Śmieciarki z tylnym, bocznym i przednim załadunkiem: podwozia i norma EN 1501

Śmieciarka – w przepisach pojazd do wywozu śmieci (RCV) – to podwozie ciężarówki z zabudową przeznaczoną do zbierania i przewożenia odpadów oraz zwykle z urządzeniem podnoszącym, które wysypuje do niej zawartość pojemników i kontenerów. W Europie wymagania bezpieczeństwa dla takiego pojazdu określa seria norm EN 1501. Podwozie pochodzi od producentów ciężarówek, z których kilku oferuje do tej pracy kabiny z niskim wejściem, kierowane osie tylne i napędy elektryczne, a zabudowa – od wyspecjalizowanych producentów zabudów. W tym tekście opisujemy, co obejmują normy, jak pojazd nazywa unijna homologacja typu oraz co publikują producenci pojazdów i zabudów. Nie tworzymy rankingu i nie polecamy żadnego z nich.

Załadunek z tyłu, z boku i z przodu

EN 1501 dzieli śmieciarki według tego, którędy odpady trafiają do zabudowy. Część 1 obejmuje śmieciarki z tylnym załadunkiem, część 2 – z bocznym, a część 3 – z przednim, natomiast część 5 dotyczy urządzeń podnoszących, które opróżniają do nich pojemniki na odpady. Część 4, przywoływana w części 5 jako wydanie z 2007 r., to procedura badania hałasu. Pojemniki mają własną serię norm, EN 840 (wydania z 2020 r.): pojemniki dwukołowe do 400 l w części 1, pojemniki czterokołowe do 1 300 l z płaską lub kopułową pokrywą w częściach 2 i 3 oraz pojemniki czterokołowe z płaską pokrywą do 1 700 l w części 4. EN 1501-5 obejmuje opróżnianie pojemników wykonanych zgodnie z EN 840, EN 12574 i EN 13071 oraz pojemników określanych jako paladin, diamond i skip – i żadnych innych.

Obowiązujące części 1, 2, 3 i 5 to wydania z 2021 r. Części od 1 do 3 pomijają urządzenie podnoszące i jego połączenie z zabudową, które należą do części 5, a w sprawie żurawi przeładunkowych, w które wyposażone są niektóre śmieciarki, odsyłają do EN 12999. Części 2 i 3 mają zastosowanie także do urządzeń zgniatających obsługiwanych na samochodzie ciężarowym podczas zbiórki. Każda część wyłącza ciężkie warunki pracy, choć nie przy tej samej wartości: części 1 i 2 wyłączają temperatury poniżej -25 °C, części 3 i 5 – poniżej -20 °C, a wszystkie cztery wyłączają temperatury powyżej +40 °C, wiatr o prędkości powyżej 75 km/h i atmosfery potencjalnie wybuchowe.

Nowelizacja pod kątem rozporządzenia w sprawie maszyn

Seria jest nowelizowana. DIN opublikował projekty części 1, 2, 3 i 5 w sierpniu 2025 r., a program prac CEN-CENELEC na 2026 r. podaje, że CEN/TC 183 „będzie kontynuował rewizję serii EN 1501 […], aby uwzględnić i objąć nowe i zaktualizowane zasadnicze wymagania w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa rozporządzenia (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn”. Rozporządzenie to stosuje się od 20 stycznia 2027 r.: w tekście pierwotnie opublikowanym w Dzienniku Urzędowym widniał 14 stycznia 2027 r., a sprostowanie opublikowane 4 lipca 2023 r. zmieniło tę datę. Katalog iTeh podaje dla projektu części 1 planowaną datę publikacji 2 marca 2027 r.; dla pozostałych trzech projektów daty nie znaleźliśmy.

Homologacja typu: kod nadwozia, a nie kategoria pojazdu specjalnego przeznaczenia

Rozporządzenie (UE) 2018/858 w wersji opublikowanej w 2018 r. nie wymienia pojazdów do wywozu śmieci wśród pojazdów specjalnego przeznaczenia – grupy, do której należą m.in. samochody kempingowe, samochody sanitarne i żurawie samojezdne. Występują one natomiast w jego systemie kodów nadwozia: w przypadku pojazdów kategorii N, takich jak samochód ciężarowy lub podwozie z kabiną, do dwuliterowego kodu nadwozia można dodać dwie cyfry, a jedną z takich pozycji jest „18 Pojazd do wywozu śmieci”. Na potrzeby tego tekstu nie sprawdzaliśmy późniejszych zmian załącznika I do rozporządzenia. Ta sama lista przypisuje własne cyfry mieszalnikom do betonu i pojazdom z pompą do betonu; zob. betonomieszarki i pompy do betonu. Wozy pożarnicze mają cyfry 31; zob. samochody pożarnicze na podwoziach ciężarowych. Wywrotki mają cyfry 10; zob. wywrotki. Lista zawiera też kod 19 dla zamiatarek ulic oraz pojazdów do czyszczenia ulic i kanalizacji ulicznej; zob. wozy asenizacyjne i do czyszczenia kanalizacji oraz zamiatarki i polewaczki.

Co musi zapewniać podwozie

Producenci opisują do zbiórki odpadów w dużej mierze te same cechy: kabinę z niskim wejściem z jednym lub dwoma stopniami, dla załogi, która przez cały kurs wsiada i wysiada; miejsca dla maksymalnie trzech członków załogi oprócz kierowcy; kierowaną oś tylną lub wleczoną, która zmniejsza średnicę zawracania; w niektórych przypadkach wąską wersję; automatyczną lub zautomatyzowaną skrzynię biegów; oraz mechaniczną lub elektryczną przystawkę odbioru mocy do napędu hydrauliki zabudowy. Jako przykład klas masy Mercedes-Benz podaje dla Econica 18 t na dwóch osiach, 26 t na trzech i 32 t na czterech. Układy osi, takie jak 6x2*4, wyjaśniamy w tekście o konfiguracjach osi, a typy kabin – w tekście o kabinach ciężarówek.

Podwozia do śmieciarek w ofercie producentów

W kolejności alfabetycznej, tak jak przedstawia je każdy producent:

• DAF. Karta informacyjna XD Electric wymienia samochody solo w układach od 4x2 do 8x4, zainstalowaną pojemność akumulatorów od 210 do 525 kWh, silniki PACCAR EX-D1 i EX-D2 o mocy od 170 do 350 kW, elektryczną przystawkę odbioru mocy (ePTO) 25 lub 90 kW oraz ładowanie prądem stałym mocą 150 lub 325 kW. W 2025 r. Amsterdam zamówił do zbiórki odpadów 40 pojazdów XD Electric 6x2 FAN z dostawą w 2026 r., z trzema z pięciu możliwych pakietów akumulatorów LFP po 105 kWh, ePTO 90 kW i niskim wejściem „z zaledwie dwoma ergonomicznie rozmieszczonymi stopniami”.
• Dennis Eagle Elite+. Własne podwozie Dennis Eagle do śmieciarek, zaprojektowane pod zabudowy Olympus, ale przystosowane także do zabudów innych producentów: szerokość 2 500 mm lub 2 250 mm w wersji wąskiej, kabina z przejściem i „tylko jednym stopniem antypoślizgowym”, 7,7-litrowy silnik Volvo Euro 6 o mocy 280 lub 320 KM i sześciobiegowa automatyczna skrzynia Allison, w układach 4x2, 6x2 (z podnoszoną osią środkową, kierowaną osią środkową lub kierowaną osią tylną), 6x4 i 8x4. Elektryczny eCollect występuje jako 6x2 z kierowaną osią tylną o masie 27 000 kg z akumulatorami 300 kWh oraz jako 4x2 o masie 18 000 kg z akumulatorami 180 kWh.
• Ford Trucks. Turecka strona Forda wymienia śmieciarki na podwoziach 1833 DC, 2533 DC, 2633 DC (z kierowaną osią tylną), 2645T HR, 3233S HR i 3245S HR, od zabudów 12–13 m³ przy masie 18 t po 30–31 m³ przy 32 t, a także naczepę do przewozu odpadów o pojemności 58 m³ za ciągnikiem siodłowym 1845T. Podaje, że dla konfiguracji 4x2 i 6x2 oferowana jest norma TS EN 1501. Wstęp wymienia konfiguracje 4x2, 6x2 i 8x2, podczas gdy każda karta modelu podaje 4x2.
• Iveco Eurocargo. Iveco przedstawia Eurocargo do prac komunalnych, od zbiórki odpadów po oczyszczanie dróg; jego wersje komunalne mają masę od 7,5 do 19 t, układ 4x2, silnik wysokoprężny lub CNG, manualną skrzynię biegów albo automatyczną ZF lub Allison oraz kabinę dzienną, sypialną lub brygadową.
• MAN. MAN oferuje program zmiany biegów „TipMatic COLLECT”, opracowany z myślą o cyklu ciągłego zatrzymywania się i ruszania śmieciarek z tylnym i bocznym załadunkiem, oraz kabiny z niskimi stopniami do prac komunalnych. Przedstawia swój elektryczny eTGS jako śmieciarkę i informuje, że w pełni elektryczna śmieciarka MAN z tylnym załadunkiem od końca 2025 r. codziennie pracuje w Judenburgu, pokonując do 120 km na kurs (180 km w szczycie) i opróżniając do 800 pojemników, przy zużyciu około 1,6–2 kWh na kilometr, zależnie od ukształtowania terenu i masy pojemników. MAN podaje, że jego elektryczne przystawki odbioru mocy i interfejsy wysokonapięciowe zasilają zabudowy mocą do 90 kW.
• Mercedes-Benz Econic i eEconic. Econic to ciężarówka z niskim wejściem, do której kabiny prowadzą „tylko dwa stopnie”, z otwieranymi do wewnątrz drzwiami składanymi po stronie oddalonej od ruchu, funkcją podnoszenia i opuszczania na obu osiach, dopuszczalną masą całkowitą 18, 26 lub 32 t, 7,7-litrowym silnikiem wysokoprężnym o mocy od 200 do 260 kW i automatyczną skrzynią biegów Allison lub skrzynią PowerShift. Elektryczny eEconic to 27-tonowy pojazd 6x2 z osią wleczoną, o mocy ciągłej 330 kW i szczytowej 400 kW, z zainstalowaną pojemnością akumulatorów 336 kWh – ta sama strona opisuje też trzy pakiety po około 105 kWh – i napędzaną elektrycznie przystawką odbioru mocy eWorX firmy ZF o mocy ciągłej 33 kW i szczytowej 58 kW.
• Renault Trucks. Renault przedstawia do zbiórki w miastach modele D, D Wide i Low Entry Cab, „w szczególności wersję 6x2*4 modelu Renault Trucks D Wide”, w zakresie od 3,3 do 32 t, a także D Wide zasilany gazem ziemnym z silnikiem o mocy 239 kW. Elektryczny E-Tech D Wide LEC ma kabinę niższą o 200 mm od standardowej, układy 4x2 lub 6x2 i zasięg do 335 km; 26-tonowa wersja 6x2 pokazana w 2023 r. miała akumulatory 375 kWh i jeden stopień wejściowy.
• Scania. Scania poleca do pracy przy odpadach serie L, P i G i pokazuje pojazd „Scania L 320 6x2*4 Refuse Collector”. Seria L ma kabinę z niskim wejściem, której funkcja przyklęku obniża zawieszenie o 100 mm po zaciągnięciu hamulca postojowego – w wersji z jednym stopniem standardowo.
• Volvo. Volvo oferuje FE z opcjonalną kabiną z niskim wejściem (wersje: z silnikiem wysokoprężnym do 350 KM, CNG 320 KM, elektryczna do 225 kW), FM w wersjach z silnikiem wysokoprężnym, gazowym i elektrycznym oraz elektryczny FM Low Entry z akumulatorami 360 kWh, mocą 330 kW, masą do 32 t i trzema przystawkami odbioru mocy (elektryczną, mechaniczną i od skrzyni biegów). Jego elektryczna gama do zbiórki odpadów obejmuje również FL Electric.

Zabudowy i podnośniki pojemników

Producenci zabudów publikują pojemności, szerokości i siły podnoszenia, a niektórzy z nich wymieniają podwozia elektryczne, do których przeznaczone są ich zabudowy:

• Dennis Eagle Olympus (z tylnym załadunkiem): od 10 do 27 m³, szerokość zabudowy 2 230 lub 2 530 mm, dla dopuszczalnej masy całkowitej od 18 do 32 t.
• FAUN VARIOPRESS (z tylnym załadunkiem): od 7 do 30 m³ na podwozia o szerokości od 2,00 do 2,55 m, pojemniki od 60 l do 1,1 m³, a ze specjalnymi podnośnikami także kontenery o pojemności do 7 m³; FAUN nazywa swoją koncepcję napędu idealnie dopasowaną do wszystkich podwozi elektrycznych. ROTOPRESS z obrotowym bębnem ma od 8 do 25 m³.
• Terberg Environmental SpeedLINE (z bocznym załadunkiem): SLF 3 ma zabudowę o pojemności do 32 m³, udźwig do 1 000 kg i obsługuje pojemniki od 60 do 2 300 l; SLF 4 ma do 28 m³ i do 1 500 kg oraz obsługuje pojemniki do 3 200 l.
• Zoeller X Family (z tylnym załadunkiem): MEDIUM X4 ma standardowo od 18 do 25 m³, a w wyższej wersji X4H do 30 m³, MEDIUM X2 – od 19 do 26 m³, a jako X2H do 31 m³. Podnośnik Zoeller DELTA PREMIUM 2325/2525 ma udźwig 2 × 1 500 N dla pojemników od 80 do 340 l i 7 000 N dla pojemników od 500 do 1 300 l. System Electric Power Move firmy Zoeller napędza zabudowę i podnośnik silnikiem elektrycznym o mocy 40 kW wbudowanym w przednią część zabudowy; Zoeller podaje, że jest on kompatybilny z Mercedes-Benz eActros i eEconic, MAN eTGS, Volvo FM Low Entry Electric i DAF Electric.

Śmieciarki elektryczne

W podwoziach elektrycznych zabudowę napędza albo osobny silnik elektryczny – elektryczna lub elektromechaniczna przystawka odbioru mocy albo pompa napędzana elektrycznie – albo, w niektórych modelach Volvo, przystawka odbioru mocy zamontowana na skrzyni biegów, tak jak w ciężarówce z silnikiem wysokoprężnym. Pojemność akumulatorów nie zawsze jest podawana na tej samej podstawie: DAF podaje 462 kWh dostępnej pojemności dla opcji z 525 kWh pojemności zainstalowanej, a skąd bierze się ta różnica, wyjaśniamy w tekście o pojemności zainstalowanej i użytkowej akumulatorów. Wartości zasięgu też nie są porównywalne. Mercedes-Benz opiera podane dla eEconica 100 i 150 km na wewnętrznej symulacji w komunalnym i mieszanym cyklu VECTO, 120 km na kurs u MAN-a pochodzi z codziennej eksploatacji w Judenburgu, a pozostali producenci na przeczytanych przez nas stronach nie podają, jaki cykl przyjmują ich dane; zob. tekst o tym, jak deklaruje się zasięg ciężarówek elektrycznych.

Niektórzy producenci powołują się też na londyński standard bezpośredniej widoczności (Direct Vision Standard): Dennis Eagle podaje, że standard ocenia Elite+ wyżej niż jakikolwiek inny pojazd, Mercedes-Benz – że Transport for London przyznał Econicowi pięć gwiazdek, a DAF i Volvo – że ich ciężarówki można skonfigurować pod ocenę pięciogwiazdkową.