Transport kombinowany, intermodalny i multimodalny: definicje i odcinek drogowy

Multimodalny transport towarów to w Glossary for transport statistics Eurostatu, Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ i Międzynarodowego Forum Transportu (6. wydanie, 2026) „Transport of goods using at least two modes of transport” (przewóz towarów z wykorzystaniem co najmniej dwóch gałęzi transportu), a „Intermodal transport is a particular type of multimodal transport” (transport intermodalny jest szczególnym rodzajem transportu multimodalnego): „The movement of goods in one and the same ITU” (przemieszczanie towarów w jednej i tej samej ITU), czyli intermodalnej jednostce transportowej, takiej jak kontener, nadwozie wymienne lub naczepa, „which uses several modes of transport successively without handling the goods themselves when changing modes” (z kolejnym wykorzystaniem kilku gałęzi transportu, bez przeładunku samych towarów przy zmianie gałęzi transportu). Transport kombinowany zawęża to pojęcie jeszcze bardziej: „Intermodal transport where the major part is by rail, inland waterways or sea” (transport intermodalny, w którym większa część przewozu odbywa się koleją, śródlądowymi drogami wodnymi lub morzem), z ograniczeniami dotyczącymi ewentualnych początkowych i końcowych odcinków drogowych. Definicja stosowana w prawie UE znajduje się w art. 1 dyrektywy Rady 92/106/EWG: „the transport of goods between Member States where the lorry, trailer, semi-trailer, with or without tractor unit, swap body or container of 20 feet or more uses the road on the initial or final leg of the journey and, on the other leg, rail or inland waterway or maritime services where this section exceeds 100 km as the crow flies” (przewóz towarów między państwami członkowskimi, w którym samochód ciężarowy, przyczepa, naczepa z ciągnikiem siodłowym lub bez niego, nadwozie wymienne lub kontener o długości co najmniej 20 stóp korzysta z drogi na początkowym lub końcowym odcinku trasy, a na drugim odcinku z kolei, śródlądowej drogi wodnej lub transportu morskiego, jeżeli ten odcinek przekracza 100 km w linii prostej), z ograniczeniami dotyczącymi odcinka drogowego.

Stan na 8 października 2026 r. Tego dnia przeczytano: dyrektywę 92/106/EWG w tekście skonsolidowanym z 1 lipca 2013 r., który dane Urzędu Publikacji UE wykazują jako obowiązujący, bez aktu zmieniającego po dyrektywie 2013/22/UE; wniosek Komisji w sprawie jej zmiany i kartę procedury Parlamentu Europejskiego; 6. wydanie Glossary for transport statistics, opublikowane przez Eurostat 23 lutego 2026 r., oraz jego 5. wydanie z 2019 r.; teksty i strony stanu obu traktatów ONZ w Zbiorze Traktatów ONZ; a także pozostałe akty UE i tureckie rozporządzenie wymienione niżej. Teksty skonsolidowane UE zastrzegają, że nie mają mocy prawnej: tekst dyrektywy 92/106/EWG „is meant purely as a documentation tool and has no legal effect” (służy wyłącznie jako narzędzie dokumentacyjne i nie ma mocy prawnej), a polskie wersje tekstów dyrektywy 96/53/WE i rozporządzenia (WE) nr 1072/2009 stwierdzają: „Dokument ten służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej.” Teksty UE cytujemy w urzędowej wersji polskiej, jeśli Urząd Publikacji UE ją udostępnia; dyrektywy 92/106/EWG nie udostępnia on po polsku, dlatego jej przepisy cytujemy w brzmieniu angielskim. Cytaty z pozostałych tekstów zachowują brzmienie oryginalne, a po cytatach angielskich i tureckich podajemy w nawiasie nasze tłumaczenie.

Transport multimodalny: więcej niż jedna gałąź transportu

Hasło glosariusza jest najszersze: wystarczą dwie gałęzie transportu, a transport multimodalny „may involve handling of the goods during transfers between modes” (może obejmować przeładunek towarów przy przechodzeniu z jednej gałęzi transportu na inną). Komunikat Komisji Europejskiej COM(2006) 336 z 28 czerwca 2006 r. w sprawie logistyki transportu towarowego posługuje się tą samą ideą: „«Multimodalność» oznacza przewóz towarów dwoma lub więcej formami transportu w ramach jednego łańcucha transportowego, niezależnie od rodzaju towaru”. Pozostałe definicje komunikatu omówiono w tekście co to jest logistyka.

Konwencja Narodów Zjednoczonych o międzynarodowym multimodalnym przewozie towarów, przyjęta w Genewie 24 maja 1980 r., wiąże to pojęcie z umową: międzynarodowy transport multimodalny to „the carriage of goods by at least two different modes of transport on the basis of a multimodal transport contract” (przewóz towarów co najmniej dwiema różnymi gałęziami transportu na podstawie umowy o transport multimodalny), z miejsca w jednym państwie, w którym operator transportu multimodalnego przejmuje towary pod swoją pieczę, do miejsca wyznaczonego do ich wydania w innym państwie (art. 1 ust. 1). Odbiór i doręczenie zlecone na podstawie odrębnej umowy o przewóz jedną gałęzią transportu są wyłączone: „The operations of pick-up and delivery of goods carried out in the performance of a unimodal transport contract, as defined in such contract, shall not be considered as international multimodal transport.” (Czynności odbioru i doręczenia towarów wykonywane w ramach umowy o transport unimodalny, określone w takiej umowie, nie są uważane za międzynarodowy transport multimodalny.) Operator „acts as a principal, not as an agent” (działa jako strona umowy, a nie jako pośrednik; art. 1 ust. 2). Zbiór Traktatów ONZ podaje status konwencji jako „Not yet in force” (jeszcze nie obowiązuje), z 6 sygnatariuszami i 11 stronami; art. 36 wymaga 30 państw.

Transport intermodalny: jedna jednostka ładunkowa, kilka gałęzi transportu

Różnicę między tymi dwoma hasłami glosariusza wyznacza jednostka. Intermodalna jednostka transportowa (ITU) glosariusza to „Container, swap body, semi-trailer, trailer or goods road motor vehicle suitable for intermodal transport” (kontener, nadwozie wymienne, naczepa, przyczepa lub drogowy pojazd samochodowy do przewozu towarów przystosowany do transportu intermodalnego), nazywana też intermodalną jednostką ładunkową. Towary pozostają w niej, a przeładowuje się tylko jednostkę; jako najczęściej stosowane techniki glosariusz wymienia ro-ro (roll-on/roll-off), na kołach, i lo-lo (lift-on/lift-off), z użyciem urządzeń dźwignicowych.

Dla pojazdów drogowych przewożonych koleją glosariusz ma dwa kolejne hasła. Transport typu piggyback (piggyback transport) to „Transport of road vehicles by rail” (przewóz pojazdów drogowych koleją). Ruchoma droga (rolling road) to „Transport of complete road vehicles, using ro-ro techniques, on trains normally composed entirely of low-floor wagons” (przewóz kompletnych pojazdów drogowych techniką ro-ro pociągami złożonymi zwykle wyłącznie z wagonów niskopodłogowych), a „Transport of lorries via the Eurotunnel is an example of a rolling road” (przykładem ruchomej drogi jest przewóz samochodów ciężarowych przez Eurotunnel). Same naczepy jeżdżą na wagonach takich jak wagon kieszeniowy (pocket wagon), czyli „rail wagon with a recessed pocket to accept the axle/wheel assembly of a semi-trailer” (wagon kolejowy z obniżoną kieszenią, w której mieści się zespół osi i kół naczepy).

Transport kombinowany: większa część poza drogą

Glosariusz ogranicza drogowe odcinki transportu kombinowanego tymi samymi słowami co dyrektywa 92/106/EWG, cytowana w następnym punkcie. Jego 6. wydanie podaje, że rozdział o transporcie intermodalnym zmieniono, „particularly aligning the chapter with UNECE’s terminology on combined transport” (w szczególności przez dostosowanie go do terminologii EKG ONZ dotyczącej transportu kombinowanego); 5. wydanie z 2019 r. nie miało hasła dotyczącego transportu kombinowanego (nasze przeszukanie jego tekstu).

Umowa europejska o ważnych międzynarodowych liniach transportu kombinowanego i obiektach towarzyszących (AGTC), sporządzona w Genewie 1 lutego 1991 r., definiuje transport kombinowany jako „the transport of goods in one and the same transport unit using more than one mode of transport” (przewóz towarów w jednej i tej samej jednostce transportowej z wykorzystaniem więcej niż jednej gałęzi transportu; art. 1 lit. a). Strony przyjmują ją „as a co-ordinated international plan for the development and operation of a network of important international combined transport lines and related installations” (jako skoordynowany międzynarodowy plan rozwoju i eksploatacji sieci ważnych międzynarodowych linii transportu kombinowanego i obiektów towarzyszących; art. 2), w tym linii wykorzystywanych do „regular international combined transport (e.g. swap body, container, semi-trailer)” (regularnego międzynarodowego transportu kombinowanego, np. nadwozia wymienne, kontenery, naczepy; art. 1 lit. b). Umowa weszła w życie 20 października 1993 r.; Zbiór Traktatów ONZ wymienia 34 strony, w tym Niemcy, Włochy, Polskę, Federację Rosyjską i Turcję, przy czym Hiszpania przystąpiła do niej 25 listopada 2025 r. Zjednoczonego Królestwa nie ma wśród nich.

Tureckie rozporządzenie w sprawie transportu kombinowanego (Kombine Taşımacılık Yönetmeliği), tekst krajowy przygotowany z uwzględnieniem dyrektywy 92/106/EWG (art. 4), definiuje kombine yük taşımacılığı (kombinowany transport towarów) jako transport intermodalny, w którym „Taşımacılığın büyük kısmının demiryolu, iç suyolu veya denizyoluyla, taşımanın başlangıç veya son etabının ise mümkün olan en kısa mesafeyle karayoluyla yapıldığı” (większa część przewozu odbywa się koleją, śródlądową drogą wodną lub morzem, a początkowy lub końcowy etap przewozu – drogą na możliwie najkrótszej odległości; art. 5 ust. 1 lit. e). Art. 6 ust. 1 dodaje warunki podobne do warunków dyrektywy: odcinek kolejowy, morski lub śródlądowy dłuższy niż 100 km w linii prostej oraz korzystanie z najbliższych odpowiednich kolejowych stacji towarowych lub centrów logistycznych i/lub z portów w promieniu 150 km w linii prostej.

Odcinek drogowy według dyrektywy 92/106/EWG

Odcinek drogowy przebiega albo „between the point where the goods are loaded and the nearest suitable rail loading station for the initial leg, and between the nearest suitable rail unloading station and the point where the goods are unloaded for the final leg” (między miejscem załadunku towarów a najbliższą odpowiednią kolejową stacją załadunkową na odcinku początkowym oraz między najbliższą odpowiednią kolejową stacją rozładunkową a miejscem rozładunku towarów na odcinku końcowym), albo „within a radius not exceeding 150 km as the crow flies from the inland waterway port or seaport of loading or unloading” (w promieniu nieprzekraczającym 150 km w linii prostej od śródlądowego portu wodnego lub portu morskiego załadunku lub rozładunku). Dla odcinka kolejowego tekst nie podaje liczby kilometrów.

Dyrektywa wiąże z definicją przepisy. Państwa członkowskie miały do 1 lipca 1993 r. „liberalize the combined transport operations referred to in Article 1 from all quota systems and systems of authorization” (uwolnić operacje transportu kombinowanego, o których mowa w art. 1, od wszelkich systemów kontyngentów i zezwoleń; art. 2). W przewozach zarobkowych dokument przewozowy musi ponadto wskazywać stacje lub porty załadunku i rozładunku, opatrzone pieczęcią władz kolejowych lub portowych po zakończeniu części przewozu odbywającej się poza drogą (art. 3). Przewoźnicy mający siedzibę w państwie członkowskim, którzy spełniają warunki dostępu do zawodu i do rynku, mogą wykonywać „initial and/or final road haulage legs which form an integral part of the combined transport operation and which may or may not include the crossing of a frontier” (początkowe i/lub końcowe drogowe odcinki przewozu rzeczy, które stanowią integralną część operacji transportu kombinowanego i mogą obejmować przekroczenie granicy lub nie; art. 4). Państwa członkowskie muszą zapewnić, by wymienione podatki od pojazdów drogowych kierowanych do transportu kombinowanego, takie jak niemiecki Kraftfahrzeugsteuer, były „reduced or reimbursed either by a standard amount, or in proportion to the journeys that such vehicles undertake by rail” (obniżane lub zwracane w formie kwoty ryczałtowej albo proporcjonalnie do przejazdów, które pojazdy te wykonują koleją), w granicach i na warunkach, które ustalają po konsultacji z Komisją (art. 6). Odcinki drogowe są zwolnione z obowiązkowych przepisów taryfowych (art. 8).

Do dyrektywy odsyłają inne akty UE. Dyrektywa 96/53/WE zalicza do operacji transportu intermodalnego operacje transportu kombinowanego w rozumieniu dyrektywy 92/106/EWG związane z przewozem co najmniej jednego kontenera lub nadwozia wymiennego o łącznej maksymalnej długości do 45 stóp i dopuszcza w takich operacjach 44 tony dla trzyosiowego pojazdu silnikowego z naczepą dwu- lub trzyosiową, wobec 40 ton w pozostałych przypadkach; zob. masy ciężarówek: DMC i GCW. Rozporządzenie (WE) nr 1072/2009 pozwala państwu członkowskiemu stosować przepisy o kabotażu do odcinków drogowych na jego terytorium, „jeżeli jest to konieczne do uniknięcia nadużywania” (art. 10 ust. 7), a zgodnie z dyrektywą (UE) 2020/1057 kierowca na odcinku drogowym nie jest delegowany, „jeżeli ten odcinek drogowy sam w sobie składa się z przewozów dwustronnych” (art. 1 ust. 6); obie zasady omówiono w tekście o kabotażu i delegowaniu kierowców.

Porównanie tekstów

Rewizja dyrektywy 92/106/EWG

7 listopada 2023 r. Komisja zaproponowała zmianę dyrektywy (COM(2023) 702) w ramach – jak nazywa go wniosek – „pakietu w sprawie ekologicznego transportu”, pod nowym tytułem „w sprawie ustanowienia ram wsparcia dla transportu intermodalnego towarów”. Art. 1 zostałby zastąpiony art. 1a–1c. Operacją transportu intermodalnego byłby „przewóz pojedynczej intermodalnej jednostki ładunkowej między jej punktem załadunku a punktem rozładunku na co najmniej dwóch odcinkach transportowych”, z których co najmniej jeden realizowany jest koleją, w ramach żeglugi śródlądowej lub żeglugi morskiej bliskiego zasięgu, a początkowy lub końcowy odcinek, bądź oba, w ramach transportu drogowego, bez obsługi towarów. Byłby on operacją transportu kombinowanego, jeżeli – obok innych warunków – „dana operacja generuje co najmniej 40 % mniej kosztów zewnętrznych niż alternatywna operacja transportu wyłącznie drogowego” (w przypadku połączeń między wyspą a kontynentem bez alternatywy drogowej – niż alternatywna morska operacja intermodalna); warunki art. 1c nie zawierają limitów odległości. Nowy art. 9a zwalniałby pojazdy na odcinkach drogowych „z zakazów używania pojazdów obowiązujących w weekendy, w nocy i w dni ustawowo wolne od pracy, mającego zastosowanie wyłącznie do pojazdów ciężarowych”; krajowe zakazy porównano w tekście o zakazach ruchu ciężarówek w Europie. Aby skorzystać z ram wsparcia, przedsiębiorstwo organizujące operację musiałoby także rejestrować informacje dotyczące transportu i udostępniać je na platformie eFTI; zob. eFTI i e-CMR.

8 października 2026 r. Legislative Observatory podawało jako etap procedury 2023/0396(COD) „Awaiting committee decision” (oczekiwanie na decyzję komisji), przy czym właściwa jest Komisja Transportu i Turystyki Parlamentu. Jako kluczowe wydarzenia wymienia publikację wniosku 7 listopada 2023 r., skierowanie do komisji ogłoszone 14 grudnia 2023 r. i wznowienie prac z poprzedniej kadencji Parlamentu 13 listopada 2024 r.; nie wymienia stanowiska Parlamentu, stanowiska Rady ani przyjętego aktu. Art. 1 w brzmieniu zacytowanym wyżej pozostaje więc obowiązującą definicją. Pokrewne pojęcia krótko zdefiniowano w słowniku pojęć dotyczących ciężarówek i autobusów.