sürdü; bu yerleşimlerde yakıt depoları, egzoz, aküler ve hava tankları yer değiştiriyor. XB 190 16 t yol süpürge aracının teknik föyü 3,26 m dingil mesafesi, yol süpürge aracı için bir uygulama konnektörü, pompa tahriki için isteğe bağlı arka motor PTO’su ve 3.991 kg boş ağırlık veriyor.
• Ford Trucks. Ford Trucks’ın Türkiye sayfaları 1833 DC üzerinde 7 ile 9 m³ arasında 4x2 vakumlu yol ve pist süpürme araçları, 8.000 ile 18.000 l arasında tanklarla 4x2, 6x2, 8x2, 6x4 ve 8x4 su tankerleri sunuyor.
• Iveco. Iveco, Eurocargo’nun 15 ve 16 t versiyonlarında süpürge üstyapıları için fabrika montaj çözümleri sunuyor: 3.350 ile 3.690 mm arasında kısa dingil mesafeleri; aküler, depolar ve egzoz kabin arkasına alınmış. Iveco aracı, sınıfında CNG’li süpürge araçlarına ayrılmış şasi yapılandırması sunan tek araç olarak tanımlıyor; görev tablosunda Road Sweeper modelini 7,5 ile 19 t arasında veriyor.
• MAN. MAN’ın TipMatic SWEEPER programı, tamamen hidrolik tahrikli bir süpürge aracında MAN TipMatic şanzımanın vites geçiş noktalarını ve motor devrini sürüş ve temizlik moduna göre ayarlıyor; MAN ayrıca şasi altına süpürme ve emme donanımı takılabilecek yerden yüksekliğe sahip tüm tekerlekten çekişli bir TGM sunuyor.
• Mercedes-Benz. Mercedes-Benz belediye uygulamaları arasında öne ya da üstyapıya monte süpürme makinelerini ve su tanklarını sayıyor, ancak süpürge aracı değeri vermiyor; Koluman KRS 60 süpürge aracını bir Atego 1518 4x2 üzerine kuruyor.
• Renault Trucks. Renault D serisinde fırçalara, emiş ve üfleme donanımına yer açmak için bir travers ve boşaltılmış şasi kirişleri olan süpürge aracına özel modeller ve süpürme-yıkama araçları için çelik bir tampon sunuyor.
• Scania. Scania IFAT 2026’da bataryalı elektrikli bir P kabinli 4x2 yol süpürge aracı sergiledi, değer vermedi.
• Volvo. Volvo’nun 2018 tarihli ürün kılavuzu FL’yi 12 ya da 16 t’de, depoları, akü kutusu ve egzozu yolun dışına alınmış biçimde fabrikada süpürge aracına hazırlanmış olarak sunuyor; Volvo İngiltere 2022’de Bucher Municipal süpürge üstyapılı 39 adet FE 250 4x2 18 t siparişi duyurdu.

Süpürge üstyapıları ve üstyapıcılar

Bucher V65 için, Aebi Schmidt ise Street King 660 için dört yıldızlı EUnited derecesi belirtiyor; Bucher haznesini EN 15429’a göre boş hacim, Dulevo ise brüt hacim olarak ölçüyor. Türk üstyapıcılar yaklaşık 3,5 ile 12 m³ arasında seriler yayımlıyor; bunlar arasında Çeksan’ın CityRay serisi ile 4 m³’lük CityEagle’ı, Kademe’nin KDM serisi ve Erdemli var. Çeksan üstyapılarının neredeyse tüm araç modellerine uyduğunu söylüyor.

Su tankerleri (arazöz)

Bulduğumuz su tankeri üstyapılarının hepsi Türk üstyapıcıların sayfalarında. Kademe su tankeri sayfasında 8.000 ile 18.000 l veriyor, model tablosu ise 3.000 l’den başlıyor; tanklar epoksi ya da paslanmaz kaplamalı çelikten, pompa genellikle PTO’dan tahrik ediliyor, yardımcı motor isteğe bağlı, nozullar önde, arkada ve yanlarda. Model tablosu 10 bar’da 1.500 l/dk’lık bir pompa gösteriyor. KARBA, kamyon motorundan tahrik edilen, genellikle 10 bar’da 1.500 l/dk veren santrifüj pompalı ve 20.000 l’ye kadar su tankerleri üretiyor; Teknik Tanker ise 8 ile 10 bar arasında 1.500 l/dk veren, ayrık milli PTO’dan tahrikli bir pompa kullanıyor. Süpürge araçları da yıkama yapabiliyor: Bucher yol yıkama için bir hazne aktarma ağzı, FAUN ise 300 bar’a, VIAJET 9 ve 14’te 400 bar’a kadar yüksek basınç sistemleri sunuyor.

Elektrikli süpürge araçları

Bucher’in ürün sayfası V65e için 130 kW’a kadar DC şarjla %20’den %80’e 60 dakika, 2023 tarihli teknik föyü ise 150 kW’a kadar şarjla iki saatin altında bir süre veriyor; bu farkı çözemedik. Menzil ve batarya değerlerinin nasıl beyan edildiği elektrikli kamyonun menzil beyanı yazısında anlatılıyor.