Kamyon şasisi üzerinde itfaiye araçları: EN 1846 sınıfları, merdivenler, şasiler ve üstyapıcılar

İtfaiye aracı, standartların deyişiyle yangınla mücadele ve kurtarma hizmeti aracı, çoğu zaman bir kamyon şasisi ile onun üzerine kurulan üstyapıdan oluşur. Üstyapı ekibi, pompayı, suyu ve köpüğü, ekipman dolaplarını ya da bir merdiveni veya hidrolik platformu taşır. Avrupa araca ilişkin gereklilikleri EN 1846 serisinde, merdivenli ve platformlu araçlara ilişkin olanları ise EN 14043, EN 14044 ve EN 1777’de belirler. Şasinin kendisi kamyon üreticilerine bırakılır: EN 1846-2 bitmiş, standart bir kamyon şasisini esas alır ve onun için gereklilik koymaz. Bu sayfa standartların neyi kapsadığını, Almanya ve Türkiye’deki ulusal kuralların bunların üzerine neler eklediğini, şasi üreticilerinin ve üstyapıcıların neler yayımladığını anlatıyor. Hiçbirini sıralamıyor ya da önermiyor.

EN 1846: sınıflar, kategoriler ve ortak gereklilikler

EN 1846-1:2011, Nomenclature and designation (terminoloji ve tanımlama), 3 t’nin üzerindeki her aracı yüklü toplam kütlesine (GLM) göre üç sınıfa ayırır: hafif (L) 3 t’nin üzerinden 7,5 t’ye kadar, orta (M) 7,5 t’nin üzerinden 16 t’ye kadar, süper (S) 16 t’nin üzerinde. Yol ve arazi kabiliyetine göre de üç kategori tanımlar: 1 kentsel, normalde kaplamalı yollarda kullanılır ve çoğunlukla tek tahrikli aksı vardır; 2 kırsal, tüm yollarda ve sınırlı arazi yüzeylerinde gidebilir; 3 arazi, her türlü arazide ilerleyebilir, çoğunlukla tüm aksları tahriklidir, diferansiyel kilitleri ve tekli lastikleri vardır. 2011 baskısı sınıf sınırlarını değiştirdi; DIN tip listesi M sınıfının Temmuz 2011’e kadar 14 t’de bittiğini not ediyor. CEN 2024’te 2011 baskısını revize etmek yerine teyit etmeye karar verdi.

EN 1846-2:2024, Common requirements — Safety and performance (ortak gereklilikler — güvenlik ve performans) Aralık 2024’te yayımlandı ve 2009+A1:2013 baskısının yerini aldı. Bitmiş, standart taşıt şasisini üreticisinin belirlediği sınırlar içinde taşıma işlevleri bakımından güvenli kabul eder ve onun için gereklilik koymaz. –15 °C ile +40 °C arasında kullanılacak araçları kapsar; 3 t ve altındaki araçları, ambulansları, PTO ile çalışan ve yangınla mücadelede kullanılmayan sökülebilir donanımı, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün tavsiyeleri kapsamındaki havalimanı araçlarını dışarıda bırakır. Yüklü toplam kütleyi şöyle tanımlar: boş kütle, kişisel koruyucu donanımıyla birlikte her ekip üyesi için 90 kg, sürücünün koruyucu donanımı için ayrıca 15 kg ve taşınan söndürme maddeleri ile donanım. İzin verilen azami değer olan PTLM ise şasi üreticisinin beyan ettiği yüklü toplam kütledir. Gerçek ve izin verilen ağırlıklar arasındaki genel fark kamyon ağırlıkları yazısında anlatılıyor. 2024 baskısı kabin için devrilmeye karşı koruyucu yapı (ROPS) gereklilikleri ekliyor ve bir maddenin adını “Energy storage and range” (enerji depolama ve menzil) olarak değiştiriyor.

EN 1846-3, Permanently installed equipment (kalıcı olarak monte edilen donanım), yani su tesisatı, sıvı katkı maddesi tesisatı, monitör, ekipman taşıyıcı çerçeveler ve hidrolik kanca kollu sökülebilir sistemler, 2013 baskısıyla yürürlüktedir ve –15 °C ile +35 °C arasındaki ortam sıcaklıkları içindir. Gözden geçirilmiş baskının CEN onayı 24 Ağustos 2026’da tamamlandı; yayımlanması 13 Ekim 2026’ya planlanmıştı. Yeni baskı sıcaklık aralığını +40 °C’ye genişletiyor, kablosuz kumanda sistemlerini kapsıyor, vinçli kaldırma sistemleri ile uzatılabilir donanım için maddeler ekliyor.

Merdivenler ve platformlar

Hareketleri birlikte yapılabilen döner tablalı merdivenler için EN 14043:2014, hareketleri birbiri ardına yapılanlar için EN 14044:2014 geçerlidir. İkisi de 18, 24, 30 ve 30’un üzerinden 56’ya kadar sınıflar tanımlar; sınıf, nominal kurtarma yüksekliğine eşit ya da hemen altındaki değerdir. İki standart da merdivendeki rüzgâr hızının 12,5 m/s’ye kadar olduğu koşullar için geçerlidir. CEN Ocak 2026’da EN 14043’ü revize etmeye karar verdi; bir taslağa rastlamadık. EN 1777:2010 araca monte hidrolik platformları kapsar ve EN 1846-2 ve EN 1846-3 ile birlikte kullanılır.

Makine mevzuatı ve tip onayı

EN 1846-2:2024, 13 Ağustos 2025 tarihli (AB) 2025/1740 sayılı Uygulama Kararı ile Makine Direktifi kapsamında uyumlaştırılmış standart oldu. Bu karardaki eski atıfların silinmesi, Makine Yönetmeliği (AB) 2023/1230’un uygulanmaya başladığı gün olan 20 Ocak 2027’den itibaren geçerlidir. CEN gözden geçirilmiş EN 1846-3:2026’yı bu Yönetmelik altında listeliyor.

AB tip onayında, 2018’de yayımlanan haliyle (AB) 2018/858 sayılı Tüzük itfaiye araçlarını özel amaçlı araçlar arasında saymaz; bunlar N kategorisindeki bir aracın kasa koduna eklenen iki haneli ekler arasında “31 Fire engine” olarak geçer. Aynı liste çöp kamyonlarına 18, beton mikserlerine 15 kodunu verir; bkz. çöp kamyonları ve beton mikseri ve beton pompası. Damperli kamyonların kodu 10’dur; bkz. damperli kamyonlar.

Ulusal tipler: Almanya ve Türkiye

Almanya’da araç tiplerini EN 1846’ya ek olarak DIN 14530 serisi tanımlar. Tip standartlarına göre LF 10 ve HLF 10’da motordan tahrikli 1.000 l/dk’lık, LF 20 ve HLF 20’de 2.000 l/dk’lık bir santrifüj pompa bulunur; hepsinin ekibi bir artı sekiz kişidir ve HLF genişletilmiş asgari kurtarma donanımı yükü taşır. TLF 3000 M kütle sınıfında en az 3.000 l su, TLF 4000 ise M ya da S kütle sınıfında en az 4.000 l su ve 500 l köpük taşır. Yangın araçları için DIN tip listesi (26. revizyon, Nisan 2026) tipleri daha ince kütle bantlarına yerleştirir. Listenin pompa sütunundaki FPN 10-2000, 10 bar’da 2.000 l/dk veren normal basınçlı bir pompanın EN 1028’e göre tanımıdır.

Liste LF 20 ve HLF 20’de, DIN 14090’ın yapı parsellerindeki itfaiye alanlarında öngördüğü 10 t’lik azami aks yükünün aşılmamasını şart koşuyor; 16 t’nin üzerindeki bir TLF 4000 için ise 10 t’nin aşılabileceğini ve bunun aracın bu alanlarda kullanımını sınırladığını not ediyor.

Türkiye’de Belediye İtfaiye Yönetmeliği itfaiye aracını karayolu trafik mevzuatı kapsamında özel amaçlı taşıt (SC) olarak tanımlar; aracın “TS, EN veya muadili uluslararası standartlar” kapsamında üretilmesini öngörür ve nüfusa göre asgari araç sayılarını belirler: örneğin nüfusu 100.000–200.000 olan yerlerde başka araçların yanında altı itfaiye söndürme aracı ve iki merdivenli araç. Devlet Malzeme Ofisi’nin (DMO) portatif merdivenli itfaiye arazözleri için 2017 tarihli teknik şartnamesi 7,5–8 t’den 25–26 t’ye kadar altı sınıf tanımlar: su tankları 2.000 ile 10.000 l arasındadır, 5. sınıfa kadar 4x2 ya da 4x4, 6. sınıfta 6x2 ya da 6x4 şasi kullanılır. Şartname üretici firmanın TS EN 1846-1, 2 ve 3’e uygunluk belgesine sahip olmasını, pompanın da şasi üreticisinin uygun gördüğü bir şanzıman PTO’sundan tahrik edilmesini ister. 6x4 gibi aks düzenleri dingil düzenleri yazısında anlatılıyor.

Üreticilerin itfaiye için sunduğu şasiler

Alfabetik sırayla ve her üreticinin kendi anlatımıyla; DAF ve BMC için itfaiyeye yönelik bir sayfa bulamadık:

• Ford Trucks. Ford Trucks’ın Türkiye sayfası 4x2, 6x2, 6x4 ve 8x4 itfaiye araçları ve arazözler sunuyor: su tankları 2.000 ile 18.000 l arasında, merdivenler 30 m’ye kadar; ancak model kartlarında 32 m’lik merdivenler de yer alıyor. Kartlar 18 tonluk 1833 DC 4x2’den 18.000 l’lik ikmal aracı olarak gösterilen 4145D 8x4’e kadar uzanıyor. Ford’un onaylı üstyapıcılar listesinde Baksan, KARBA ve Katmerciler de var; liste hangi üstyapıyı kimin yaptığını belirtmiyor.
• Iveco. Iveco 11–15 t’lik Eurocargo 4x4’ü yangınla mücadele ve sivil koruma kamyonlarına uygun bir şasi olarak sunuyor. İtfaiye üstyapısı üreticisi Magirus 3 Ocak 2025’ten bu yana Iveco’ya değil Mutares’e ait.
• MAN. MAN itfaiye araçlarını, kurtarma araçlarını ve döner tablalı merdivenleri fabrika çıkışlı teslim ediyor: yedi kişiye kadar (1+6) ekip kabinleri, devreye alınabilen ya da sürekli tüm tekerlekten çekiş veya HydroDrive ve pompalar, çekme vinçleri, alternatörler ve merdivenler için debriyajdan bağımsız mekanik PTO. Elektrikli eTGM 16.285 16 tonluk bir 4x2’dir: 160 kWh kullanılabilir batarya, 225 km’ye kadar menzil ve 250 kW’a kadar şarj.
• Mercedes-Benz. Mercedes-Benz 16,8 t’ye kadar çıkan Atego’yu 3.300 mm yüksekliğindeki üstyapılar için ve itfaiyeye özel bir vites programıyla sunuyor. Arocs 18 ile 48 t arasında, 4x2’den 8x8’e kadar ve 10 tonluk ön aksla geliyor. Alçak girişli Econic 18, 26 ve 32 t seçenekleriyle sunuluyor; isteğe bağlı alçak kabini merdiven üstyapılarına daha fazla yer bırakıyor. Mercedes-Benz Unimog’un DIN 14530 ve DIN 14555’i karşıladığını söylüyor; aracın 600 Nm’lik motor PTO’su ve yedi kişiye kadar ekip kabini var.
• Renault Trucks. Renault D serisini EN 1846 kategorileriyle eşleştiriyor: kentsel (1), kırsal (2) ve orman (3); 12 ile 15 t arasında altı ya da sekiz kişilik ekip kabinleri ve 320 ya da 450 Nm’lik motor PTO’ları sunuyor. Daha ağır araçlar için D Wide, C ve K var; yaklaşma açıları 37°’ye kadar çıkıyor.
• Scania. Scania itfaiye uygulamaları arasında itfaiye araçlarını, su ve köpük taşıyıcılarını, döner tablalı merdivenleri ve hidrolik platformları sayıyor; CrewCab’i ve P, L, R serilerini öneriyor. Grup sayfasına göre CrewCab sekiz yolcuya kadar taşıyor; İngiltere sayfası ise beş yolcuya kadar oturma seçenekleri ve uzun kabinde sekiz kişiye kadar koltuk veriyor.
• Volvo. Volvo itfaiye için FL, FE, FM ve FMX’i sunuyor. Dokuz kişiye kadar FM ve FMX ekip kabini Rosenbauer gibi üstyapıcılarla birlikte tasarlandı, EN 1846 esas alınarak geliştirildi, ECE R29-03’e göre çarpışma testinden geçirildi ve 2.000 Nm’ye kadar PTO ile sunuluyor.

Ekip kabinleri ve diğer kabin tipleri kamyon kabinleri yazısında karşılaştırılıyor.

Üstyapılar ve üstyapıcılar

Üstyapıcılar pompa ve tank değerleriyle merdiven yüksekliklerini yayımlıyor; çoğu birden fazla şasi markası üzerine üretiyor:

• Rosenbauer (Avusturya) AT üstyapıları için “can be built on different chassis from various European chassis manufacturers” diyor; su tankları 1.000 ile 5.500 l arasında, pompalar 4.500 l/dk’ya kadar. Veri föyleri MAN TGM 4x4 üzerinde bir HLF 20 ve Scania P420 4x4 üzerinde bir TLFA 3000 gösteriyor. Hidrolik platformları 32 ile 62 m arasında yüksekliğe ulaşıyor.
• Magirus (Almanya) M32L döner tablalı merdivenine DIN EN 14043’e göre 32 m çalışma ve 30,5 m kurtarma yüksekliği veriyor; merdiveni Iveco Eurocargo gibi 16 ton sınıfı şasilere kuruyor.
• Ziegler (Almanya, CIMC grubu) MAN TGM 13.320 4x4 üzerinde 16.000 kg’lık, 2.000 l tanklı ve 3.000 l/dk pompalı bir HLF 20 XL gösteriyor. Schlingmann (Almanya) VARUS üstyapılarını yol ve tüm tekerlekten çekişli şasiler için, dokuz kişiye kadar ekiplerle üretiyor; EMPL (Avusturya) tanker üstyapılarını galvanizli bir ara şasiye oturtuyor; Gimaex (Fransa) da FPT arazözünü Renault Trucks, MAN, Scania ve Mercedes-Benz şasileri üzerinde sunuyor.
• Türk üstyapıcılar kendi sitelerinde 12 ile 64 m arasında merdivenli araçlar ve 7.500 kg’dan başlayan şasiler için arazözler yayımlıyor: Volkan (TS EN 14043’e göre 60 m’ye kadar merdivenler), KARBA (en az 7.500, 15.000 ve 18.000 kg’lık şasiler için arazözler ve Türkiye’de Magirus distribütörlüğü), Katmerciler ve Baksan. Okuduğumuz sayfalarda hiçbiri bir şasi markası belirtmiyor.

Elektrikli itfaiye araçları

Volvo’nun itfaiye sayfası elektrikli FL için 180 kW’a kadar güç ve 450 km’ye kadar menzil, elektrikli FE için 225 kW’a kadar güç ve 275 km veriyor. Volvo’nun elektrikli çöp kamyonlarına ilişkin 2025 tarihli genel bakışı ise FL Electric için 130 kW sürekli güç veriyor; itfaiye sayfası 180 kW’ın tepe değer mi sürekli değer mi olduğunu söylemiyor. Brüt ve kullanılabilir batarya kapasitesi kurulu ve kullanılabilir batarya kapasitesi yazısında, üreticilerin menzil değerlerine nasıl ulaştığı elektrikli kamyonun menzil beyanı yazısında anlatılıyor. Üreticilerin elektrikli kamyon ve otobüsleri kaza yerindeki itfaiye ekipleri için nasıl belgelediği elektrikli kamyon kurtarma kartları yazısının konusu.