Avrupa'da kamyon ve otobüs hız sınırları: ülke ülke tablo ve AB hız sınırlayıcı kuralı

Avrupa’da kamyon ve otobüs hız sınırları ulusaldır: her ülke bunları yol türüne ve çoğu zaman araç ağırlığına göre belirler ve rakamlar birbirinden farklıdır. Avrupa Komisyonu’nun 27 AB ülkesi, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre için yayımladığı sayfalarda 3,5 tonu aşan ağır yük araçlarının sınırı, ülkelerin çoğunda otoyollarda 80 veya 90 km/sa, yerleşim yeri dışında çoğunlukla 60 ile 90 km/sa arasındaki rakamlar, yerleşim yerlerinde ise genellikle 50 km/sa olarak verilir; otobüslere ve şehirlerarası otobüslere bu ülkelerin birçoğunda otoyollarda 100 km/sa izin verilir. 92/6/AET sayılı Konsey Direktifi bu yol sınırlarını üye devletlere bırakır. Direktifin belirlediği şey hız sınırlayıcıdır: 2002/85/AT sayılı Direktifle değişik hâliyle, N2 ve N3 kategorisindeki kamyonların yolda yalnızca hızları 90 km/sa değerini aşamayacak şekilde ayarlanmış bir sınırlayıcıyla, M2 ve M3 kategorisindeki otobüslerin ve şehirlerarası otobüslerin ise yalnızca 100 km/sa değerini aşamayacak şekilde ayarlanmış bir sınırlayıcıyla kullanılabileceğini öngörür. Büyük Britanya sınırlarını mil/saat (mph) cinsinden koyar; Türkiye’nin ise kendi tablosu ve kendi sınırlayıcı ayarları vardır.

27 Ekim 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: 92/6/AET sayılı Konsey Direktifi ve 2002/85/AT sayılı Direktif, AB Resmî Gazetesi (Official Journal) metinleriyle; Avrupa Komisyonu’nun 27 AB ülkesi, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre için “Road rules and safety” (yol kuralları ve güvenlik) başlıklı Your Europe sayfaları; GOV.UK’deki Highway Code’un (Büyük Britanya’nın karayolu kuralları kitabı) 124. kuralı; legislation.gov.uk’deki Road Traffic Regulation Act 1984’ün 6. Eki (Schedule 6). Türkiye’nin Karayolları Trafik Yönetmeliği konsolide metniyle 28 Eylül 2026’da okundu. AB Yayın Ofisi’nin 28 Eylül 2026’da sorgulanan kayıtları iki direktifi de yürürlükte gösteriyordu.

AB hukukunun belirlediği: hız sınırlayıcı

10 Şubat 1992 tarihli 92/6/AET sayılı Konsey Direktifi, “the installation and use of speed limitation devices for certain categories of motor vehicles in the Community” (Topluluk içinde belirli motorlu taşıt kategorilerinde hız sınırlama cihazlarının takılması ve kullanılması) hakkındadır. Yollardaki hız sınırlarını üye devletlere bırakır: son gerekçesinin ifadesiyle Direktif, “does not affect Member States’ prerogatives as regards speed restriction provisions for traffic” (üye devletlerin trafikte hız kısıtlamasına ilişkin hükümler konusundaki yetkilerini etkilemez). Daha önceki bir gerekçe, bazı üye devletlerin bu cihazları neden önceden zorunlu kılmış olduğunu kaydeder: çevrenin korunması ve ağır yük araçlarıyla otobüslerin yokuş çıkmak için ihtiyaç duyduğu motor gücünün “enables them to be driven on level roads at excessive speeds that are not compatible with the specifications of other components of those vehicles such as brakes and tyres” (bu araçların düz yollarda, frenler ve lastikler gibi diğer bileşenlerinin özellikleriyle bağdaşmayan aşırı hızlarda sürülebilmesine imkân vermesi).

5 Kasım 2002 tarihli 2002/85/AT sayılı Direktif 1 ila 5. maddelerin yerine yenilerini koydu. Yalnızca en ağır araçları kapsayan uygulama alanını “to motor vehicles of category M2, to vehicles of category M3 having a maximum mass of more than 5 tonnes but not exceeding 10 tonnes and to vehicles of category N2” (M2 kategorisindeki motorlu taşıtlara, azami kütlesi 5 tonu aşan ancak 10 tonu aşmayan M3 kategorisindeki araçlara ve N2 kategorisindeki araçlara) genişletti (gerekçe 5). Bu hâliyle Direktif, “falling within category M2, M3, N2 or N3, intended for use on the road and having at least four wheels and a maximum design speed exceeding 25 km/h” (M2, M3, N2 veya N3 kategorisine giren, yolda kullanılması amaçlanan, en az dört tekerleği olan ve azami tasarım hızı 25 km/sa üzerinde olan) her motorlu aracı kapsar (Madde 1). Bu dört kategorinin neleri kapsadığı M, N ve O araç sınıfları yazısında anlatılıyor.

• Otobüsler ve şehirlerarası otobüsler, M2 ve M3. Madde 2’ye göre bunlar “may be used on the road only if equipped with a speed limitation device set in such a way that their speed cannot exceed 100 kilometres per hour” (yolda yalnızca hızları saatte 100 kilometreyi aşamayacak şekilde ayarlanmış bir hız sınırlama cihazıyla donatılmışlarsa kullanılabilir). 1 Ocak 2005’ten önce tescil edilmiş, azami kütlesi 10 tonu aşan M3 araçlar ise “may continue to be equipped with devices on which the maximum speed is set at 100 kilometres per hour” (azami hızın saatte 100 kilometreye ayarlandığı cihazlarla donatılmaya devam edebilir).
• Kamyonlar, N2 ve N3. Madde 3(1)’e göre cihaz “set in such a way that their speed cannot exceed 90 kilometres per hour” (hızları saatte 90 kilometreyi aşamayacak şekilde ayarlanmış) olmalıdır.
• Tehlikeli maddeler. Üye devletler, “registered in their territory and used exclusively for the transport of dangerous goods” (kendi topraklarında tescil edilmiş ve yalnızca tehlikeli madde taşımacılığında kullanılan) araçlardaki cihazın, bu araçlar “cannot exceed a maximum speed of less than 90 kilometres per hour” (saatte 90 kilometreden düşük bir azami hızı aşamayacak) şekilde ayarlanmasını şart koşabilir (Madde 3(2)).

2002 Direktifinin yerinde bıraktığı Madde 6, “used by armed forces, civil defence, fire and other emergency services and forces responsible for maintaining public order” (silahlı kuvvetler, sivil savunma, itfaiye ve diğer acil servisler ile kamu düzenini sağlamaktan sorumlu güçler tarafından kullanılan) motorlu taşıtları ve yapıları gereği Madde 2 ve 3’teki sınırlardan daha hızlı gidemeyen, yollarda bilimsel deneyler için kullanılan ya da “used only for public services in urban areas” (yalnızca kentsel alanlarda kamu hizmetleri için kullanılan) araçları muaf tutar. Üye devletler, değiştiren Direktife uymak için gerekli yasa, yönetmelik ve idari hükümleri en geç 1 Ocak 2005’e kadar yürürlüğe koymak zorundaydı (2002/85/AT sayılı Direktifin 2. maddesi).

1992 metni yalnızca 10 tonu aşan M3 araçları ve N3 araçlarını kapsıyordu. N3 cihazı için şunu ekliyordu: “bearing in mind the technical tolerance which is allowed, at the present state of technology, between the regulating value and the actual speed of traffic, the maximum speed on this device shall be set at 85 km/h” (teknolojinin bugünkü durumunda ayar değeri ile trafikteki gerçek hız arasında izin verilen teknik tolerans göz önünde bulundurularak bu cihazdaki azami hız 85 km/sa olarak ayarlanır; İngilizce metnin ilk yayımlanan hâlinde bu değer 86 km/sa idi, sonradan bir düzeltme ilanıyla düzeltildi). Yalnızca tehlikeli madde taşımacılığında kullanılan araçlar için ise 85 km/sa altında bir ayara izin veriyordu. Bu iki rakamdan hiçbiri 2002’de değiştirilen metinde yer almaz.

Sınırlayıcı hangi tarihten itibaren uygulanıyor

1 Ocak 2005’ten itibaren en çok üç yıl süreyle her üye devlet, “category M2 vehicles and category N2 vehicles with a maximum mass of more than 3,5 tonnes but not exceeding 7,5 tonnes, registered in the national register and not travelling on the territory of another Member State” (M2 kategorisindeki araçları ve azami kütlesi 3,5 tonu aşan ancak 7,5 tonu aşmayan, ulusal sicile kayıtlı olan ve başka bir üye devletin topraklarında seyretmeyen N2 kategorisindeki araçları) 2. ve 3. maddelerin hükümlerinden muaf tutabiliyordu (Madde 4(3)).

3,5 tonu aşan ağır yük araçları, ülke ülke

AB ülkeleri, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre için rakamlar, Avrupa Komisyonu’nun Your Europe portalında “Heavy goods vehicles over 3.5 t” (3,5 tonu aşan ağır yük araçları) sınıfı için yayımladığı “Standard speed limits (unless otherwise stated by traffic signs)” (trafik işaretleri aksini göstermedikçe standart hız sınırları) değerleridir. Belçika’nın sayfası bu sınıfa “Heavy-duty motor vehicles” (ağır motorlu taşıtlar), Yunanistan’ınki “Lorries (N2/N3)” (kamyonlar, N2/N3) adını verir; Letonya’nın sayfası ise yalnızca “Vehicles over 7.5 t” (7,5 tonu aşan araçlar) sınıfını listeler. Her sayfa, içeriğinin “is provided by the national authorities according to Article 8(1) of Directive (EU) 2015/413/EU” ((AB) 2015/413 sayılı Direktifin 8(1). maddesine göre ulusal makamlarca sağlandığını) ve Komisyonun “does not assume liability for this content or its accuracy” (bu içerik ya da içeriğin doğruluğu için sorumluluk üstlenmediğini) belirtir. Sayfaların kendi “Last checked” (son kontrol) tarihleri vardır: 24’ünde 18 Eylül 2024; Avusturya, Danimarka, Almanya, Yunanistan, Litvanya ve İspanya sayfalarında daha sonraki tarihler. Büyük Britanya ve Türkiye satırları, aşağıdaki bölümlerde anlatılan ulusal metinlerden alınmıştır.

Otobüsler ve şehirlerarası otobüsler, ülke ülke

Otobüs rakamları aynı sayfalardan alınmıştır; bu sayfalarda sınıf “Buses” (otobüsler) başlığını taşır (Yunanistan: “Buses (M2/M3)”). Letonya sayfası otobüs rakamı vermez.

Sınırlayıcı ayarlarının üzerindeki ulusal sınırlar

İki tablodaki AB üye devletlerine ait bazı rakamlar, 92/6/AET sayılı Direktifin şart koştuğu sınırlayıcıların izin verdiği hızların üzerindedir. Ağır yük araçlarında bunlar, otoyollarda Bulgaristan’da ve 12 tona kadar araçlar için İtalya’da 100 km/sa, Romanya’da 110 km/sa rakamlarıdır. Otobüslerde ise Romanya’da otoyollarda 110 km/sa, Çekya’da ekspres yollarda 110 km/sa ve otoyollarda 130 km/sa rakamlarıdır. Direktifin 2. ve 3. maddeleri hiçbir yol türü belirtmez: kapsamlarına giren araçlar “may be used on the road only if equipped with a speed limitation device” (yolda yalnızca bir hız sınırlama cihazıyla donatılmışlarsa kullanılabilir); bu cihaz, hızları M2 ve M3 için 100 km/sa, N2 ve N3 için 90 km/sa değerini aşamayacak şekilde ayarlanmış olmalıdır.

Büyük Britanya: mil/saat cinsinden sınırlar

Büyük Britanya’da araç sınıflarına göre sınırlar, Road Traffic Regulation Act 1984’ün 6. Ekinde (Schedule 6) yer alır; legislation.gov.uk bu Eki İngiltere, Galler ve İskoçya’yı kapsıyor olarak işaretler. Highway Code’un 124. kuralı bu sınırları, parantez içinde saatte kilometre değerleriyle bir tabloda verir ve yasal dayanak olarak “RTRA sects 81, 86, 89 & sched 6 as amended by MV(VSL)(E&W), RR(20)O” (RTRA’nın 81, 86 ve 89. bölümleri ile MV(VSL)(E&W) ve RR(20)O ile değişik 6. Eki) gösterir. Ayrıca 30 mph (48 km/sa) sınırının “or 20mph (32km/h) in Wales, generally applies to all roads with street lights (excluding motorways) unless signs show otherwise” (ya da Galler’de 20 mph (32 km/sa) sınırının, levhalar aksini göstermedikçe, sokak lambası bulunan tüm yollarda (otoyollar hariç) genel olarak uygulandığını) ekler.

Sınıfları 6. Ek tanımlar. 1. kalem, römork çekmeyen ve “with an unladen weight exceeding 3·05 tonnes or adapted to carry more than 8 passengers” (boş ağırlığı 3·05 tonu aşan ya da 8’den fazla yolcu taşıyacak şekilde uyarlanmış) yolcu taşıtını, motorlu karavanı veya çift amaçlı aracı kapsar: toplam uzunluğu 12 metreye kadar olanlar için otoyollarda 70 mph, bölünmüş yollarda 60 mph ve diğer yollarda 50 mph; daha uzun olanlar için 60, 60 ve 50 mph. 5. kalem yük araçlarını azami yüklü ağırlığa, mafsallı olup olmamalarına ve römorklara göre ele alır; birden fazla römork çeken bir yük aracı otoyollarda 40 mph, diğer tüm yollarda 20 mph ile sınırlanır. İki veya daha fazla sınıfa giren bir araç “shall be treated as falling within the class for which the lower or lowest speed limit is specified” (daha düşük ya da en düşük hız sınırının belirlendiği sınıfa girmiş sayılır) (Kısım IV, paragraf 4(1)).

7,5 tonu aşan yük araçlarının bölünmüş yollardaki ve diğer yollardaki rakamları, Motor Vehicles (Variation of Speed Limits) (England and Wales) Regulations 2014 (S.I. 2014/3552) adlı düzenlemenin İngiltere ve Galler için yeni rakamlar koyduğu 6 Nisan 2015’ten beri İngiltere ve Galler ile İskoçya arasında farklıdır; İskoçya’da bu rakamlar 50 ve 40 mph olarak kalmıştır. HGV Speed Limit (M9/A9 Trunk Road) Regulations 2014’te belirtilen M9/A9 ana yolu kesiminde bu araçların sınırı “50 miles per hour (rather than 40 miles per hour as specified in column 3(c) of the Table above)” (saatte 50 mil; yukarıdaki Tablonun 3(c) sütununda belirtilen saatte 40 mil yerine) olup bu sözcükler 28 Ekim 2014’ten itibaren İskoçya için 6. Eke eklenmiştir. Highway Code, yerel olarak belirlenen sınırların uygulanabileceğini, bunlar arasında bazı otoyollarda ve bölünmüş yollarda levhalarla gösterilen değişken sınırların da bulunduğunu not eder.

Türkiye

Türkiye’deki sınırlar Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 100. maddesinde yer alır. Maddedeki tablo, N2 ve N3 sınıfı kamyon ve çekiciler için yerleşim yeri içinde 50 km/sa, şehirlerarası çift yönlü karayollarında 80 km/sa, bölünmüş yollarda 85 km/sa ve otoyollarda 90 km/sa; M2 ve M3 sınıfı otobüsler için 50, 80, 90 ve 100 km/sa verir. Römorklu veya yarı römorklu araçlarda en çok hız sınırı, aynı cins römorksuz araçlara ait en çok hız sınırından 10 km/sa daha düşüktür. Römork takmış lastik tekerlekli traktörler, tehlikeli madde taşıyan araçlar ve özel yük taşıma izin belgesi veya özel izin belgesi ile karayoluna çıkan araçlar bu kuralın dışındadır ve tabloda kendi satırları vardır.

Md. 99(c), N2 ve N3 sınıfı kamyon ve çekiciler ile M2 ve M3 sınıfı minibüs ve otobüslerde hız sınırlayıcı cihazı zorunlu kılar. 19 Şubat 2014’te yayımlanan bir değişiklikle aldığı biçimiyle Md. 100, sınırlayıcı ayarını yol ayrımı yapmaksızın M2 ve M3 için 110 km/sa, N2 ve N3 için 99 km/sa olarak belirler ve bu araçların şehir içi yollarda diğer araçların tabi olduğu azami hız sınırlarına uymasını şart koşar.

Asgari hızlar ve hıza bağlı şerit kuralları

• Belçika: Your Europe sayfasına göre “Access to motorways is prohibited to drivers of agricultural vehicles and to drivers of vehicles or vehicles with trailers who cannot reach the speed of 70 km/h on a horizontal road” (tarım araçlarının sürücülerine ve yatay bir yolda 70 km/sa hıza ulaşamayan araçların ya da römorklu araçların sürücülerine otoyollara giriş yasaktır).
• İrlanda: Your Europe sayfasına göre sürücüler “must not drive a type of vehicle that is restricted to a maximum vehicle speed limit of 90 km/h or less in the traffic lane nearest the centre median of the motorway (the outside, or overtaking lane), except where the general speed limit is 90km/h or less” (genel hız sınırının 90 km/sa veya daha az olduğu yerler dışında, azami araç hız sınırı 90 km/sa veya daha az olan bir araç türünü otoyolun orta refüje en yakın şeridinde, yani dış şeritte ya da sollama şeridinde süremez).
• Türkiye: zorunlu haller dışında şehirlerarası karayolunu kullanan motorlu araçlarda, araç cinsi gözetilmeksizin asgari hız sınırı 15 km/sa, otoyollarda ise 40 km/sa olarak belirlenmiştir (Md. 100).

Bu sayfanın kapsamadıkları

• İzlanda ve Kuzey İrlanda: bu sayfa için resmî bir metin okunmadı; ikisi de tablolarda doğrulanmamış olarak yer alıyor. AB, AEA, İsviçre, Birleşik Krallık ve Türkiye dışındaki ülkeler kapsanmıyor.
• Levhalarla konan sınırlar, geçici ve hava koşullarına bağlı sınırlar ve tehlikeli madde ya da gabari dışı yük taşıyan araçlara ilişkin ayrı sınırlar (tabloların adını andıkları dışında).
• Hız ihlali cezaları. Başka bir üye devlette tescilli bir araçla işlenen ihlallerin takibine ilişkin AB kuralları AB’de sınır ötesi trafik cezaları yazısında anlatılıyor.
• Ağır kamyonların hiç sürülemediği günler ve saatler; bunlar Avrupa’da kamyon trafik yasakları yazısında anlatılıyor.
• Akıllı hız asistanı; bu konu zorunlu sürücü destek sistemleri yazısında anlatılıyor.