Beton mikseri ve beton pompası: EN 12609, EN 12001, şasiler ve elektrikli mikserler

Beton mikseri, hazır betonu taşımak için kamyona ya da römorka monte edilmiş bir karıştırma tamburudur; kamyona monte beton pompası ise bir pompa ve çoğu zaman katlanır bir beton dağıtım bomu taşır. Avrupa bunların güvenlik gerekliliklerini iki standartta belirler: mikser için EN 12609, pompa ve bom için EN 12001; ikisi de alttaki kamyonu kapsamaz. Şasiyi kamyon üreticileri, tamburu ya da pompayı uzman üstyapı üreticileri yapar. Bu sayfa standartların neyi kapsadığını, AB tip onayının bu araçları nasıl adlandırdığını ve üreticilerin beton işi için ne yayımladığını anlatır; hiçbirini sıralamaz ya da önermez.

Mikser için EN 12609, pompa için EN 12001

CEN/TC 151’in hazırladığı, Ocak 2021 tarihli EN 12609:2021, Truck mixers — Safety requirements, beton mikserlerini ve mikser ünitesi ile kamyon ya da römork arasındaki arayüzü kapsar, kamyonun ya da römorkun kendisini kapsamaz; bir not taşıyıcı olarak N3 ya da O4 kategorisini anar. Konveyör bant, harç pompası, beton pompası ve beton dağıtım bomu gibi ek donanımı, tünel içinde çalışmayı, kendinden yüklemeli mikserleri, önden boşaltmalı mikserleri, belden kırma yönlendirmeli mikser ünitelerini, tambur yıkama sistemlerini ve enerji kaynağını kapsam dışında bırakır. İçindekiler arasında tahrik kaynağından tambur tahrik sistemine güç aktarımı, yardımcı motorun egzozu ve kamyon motoruyla tahrik edilen ve edilmeyen mikserler için gürültü ölçümü vardır.

Aynı komitenin hazırladığı EN 12001:2012, Conveying, spraying and placing machines for concrete and mortar — Safety requirements, 2003+A1:2009 baskısının yerini alır. Sabit ya da mobil beton pompalarını, dağıtım bomlarını ve hat sistemlerini kapsar. Beton pompasını kamyona, römorka ya da özel amaçlı bir araca monte edilebilen ve yalnızca sabit konumda çalıştırılması gereken bir makine olarak tanımlar ve kapsadığı bazı makinelerin mobil vinçlere çok benzeyen riskler taşıdığını ekler. Pompalama sırasında hareket eden makineleri, kabinleri, karıştırma ya da vinç işi gibi ek işlevleri ve tünel içinde çalışmayı kapsamaz.

İkisi de yürürlükteki Makine Direktifi kapsamında uyumlaştırılmış standarttır: (AB) 2022/621 sayılı Uygulama Kararı EN 12609:2021’i listeye ekledi, (AB) 2023/1586 sayılı Uygulama Kararı ikisini de listeler; bu listenin sonraki değişikliklerini kontrol etmedik. (AB) 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü 20 Ocak 2027’den itibaren uygulanır. ISO da beton mikserleri için ayrı bir güvenlik standardı yayımladı: önsözünde yalnızca ISO komitesinin adı geçen ISO 19711-2:2023. Bu standardın Avrupa’da kabul edildiğine dair bir kayıt bulamadık; Avrupa standardı EN 12609:2021 olmaya devam ediyor.

Tip onayı: 15 ve 16 numaralı kasa kodları

2018’de yayımlanan haliyle (AB) 2018/858 sayılı Tüzük, mikserleri ve pompalı kamyonları özel amaçlı araçlar arasında saymaz. Bunlar, kamyon ya da kabinli şasi gibi N kategorisindeki bir aracın kasa koduna eklenen iki haneli kodlar arasında yer alır: “15 Concrete mixer” ve “16 Concrete pump vehicle”. Aynı listede çöp kamyonları 18 numaradadır; bkz. çöp kamyonları. İtfaiye araçları 31 numaradadır; bkz. itfaiye araçları. Damperli kamyonlar 10 numaradadır; bkz. damperli kamyonlar.

Şasiden beklenenler

Tambur bir kuvvet kalkışıyla (PTO) döndürülür ve üreticilerin belgeleri seçenekleri anlatır. DAF; saat 11 ve saat 1 konumundaki, debriyajdan bağımsız, motordan tahrikli PTO’lardan debriyaja bağlı şanzıman PTO’larına kadar 68 PTO seçeneği sunar ve fabrikada yaptığı üstyapı hazırlıklarının beş uygulaması arasında mikseri de sayar. Scania’nın P 460 B8x4NZ üzerine kurulu mikser kitapçığı, motorun arka ucundaki bir motor PTO’sunu, yalnızca debriyaj pedalı bırakılmışken çalışan, debriyaja bağlı bir şanzıman PTO’sunu, arka çıkıntı için şasi takviyelerini ve üstyapı bağlantısı için 50 mm aralıklı delik düzenini listeler. Iveco, T-Way için 2.300 Nm’ye kadar sandviç PTO veriyor.

Üstyapıcılar da kendi şartlarını yazar. CIFA’nın Eylül 2025 tarihli şasi şartnamesi, dört akslı 32 tonluk bir kamyondaki SL 8 ve SL 9 mikserleri için şasiye göre 4.250 ila 4.350 mm asgari dingil mesafesi ve tambur tahrikinin motor PTO’sundan istediği torku listeler: Arocs’ta 600 Nm, F-Line’da 750 Nm, XDC ve XFC’de 830 Nm, TGS ile X-Way ve T-Way’de 900 Nm, FMX’te 1.000 Nm. Şasi yüksekliğine 1.200 mm’ye kadar izin verir.

Öbür sınır taşıma kapasitesidir. Renault Trucks’a göre klasik mikserli bir dizel kamyon, ulusal kurallara bağlı olarak Avrupa ülkelerinin çoğunda en fazla 8 m³ beton taşıyabilir ve batarya ağırlığı bu kapasiteyi düşürür. Renault, C XLOAD 8x4 mikser şasisinin boş ağırlığını Orta Doğu sitesinde, 7,5 ila 8 m³’lük bir mikser için 9.200 kg olarak veriyor.

Üreticilerin mikser ve pompa için sunduğu şasiler

Alfabetik sırayla, her üreticinin kendi sunduğu biçimde:

• DAF. XDC ve XFC inşaat kamyonları iki, üç ya da dört akslı gelir; DAF bunları damperli, beton mikserli ve kancalı konteyner taşıyan kamyonlar için ideal taban olarak niteler; yaklaşma açısı 25°, yerden yükseklik 33 ila 39 cm’dir. DAF Ocak 2026’da elektrikli inşaat modelleri ekledi: damper ve beton mikseri işleri için fazlasıyla uygun dediği 29 ton azami yüklü ağırlıklı 6x4 FAT ve opsiyon olarak 25, 60 ya da 100 kW’lık 650 V e-PTO.
• Ford Trucks. Ford Trucks’ın Türkiye sitesi mikser şasileri olarak 4145M’yi (8x4, 5.100 mm dingil mesafesi) ve 3545M’yi (6x4, 3.800 mm) listeler; ikisinde de 12,7 litrelik 450 PS motor var. Pompa serilerinde ise 4145P (8x4, 5.100 mm), 3545P (6x4, 4.500 mm) ve 1833P (4x2, 4.750 mm, 9 litre 330 PS) yer alır. Ford 2018’de 5.100 ya da 6.000 mm dingil mesafeli 8x4 4142P’nin 42 ve 47 m’lik beton pompası üstyapılarını aldığını söylemişti.
• Iveco. X-Way, beton mikseri için 32 ton azami yüklü ağırlıkta, 360 ila 540 hp gücünde, otomatikleştirilmiş şanzımanlı 8x4 olarak sunulur; debriyaja bağlı ve bağımsız PTO’lar ile “concrete mixer packs (Super-Loader)” bulunur. 8x4 dingil mesafeleri tek ön akslıda 3.300 ila 5.100 mm, iki ön akslıda 4.250 ila 5.820 mm’dir. T-Way’in görevleri arasında “Mixer” da sayılır.
• MAN. MAN inşaat araçlarını ve beton mikserlerini, devreye alınabilen HydroDrive ön aks tahrikiyle, 4x4, 6x6, 8x6 ya da 8x8 tam tahrikle ve 2.240 mm genişliğinde kabinle sunar. Mevcut kuşağın şasisinin üst kenarının baştan sona düz olduğunu, bunun üstyapıcının işini kolaylaştırdığını söyler ve 18 ila 51 ton katar ağırlığındaki TGS’nin inşaat uygulamaları arasında beton mikserlerini ve beton pompalarını sayar.
• Mercedes-Benz. Arocs 4x2’den 8x8/4’e kadar aks düzenleriyle ve ön tekerlek başına 450 bar’a kadar basınçla 40 kW’a kadar güç sağlayan Hidrolik Yardımcı Tahrikle (HAD) sunulur. Elektrikli eArocs 400; 4.550 ila 5.450 mm dingil mesafeli, teknik azami yüklü ağırlığı 37 ya da 44 ton olan, 414 kWh LFP bataryalı bir 8x4/4’tür. Mercedes-Benz, 20 °C’de sekiz saat tambur çalışmasıyla 32 tonluk 8x4 mikser için yaptığı kendi simülasyonuna dayanarak ona beton mikseri olarak 200 km’ye kadar menzil verir. Alçak girişli Econic de mikser olarak, örneğin 3235 L 8x4 olarak sunulur.
• Renault Trucks. Renault mikser şasilerini C serisine dayandırır; pazarın en büyük iki tambur üreticisinin tamburlarına göre tasarlanmış opsiyonlar ve “high-capacity rear motor drives for concrete pumps” sunar. Kamyonun bataryalarından beslenen tamamen elektrikli Schwing Stetter mikserli elektrikli E-Tech C 10x4, 10 m³’e kadar taşır ve beş akslı kamyonların 42 tona kadar çalışabildiği İsviçre, İrlanda, Hollanda, Lüksemburg, Finlandiya ve Slovakya’da satılır.
• Scania. Scania inşaat için mikserli kamyonlar ve beton pompalı kamyonlar sunar ve pompalı kamyonun güç aktarma organlarının bomun uzunluğuna ve yüksekliğine, beton akışının hızına ve hacmine uygun olması gerektiğini söyler. 2023 tarihli bir müşteri hikâyesi, 60 m’lik beton pompası taşıyan beş akslı bir Scania XT’yi anlatır.
• Volvo. FMX Electric’in azami katar ağırlığı 65 tona kadar çıkar; 4x2’den 8x4’e kadar kamyon düzenleri ve iki PTO’su vardır: 30, 60 ya da 90 kW’lık elektrikli PTO ile kamyon şarj olurken ya da yoldayken de çalışabilen, debriyajdan bağımsız bir şanzıman PTO’su. Volvo bunu mikserler için çok uygun buluyor.

Elektrikli mikserler

Batarya değerleri her zaman aynı esasa göre verilmez; bkz. kurulu ve kullanılabilir batarya kapasitesi. Volvo’nun FMX Electric sayfası hem “two to six battery packs” diyor hem de teknik tablosunda dört ila altı bataryayla 360 ila 540 kWh veriyor.

Üstyapılar ve bomlar

Üstyapı üreticileri tambur hacimlerini, ağırlıkları ve bom erişimlerini yayımlıyor:

• CIFA, kendi ifadesiyle “can be mounted on any truck chassis brand and configuration, powered by either PTO or an auxiliary engine” olan 4 ila 15 m³’lük beton mikserleri üretir. 9 ve 10 m³’lük Energya E9 ve E10’da tamburu bir elektrik motoru döndürür; böylece tambur artık aracın kuvvet kalkışına bağlı değildir. Kamyona monte pompaları 20 m bomlu K20L’den 66,1 m bomlu K67H’ye kadar uzanır ve 4x2’den 12x4’e kadar şasilere monte edilir.
• Liebherr, hidrolik tambur tahrikli HTM mikserlerini 5 ila 12 m³ nominal hacimde listeler; mevcut kuşakta 8 ila 12 m³’lük mikserler için “for basic unit with chassis power take-off (PTO)” 3.650 ila 4.440 kg ağırlık verir. bauma 2025’te klasik bir HTM 905’i, elektromekanik bir kuvvet kalkışıyla tahrik edilen tamamen elektrikli bir Volvo tridem şasi üzerinde sergiledi. Kamyona monte pompaları dikeyde 23,7 ila 49,1 m’ye ulaşır ve 138 ila 167 m³/h basar.
• Putzmeister, M20’den M63’e kadar, dikey erişimi 19,5 ila 62,1 m olan kamyona monte pompalar yayımlar; M38-5’in teknik föyü üç aksta en fazla 26 ton, M47-5’inki en fazla 32 ton toplam ağırlık verir. P 7 ila P 12 mikserleri 7 ila 12 m³ alır; iONTRON eMixer ise 9 m³’lük elektrikli bir üstyapıyı 350 kWh bataryalı bir SANY 8x4 elektrikli kamyona yerleştirir.
• Schwing Stetter, 6 ila 15 m³’lük AM mikserleri listeler ve UltraEco’nun ağırlığı optimize edilmiş Euro 6 bir 8x4 üzerinde, 32 ton izin verilen toplam ağırlıkta 8 m³ beton taşıdığını söyler. S serisi pompaları dikeyde 19,40 ila 64,25 m’ye ulaşır ve 162 m³/h’ye kadar basar; örnek şasiler S 20 için 4x2’den S 65 SXF için 12x4’e kadar gider. Schwing’in ilk tamamen elektrikli kamyona monte pompası dediği S 36 X RaZor electric, pompalama molalarında bataryalarını şantiye elektriğinden şarj eder.