Vidanjör ve kanal temizleme araçları: kombine araçlar, ADR vakumlu atık tankları, şasiler ve üstyapıcılar

Vidanjör sıvı atığı ve çamuru bir vakum pompasıyla tankına çeker. Kombine kanal temizleme aracı buna kanalları yıkamak için yüksek basınçlı bir su pompası ve bir hortum makarası ekler; su geri kazanımlı araç ise atık suyu araç üzerinde süzüp yıkamada yeniden kullanır. Şasi kamyon üreticisinden gelir; tank, pompalar ve bomlar ise pompaları kamyonun kuvvet kalkışından (PTO) ya da bir ara şanzımandan, bazen de ayrı bir motordan çalıştıran üstyapıcıdan. Bu sayfa hangi standartların ve tehlikeli madde kurallarının geçerli olduğunu, kamyon üreticilerinin ve üstyapıcıların neler yayımladığını ve hangi elektrikli araçların çalıştığını anlatıyor. Hiçbirini sıralamıyor ya da önermiyor.

Standartlar: araç için yok

İsveç, İngiltere ve Almanya’nın standart kuruluşlarının kataloglarında ve aramalarda kanal temizleme, kombine ya da vakumlu araçlar için bir Avrupa standardı bulamadık. Almanya’nın bir belgesi vardı: vakumlu ve yüksek basınçlı yıkama araçları için gereklilikler koyan ön standart DIN SPEC 30755:2017 yürürlükten kaldırıldı; bu araçlara ilişkin eski DIN 30702-5 terimleri de öyle.

Yıkama donanımının kendi standartları var. EN 1829-1:2021, en yüksek çalışma basıncı EN 60335-2-79’un üst sınırının, yani şu an 35 MPa’nın üzerinde olan hareketli ve sabit yüksek basınçlı su jeti makineleri için güvenlik gerekliliklerini belirler; EN 1829-2:2008 bunların hortumlarını, hortum hatlarını ve bağlantı parçalarını kapsar. Okuduğumuz kapsam metinlerinin hiçbiri kanalizasyondan ya da araçlardan söz etmiyor. EN 14654-3:2021 ise drenaj hatlarının ve kanalizasyonun temizlenmesini bir faaliyet olarak, yani iş programları ve teknik seçimiyle ele alır; araç standardı değildir.

Tehlikeli atık: ADR’de vakumla çalışan atık tankları

Atık tehlikeli madde ise ADR uygulanır. ADR vakumla çalışan atık tankını, öncelikle tehlikeli atık taşımak için kullanılan ve Bölüm 6.10’un istediği gibi doldurma ve boşaltma için özel olarak yapılmış ve donatılmış sabit tank, sökülebilir tank, tank konteyner ya da tank takas gövdesi olarak tanımlar; Bölüm 6.7 ya da 6.8’i tamamen karşılayan bir tank vakumla çalışan atık tankı sayılmaz. Bölüm 4.5’e göre sınıf 3, 4.1, 5.1, 6.1, 6.2, 8 ve 9 atıkları, Bölüm 4.3 tankla taşımaya izin veriyorsa bu tanklarla taşınabilir; L4BH tank kodlu maddelerin ya da tank kodu hiyerarşisinde buna izin verilen bir kodun atıkları da onay belgesine işlendiği üzere tank kodunun üçüncü kısmında “A” veya “B” bulunan vakumla çalışan atık tanklarıyla taşınabilir.

Bölüm 6.10 şunları ister: doldurma ya da boşaltma basıncının 1,3 katı, ancak en az 4 bar hesap basıncı; 1 bar ters iç basınca göre tasarım; patlama diskinin arkasında bir emniyet valfi; bir basınç ya da vakum göstergesi; her bölme için bir seviye göstergesi; yanıcı atık taşınıyorsa vakum pompası açıklıklarında alev tutucu; sabit ya da sökülebilir tanklarda en geç üç yılda bir, tank konteynerleri ile tank takas gövdelerinde en geç iki buçuk yılda bir iç durum incelemesi. Aracın onay belgesinde “vacuum-operated waste tank-vehicle” (vakumla çalışan atık tankeri) ibaresi bulunmalıdır. Bu hükümleri UNECE dosyaları indirilemediği için ADR 2025’in resmî Türkçe baskısından okuduk.

Üstyapıcılar kendi taraflarını belirtiyor. KOKS EcoVac kombine araçlarını S4AH ve L4AH tank kodları için tasarlıyor, DISAB da ADR’li vakumlu yükleyicileri için aynı kodları veriyor; Kaiser, Rivard ve KROLL ADR versiyonları sunuyor. Sayfalarını okuduğumuz Türk üstyapıcıların hiçbiri ADR onayı belirtmiyor. Araç sınıfları, turuncu plakalar ve tünel kodları ADR’li araçlar yazısında anlatılıyor.

Tip onayı

AB tip onayında, 2018’de yayımlanan haliyle (AB) 2018/858 sayılı Tüzük bu araçlar için özel amaçlı araç kategorisi öngörmez. İki haneli kasa kodu ekleri listesinde “11 Tank”, “12 Tank intended for transport of dangerous goods” ve “19 Street sweeper, cleansing and drain clearing” yer alır; belirli bir kanal temizleme aracının hangisini taşıyacağı tip onayında belirlenir. Aynı listede damperli kamyonlar 10, çöp kamyonları 18 numaradadır; bkz. damperli kamyonlar ve çöp kamyonları. Yol süpürge araçları da 19 numaradadır; bkz. yol süpürge aracı ve arazöz.

Üreticilerin sunduğu şasiler

Alfabetik sırayla ve her üreticinin kendi anlatımıyla; BMC için bir sayfa bulamadık, Türk üstyapıcı Teknik Tanker ise şasi listesinde bir BMC Pro 935’e yer veriyor:

• DAF. DAF tek tahrikli dört akslı XD ve XF’nin uygulamaları arasında ağır konteyner taşımacılığı ve ağır atık toplamanın yanında kanal temizlemeyi de sayıyor; motor PTO’ları, motor önü PTO ve bir dizi şanzıman PTO’su sunuyor.
• Ford Trucks. Ford Trucks’ın Türkiye sayfaları vidanjörleri ve kombine kanal temizleyicileri 4x2, 6x2, 8x2, 6x4 ve 8x4 olarak, 8.000 ile 18.000 l arasında tanklarla sunuyor. Vidanjör kartları 18 tonluk 1833 DC 4x2’deki 8.000 l’den 8x2 ve 8x4 şasilerdeki 18.000 l’ye, kombine kartları ise 8.000 l’den 16.000 l’ye uzanıyor.
• Iveco. Iveco, eDaily’nin 50 kW’lık elektrikli PTO’su için saydığı özel görevler arasında rögar temizlemeyi de anıyor; kanal temizleme araçlarına ayrılmış bir Iveco sayfası bulamadık.
• MAN. MAN belediye araçlarının görevleri arasında kanal temizlemeyi sayıyor ve bu araçları fabrikadan PTO, üstyapı ve arayüz hazırlıklarıyla donatıyor; Wiedemann kendi üstyapıları için OMSI PTO’lu MAN TGS 6x2-4 şasiler sunuyor.
• Mercedes-Benz. Mercedes-Benz belediye görevleri arasında kanalları yıkamayı anıyor, ancak kanal temizleme araçları için bir sayfası yok; Wiedemann POWER VAC e-tec rögar temizleme aracını eEconic üzerine, Müller Umwelttechnik de bir CANALMASTER’ı Actros 2543 L 6x2 üzerine kuruyor.
• Renault Trucks. Renault Trucks Fransa, C serisini kanal temizleme ve vakumlu ekskavatör üstyapıları için 22,8 t’ye kadar yük kapasitesiyle, piyasanın en hafifi olarak nitelediği 9.200 kg boş ağırlıklı C 8x4 ile, motor ya da şanzıman PTO’lu 460 hp’ye kadar DTI 11 motorla ve 50 mm’lik adımlarla ayarlanabilen arka sarkıntılarla sunuyor.
• Scania. Scania’nın vakumlu kanal temizleme araçları için üstyapı kitapçığı, motor ve şanzıman PTO hazırlıkları, 10 mm’lik adımlarla arka sarkıntı ve 50 mm aralıklı şasi deliği sırası olan bir G 410 B6x2*4NB gösteriyor. Scania Fransa, her markadan 700 yüksek basınçlı araç işleten Ortec grubunun kanal temizleme araçlarını elektrikli tahrike dönüştürmek için sözleşme imzaladı.
• Volvo. Volvo İngiltere Temmuz 2024’te altı bataryalı, 540 kWh’lik ve şanzımandan tahrikli PTO kullanan dört FMX Electric 6x2 vidanjörü ile rögar, ana kanal ve drenaj işleri için üç bataryalı, 270 kWh’lik ve elektrikli PTO’lu üç FE Electric 4x2 kombine aracı duyurdu; hepsinin üstyapısı Whale Tankers’tan.

6x2*4 gibi tekerlek formülleri dingil düzenleri yazısında anlatılıyor.

Üstyapılar ve üstyapıcılar

Kaiser’in ROTOMAX geri kazanım sistemi suyu salınımlı bir döner filtre tamburuyla temizliyor; Wiedemann ilk su geri kazanımlı kanal temizleme aracını 1977’ye tarihliyor. Rivard üstyapının tüm bileşenleri için kamyonun enerjisini kullandığını söylüyor, KROLL ise pompalarını şasinin PTO’sundan ya da ayrı bir motordan çalıştırıyor.

Elektrikli kanal temizleme araçları

Kaiser AquaStar EV’yi dünyanın ilk su geri kazanımlı elektrikli kanal temizleme aracı, Wiedemann SUPER 1000 e-tec’i tek tanklı sistemle kurulmuş ilk tamamen elektrikli su geri kazanımlı kanal temizleme aracı, Renault Trucks ve Rivard da kendi araçlarını Fransa’daki ilk tamamen elektrikli araç olarak tanımlıyor; bu iddiaları üreticilerin söylediği gibi aktarıyoruz. Brüt ve kullanılabilir batarya kapasitesi kurulu ve kullanılabilir batarya kapasitesi yazısında anlatılıyor.