Avrupa'da uluslararası otobüs taşımacılığı: sefer türleri, sefer formu, kabotaj ve Interbus
(AT) 1073/2009 sayılı Tüzük uluslararası otobüs işini düzenli, özel düzenli, arızi seferler ve kendi hesabına taşıma diye ayırır. İzin, sefer formu, kabotaj, Interbus.

(AT) 1073/2009 sayılı Tüzük, Avrupa Birliği’nde uluslararası otobüs taşımacılığının ortak kurallarını koyar. Sürücü dahil dokuzdan fazla kişiyi taşımak üzere yapılmış araçlarla, ücret veya kazanç karşılığı ya da kendi hesabına çalışan taşımacıların yaptığı yolculukları kapsar ve 4 Aralık 2011’den beri uygulanır. İşi dört türe ayırır: izin gerektiren düzenli seferler; işçilerin ya da öğrencilerin taşınması gibi, organizatör ile taşımacı arasındaki bir sözleşmenin kapsadığı durumda izin gerektirmeyen özel düzenli seferler; müşterinin ya da taşımacının girişimiyle oluşturulan grupları taşıyan ve bir sefer formuyla yapılan arızi seferler; ve bir belgeyle yapılan kendi hesabına taşımalar. V. Bölümü, başka bir üye devletteki yurt içi seferleri, o devlette yerleşik olmayan taşımacılara kabotaj olarak açar. AB dışında, Birlik ile diğer on taraf arasındaki Interbus Anlaşması 1 Ocak 2003’ten beri arızi seferleri kapsıyor; düzenli ve özel düzenli seferlere ilişkin Protokolü ise 1 Ekim 2024’ten beri yürürlükte.
13 Kasım 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: (AT) 1073/2009 sayılı Tüzük ve (AB) 361/2014 sayılı Komisyon Tüzüğü, her biri Resmî Gazete’de yayımlanan metniyle; 2002/917/AT, (AB) 2020/1705 ve (AB) 2023/911 sayılı Konsey Kararları; ve Interbus Protokolü’nün Karma Komitesine ilişkin 15 Ocak 2026 tarihli ST 5374/26 ve 3 Mart 2026 tarihli ST 6260/26 sayılı Konsey belgeleri.
Tüzük hangi yolculukları kapsar
Madde 1(1), Tüzüğü “the international carriage of passengers by coach and bus within the territory of the Community” (Topluluk topraklarında otobüsle uluslararası yolcu taşımacılığı) için, bir üye devlette yerleşik taşımacıların, o üye devlette tescilli ve “suitable and intended, by virtue of their construction and equipment, to carry more than nine persons, including the driver” (yapıları ve donanımları itibarıyla sürücü dahil dokuzdan fazla kişiyi taşımaya uygun ve bu amaca yönelik) araçlarla yaptığı taşımalara ve bu araçların söz konusu taşımayla bağlantılı boş hareketlerine uygular. Araç değişikliği ya da yolculuğun bir bölümü başka bir taşıma türüyle yapılsın diye verilen ara, Tüzüğün uygulanmasını etkilemez.
Madde 2(1), uluslararası taşımayı dört tür yolculuk olarak tanımlar:
- kalkış ve varışın iki farklı üye devlette olduğu, başka üye devletlerden ya da üçüncü ülkelerden transit geçişli veya geçişsiz yolculuk;
- kalkış ve varışın aynı üye devlette olduğu, yolcuların başka bir üye devlette ya da üçüncü bir ülkede alındığı veya indirildiği yolculuk;
- bir üye devletten üçüncü bir ülkeye ya da tersi yönde yolculuk;
- üçüncü ülkeler arasında, bir veya daha fazla üye devletten transit geçen yolculuk.
Tüzük 4 Aralık 2011’den beri uygulanmaktadır (Madde 31). (AET) 684/92 ve (AT) 12/98 sayılı Konsey Tüzüklerinin yerini almıştır (Madde 30).
Dört sefer türü
Bir seferin hangi belgeleri gerektireceğini 2. maddedeki tanımlar ve 5. maddedeki erişim kuralları belirler. Düzenli sefer herkese açıktır, “subject, where appropriate, to compulsory reservation” (gerektiğinde zorunlu rezervasyona tabi olarak) (Madde 5(1)), ve işletme koşullarındaki herhangi bir uyarlama seferin düzenli niteliğini etkilemez.
| Sefer | Tanım | Bölüm III uyarınca izin | Araçtaki belge |
|---|---|---|---|
| Düzenli sefer | Yolcuların belirli aralıklarla, belirli güzergâhlarda taşınması; yolcular önceden belirlenmiş duraklarda alınır ve indirilir (Madde 2(2)) | Gerekli (Madde 5(1)) | İzin ya da izni veren makamca onaylanmış bir örneği (361/2014 sayılı Tüzük, Madde 8(2)) |
| Özel düzenli sefer | Kim tarafından düzenlenirse düzenlensin, başka yolcuları dışarıda bırakarak belirli yolcu kategorilerini taşıyan düzenli seferler (Madde 2(3)); işçilerin ev ile iş arasında, öğrencilerin okula gidiş-dönüşte taşınması dahil (Madde 5(2)) | Seferi organizatör ile taşımacı arasındaki bir sözleşme kapsıyorsa gerekli değil (Madde 5(2)) | Sözleşme ya da onaylı bir örneği (Madde 12(6)) |
| Arızi sefer | Düzenli ve özel düzenli sefer tanımlarının dışında kalan, temel özelliği müşterinin ya da taşımacının kendi girişimiyle oluşturulan yolcu gruplarını taşımak olan seferler (Madde 2(4)) | Gerekli değil (Madde 5(3)); mevcut düzenli seferlerle karşılaştırılabilir ve aynı kitleye hizmet veren paralel ya da geçici seferler hariç | Sefer formu (Madde 12(1)) |
| Kendi hesabına taşıma | Gerçek ya da tüzel kişinin yalnızca yan faaliyeti olan, ticari olmayan ve kâr amacı gütmeyen taşıma; araçlar o kişinin mülkiyetinde, vadeli satışla edinilmiş ya da uzun süreli kiralama sözleşmesiyle elinde ve kendi personeli ya da sözleşmesel bir yükümlülükle emrine verilmiş personel tarafından kullanılıyor (Madde 2(5)) | Her türlü izin sisteminden muaf; belgeye tabi (Madde 5(5)) | Belge ya da onaylı bir örneği, en çok beş yıl geçerli (361/2014 sayılı Tüzük, Madde 9) |
Otobüsle uluslararası yolcu taşımacılığı, kuruluş üye devletinin verdiği bir Topluluk lisansına sahip olmaya bağlıdır (Madde 4(1)) ve lisansın onaylı bir örneği taşımacının her aracında bulundurulur (Madde 4(3)); lisansın kendisi taşımacı yetki belgesi sayfasında ele alınır. Madde 19(1), izin ya da denetim belgesinin araçta taşınmasını ve yetkili her denetim görevlisinin talebi üzerine gösterilmesini ister. Özel düzenli sefer dışındaki bir düzenli seferde taşımacı, kalkış ve varış noktalarını, geçerlilik süresini ve ücreti gösteren bireysel ya da toplu biletler düzenler (Madde 18).
Arızi kategoriyi üç kural daha biçimlendirir. Madde 5(3) uyarınca arızi seferler “shall not cease to be occasional services solely on the grounds that they are provided at certain intervals” (yalnızca belirli aralıklarla yapıldıkları gerekçesiyle arızi sefer olmaktan çıkmaz). Aynı müşteri adına hareket eden bir taşımacılar grubu bu seferleri yapabilir ve yolcular, bir üye devletin topraklarında, yolda aynı gruptan başka bir taşımacının aracına aktarma yapabilir (Madde 5(3)); bu durumda sefer formunun aslı seferi yapan araçta, bir örneği her taşımacının merkezinde kalır (361/2014 sayılı Tüzük, Madde 3). Ayrıca uluslararası bir arızi sefer sırasında taşımacı, kendi ülkesi dışındaki bir üye devlette, o seferde daha önce taşıdığı ve orada yerleşik olmayan yolcular için, aynı araçla ya da aynı taşımacının veya grubun başka bir aracıyla yerel geziler yapabilir (Madde 13). Ayrı bir Tüzük uyarınca düzenli ve arızi seferlere bağlanan yolcu hakları otobüs yolcu hakları sayfasında anlatılır.
Düzenli sefer izni
Taşımacı, izni veren makama, yani kalkış noktasının bulunduğu üye devletin yetkili makamına başvurur; kalkış noktası “one of the termini of the service” (seferin uç noktalarından biri) anlamına gelir (Madde 6(1) ve 7(1)). (AB) 361/2014 sayılı Tüzük başvuru formunu (Ek III) ve içeriğini (Madde 7(2)) belirler: tarife, ücret çizelgeleri, Topluluk lisansının onaylı bir örneği, seferin türü ve hacmi hakkında bilgi, güzergâhı ve durakları işaretleyen bir harita ve sürüş ve dinlenme sürelerine ilişkin Birlik kurallarına uyumun doğrulanmasını sağlayacak bir sürüş planı; bu kurallar sürüş ve dinlenme süreleri sayfasında açıklanır.
- maddedeki usul sabit sürelerle işler:
- İzin, topraklarında yolcu alınan ya da indirilen her üye devletin makamlarıyla mutabakat içinde verilir. Yolcu alınıp indirilmeden geçilen üye devletler başvurunun bir örneğini alır ve görüş bildirebilir.
- Danışılan üye devletler kararlarını talebi aldıktan sonra 2 ay içinde verir. İzni veren makam 2 ay içinde yanıt almazsa bu devletler “shall be deemed to have given their agreement” (mutabakatlarını vermiş sayılır).
- İzni veren makam, taşımacının başvuruyu sunduğu tarihten itibaren 4 ay içinde karar verir.
- İzin, 8(4) maddesindeki gerekçelerden biri bulunmadıkça “shall be granted unless” (verilir; ancak şu durumlar hariç): başvuru sahibi seferi doğrudan kullanımındaki araçlarla yapamıyorsa; karayolu taşımacılığı mevzuatına uymamışsa ya da ağır ihlaller işlemişse; yenilemede izin koşullarına uyulmamışsa; bir üye devlet ayrıntılı bir analize dayanarak seferin, ilgili doğrudan kesimlerde bir veya daha fazla kamu hizmeti sözleşmesi kapsamındaki karşılaştırılabilir bir seferin sürdürülebilirliğini ciddi biçimde etkileyeceğine karar verirse; ya da bir üye devlet ayrıntılı bir analize dayanarak seferin asıl amacının farklı üye devletlerdeki duraklar arasında yolcu taşımak olmadığına karar verirse.
- Madde 8(4) ayrıca diğer karayolu taşımacılarınınkinden düşük fiyatların ya da hattın zaten başka karayolu taşımacılarınca işletiliyor olmasının “shall not in itself constitute justification for rejecting the application” (tek başına başvurunun reddi için gerekçe oluşturmayacağını) belirtir.
- Mutabakat usulü izni veren makamın karar vermesini sağlamazsa, konu danışılan bir üye devletin olumsuz kararını bildirmesinden itibaren 2 ay içinde Komisyona götürülebilir; Komisyon 4 ay içinde karar verir ve kararı ilgili üye devletlere bildirimden 30 gün sonra hüküm doğurur (Madde 8(7) ve (8)).
İzin taşımacı adına verilir, devredilemez ve en çok 5 yıl geçerlidir (Madde 6(1) ve (2)). İzinde sefer türü, kalkış ve varış noktalarıyla güzergâh, geçerlilik süresi, duraklar ve tarife yer alır (Madde 6(3)); izin sahibine, güzergâhın geçtiği tüm üye devletlerin topraklarında sefer yapma hakkı verir (Madde 6(5)). İzin, geçerlilik süresinin sonunda ya da izni veren makamın, izin sahibinin seferi kaldırma bildirimini almasından 3 ay sonra, talep ortadan kalktığında 1 ay sonra sona erer; izin sahibi kullanıcıları 1 ay önceden bilgilendirir (Madde 10). İşletmeci geçici ve olağanüstü durumlar için ek araç kullandığında, her araçta iznin bir örneği, araçları sağlayan işletmeyle yapılan sözleşmenin bir örneği ve o işletmenin Topluluk lisansının onaylı bir örneği bulunur (Madde 6(6)).
Sefer formu
Arızi seferler “under cover of a journey form” (bir sefer formu kapsamında) yapılır (Madde 12(1)); formu taşımacı her yolculuktan önce doldurur (Madde 12(2)). Tüzük en az üç bilgi ister: sefer türü, ana güzergâh ve ilgili taşımacı ya da taşımacılar (Madde 12(3)). Sefer formu defterlerini, taşımacının yerleşik olduğu üye devletin yetkili makamları ya da bunların görevlendirdiği kuruluşlar sağlar (Madde 12(4)).
Gerisini (AB) 361/2014 sayılı Tüzük belirler:
- Model. Form Ek I’i izler: Pantone 358 açık yeşil, DIN A4 bir sayfa; başlığı uluslararası arızi seferler ile arızi sefer biçimindeki kabotaj işlemleri içindir. Kutuları şunları kapsar: otobüsün tescil numarası, taşımacı ve varsa alt yüklenici ya da taşımacılar grubu, sürücüler, seferden sorumlu kuruluş ya da kişi, sefer türü, kalkış ve varış yerleri, günlük etaplarla güzergâh, yolcu alma ve indirme noktaları ile yolcu sayısı, planlanan kilometreler ve tarihler, aynı gruptan başka bir taşımacıyla aktarma noktaları, yerel geziler ve öngörülmeyen değişiklikler.
- Defterler. Formlar 25’lik defterler hâlinde, iki nüsha ve koparılabilir olarak gelir; her defter ve her form numaralıdır (Madde 1(2)). Defter taşımacı adına düzenlenir ve devredilemez (Madde 2(1)). Madde 1(2) ayrıca üye devletlerin bu gereklilikleri sefer formlarının bilgisayarla işlenmesine uyarlamak için gerekli önlemleri almasını ister.
- Kullanım. Form her yolculuk için kalkıştan önce, taşımacı ya da sürücü tarafından, okunaklı ve silinmez harflerle, iki nüsha doldurulur ve tüm yolculuk için geçerlidir. Üst nüsha yolculuk boyunca araçta kalır, bir örneği şirketin merkezinde saklanır (Madde 2). Yerel geziler, araç geziye çıkmadan önce forma işlenir (Madde 5).
| Belge | Öngörülen renk | Biçim | Hukuki model |
|---|---|---|---|
| Topluluk lisansı ve onaylı örnekleri | Pantone açık mavi | DIN A4 selüloz kâğıt, 100 g/m² ya da üzeri | 1073/2009 sayılı Tüzük, Ek II |
| Sefer formu | Pantone 358, açık yeşil | DIN A4 kuşe olmayan kâğıt | 361/2014 sayılı Tüzük, Ek I |
| Düzenli ya da özel düzenli sefer izni | Pantone 182, pembe | DIN A4 kuşe olmayan kâğıt, 100 g/m² ya da üzeri | 361/2014 sayılı Tüzük, Ek IV |
| Kendi hesabına taşıma belgesi | Pantone 100, sarı | DIN A4 kuşe olmayan kâğıt, 100 g/m² ya da üzeri | 361/2014 sayılı Tüzük, Ek V |
361/2014 sayılı Tüzüğün üç belgesi için Ekler “or as close as possible to this colour” (ya da bu renge olabildiğince yakın) ifadesini ekler.
Otobüste kabotaj
V. Bölüm, Topluluk lisansı olan, ücret veya kazanç karşılığı çalışan her taşımacının kabotaj yapmasına “without discrimination on grounds of the carrier’s nationality or place of establishment” (taşımacının uyruğu ya da kuruluş yeri gerekçesiyle ayrımcılık yapılmaksızın) izin verir (Madde 14). Madde 2(7) kabotajı, bir taşımacının ev sahibi üye devlette “carried out on a temporary basis” (geçici olarak yaptığı) ücret veya kazanç karşılığı yurt içi karayolu yolcu taşımacılığı ya da uluslararası bir düzenli sefer sırasında aynı üye devlet içinde yolcu alınıp indirilmesi olarak tanımlar, “provided that it is not the principal purpose of the service” (bunun seferin asıl amacı olmaması koşuluyla).
Madde 15, kabotaja açık seferleri sayar:
- organizatör ile taşımacı arasında yapılmış bir sözleşmenin kapsadığı özel düzenli seferler;
- arızi seferler;
- yerleşik olmayan bir taşımacının uluslararası bir düzenli sefer sırasında yaptığı düzenli seferler; bir kent merkezinin ya da kentsel yığılmanın veya bunlarla çevre bölgeler arasındaki ulaşımın ihtiyaçlarını karşılayan taşıma hizmetleri hariç. Bu kabotaj “shall not be performed independently of such international service” (söz konusu uluslararası seferden bağımsız olarak yapılamaz).
Ev sahibi üye devletin yasaları, “save as otherwise provided in Community legislation” (Topluluk mevzuatında aksi öngörülmedikçe), Madde 16(1)’de sayılan beş alanda uygulanır: taşıma sözleşmesine ilişkin koşullar; karayolu araçlarının ağırlıkları ve boyutları; belirli yolcu kategorilerinin, yani okul çocuklarının, çocukların ve hareket kabiliyeti kısıtlı kişilerin taşınması; sürüş ve dinlenme süreleri; ve taşıma hizmetlerinde KDV. Ağırlık ve boyutlar, gerektiğinde taşımacının kendi ülkesindekileri aşabilir, ama hiçbir zaman ev sahibi devletin yurt içi trafik sınırlarını aşamaz. Düzenli sefer kabotajında ev sahibi devletin kuralları ayrıca izinleri, ihale usullerini, güzergâhları, seferlerin düzenliliğini, sürekliliğini ve sıklığını ve hat düzenini de belirler (Madde 16(2)). Kabotajda kullanılan araçlar, uluslararası taşımada trafiğe çıkarılan araçlar için konmuş teknik standartları karşılar (Madde 16(3)) ve ev sahibi devlet tüm bu kuralları yerleşik olmayan taşımacılara kendi taşımacılarına uyguladığı koşullarla uygular (Madde 16(4)).
Arızi sefer biçimindeki kabotaj, araçta tutulan ve talep üzerine gösterilen, kalkış ve varış noktalarını, kalkış tarihini ve seferin bitiş tarihini içeren sefer formuyla yapılır (Madde 17(1) ve (2)). Özel düzenli sefer biçimindeki kabotajda denetim belgesi sözleşme ya da onaylı bir örneğidir ve sefer formu aylık döküm olarak doldurulur (Madde 17(4)). Kullanılmış sefer formları, kuruluş üye devletinin yetkili makamına ya da kuruluşuna, onun belirlediği usullerle geri gönderilir (Madde 17(5); 361/2014 sayılı Tüzük, Madde 4). Ceza kovuşturması saklı kalmak üzere, ev sahibi üye devlet bir kabotaj işlemi sırasında işlenen ihlalleri cezalandırabilir; ağır bir ihlalde ceza, kendi topraklarında kabotaj işlemlerinin geçici olarak yasaklanması olabilir (Madde 23(2)). Tüzüğün 11. gerekçesi, işçilerin hizmet sunumu çerçevesinde başka bir ülkeye gönderilmesine ilişkin 96/71/AT sayılı Direktifin kabotaj işlemi yapan taşıma işletmelerine uygulandığını belirtir.
V. Bölüm ne işlem sayısı ne de gün cinsinden bir süre koyar. Karayolu yük taşımacılığında kabotaj kabotaj ve gönderilen sürücüler sayfasında ele alınır.
AB dışı ülkelere ve bu ülkelerden seferler
Bir üye devlet ile üçüncü bir ülke arasındaki yolculukta Madde 1(2), Tüzüğü transit geçilen her üye devletin topraklarındaki yolculuk kısmına uygular, ama yolcuların alındığı ya da indirildiği üye devlet içindeki kısma “as long as the necessary agreement between the Community and the third country concerned has not been concluded” (Topluluk ile ilgili üçüncü ülke arasında gerekli anlaşma yapılmadığı sürece) uygulamaz. Bu anlaşmalar yapılana kadar üye devletlerle bu üçüncü ülkeler arasındaki ikili anlaşmaların hükümleri etkilenmez (Madde 1(3)). Madde 5(1) aynı mantığı izne uygular: bir üye devletten üçüncü bir ülkeye ya da tersi yönde bir düzenli sefer, Birlik ile o ülke arasında gerekli anlaşma yapılmadığı sürece, üye devlet ile üçüncü ülke “and, where appropriate, the transited Member State” (ve gerektiğinde transit geçilen üye devlet) arasındaki ikili anlaşma uyarınca izne bağlanır.
İsviçre: Kara Taşımacılığı Anlaşması
Birlik ile İsviçre arasındaki otobüs seferleri, 1 Haziran 2002’den beri yürürlükte olan 21 Haziran 1999 tarihli Avrupa Topluluğu ile İsviçre Konfederasyonu Arasında Demiryolu ve Karayoluyla Eşya ve Yolcu Taşımacılığına İlişkin Anlaşma’nın (SR 0.740.72) II. Başlığının C Kısmına tabidir. Ek 1, İsviçre’nin eşdeğer yasal hükümler uyguladığı Birlik düzenlemeleri arasında (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğü ve (AB) 361/2014 sayılı Tüzüğü sayar ve şöyle der: “For the purposes of this Agreement, the provisions of Chapter V of Regulation (EC) No 1073/2009 (on cabotage) shall not apply.” (Bu Anlaşmanın amaçları bakımından (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün (kabotaja ilişkin) V. Bölüm hükümleri uygulanmaz.)
Madde 20(1), aynı Akit Tarafın topraklarında bulunan iki nokta arasında, diğer Akit Tarafın topraklarında yerleşik taşımacılar tarafından yapılan taşımanın “not authorised under this Agreement” (bu Anlaşma kapsamında izinli değildir) olduğunu öngörür. Madde 20(2) şöyledir: “However, it shall continue to be permissible to exercise existing rights under the bilateral agreements concluded between the Member States of the Community and Switzerland that are in force, provided there is no discrimination between Community carriers and no distortion of competition. These rights are listed in Annex 8 to this Agreement.” (Ancak Topluluk taşımacıları arasında ayrımcılık ve rekabette bozulma olmaması koşuluyla, Topluluk üye devletleri ile İsviçre arasında akdedilmiş yürürlükteki ikili anlaşmalardan doğan mevcut hakların kullanılmasına izin verilmeye devam edilir. Bu haklar bu Anlaşmanın Ek 8’inde listelenmiştir.) Karma Komitenin 13 Aralık 2024 tarihli 1/2024 sayılı Kararıyla yerine yeni metin konan Ek 8, başlığına göre İsviçre’nin üye devletlerle akdettiği ikili karayolu taşımacılığı anlaşmalarında yer alan ve “relating to the granting of authorisations for the carriage of passengers in triangular traffic” (üçgen trafikte yolcu taşımacılığı için izin verilmesine ilişkin) hükümlerin listesidir.
Madde 18, hangi seferlerin izin gerektirdiğini belirler:
- arızi seferler izin gerektirmez;
- özel düzenli seferler, Topluluk topraklarında organizatör ile taşımacı arasında yapılmış bir sözleşmenin kapsamındaysa izin gerektirmez; böyle bir sözleşme yoksa Ek 7 uyarınca izin gerektirir, ama “In Switzerland, such services shall not require authorisation” (İsviçre’de bu seferler izin gerektirmez);
- düzenli seferler, Ek 7’nin 2. ve sonraki maddeleri uyarınca izin gerektirir.
Karma Komitenin 16 Aralık 2015 tarihli 1/2015 sayılı Kararıyla 1 Ocak 2016’dan itibaren yerine yeni metin konan Ek 7 usulü belirler. AB taşımacıları (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün 7. maddesine, İsviçreli taşımacılar ise İsviçre’nin 4 Kasım 2009 tarihli yolcu taşımacılığı yönetmeliğinin (Verordnung über die Personenbeförderung, VPB) 3. bölümüne göre, (AB) 361/2014 sayılı Tüzükteki modele uygun olarak başvurur (Madde 3). İzin, topraklarında yolcu alınan ya da indirilen Akit Tarafların yetkili makamlarıyla mutabakat içinde verilir. Danışılan makamlar kararlarını 2 ay içinde bildirir, bildirmezlerse mutabakatlarını vermiş sayılırlar; aynı maddenin 7. ve 8. fıkraları saklı kalmak üzere izni veren makam, taşımacının başvuruyu sunduğu tarihten itibaren 4 ay içinde karar verir (Madde 4(1) ila (3)). Arızi seferler bir sefer formu kapsamında yapılır ve formu taşımacı her yolculuktan önce doldurur; sefer formu defterlerini İsviçre’nin ya da taşımacının yerleşik olduğu üye devletin yetkili makamları veya bunların görevlendirdiği kuruluşlar sağlar; formun modeli ve kullanımı (AB) 361/2014 sayılı Tüzükteki gibidir. Bir sözleşmenin kapsadığı özel düzenli seferde denetim belgesi sözleşme ya da onaylı bir örneğidir (Madde 8). Ücret veya kazanç karşılığı taşımada, sefer türüne göre izin ya da sefer formu, Topluluk lisansının ya da benzeri İsviçre lisansının onaylı bir örneğiyle birlikte araçta bulundurulur (Madde 11(1)).
VPB’nin kendine ait bir kabotaj yasağı vardır. VPB’nin (SR 745.11, 1 Ocak 2025 tarihli hâli) 37(2) maddesine göre, sınır ötesi yolcu taşımacılığına ilişkin bölümü uyarınca verilen bir izinle yolcular yalnızca İsviçre içinde taşınamaz; Yönetmelik bunu Kabotageverbot (kabotaj yasağı) olarak adlandırır. Madde 41 uyarınca karayolunda konaklamalı sınır ötesi mekik seferlerinde ve tur seferlerinde, ilgili çeviri derlemesiyle birlikte bir sefer formu (Fahrtenblatt) taşınır; form her seferden önce doldurulur ve Federal Ulaştırma Dairesi (BAV) ya da onun belirlediği bir kuruluş tarafından verilir.
Uluslararası düzenli otobüs hatlarında izin makamı olarak görev yapan BAV, 28 Mayıs 2025’te yayımlanan sayfasında, kabotaj yasağı nedeniyle uzun mesafe otobüslerinin İsviçre içindeki kesimlerde, örneğin Bern ile Zürih arasında, yolcu taşıyamayacağını ve buna uyulup uyulmadığını kanton polislerinin ve Federal Gümrük ve Sınır Güvenliği Dairesinin (BAZG) denetlediğini belirtir. Aynı sayfaya göre İsviçre ile AB devletleri ve İsviçre ile üçüncü devletler arasındaki sınır ötesi düzenli otobüs hatları izne tabidir.
17 Kasım 2026’da okunan durum: Fedlex’teki 9 Aralık 2025 tarihli konsolide hâliyle Anlaşma ve 1 Ocak 2025 tarihli hâliyle VPB. Anlaşmayı değiştiren ve 2 Mart 2026’da akdedilen protokol (BBl 2026 621), Madde 18 ve 20’yi, kabotaj istisnasının yer aldığı Ek 1’in 1. Kısmını ve Ek 7 ile 8’i değiştirmez; lisanslara ilişkin Madde 17(3)’e yeni metin verir. Protokolün 2(2) maddesine göre protokol, saydığı belgelere ilişkin son bildirimi izleyen ikinci ayın ilk günü yürürlüğe girer.
Interbus Anlaşması ve Protokolü
Otobüsle uluslararası arızi yolcu taşımacılığına ilişkin Interbus Anlaşması, Birliği ve Komisyonun Ocak 2026 tarihli listesine göre diğer on tarafı bağlar. Komisyon amacını “harmonised liberalisation of certain international occasional services by coach and bus” (otobüsle yapılan bazı uluslararası arızi seferlerin uyumlaştırılmış serbestleştirilmesi) olarak tanımlar (ST 5374/26, nokta 2.1). Anlaşma 22 Haziran 2001’de Topluluk adına, 30 Haziran 2001’e kadar da Topluluk ve aralarında Bosna-Hersek, Moldova ve Türkiye’nin bulunduğu 13 ülke tarafından imzalandı; Kararda bu iki ülke Moldavia ve Turkey olarak anılır (2002/917/AT sayılı Karar, gerekçe 2 ve 3). Konsey Anlaşmanın akdedilmesini 3 Ekim 2002’de onayladı ve Anlaşma 1 Ocak 2003’te yürürlüğe girdi ((AB) 2020/1705 sayılı Karar, gerekçe 1). Anlaşmanın 23. maddesi, Birliği, Konsey üyelerinin temsilcilerinin yardımıyla Komisyonun temsil ettiği bir Karma Komite kurar (2002/917/AT sayılı Karar, Madde 3).
Düzenli ve özel düzenli seferler daha sonra bir Protokolle geldi ve ilk girişim başarısız oldu. Bu seferlere ilişkin bir Protokol 16 Temmuz 2018’den 16 Nisan 2019’a kadar imzaya açıktı; Birlik onu 11 Nisan 2019’da imzaladı, başka hiçbir akit taraf süre dolmadan imzalamadı ve Protokol yürürlüğe girmedi ((AB) 2020/1705 sayılı Karar, gerekçe 3). Onun yerini alan yeni bir Protokol 23 Ekim 2020’den 23 Ekim 2022’ye kadar imzaya açıktı ((AB) 2023/911 sayılı Karar, gerekçe 1). Protokol, Birlik dahil üç akit taraf imzalayıp onayladığında ya da tasdik ettiğinde, imzalayıp onaylayan ya da tasdik eden taraflar için yürürlüğe girer (gerekçe 4). Konsey onu, 28 Eylül 2021 tarihli olup 5 Mayıs 2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan (AB) 2023/911 sayılı Kararla onayladı. Komisyonun ifadesiyle Protokol “enlarges the scope of the Interbus Agreement, by way of provisions establishing procedures for regular and special regular services subject to authorisation” (izne tabi düzenli ve özel düzenli seferler için usuller koyan hükümler yoluyla Interbus Anlaşması’nın kapsamını genişletir) (ST 5374/26, nokta 2.1) ve “largely mirrors the provisions established by the Interbus Agreement” (büyük ölçüde Interbus Anlaşması’nın koyduğu hükümleri yansıtır) ((AB) 2023/911 sayılı Karar, gerekçe 3).
| Taraf | Interbus Anlaşması (arızi seferler) | Protokol (düzenli ve özel düzenli seferler) | Kaynak |
|---|---|---|---|
| Avrupa Birliği | Taraf; 3 Ekim 2002’de akdedildi, 1 Ocak 2003’ten beri yürürlükte | 1 Ekim 2024’ten beri yürürlükte | 2002/917/AT sayılı Karar; (AB) 2020/1705 sayılı Karar, gerekçe 1; ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Arnavutluk | Taraf | 1 Mart 2025’ten itibaren geçerli | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Andorra | Taraf | Taraf olarak sayılmıyor | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Bosna-Hersek | Taraf | 1 Ekim 2024’ten beri yürürlükte | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Moldova | Taraf | 1 Ekim 2024’ten beri yürürlükte | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Karadağ | Taraf | Taraf olarak sayılmıyor | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Kuzey Makedonya | Taraf | Taraf olarak sayılmıyor | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Sırbistan | Taraf | Taraf olarak sayılmıyor | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Türkiye | Taraf | Taraf olarak sayılmıyor | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Ukrayna | Taraf | 1 Mayıs 2025’ten itibaren geçerli | ST 5374/26, nokta 2.1 |
| Birleşik Krallık | Taraf | 1 Nisan 2025’ten itibaren geçerli | ST 5374/26, nokta 2.1 |
Protokolün, 18(1) maddesi uyarınca kendi Karma Komitesi vardır ve Anlaşmanın 23. ve 24. maddeleri bu komiteye kıyasen uygulanır (ST 5374/26, nokta 2.2). Komisyon 14 Ocak 2026’da, bu komitenin İç Tüzüğünü belirleyecek kararı için Birliğin tutumunu önerdi; bu İç Tüzük “should correspond closely, with the necessary adaptations, to those of the Joint Committee established under the Interbus Agreement” (gerekli uyarlamalarla, Interbus Anlaşması uyarınca kurulan Karma Komitenin iç tüzüğüne yakından karşılık gelmelidir) (ST 5374/26, nokta 3). Konseyin 3 Mart 2026 tarihli kabul metni ST 6260/26, Anlaşma komitesinin iç tüzüğünü 11 Kasım 2011 tarihli 1/2011 sayılı Karar olarak anar; bu Karar ayrıca Anlaşmanın karayolu yolcu taşımacılığı işletmecilerine uygulanacak koşullara ilişkin Ek 1’ini ve otobüslere uygulanacak teknik standartlara ilişkin Ek 2’sini uyarlamıştır. O metinde Konsey Kararının numarası ve tarihi ile komite kararının numarası boş bırakılmıştır.
(AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün 3(1)(c) maddesi, hizmet sunma serbestisini sürücülere ve araçlara ilişkin standartlarla ilgili yasal gerekliliklerin karşılanmasına bağlar ve bunlar arasında azami izin verilen boyutlar ve ağırlıklara ilişkin 96/53/AT sayılı Direktifi sayar; otobüsler için bu sınırlar otobüs teknik özellikleri sayfasında ele alınır.
Kısa cevaplar
- AB'de düzenli otobüs seferi ile arızi otobüs seferi arasındaki fark nedir?
- (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün 2. maddesine göre düzenli sefer, yolcuları belirli aralıklarla, belirli güzergâhlarda taşıyan, önceden belirlenmiş duraklarda yolcu alıp indiren ve herkese açık olan seferdir. Arızi sefer, düzenli ya da özel düzenli sefer olmayan ve temel özelliği müşterinin ya da taşımacının kendi girişimiyle oluşturulan yolcu gruplarını taşımak olan her seferdir. Uluslararası düzenli sefer Bölüm III uyarınca izin gerektirir; arızi sefer izin gerektirmez, ama bir sefer formuyla yapılır.
- Uluslararası arızi otobüs seferi izin gerektirir mi?
- (AT) 1073/2009 sayılı Tüzük uyarınca hayır: 5(3) maddesi, arızi seferlerin Bölüm III uyarınca izin gerektirmediğini ve yalnızca belirli aralıklarla yapıldıkları için arızi sefer olmaktan çıkmadıklarını belirtir. İstisna, mevcut düzenli seferlerle karşılaştırılabilir ve aynı kitleye hizmet veren paralel ya da geçici seferlerin düzenlenmesidir; bunlar izin gerektirir. Taşımacı her yolculuktan önce bir sefer formu doldurur (Madde 12).
- Otobüsler için sefer formu nedir?
- Uluslararası arızi seferler ve arızi sefer biçimindeki kabotaj için denetim belgesidir. (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün 12. maddesi en azından sefer türünü, ana güzergâhı ve ilgili taşımacıları ister. (AB) 361/2014 sayılı Tüzük modeli belirler: 25'lik defterler hâlinde, iki nüsha, açık yeşil A4 formlar; formu kalkıştan önce taşımacı ya da sürücü doldurur; asıl nüsha yolculuk boyunca araçta, bir nüsha şirketin merkezinde kalır.
- Bir AB ülkesinden otobüs işletmecisi başka bir AB ülkesinin içinde yolcu taşıyabilir mi?
- Evet, (AT) 1073/2009 sayılı Tüzüğün V. Bölümü uyarınca kabotaj olarak; bu imkân Topluluk lisansı olan, ücret veya kazanç karşılığı çalışan taşımacılara açıktır. Madde 15, organizatör ile taşımacı arasındaki bir sözleşmenin kapsadığı özel düzenli seferlere, arızi seferlere ve düzenli seferlere yalnızca uluslararası bir düzenli seferin parçası olarak, ondan bağımsız olmamak ve kentsel ya da banliyö ulaşım ihtiyaçları için olmamak koşuluyla izin verir. Taşıma sözleşmesi, ağırlık ve boyutlar, çocukların ve hareket kabiliyeti kısıtlı kişilerin taşınması, sürüş ve dinlenme süreleri ile KDV konusunda ev sahibi ülkenin kuralları uygulanır.
- Interbus Anlaşması'na ve Protokolüne hangi ülkeler taraftır?
- Komisyonun 14 Ocak 2026 tarihli önerisi, 1 Ocak 2003'ten beri yürürlükte olan, arızi seferlere ilişkin Interbus Anlaşması'nın tarafları olarak AB, Arnavutluk, Andorra, Bosna-Hersek, Moldova, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Türkiye, Ukrayna ve Birleşik Krallık'ı sayar. Düzenli ve özel düzenli seferlere ilişkin Protokol AB, Moldova ve Bosna-Hersek için 1 Ekim 2024'te yürürlüğe girdi; Arnavutluk için 1 Mart 2025, Birleşik Krallık için 1 Nisan 2025 ve Ukrayna için 1 Mayıs 2025'ten itibaren geçerlidir. Türkiye, sayılan Protokol tarafları arasında yer almaz.
Kaynaklar
- Regulation (EC) No 1073/2009 of the European Parliament and of the Council of 21 October 2009 on common rules for access to the international market for coach and bus services, and amending Regulation (EC) No 561/2006 (recast) — Official Journal text (OJ L 300, 14.11.2009): recitals 11 and 12, Articles 1 to 8, 10, 12 to 19, 23, 30 and 31, Annex II — Publications Office of the European Union, 21 Oct 2009
- Commission Regulation (EU) No 361/2014 of 9 April 2014 laying down detailed rules for the application of Regulation (EC) No 1073/2009 as regards documents for the international carriage of passengers by coach and bus and repealing Commission Regulation (EC) No 2121/98 — Official Journal text (OJ L 107, 10.4.2014): Articles 1 to 5 and 7 to 9, Annexes I, III, IV and V — Publications Office of the European Union, 9 Apr 2014
- Council Decision 2002/917/EC of 3 October 2002 on the conclusion of the Interbus Agreement on the international occasional carriage of passengers by coach and bus — recitals 1 to 4, Articles 1 and 3 — Publications Office of the European Union, 3 Oct 2002
- Council Decision (EU) 2020/1705 of 23 October 2020 on the signing of a Protocol to the Interbus Agreement regarding the international regular and special regular carriage of passengers by coach and bus — recitals 1 to 9 — Publications Office of the European Union, 23 Oct 2020
- Council Decision (EU) 2023/911 of 28 September 2021 on the conclusion of a Protocol to the Interbus Agreement regarding the international regular and special regular carriage of passengers by coach and bus (OJ L 122, 5.5.2023) — recitals 1 to 4, Articles 1 to 3 — Publications Office of the European Union, 28 Sept 2021
- Proposal for a Council Decision on the Union position in the Joint Committee established under the Protocol to the Interbus Agreement, as regards its Rules of Procedure, COM(2026) 5 final — Council document ST 5374/26 of 15 January 2026, explanatory memorandum points 2.1, 2.2 and 3 — Council of the European Union, 15 Jan 2026
- Council Decision (EU) 2026/… on the Union position in the Joint Committee established under the Protocol to the Interbus Agreement, as regards draft Decision No …/… establishing its Rules of Procedure — text for adoption, Council document ST 6260/26 of 3 March 2026, recitals 1 to 7 — Council of the European Union, 3 Mar 2026
- Agreement between the European Community and the Swiss Confederation on the Carriage of Goods and Passengers by Rail and Road of 21 June 1999 — Official Journal text (OJ L 114, 30.4.2002, p. 91): Articles 18 and 20 and information on entry into force — Publications Office of the European Union, 21 Jun 1999
- Abkommen zwischen der Schweizerischen Eidgenossenschaft und der Europäischen Gemeinschaft über den Güter- und Personenverkehr auf Schiene und Strasse (SR 0.740.72), consolidated text with status 9 December 2025: Articles 18 and 20, Annexes 1, 7 and 8 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 9 Dec 2025
- Decision No 1/2015 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 16 December 2015 amending Annexes 1, 3, 4 and 7 to the Agreement (OJ L 23, 29.1.2016, p. 82; number as corrected by OJ L 33, 10.2.2016, p. 38): Articles 1(4) and 4, and Annex 4, Articles 3, 4, 8 and 11 — Publications Office of the European Union, 16 Dec 2015
- Decision No 1/2021 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 30 June 2021 amending Annex 1 to the Agreement (OJ L 255, 16.7.2021, p. 7): Annex 1, Section 1 — Publications Office of the European Union, 30 Jun 2021
- Decision No 1/2024 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 13 December 2024 as regards the amendment of Annexes 1, 5 and 8 to the Agreement (OJ L, 2025/717, 15.4.2025): Article 3 and Annex 3 — Publications Office of the European Union, 13 Dec 2024
- Verordnung über die Personenbeförderung (VPB, SR 745.11) of 4 November 2009, status 1 January 2025: Articles 37 and 41 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 1 Jan 2025
- Internationaler Linienbusverkehr (Fernbusse) — Federal Office of Transport (BAV), Switzerland, 28 May 2025
- Änderungsprotokoll zum Abkommen über den Güter- und Personenverkehr auf Schiene und Strasse, concluded on 2 March 2026 (BBl 2026 621, published by reference): Articles 1 and 2 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 2 Mar 2026