Çöp kamyonları: arkadan, yandan ve önden yüklemeli araçlar, şasiler ve EN 1501

Çöp kamyonu (RCV), atık toplayıp taşımak için yapılmış bir üstyapı taşıyan kamyon şasisidir; çoğu zaman çöp kovalarını ve konteynerleri bu üstyapıya boşaltan bir kaldırma düzeneği de bulunur. Avrupa’da güvenlik gereklilikleri EN 1501 standart serisinde tanımlanır. Şasiyi kamyon üreticileri yapar; bunların birçoğu bu iş için alçak girişli kabin, yönlendirilebilir arka aks ve elektrikli tahrik sunar. Üstyapı ise uzman üstyapı üreticilerinden gelir. Bu sayfa standartların neyi kapsadığını, AB tip onayının bu aracı nasıl adlandırdığını, üreticilerin ve üstyapıcıların ne yayımladığını anlatır; hiçbirini sıralamaz ya da önermez.

Arkadan, yandan ve önden yüklemeli araçlar

EN 1501, çöp kamyonlarını atığın nereden yüklendiğine göre ayırır. 1. bölüm arkadan, 2. bölüm yandan, 3. bölüm önden yüklemeli çöp kamyonlarını, 5. bölüm ise çöp konteynerlerini bu araçlara boşaltan kaldırma düzeneklerini kapsar. 5. bölümde 2007 baskısı olarak anılan 4. bölüm gürültü ölçüm kurallarıdır. Konteynerlerin de kendi standart serisi vardır: EN 840 (2020 baskıları). 1. bölüm 400 l’ye kadar iki tekerlekli kovaları, 2. ve 3. bölümler düz ya da kubbe kapaklı, 1.300 l’ye kadar dört tekerlekli konteynerleri, 4. bölüm de düz kapaklı, 1.700 l’ye kadar dört tekerlekli konteynerleri kapsar. EN 1501-5, yalnızca EN 840, EN 12574 ve EN 13071’e göre üretilmiş konteynerlerin ve paladin, diamond ve skip konteyner olarak tanımlananların boşaltılmasını kapsar; başkalarını kapsamaz.

Yürürlükteki 1., 2., 3. ve 5. bölümler 2021 baskısıdır. 1–3. bölümler kaldırma düzeneğini ve onun üstyapıyla arayüzünü dışarıda bırakır, çünkü bunlar 5. bölümün konusudur; bazı çöp kamyonlarının taşıdığı yükleme vinçleri için de EN 12999’a gönderme yapar. 2. ve 3. bölümler, toplama amacıyla kamyon üzerinde çalıştırılan sıkıştırıcılara da uygulanır. Her bölüm ağır çalışma koşullarını kapsam dışında tutar, ancak aynı değerle değil: 1. ve 2. bölümler -25 °C’nin, 3. ve 5. bölümler -20 °C’nin altındaki sıcaklıkları dışarıda bırakır; dördü de +40 °C’nin üstündeki sıcaklıkları, 75 km/h’yi aşan rüzgârı ve patlama riski bulunan ortamları kapsamaz.

Makine Tüzüğü için revizyon

Seri revize ediliyor. DIN, 1., 2., 3. ve 5. bölümlerin taslaklarını Ağustos 2025’te yayımladı. CEN-CENELEC Work Programme 2026’ya göre CEN/TC 183 “will continue the revision of the EN 1501 series […] to incorporate and cover the new and updated Essential Health and Safety Requirements of the Machinery Regulation (EU) 2023/1230”. Bu tüzük 20 Ocak 2027’den itibaren uygulanır: AB Resmî Gazetesi’nde ilk yayımlanan metinde tarih 14 Ocak 2027’ydi, 4 Temmuz 2023’te yayımlanan bir düzeltme (corrigendum) tarihi değiştirdi. iTeh kataloğu, 1. bölüm taslağı için planlanan yayım tarihini 2 Mart 2027 olarak veriyor; diğer üç taslak için bir tarih bulamadık.

Tip onayı: özel amaçlı araç kategorisi değil, kasa kodu

2018’de yayımlanan haliyle (AB) 2018/858 sayılı Tüzük, çöp kamyonlarını motorlu karavanların, ambulansların ve mobil vinçlerin bulunduğu özel amaçlı araçlar arasında saymaz. Çöp kamyonları bunun yerine tüzüğün kasa kodlamasında yer alır: kamyon ya da kabinli şasi gibi N kategorisindeki araçlarda iki harfli kasa kodu iki rakamla tamamlanabilir ve “18 Refuse collection vehicle” bunlardan biridir. Bu yazı için Tüzüğün I. Ekinde sonradan yapılan değişiklikleri kontrol etmedik. Aynı listede beton mikserlerinin ve beton pompalı araçların da kendi kodları vardır; bkz. beton mikseri ve beton pompası. İtfaiye araçlarının kodu 31’dir; bkz. itfaiye araçları. Damperli kamyonların kodu 10’dur; bkz. damperli kamyonlar. Listede yol süpürme, temizlik ve kanal açma için 19 numara da var; bkz. vidanjör ve kanal temizleme araçları ve yol süpürge aracı ve arazöz.

Şasiden beklenenler

Üreticiler çöp toplama işi için hemen hemen aynı özellikleri sayar: tur boyunca sürekli inip binen ekip için bir ya da iki basamaklı alçak girişli kabin; sürücü dışında en fazla üç ekip üyesi için koltuk; dönüş çapını küçülten yönlendirilebilir bir arka aks ya da destek aksı; bazı modellerde dar bir sürüm; otomatik ya da otomatikleştirilmiş şanzıman; üstyapının hidroliğini çalıştıran mekanik ya da elektrikli kuvvet kalkışı (PTO). Ağırlık sınıflarına örnek olarak Mercedes-Benz, Econic’i iki aksla 18 t, üç aksla 26 t, dört aksla 32 t olarak veriyor. 6x2*4 gibi aks düzenleri aks konfigürasyonları yazısında, kabin türleri kamyon kabinleri yazısında anlatılıyor.

Üreticilerin çöp toplama için sunduğu şasiler

Alfabetik sırayla, her üreticinin kendi sunduğu biçimde:

• DAF. XD Electric bilgi föyünde 4x2’den 8x4’e kadar kamyon şasileri, 210 ila 525 kWh kurulu batarya kapasitesi, 170 ila 350 kW gücünde PACCAR EX-D1 ve EX-D2 motorlar, 25 ya da 90 kW’lık ePTO ve 150 ya da 325 kW DC şarj yer alıyor. Amsterdam 2025’te atık toplama için, 2026’da teslim edilmek üzere 40 adet XD Electric 6x2 FAN sipariş etti. Araçlarda olası beş adet 105 kWh’lik LFP batarya paketinden üçü, 90 kW’lık bir ePTO ve “with only two ergonomically positioned steps” diye tanımlanan alçak giriş bulunuyor.
• Dennis Eagle Elite+. Dennis Eagle’ın kendi çöp kamyonu şasisi; Olympus üstyapıları için tasarlanmış ama başka üreticilerin üstyapılarını da alabiliyor. Genişliği 2.500 mm, dar sürümde 2.250 mm; içinden geçilebilen kabini ve “just one anti-slip step” girişi var. 280 ya da 320 bhp gücünde 7,7 litrelik Volvo Euro 6 motor ve altı ileri Allison otomatik şanzımanla 4x2, 6x2 (ortada kaldırılabilir aks, ortada yönlendirilebilir aks ya da arkadan yönlendirmeli), 6x4 ve 8x4 olarak sunuluyor. Elektrikli eCollect, 300 kWh bataryalı 27.000 kg’lık 6x2 arkadan yönlendirmeli ve 180 kWh bataryalı 18.000 kg’lık 4x2 olarak geliyor.
• Ford Trucks. Ford Trucks’ın Türkiye sayfası çöp kamyonlarını 1833 DC, 2533 DC, 2633 DC (arkadan dümenlenebilir), 2645T HR, 3233S HR ve 3245S HR üzerinde, 18 tonda 12–13 m³’ten 32 tonda 30–31 m³’e kadar üstyapılarla listeliyor; 1845T çekicinin çektiği 58 m³’lük bir çöp transfer yarı römorku da var. Sayfaya göre TS EN 1501, 4x2 ve 6x2 konfigürasyonları için sunuluyor. Giriş metni 4x2, 6x2 ve 8x2 konfigürasyonlarından söz ederken her model kartında 4x2 yazıyor.
• Iveco Eurocargo. Iveco, Eurocargo’yu atık toplamadan yol temizliğine kadar belediye işleri için sunuyor. Belediye sürümleri 7,5 ila 19 t, 4x2, dizel ya da CNG; manuel, ZF otomatik ya da Allison otomatik şanzımanlı ve günlük, yataklı ya da ekip kabinli.
• MAN. MAN, arkadan ve yandan yüklemeli araçların dur-kalk çalışması için geliştirilmiş “TipMatic COLLECT” vites değiştirme programını ve belediye işleri için alçak basamaklı kabinler sunuyor. Elektrikli eTGS’yi çöp kamyonu olarak gösteriyor ve tamamen elektrikli bir MAN arkadan yüklemeli çöp kamyonunun 2025 sonundan beri Judenburg’da her gün çalıştığını bildiriyor: araç tur başına 120 km’ye kadar (en yüksek durumda 180 km) yol yapıyor, 800’e kadar kova boşaltıyor ve arazi yapısına ve kova ağırlığına göre kilometrede yaklaşık 1,6 ila 2 kWh tüketiyor. MAN’e göre elektrikli PTO’ları ve yüksek gerilim arayüzleri üstyapılara 90 kW’a kadar güç sağlıyor.
• Mercedes-Benz Econic ve eEconic. Econic, kabinine “only two steps” ile çıkılan alçak girişli bir kamyon: trafiğe dönük olmayan tarafta içe açılan katlanır kapı, her iki aksta yükseltme ve alçaltma işlevi, 18, 26 ya da 32 t azami yüklü ağırlık, 200 ila 260 kW gücünde 7,7 litrelik dizel motor ve Allison otomatik ya da PowerShift şanzıman. Elektrikli eEconic ise destek akslı, 27 tonluk bir 6x2: 330 kW sürekli ve 400 kW tepe güç, 336 kWh kurulu batarya kapasitesi (aynı sayfa her biri yaklaşık 105 kWh olan üç paketten de söz ediyor) ve ZF’nin 33 kW sürekli, 58 kW tepe güçlü, elektrikle tahrik edilen eWorX PTO’su.
• Renault Trucks. Renault, kentsel atık toplama için D, D Wide ve Low Entry Cab’i (“notably the 6x2*4 version of Renault Trucks D Wide”) 3,3 ila 32 t’luk bir yelpazede ve 239 kW motorlu, doğal gazlı bir D Wide ile sunuyor. Elektrikli E-Tech D Wide LEC’in kabini standart kabinden 200 mm daha alçak; araç 4x2 ya da 6x2 düzeninde ve 335 km’ye kadar menzille geliyor. 2023’te tanıtılan 26 tonluk 6x2 sürümde 375 kWh batarya ve tek giriş basamağı vardı.
• Scania. Scania çöp toplama işi için L, P ve G serilerini öneriyor ve bir “Scania L 320 6x2*4 Refuse Collector” gösteriyor. L serisinin alçak girişli kabininde, park freni çekildiğinde süspansiyonu 100 mm alçaltan bir kneeling (alçalma) işlevi var; bu işlev tek basamaklı sürümde standart.
• Volvo. Volvo, opsiyonel alçak girişli kabinli FE’yi (dizel 350 hp’ye kadar, CNG 320 hp, elektrikli 225 kW’a kadar), dizel, gazlı ve elektrikli sürümleri olan FM’i ve 360 kWh, 330 kW, 32 t’ya kadar ve üç PTO’lu (elektrikli, mekanik ve şanzıman) elektrikli FM Low Entry’yi sunuyor. Çöp toplama için elektrikli ürün yelpazesinde FL Electric de var.

Üstyapılar ve konteyner kaldırıcılar

Üstyapı üreticileri hacim, genişlik ve kaldırma kuvveti yayımlıyor; bazıları üstyapılarının hangi elektrikli şasiler için yapıldığını da belirtiyor:

• Dennis Eagle Olympus (arkadan yüklemeli): 10 ila 27 m³, 2.230 ya da 2.530 mm üstyapı genişliği; 18 ila 32 t azami yüklü ağırlık için.
• FAUN VARIOPRESS (arkadan yüklemeli): 2,00 ila 2,55 m genişliğindeki şasiler için 7 ila 30 m³; 60 l’den 1,1 m³’e kadar kovalar ve özel kaldırıcılarla 7 m³’e kadar büyük konteynerler. FAUN, tahrik konseptini tüm elektrikli şasiler için ideal olarak nitelendiriyor. Döner tamburlu ROTOPRESS’in hacmi 8 ila 25 m³.
• Terberg Environmental SpeedLINE (yandan yüklemeli): SLF 3’ün üstyapısı 32 m³’e, kaldırma kapasitesi 1.000 kg’a kadar çıkıyor ve 60 ila 2.300 l’lik konteynerleri alıyor; SLF 4 ise 28 m³’e ve 1.500 kg’a kadar, 3.200 l’ye kadar konteynerleri alıyor.
• Zoeller X Family (arkadan yüklemeli): MEDIUM X4 standart olarak 18 ila 25 m³, daha yüksek X4H sürümünde 30 m³’e kadar; MEDIUM X2 19 ila 26 m³, X2H olarak 31 m³’e kadar. Zoeller’in DELTA PREMIUM 2325/2525 kaldırıcısı 80 ila 340 l’lik kovalar için 2 × 1.500 N, 500 ila 1.300 l’lik konteynerler için 7.000 N kapasiteli. Electric Power Move ise üstyapıyı ve kaldırıcıyı, üstyapının ön kısmına yerleştirilmiş 40 kW’lık bir elektrik motoruyla çalıştırıyor; Zoeller bu sistemi Mercedes-Benz eActros ve eEconic, MAN eTGS, Volvo FM Low Entry Electric ve DAF Electric ile uyumlu olarak listeliyor.

Elektrikli çöp kamyonları

Elektrikli şasilerde üstyapı ya ayrı bir elektrik motoruyla (elektrikli ya da elektromekanik PTO veya elektrikle tahrik edilen bir pompa) ya da bazı Volvo modellerinde dizel kamyondaki gibi şanzımana bağlı bir PTO ile çalıştırılır. Batarya değerleri her zaman aynı esasa göre verilmez: DAF, 525 kWh kurulu seçeneği için 462 kWh kullanılabilir kapasite veriyor; ikisinin neden farklı olduğu kurulu ve kullanılabilir batarya kapasitesi yazısında anlatılıyor. Menzil değerleri de karşılaştırılamaz. Mercedes-Benz, eEconic’in 100 ve 150 km’lik değerlerini VECTO belediye ve karma çevrimleri üzerinde yaptığı kendi simülasyonundan çıkarıyor; MAN’in tur başına 120 km’si Judenburg’daki günlük işletmeden geliyor; diğer üreticiler ise okuduğumuz sayfalarda değerlerinin hangi çevrime dayandığını söylemiyor. Ayrıntılar elektrikli kamyon menzili nasıl beyan edilir yazısında.

Bazı üreticiler Londra’nın Direct Vision Standard’ına da atıf yapıyor: Dennis Eagle bu standardın Elite+’ı diğer bütün araçlardan yüksek puanladığını, Mercedes-Benz ise Transport for London’ın Econic’e beş yıldız verdiğini söylüyor; DAF ve Volvo da kamyonlarının beş yıldız alacak şekilde donatılabildiğini belirtiyor.