AFIR: şarj noktalarında ödeme ve fiyatlar – kart okuyucu, fiyat gösterimi ve veri

Alternatif Yakıt Altyapısı Tüzüğü’nün (AFIR), yani (AB) 2023/1804 sayılı Tüzüğün Madde 5’i uyarınca, AB’de kamuya açık bir şarj noktasının işletmecisi son kullanıcıların kayıt olmak ya da yazılı bir sözleşme yapmak zorunda kalmadan “on an ad hoc basis” (ad hoc olarak) şarj etmesine imkân vermek zorundadır; Madde 5(4), ad hoc fiyatın bir oturum başlamadan önce şarj istasyonunda nasıl gösterileceğini belirler. 13 Nisan 2024’ten itibaren konuşlandırılan noktalar, “widely used in the Union” (Birlik’te yaygın olarak kullanılan) bir ödeme aracıyla elektronik ödemeyi kabul etmek zorundadır. 1 Ocak 2027’den itibaren TEN-T karayolu ağı boyunca ya da güvenli ve emniyetli bir park alanında bulunan, 50 kW veya daha fazla güçteki, 13 Nisan 2024’ten önce konuşlandırılanlar dahil her kamuya açık noktada bir ödeme kartı okuyucusu ya da ödeme kartlarını okuyabilen temassız bir cihaz bulunmalıdır. Madde 20, işletmecilerin işlettikleri kamuya açık altyapıya ilişkin erişilebilir kılması gereken verileri belirler; ad hoc fiyat da bunlar arasındadır. Tüzük 13 Nisan 2024’ten beri uygulanmaktadır ve “binding in its entirety and directly applicable in all Member States” (bütünüyle bağlayıcıdır ve tüm Üye Devletlerde doğrudan uygulanabilir) (Madde 26).

27 Ekim 2026 itibarıyla durum. O gün okunan: (AB) 2023/1804 sayılı Tüzüğün 8 Ocak 2026 tarihli konsolide metni (CELEX 02023R1804-20260108), İngilizce, Almanca, İspanyolca, Fransızca, İtalyanca ve Lehçe sürümleriyle. Bu metin, ikisi de 2 Nisan 2025 tarihli olan ve 18 Haziran 2025’te Resmî Gazete’de (Official Journal) yayımlanan (AB) 2025/656 ve (AB) 2025/671 sayılı Komisyon Yetki Devrine Dayalı Tüzüklerini içerir; ikincisi Madde 20(2)’nin yerine yeni bir metin koymuştur. Konsolide metin kendisi hakkında “is meant purely as a documentation tool and has no legal effect” (yalnızca bir belgeleme aracı olarak tasarlanmıştır ve hukuki etkisi yoktur) der; geçerli metinler Resmî Gazete’de yayımlananlardır.

Madde 4’ün ağır ticari elektrikli araçlara ayrılmış şarj altyapısını nerede ve hangi tarihe kadar istediği AFIR: ağır vasıta şarj hedefleri madde madde sayfasında anlatılır. Bu sayfa ise şarjın nasıl ödendiğini ve fiyatlandırıldığını ve hangi verilerin erişilebilir kılındığını Madde 2, 5, 19(3) ve 20 çerçevesinde ele alır.

Kullanılan terimler

Madde 5 ve 20’nin dayandığı terimleri Madde 2 tanımlar (parantez içinde bent numaraları).

• Son kullanıcı (24): “a natural or legal person purchasing an alternative fuel for direct use in a vehicle” (bir araçta doğrudan kullanmak üzere alternatif yakıt satın alan gerçek veya tüzel kişi).
• Ad hoc şarj (47): “a recharging service purchased by an end user without the need for that end user to register, conclude a written agreement or enter into a commercial relationship with the operator of that recharging point that goes beyond the mere purchase of the recharging service” (son kullanıcının kayıt olmasına, yazılı bir sözleşme yapmasına veya o şarj noktasının işletmecisiyle şarj hizmetinin salt satın alınmasının ötesine geçen bir ticari ilişkiye girmesine gerek olmadan satın aldığı şarj hizmeti). Ad hoc fiyat (2), işletmecinin bunun için talep ettiği fiyattır.
• Şarj noktası işletmecisi (39): “the entity that is responsible for the management and operation of a recharging point and that provides a recharging service to end users, including in the name and on behalf of a mobility service provider” (bir şarj noktasının yönetiminden ve işletilmesinden sorumlu olan ve son kullanıcılara, bir mobilite hizmet sağlayıcısı adına ve hesabına sunulanlar dahil, şarj hizmeti sunan kuruluş).
• Mobilite hizmet sağlayıcısı (36): “a legal person that provides services in return for remuneration to an end user, including the selling of recharging or refuelling services” (şarj veya yakıt ikmal hizmetlerinin satışı dahil, bir son kullanıcıya ücret karşılığında hizmet sunan tüzel kişi).
• Kamuya açık altyapı (45), kamu ya da özel mülkte bulunmasından, erişime sınırlama ya da koşul uygulanıp uygulanmadığından ve geçerli kullanım koşullarından bağımsız olarak “open to the general public” (genel kamuya açık) bir alanda ya da tesiste bulunur.
• Şarj noktası (48): “is capable of recharging only one electric vehicle at a time” (aynı anda yalnızca bir elektrikli aracı şarj edebilen) bir arayüz; çıkış gücü 3,7 kW veya daha az olan ve asıl amacı elektrikli araç şarjı olmayan cihazlar hariçtir. Şarj havuzu (51) “one or more recharging stations at a specific location” (belirli bir konumdaki bir veya daha fazla şarj istasyonu) demektir; şarj oturumu (54) ise “from the moment the vehicle is connected to the moment the vehicle is disconnected” (aracın bağlandığı andan bağlantısının kesildiği ana kadar) sürer.
• TEN-T karayolu ağı boyunca (3)(a), şarj istasyonları için: “located on the TEN-T road network or within 3 km driving distance from the nearest exit of a TEN-T road” (TEN-T karayolu ağı üzerinde veya bir TEN-T yolunun en yakın çıkışına 3 km sürüş mesafesi içinde bulunan).
• Güvenli ve emniyetli park alanı (63): “a parking area accessible to drivers engaged in the carriage of goods or passengers which has been certified in accordance with Commission Delegated Regulation (EU) 2022/1012” (mal veya yolcu taşımacılığıyla uğraşan sürücülerin erişimine açık ve (AB) 2022/1012 sayılı Komisyon Yetki Devrine Dayalı Tüzüğü uyarınca sertifikalandırılmış bir park alanı).

Ad hoc şarj ve ödeme yolu: Madde 5(1)

1. paragraf şöyle başlar: “Operators of recharging points shall, at the publicly accessible recharging points operated by them, provide end users with the possibility to recharge their electric vehicle on an ad hoc basis.” (Şarj noktası işletmecileri, işlettikleri kamuya açık şarj noktalarında son kullanıcılara elektrikli araçlarını ad hoc olarak şarj etme imkânı sağlar.) 13 Nisan 2024’ten itibaren konuşlandırılan noktalarda ad hoc şarj “shall be possible using a payment instrument that is widely used in the Union” (Birlik’te yaygın olarak kullanılan bir ödeme aracıyla mümkün olur) ve işletmeciler “shall accept electronic payments at those points through terminals and devices used for payment services, including at least one of the following” (bu noktalarda, aşağıdakilerden en az biri dahil olmak üzere, ödeme hizmetleri için kullanılan terminaller ve cihazlar aracılığıyla elektronik ödemeleri kabul eder):

• (a) “payment card readers” (ödeme kartı okuyucuları);
• (b) “devices with a contactless functionality that is at least able to read payment cards” (en azından ödeme kartlarını okuyabilen temassız işlevli cihazlar);
• (c) “for publicly accessible recharging points with a power output below 50 kW, devices using an internet connection and allowing for secure payment transactions such as those generating a specific Quick Response code” (çıkış gücü 50 kW’ın altında olan kamuya açık şarj noktaları için, internet bağlantısı kullanan ve güvenli ödeme işlemlerine olanak tanıyan, örneğin belirli bir Hızlı Yanıt (QR) kodu üretenler gibi cihazlar).

Üçüncü alt paragraf, 1 Ocak 2027’den itibaren uygulanan kuralı ekler: “From 1 January 2027, operators of recharging points shall ensure that all publicly accessible recharging points operated by them, with a power output equal to or more than 50 kW deployed along the TEN-T road network or deployed on a safe and secure parking area, including recharging points deployed before 13 April 2024, comply with the requirements set out in points (a) or (b).” (1 Ocak 2027’den itibaren şarj noktası işletmecileri, işlettikleri ve TEN-T karayolu ağı boyunca ya da güvenli ve emniyetli bir park alanında konuşlandırılmış, çıkış gücü 50 kW’a eşit veya daha fazla olan, 13 Nisan 2024’ten önce konuşlandırılan şarj noktaları dahil tüm kamuya açık şarj noktalarının (a) veya (b) bentlerinde belirtilen gerekliliklere uymasını sağlar.) Bu alt paragraf, ikinci alt paragrafın kapsamadığı, 13 Nisan 2024’ten önce konuşlandırılan noktaları da anar; (c) bendi ise her durumda yalnızca 50 kW altındaki noktalara açıktır.

1. paragrafı iki alt paragraf daha tamamlar: “A single payment terminal or device referred to in the second subparagraph may serve a number of publicly accessible recharging points within a recharging pool” (İkinci alt paragrafta atıfta bulunulan tek bir ödeme terminali veya cihazı, bir şarj havuzu içindeki birden fazla kamuya açık şarj noktasına hizmet edebilir) ve “The requirements laid down in this paragraph shall not apply to publicly accessible recharging points that do not require payment for the recharging service.” (Bu paragrafta belirtilen gereklilikler, şarj hizmeti için ödeme gerektirmeyen kamuya açık şarj noktalarına uygulanmaz.)

Otomatik kimlik doğrulama: Madde 5(2)

Bir işletmeci kamuya açık bir şarj noktasında otomatik kimlik doğrulama sunuyorsa son kullanıcılar “always have the right to not make use of the automatic authentication and instead either to recharge their vehicle on an ad hoc basis, as provided for in paragraph 1, or to use another contract-based recharging solution offered at that recharging point” (her zaman otomatik kimlik doğrulamayı kullanmama ve bunun yerine ya araçlarını 1. paragrafta öngörüldüğü şekilde ad hoc olarak şarj etme ya da o şarj noktasında sunulan sözleşmeye dayalı başka bir şarj çözümünü kullanma hakkına sahiptir). İşletmeciler bu tür her noktada “shall clearly show that option to end users and offer it to them in a convenient manner” (bu seçeneği son kullanıcılara açıkça gösterir ve onlara elverişli bir şekilde sunar).

Fiyatlar ve gösterilme şekli: Madde 5(3) ve 5(4)

Madde 5(3), işletmecilerin uyguladığı fiyatlar için ilkeyi koyar: fiyatlar “shall be reasonable, easily and clearly comparable, transparent and non-discriminatory” (makul, kolayca ve açıkça karşılaştırılabilir, şeffaf ve ayrımcı olmayan nitelikte olur). İşletmeciler “shall not discriminate, through the prices charged, between end users and mobility service providers or between different mobility service providers” (uyguladıkları fiyatlar yoluyla son kullanıcılar ile mobilite hizmet sağlayıcıları arasında ya da farklı mobilite hizmet sağlayıcıları arasında ayrımcılık yapmaz); fiyat düzeyi “may be differentiated, but only if the differentiation is proportionate and objectively justified” (farklılaştırılabilir, ancak yalnızca farklılaştırma orantılı ve nesnel olarak gerekçelendirilmişse).

Madde 5(4), ad hoc fiyatın nasıl oluşturulduğunu ve gösterildiğini belirler; ayrım çizgisi 50 kW’tır.

Her iki durumda da bilgi, “so that that information is known to end users before they initiate a recharging session and price comparison is facilitated” (bu bilgi son kullanıcılar tarafından bir şarj oturumunu başlatmadan önce bilinsin ve fiyat karşılaştırması kolaylaşsın diye) erişilebilir olmalıdır. Paragrafın son cümlesi şöyledir: “The first and second subparagraphs shall apply to all recharging points deployed from 13 April 2024.” (Birinci ve ikinci alt paragraflar, 13 Nisan 2024’ten itibaren konuşlandırılan tüm şarj noktalarına uygulanır.) Birinci ve ikinci alt paragraflar, 50 kW ve üzeri noktalara ilişkin olan ikisidir; cümle, 50 kW altındaki noktalara ilişkin üçüncüsünü anmaz. kWh başına bir tarifenin litre başına dizel fiyatıyla nasıl ilişkilendiği ve yayımlanan tarifelerin hangi vergi esasına göre belirtildiği Bir çekicinin işletme maliyeti sayfasındadır.

Mobilite hizmet sağlayıcıları: Madde 5(5) ve 5(6)

Madde 5(5)’e göre mobilite hizmet sağlayıcılarının son kullanıcılardan aldığı fiyatlar “shall be reasonable, transparent and non-discriminatory” (makul, şeffaf ve ayrımcı olmayan nitelikte olur); sağlayıcılar son kullanıcılara “prior to the start of an intended recharging session, all price information specific to that recharging session, through freely available, widely supported electronic means, clearly distinguishing all price components, including applicable e-roaming costs and other fees or charges applied by the mobility service provider” (planlanan bir şarj oturumunun başlamasından önce, o şarj oturumuna özgü tüm fiyat bilgisini, serbestçe erişilebilen ve yaygın olarak desteklenen elektronik araçlarla, uygulanan e-roaming maliyetleri ve mobilite hizmet sağlayıcısının uyguladığı diğer ücret veya harçlar dahil tüm fiyat bileşenlerini açıkça ayırarak) erişilebilir kılmak zorundadır. Ücretleri “shall be reasonable, transparent and non-discriminatory” (makul, şeffaf ve ayrımcı olmayan nitelikte olur) ve “Mobility service providers shall not apply any extra charges for cross-border e-roaming.” (Mobilite hizmet sağlayıcıları sınır ötesi e-roaming için herhangi bir ek ücret uygulamaz.)

Madde 5(6) uyarınca Üye Devletler, makamlarının “regularly monitor the recharging infrastructure market” (şarj altyapısı piyasasını düzenli olarak izlemesini), özellikle işletmecilerin ve mobilite hizmet sağlayıcılarının 3. ve 5. paragraflara uyumunu izlemesini sağlar; makamlarının “possibly unfair commercial practices affecting consumers” (tüketicileri etkileyen olası haksız ticari uygulamaları) izlemesini de “seek to ensure” (sağlamaya çalışır).

Bağlantı, akıllı şarj ve kablolar: Madde 5(7) ila 5(11)

• 14 Ekim 2024’e kadar dijital bağlantı (7. paragraf): tüm kamuya açık şarj noktaları. Madde 2(17), dijital bağlantılı şarj noktasını “send and receive information in real time, communicate bi-directionally with the electricity grid and the electric vehicle” (gerçek zamanlı olarak bilgi gönderip alabilen, elektrik şebekesi ve elektrikli araçla çift yönlü iletişim kurabilen) ve “can be remotely monitored and controlled, including in order to start and stop the recharging session and to measure electricity flows” (şarj oturumunu başlatmak ve durdurmak ve elektrik akışlarını ölçmek dahil, uzaktan izlenebilen ve kontrol edilebilen) bir nokta olarak tanımlar.
• Akıllı şarj (8. paragraf): “built after 13 April 2024 or renovated after 14 October 2024” (13 Nisan 2024’ten sonra inşa edilen veya 14 Ekim 2024’ten sonra yenilenen) noktalar akıllı şarja elverişli olmalıdır.
• İşaretleme (9. paragraf): TEN-T karayolu ağı boyunca alternatif yakıt altyapısı kurulan park ve dinlenme alanlarında Üye Devletler, bu altyapının tam konumunun “is adequately signposted” (yeterli şekilde işaretlenmiş olmasını) sağlar.
• 14 Nisan 2025’e kadar sabit kablo (10. paragraf): tüm doğru akım (DC) kamuya açık şarj noktalarında “have a fixed recharging cable installed” (sabit bir şarj kablosu takılı olur).
• Malik ve işletmeci (11. paragraf): işletmeci noktanın maliki değilse malik, işletmecinin 2, 7, 8 ve 10. paragraflara uymasını sağlayan teknik özelliklere sahip bir noktayı işletmecinin kullanımına sunar.

İşletmecilerin erişilebilir kılması gereken veriler: Madde 20

Madde 20(1) uyarınca her Üye Devlet bir Kimlik Tescil Kuruluşu (Identification Registration Organisation, IDRO) atar; bu kuruluş “shall issue and manage unique identification (‘ID’) codes to identify at least operators of recharging points and mobility service providers, by 14 April 2025” (14 Nisan 2025’e kadar, en azından şarj noktası işletmecilerini ve mobilite hizmet sağlayıcılarını tanımlamak için benzersiz kimlik (‘ID’) kodları verir ve yönetir).

(AB) 2025/671 sayılı Yetki Devrine Dayalı Tüzükle değiştirilen metniyle Madde 20(2) şöyledir: “By 14 April 2025, operators of publicly accessible recharging points and refuelling points for alternative fuels, or, in accordance with the arrangements between them, the owners of those points, shall ensure the availability of static data and dynamic data concerning alternative fuels infrastructure operated by them, or services inherently linked to such infrastructure that they provide or they outsource, at no cost.” (14 Nisan 2025’e kadar, alternatif yakıtlar için kamuya açık şarj noktalarının ve yakıt ikmal noktalarının işletmecileri ya da aralarındaki düzenlemelere uygun olarak bu noktaların malikleri, işlettikleri alternatif yakıt altyapısına veya sundukları ya da dış kaynağa verdikleri, bu altyapıyla doğası gereği bağlantılı hizmetlere ilişkin statik ve dinamik verilerin ücretsiz olarak erişilebilir olmasını sağlar.) Konsolide metin, değiştirilen metnin hangi tarihten itibaren uygulandığını belirtmez; (AB) 2025/671 sayılı Yetki Devrine Dayalı Tüzüğün kendisi de bu sayfa için okunan metinler arasında değildi. Şarj için veri türleri şunlardır:

Aynı paragrafın (c), (d), (e) ve (g) bentleri, hidrojen ve sıvılaştırılmış metan yakıt ikmal altyapısı için ek verileri ve alternatif yakıtlara yönelik yakıt ikmal altyapısı için konnektör tipini (dağıtıcı) sayar.

Madde 20’nin geri kalanı verilerin nasıl aktarılacağını belirler:

• API (3. paragraf): her işletmeci ya da aralarındaki düzenlemelere göre malik, verilere “that provides free and unrestricted access” (ücretsiz ve sınırsız erişim sağlayan) bir Uygulama Programlama Arayüzü (Application Programme Interface) kurar ve bu arayüze ilişkin bilgileri ulusal erişim noktalarına iletir; API, yetki devrine dayalı tasarruflarla belirlenen ortak teknik gerekliliklere uymalıdır.
• 31 Aralık 2024’e kadar ulusal erişim noktaları (4. paragraf): Üye Devletler, verilerin (AB) 2022/670 sayılı Yetki Devrine Dayalı Tüzüğe uygun olarak, ulusal erişim noktaları aracılığıyla “on an open and non-discriminatory basis to all data users” (tüm veri kullanıcılarına açık ve ayrımcı olmayan bir temelde) erişilebilir olmasını sağlar.
• 31 Aralık 2026’ya kadar ortak Avrupa erişim noktası (5. paragraf): “the Commission shall establish a common European access point to function as a data gateway facilitating the access to the data referred to in paragraph 2 from the different national access points” (Komisyon, farklı ulusal erişim noktalarından 2. paragrafta atıfta bulunulan verilere erişimi kolaylaştıran bir veri geçidi işlevi görecek ortak bir Avrupa erişim noktası kurar); bu nokta tüm veri kullanıcıları için kolayca erişilebilir ve kullanılabilir olacaktır, “for example through the creation of a dedicated web portal” (örneğin özel bir web portalı oluşturularak).
• Diğer tasarruflar (6 ila 8. paragraflar): Komisyon yetki devrine dayalı tasarruflarla veri türleri ekleyebilir ve ortak bir API için ortak teknik gereklilikler belirleyebilir, uygulama tasarruflarıyla da veri biçimi, sıklığı ve kalitesine ilişkin, (AB) 2022/670 sayılı Yetki Devrine Dayalı Tüzüğü tamamlayıcı şartnameler belirleyebilir; bunlar işletmeciler veya malikler için bağlayıcı hâle gelmeden önce “reasonable transitional periods” (makul geçiş süreleri) öngörülür.

Kamyonlar ve otobüsler için geçerli olanlar

Madde 2(30), “heavy-duty vehicle” (ağır ticari araç) terimini (AB) 2018/858 sayılı Tüzüğün M2, M3, N2 veya N3 kategorisindeki bir motorlu araç olarak tanımlar (kategoriler Kamyon nedir? M, N ve O araç sınıfları sayfasında açıklanır). Madde 5 ve 20’de yalnızca ağır ticari araçlar için yazılmış bir kural yoktur: bu maddeler, hangi araç kullanırsa kullansın kamuya açık şarj noktalarına uygulanır.

1 Ocak 2027 kart kuralı iki yer anar: TEN-T karayolu ağı ve güvenli ve emniyetli park alanları. Bunlar, Madde 4’ün ağır ticari araç hedefleri koyduğu üç yer türünden ikisidir; üçüncüsü olan kentsel düğümler o alt paragrafta anılmaz. Madde 20(2) verilerinde “Vehicle-type compatibility” (araç tipi uyumluluğu), “Vehicle specifications permitted” (izin verilen araç özellikleri) ve “Number of parking spaces” (park yeri sayısı), kamuya açık şarj ve yakıt ikmal altyapısı için statik veri türleridir. Ağır ticari araçlar için güç sınıfları, konnektörler ve kamuya açık ağlar Elektrikli kamyon ve otobüs şarjı sayfasında anlatılır.

Yakıt ikmal istasyonları için Madde 19(3) şunu öngörür: “When fuel prices are shown at a refuelling station, Member States shall ensure that a comparison of the relevant unit prices is shown, where appropriate, and in particular for hydrogen, for information purposes following the common methodology for alternative fuels unit price comparison referred to in point 10.3 of Annex II.” (Bir yakıt ikmal istasyonunda yakıt fiyatları gösterildiğinde Üye Devletler, uygun olduğu durumlarda ve özellikle hidrojen için, Ek II’nin 10.3 noktasında atıfta bulunulan alternatif yakıt birim fiyatı karşılaştırmasına ilişkin ortak yönteme göre, bilgilendirme amacıyla ilgili birim fiyatların bir karşılaştırmasının gösterilmesini sağlar.) Ek II’nin 10.3 noktası, yöntemi “set out by Commission Implementing Regulation (EU) 2018/732” ((AB) 2018/732 sayılı Komisyon Uygulama Tüzüğüyle belirlenen) yöntem olarak anar. Madde 7 kapsamında hidrojen dolum noktalarında ödeme ve fiyatlar Avrupa’da kamyonlar için hidrojen dolum istasyonları sayfasındadır.

Madde 24(2) bir gözden geçirme ister: “By 31 December 2026 and every five years thereafter, the Commission shall review this Regulation.” (31 Aralık 2026’ya kadar ve bundan sonra her beş yılda bir Komisyon bu Tüzüğü gözden geçirir.) Gözden geçirme hedefler sayfasında anlatılır.