Allison otomatik şanzımanlar: seriler, kullanım serileri ve retarder

Allison otomatik şanzımanlar, Indiana eyaletinin Indianapolis kentinde bulunan bir üretici olan Allison Transmission’ın tam otomatik şanzımanlarıdır; şirketin 2024 tarihli turizm otobüsü broşürü onları tek cümleyle tanımlar: “A hydraulic torque converter couples the engine to a planetary-geared transmission providing uninterrupted, continuous power shifts.” (Hidrolik bir tork konvertörü motoru, kesintisiz ve sürekli güç altında vites geçişleri sağlayan planet dişli bir şanzımana bağlar.) Allison bunları hafif ve orta hizmet kamyon ve otobüsleri için 1000 ve 2000 Serisinden maden araçları, petrol sahası ekipmanı ve vinçler için 9000 Serisine kadar seriler hâlinde satar; Vocational Model Guide’da her model, değerlerinin verildiği kullanım serisinin harflerini taşır: bir 3000 HS Highway Series’e, bir 3000 RDS Rugged Duty Series’e aittir. 20 Ocak 2026’da güncellenen kılavuz, Indianapolis’teki genel merkezin yanında Macaristan ve Hindistan’daki üretim tesislerini ve dünya genelinde yaklaşık 1.600 yetkili Allison distribütörü ve bayisini sayar. Bu sitenin model sayfalarında Allison; Volvo FE ve Iveco Eurocargo gibi Avrupa şehir içi ve dağıtım kamyonlarında, Kuzey Amerika’nın orta hizmet ve özel amaçlı (vocational) kamyonlarında, bir hidrojen yakıt hücreli kamyonda, Türk midibüslerinde ve bir şehirlerarası otobüste geçer.

9 Kasım 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: Allison Transmission’ın her seri için ürün sayfaları; tork konvertörü, entegre retarder, eGen Flex ve eGen Power sayfaları; şehir içi ve şehirlerarası otobüs sayfası; Vocational Model Guide’ın 20 Ocak 2026 tarihli 1.20.26 sürümü ve Ekim 2019 tarihli 3414 Regional Haul Series broşüründen Ekim 2024 tarihli tork konvertörü broşürüne kadar yedi Allison broşürü.

Tork konvertörü ve vites değişimi

Allison’ın tork konvertörü sayfası, konvertörün “smoothly multiplies high engine torque, delivering more power to the vehicle’s wheels” (yüksek motor torkunu yumuşak biçimde çoğaltarak aracın tekerleklerine daha fazla güç ilettiğini) söyler. Allison, çekişte kesinti olmadan vites değiştirmeye Continuous Power Technology adını verir. AB’nin CO2 kurallarının otomatik powershift şanzımanı ve tork konvertörünü senkronize manuel, otomatikleştirilmiş manuel ve çift kavramalı şanzımanların yanında nasıl tanımladığı kamyon şanzıman türleri ve otomatikleştirilmiş manuel şanzımanlar yazılarında anlatılır.

9-Speed sayfası hesaplanmış bir kalkış örneği verir. 750 lb-ft’lik bir türbin torku yakın oranlı versiyonun 4,26’lık birinci kademesiyle çarpıldığında 3.195 lb-ft çıkış torku, 4,53’lük bir aks oranıyla da kalkışta 14.473 lb-ft tekerlek torku verir; geniş oranlı versiyonun 4,82’lik birinci kademesiyle çıkış torku 3.615 lb-ft olur. Ekim 2024 tarihli tork konvertörü broşürü zinciri kalkış torku × tork konvertörü çarpanı × birinci vites oranı × arka aks oranı = kalkışta tekerlek torku olarak yazar ve ekler: “Equation is a representation.” (Denklem bir temsildir.) Aks oranının oynadığı rol dingil oranları ve nihai tahrik yazısında ele alınır.

Vites değişimlerine elektronik olarak komut verilir. 9-Speed sayfası şanzıman kontrol modülünü (Transmission Control Module) “an onboard micro-computer that receives input for various vehicle systems to control automatic shift schedules” (otomatik vites değiştirme programlarını kontrol etmek için çeşitli araç sistemlerinden girdi alan araç üstü bir mikro bilgisayar) olarak tanımlar; 9-Speed’de modül şasiye harici olarak monte edilir ve şanzıman shift-by-wire’dır. Allison’ın ürün sayfaları 6. nesil kontrol platformunu “enhanced technology, cybersecurity and functional safety” (gelişmiş teknoloji, siber güvenlik ve fonksiyonel güvenlik) içeren bir platform olarak sunar.

İki tarihle tarihçe

Vocational Model Guide şirketi tanıttığı girişe “Since 1915” (1915’ten beri) diye başlar. Allison’ın şehir içi ve şehirlerarası otobüs sayfası otobüs işini 1947’ye, “when we introduced the ‘V’ transmission for the GM Coach Division” (‘V’ şanzımanını GM Coach Division için tanıttığımız zamana) dayandırır; sayfaya göre bu bölümün otobüsleri “transported millions of passengers in North America for more than 30 years” (Kuzey Amerika’da 30 yılı aşkın süre milyonlarca yolcu taşıdı). Ağustos 2020 tarihli şehir otobüsü broşürü 1947 şanzımanını “the world’s first fully automatic transmission for buses” (dünyanın otobüsler için ilk tam otomatik şanzımanı) olarak niteler.

Hizmet sınıfına göre seriler

Kılavuz serileri ağırlık sınıfına göre ayırır: “Our 1000 and 2000 Series transmissions are appropriate for light- and medium-duty vehicles” (1000 ve 2000 Serisi şanzımanlarımız hafif ve orta hizmet araçlarına uygundur), “The 3000 and 4000 Series transmissions are designed for medium- and heavy-duty vehicles” (3000 ve 4000 Serisi şanzımanlar orta ve ağır hizmet araçları için tasarlanmıştır) ve “6000, 8000 and 9000 Series transmissions are compatible with heavy-duty applications.” (6000, 8000 ve 9000 Serisi şanzımanlar ağır hizmet uygulamalarıyla uyumludur.) Allison’ın 1000 ve 2000 Serisi, 9-Speed ve 3000, 4000 ve 6000 Serisi için listelediği değerler, ileri vites sayıları ve Allison’ın saydığı uygulamalarla birlikte kamyon şanzıman türleri yazısında tablo hâlinde verilir.

Allison’ın sayfaları 8000 ve 9000 Serisini enerji ve madencilik araçları için üretilmiş şanzımanlar olarak sunar. 8000 Serisi 850 ila 1.200 hp (634 ila 895 kW) ve 3.600 lb-ft’e (4.881 Nm) kadar motorları kabul eder ve modele göre altı ya da yedi ileri vitese sahiptir. 9000 Serisinde sekiz ileri ve iki geri vites ile 3.200 hp (2.386 kW) ve 9.000 lb-ft’e (12.200 Nm) kadar değerler vardır; serinin sayfası aralığı 1.350 ila 3.200 hp (1.007 ila 2.386 kW) olarak verir. Allison ikisi için de maden araçlarını, petrol sahası ekipmanını ve vinçleri sayar. Ürün listesinde ayrıca hidrolik kırma (hydraulic fracturing) için özel olarak tasarlanmış, 3.300 hp (2.460 kW) ve 10.600 lb-ft’e (14.372 Nm) kadar değerlere sahip FracTran ile paletli muharebe araçları için X Models de yer alır.

Kullanım serileri: numaradan sonraki harfler

Vocational Model Guide her şanzıman modelini bir ya da daha fazla kullanım serisi altında sıralar ve her seride modele kendi değerlerini verir: brüt giriş gücü ve torku, net türbin torku ile azami brüt araç ağırlığı ve brüt kombinasyon ağırlığı. Bu yüzden bir temel model birkaç kez görünür: 3000; 3000 EVS, HS, MH, ORS, PTS, RDS ve SP olarak ve 3000 TRV olarak listelenir. Ağırlık terimlerinin anlamı GVWR, GCWR ve GAWR yazısında açıklanır.

Kılavuz bazı kullanımları dipnotlarında tek bir seriye bağlar. “Any vehicle that operates on-highway and does not need a PTO requires an Allison Highway Series transmission.” (Karayolunda çalışan ve PTO gerektirmeyen her araç bir Allison Highway Series şanzımanı gerektirir.) “Any vehicle equipped with emergency signaling (such as a siren, light bar, grill signal, porter light, etc.) that allows the vehicle to ignore general traffic laws in emergency situations requires an Allison Emergency Vehicle Series transmission.” (Acil durumlarda aracın genel trafik kurallarına uymamasına olanak tanıyan siren, ışık çubuğu, ızgara ikaz lambası, porter light vb. acil durum ikaz donanımıyla donatılmış her araç bir Allison Emergency Vehicle Series şanzımanı gerektirir.) Okul ve servis otobüsleri için: “Buses requiring PTO must use Bus Series models. All shuttle applications greater than 33,000 lbs. GVW require B 300 or B 400 transmissions” (PTO gerektiren otobüsler Bus Series modellerini kullanmalıdır. 33.000 lb GVW’nin üzerindeki tüm servis otobüsü uygulamaları B 300 ya da B 400 şanzıman gerektirir) ve “Revenue-generating/FTA transit bus applications are excluded from Pupil Transport/Shuttle Series usage.” (Gelir getiren/FTA şehir içi otobüs uygulamaları Pupil Transport/Shuttle Series kullanımının dışında tutulur.) Motokaravanlar için: “Class 6-8 Type C Motorhomes require a Truck RV Series transmission.” (Class 6-8 Type C motokaravanlar bir Truck RV Series şanzımanı gerektirir.)

Kılavuzun özellik tablosu serileri; aralarında kuvvet kalkışı, çift kuvvet kalkışı, park kilidi (park pawl), ikinci geri vites, derin yağ karteri, ek vitesler, xFE ve retarder bulunan özelliklerle eşleştirir. Allison’ın 1000 ve 2000 Serisi sayfası bu modellerin iki oran setini açıklar: “Close ratio is available for optimized fuel economy and wide ratio is available for optimized startability.” (Yakın oran optimize edilmiş yakıt ekonomisi için, geniş oran optimize edilmiş kalkış kabiliyeti için sunulur.) Mack MD sayfası adlandırmanın kullanımını gösterir: sayfadaki üç Allison şanzıman 2500 HS, 2500 RDS ve 3000 RDS’dir.

3414 Regional Haul Series

Allison’ın 3000 Serisi sayfası 3414 Regional Haul Series’i 3000 Serisinin “an uprated variant” (değerleri yükseltilmiş bir varyantı) olarak tanımlar; seri 410 hp’ye (306 kW) kadar motorlar ve 1.450 lb-ft’e (1.966 Nm) kadar tork içindir. Ekim 2019 tarihli broşürü buna 1.700 lb-ft (2.305 Nm) türbin torkunu, motordan tahrikli bir kuvvet kalkışını, dizel ve CNG uyumluluğunu ve “Same form, fit, function and connections as a 3000 Series” (bir 3000 Serisiyle aynı biçim, montaj, işlev ve bağlantılar) ifadesini ekler. İki belge ağırlıkta ayrışır: 2019 broşürü 80.000 lb (36.287 kg) brüt kombinasyon ağırlığı, Ocak 2026 kılavuzu ise 82.000 lb (37.194 kg) azami GCW verir. Kılavuz uygulamaları olarak içecek dağıtımı, dağıtım, kuru dökme yük, gıda dağıtımı, genel yük ve bölgesel taşımacılığı sayar.

9-Speed

9-Speed 2000 Serisi üzerine kurulmuştur; Allison’ın broşürü şanzımanın 2000 Serisi 6 vitesli şanzımanla “significant parts commonality” (önemli ölçüde parça ortaklığı) taşıdığını söyler. Dokuz ileri kademesi vardır, bunların üçü overdrive kademesidir; değerleri 380 hp’ye (283 kW), 900 lb-ft’e (1.220 Nm) kadar giriş torkuna ve 57.000 lb GVW’ye kadar çıkar; Mayıs 2024 tarihli broşür buna yalnızca geniş oranlı versiyon için 3.600 lb-ft’e kadar çıkış torkunu, 383 lb (173,8 kg) kuru ağırlığı ve 821,7 mm uzunluğu ekler. Allison birinci, üçüncü ve dokuzuncu kademeleri yeni olarak niteler.

Bu sitede Otokar Sultan sayfası dokuz vitesli bir Allison otomatik şanzımanı anar, Freightliner M2 sayfası da 9-Speed’i M2 106 Plus broşüründe kaydeder.

Entegre retarder

Allison’ın Ağustos 2021 tarihli retarder broşürü birimi, direnç sağlamak için şanzıman yağını kullanan, aracın enerjisini kardan mili üzerinden emen ve fren gücünü tahrik tekerleklerine ileten “Essentially a vaned flywheel in the transmission housing” (özünde şanzıman gövdesindeki kanatlı bir volan) olarak tanımlar; enerji ısıya dönüştürülür ve aracın soğutma sistemi üzerinden dağıtılır. “Allison models are available with output retarders mounted on the output shaft, behind the gearing. They generate the greatest braking at high drive shaft RPM and work independent of engine speed or gear ratio.” (Allison modelleri, çıkış miline, dişlilerin arkasına monte edilmiş çıkış retarderleriyle sunulur. Bunlar en büyük frenlemeyi yüksek kardan mili devrinde üretir ve motor devrinden ya da vites oranından bağımsız çalışır.) Broşür ve Allison’ın retarder sayfası devreye alma yolları olarak gösterge panelindeki bir anahtarı ya da bir el kolunu, ayrı bir ayak pedalını veya gaz pedalı bırakıldığında ya da fren pedalına basıldığında otomatik devreye girmeyi sayar. Broşür retarderi kilitlenme önleyici ve elektronik fren sistemleriyle uyumlu olarak niteler ve şunu belirtir: “A retarder is not a replacement for service brakes” (Retarder servis frenlerinin yerini tutmaz).

Kılavuzun özellik tablosunda bir retarder satırı vardır, 6000 Serisi sayfası da “optional retarder capability” (opsiyonel retarder kapasitesi) sayar. Scania L serisi sayfası retarderli ya da retardersiz 6 vitesli Allison otomatikleri, Renault Trucks D sayfası da bir Allison hidrolik retarderi kaydeder. Retarder tipleri, BM 13 sayılı Regülasyonun dayanıklı frenlemeyi nasıl test ettiği ve retarderin aktarma organlarında nerede durduğu retarder ve motor freni yazısında; Allison 3000 ve 4000 Serisi şanzımanlardaki kuvvet kalkışı açıklıkları ve PTO üreticilerinin Allison şanzımanlar için verdiği değerler kamyonda kuvvet kalkışı (PTO) yazısında ele alınır.

Elektrikli hibrit tahrik ve elektrikli akslar

Allison’ın eGen Flex sayfası, şehir içi otobüsler için ilk elektrikli hibrit tahrik sistemini “more than 20 years ago” (20 yılı aşkın süre önce) tanıttığını söyler. Allison’ın yeni nesil çözümü olarak adlandırdığı eGen Flex’te “a multispeed gearbox with two fully integrated electric motors and a disconnect clutch to enable full EV operation” (tam EV çalışmasını mümkün kılmak için tam entegre iki elektrik motoru ve bir ayırma kavraması bulunan çok vitesli bir şanzıman) içeren bir tahrik ünitesi, bir invertör ve kılavuzun 26 kWh olarak verdiği lityum titanat bir batarya vardır; Allison otobüsün güzergâhının %50’sine kadarını motor kapalıyken gidebildiğini, yalnızca elektrikli modun coğrafi sınırlama (geofencing) ile devreye alındığını belirtir. Değerler 330 hp (246 kW), 1.050 lb-ft (1.424 Nm) ve 70.000 lb (31.752 kg) GVW’ye kadar çıkar.

eGen Power, Allison’ın tanımıyla orta ve ağır hizmet kamyon ve otobüslerinde tekerlekler arasına yerleşen ve aracın geleneksel güç aktarma organlarının yerini alan bir elektrikli aks ailesidir. Kasım 2023 tarihli broşür tek motorlu 85S, 100S ve 130S ile çift motorlu 100D ve 130D’yi; 85S için 8.500 kg, 100S ve 100D için 10.433 kg (23.000 lb), 130S ve 130D için 13.000 kg brüt aks ağırlığı değerleriyle sıralar. eGen Power sayfası 100S için 225 kW sürekli ve 325 kW tepe güç ile tekerleklerde 26.000 Nm tork ve iki vitesli paralel eksenli dişli mimarisi, 100D için ise “greater than 450 kilowatts of continuous power, with peak power of 650 kilowatts” (450 kilovattan fazla sürekli güç ve 650 kilovat tepe güç) verir; 130S ve 130D Avrupa ve Asya-Pasifik için varyantlardır. Allison’ın şehir içi ve şehirlerarası otobüs sayfası ailenin değerini 450 kW’a kadar, ürün listesi ise 650 kW’a kadar verir. Sayfa, 85S’nin Anadolu Isuzu’nun tam elektrikli midibüsü Novo VOLT’a entegre edildiğini bildirir. Hibrit de dahil şehir otobüslerinin tahrik türleri şehir otobüsü tahrik sistemleri yazısında anlatılır.

Bu sitede Allison’ı anan model sayfaları

T3270R, ATM 4500 R ve AL306 gibi bu adlandırmaların birkaçı Vocational Model Guide’da geçmez; kamyon ve otobüs üreticilerinin yazdığı şekilde kaydedilmiştir.