Międzynarodowy przewóz autokarowy w Europie: rodzaje usług, formularz przejazdu, kabotaż i Interbus
Rozporządzenie (WE) nr 1073/2009 dzieli międzynarodowe usługi autokarowe na regularne, szczególne regularne, okazjonalne i na potrzeby własne. Zezwolenie, formularz przejazdu, kabotaż, Interbus.

Rozporządzenie (WE) nr 1073/2009 ustanawia wspólne zasady międzynarodowego przewozu autokarowego i autobusowego w Unii Europejskiej. Obejmuje przejazdy pojazdami przystosowanymi do przewozu więcej niż dziewięciu osób, włączając kierowcę, wykonywane przez przewoźników zarobkowych lub pracujących na potrzeby własne, i stosuje się od 4 grudnia 2011 r. Dzieli tę działalność na usługi regularne, które wymagają zezwolenia; szczególne usługi regularne, takie jak przewóz pracowników lub uczniów, które go nie wymagają, jeśli są objęte umową między organizatorem a przewoźnikiem; usługi okazjonalne, polegające na przewozie grup utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub przewoźnika, wykonywane na podstawie formularza przejazdu; oraz działalność transportową prowadzoną na potrzeby własne, wykonywaną na podstawie zaświadczenia. Rozdział V otwiera krajowe usługi w innym państwie członkowskim dla przewoźników niemających w nim siedziby jako kabotaż. Poza UE umowa Interbus między Unią a dziesięcioma innymi stronami obejmuje usługi okazjonalne od 1 stycznia 2003 r., a protokół do niej w sprawie przewozów regularnych i regularnych specjalnych obowiązuje od 1 października 2024 r.
Stan na 13 listopada 2026 r. Tego dnia przeczytano: rozporządzenie (WE) nr 1073/2009 i rozporządzenie Komisji (UE) nr 361/2014, każde w tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym; decyzje Rady 2002/917/WE, (UE) 2020/1705 i (UE) 2023/911; a także dokumenty Rady ST 5374/26 z 15 stycznia 2026 r. i ST 6260/26 z 3 marca 2026 r. dotyczące Komisji Mieszanej protokołu Interbus.
Jakie przewozy obejmuje rozporządzenie
Art. 1 ust. 1 stosuje rozporządzenie „do międzynarodowego autobusowego i autokarowego przewozu osób na terytorium Wspólnoty” wykonywanego przez przewoźników mających siedzibę w państwie członkowskim, przy użyciu pojazdów zarejestrowanych w tym państwie członkowskim, „które nadają się, ze względu na swoją konstrukcję i wyposażenie, do przewozu więcej niż dziewięciu osób, włączając kierowcę, i które są do tego celu przeznaczone”, oraz do pustych przejazdów takich pojazdów w związku z tym przewozem. Zmiana pojazdu lub przerwa w przewozie, aby część przejazdu odbyła się innym środkiem transportu, nie ma wpływu na jego stosowanie.
Art. 2 pkt 1 definiuje przewóz międzynarodowy jako cztery rodzaje przejazdów:
- miejsce odjazdu i miejsce docelowe w dwóch różnych państwach członkowskich, z tranzytem lub bez tranzytu przez inne państwa członkowskie lub państwa trzecie;
- miejsce odjazdu i miejsce docelowe w tym samym państwie członkowskim, z zabieraniem lub dowożeniem pasażerów w innym państwie członkowskim lub w państwie trzecim;
- z państwa członkowskiego do państwa trzeciego lub w odwrotnym kierunku;
- między państwami trzecimi, z tranzytem przez co najmniej jedno państwo członkowskie.
Rozporządzenie stosuje się od 4 grudnia 2011 r. (art. 31). Zastąpiło rozporządzenia Rady (EWG) nr 684/92 i (WE) nr 12/98 (art. 30).
Cztery rodzaje usług
O tym, jakich dokumentów wymaga dana usługa, decydują definicje z art. 2 i zasady dostępu z art. 5. Usługi regularne są powszechnie dostępne, „z zastrzeżeniem, w stosownych przypadkach, obowiązku rezerwacji” (art. 5 ust. 1), a na ich regularny charakter nie mają wpływu żadne zmiany warunków świadczenia usług.
| Usługa | Definicja | Zezwolenie zgodnie z rozdziałem III | Dokument w pojeździe |
|---|---|---|---|
| Usługa regularna | Przewóz osób w określonych odstępach czasu i na określonych trasach, z zabieraniem i dowożeniem pasażerów na z góry określonych przystankach (art. 2 pkt 2) | Wymagane (art. 5 ust. 1) | Zezwolenie lub jego kopia poświadczona przez organ wydający (rozporządzenie 361/2014, art. 8 ust. 2) |
| Szczególna usługa regularna | Usługi regularne, bez względu na to, przez kogo są organizowane, polegające na przewozie określonych kategorii pasażerów z wyłączeniem innych pasażerów (art. 2 pkt 3), w tym pracowników między miejscem zamieszkania a miejscem pracy oraz uczniów i studentów do i z instytucji edukacyjnej (art. 5 ust. 2) | Niewymagane, jeżeli usługa odbywa się na podstawie umowy między organizatorem a przewoźnikiem (art. 5 ust. 2) | Umowa lub jej poświadczona za zgodność z oryginałem kopia (art. 12 ust. 6) |
| Usługa okazjonalna | Usługi nieobjęte definicją usług regularnych i szczególnych usług regularnych, których główną cechą jest przewóz grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika (art. 2 pkt 4) | Niewymagane (art. 5 ust. 3), z wyjątkiem usług równoległych lub tymczasowych porównywalnych z istniejącymi usługami regularnymi i skierowanych do tych samych osób | Formularz przejazdu (art. 12 ust. 1) |
| Działalność na potrzeby własne | Działalność transportowa prowadzona w celach niekomercyjnych i niezarobkowych, będąca jedynie działalnością pomocniczą osoby fizycznej lub prawnej, pojazdami stanowiącymi jej własność, pozyskanymi na warunkach odroczenia płatności lub objętymi długoterminową umową leasingu, prowadzonymi przez jej personel lub przez personel pozostający w jej dyspozycji na mocy zobowiązania umownego (art. 2 pkt 5) | Nie podlega żadnemu systemowi zezwoleń; podlega systemowi zaświadczeń (art. 5 ust. 5) | Zaświadczenie lub jego poświadczona za zgodność z oryginałem kopia, ważne najwyżej pięć lat (rozporządzenie 361/2014, art. 9) |
Międzynarodowy autobusowy i autokarowy przewóz osób wymaga posiadania licencji wspólnotowej wydanej przez państwo członkowskie siedziby (art. 4 ust. 1), a w każdym z pojazdów przewoźnika przechowuje się jej kopię poświadczoną za zgodność z oryginałem (art. 4 ust. 3); samą licencję omawia strona o licencji przewoźnika drogowego. Art. 19 ust. 1 wymaga, aby zezwolenie lub dokument kontrolny były przechowywane w pojeździe i okazywane na żądanie każdego upoważnionego funkcjonariusza służb kontrolnych. W usłudze regularnej, innej niż szczególna usługa regularna, przewoźnik wystawia bilety pojedyncze albo zbiorowe, określające miejsce wyjazdu i przyjazdu, okres ważności i opłatę za przejazd (art. 18).
Kategorię usług okazjonalnych kształtują trzy dalsze zasady. Zgodnie z art. 5 ust. 3 usługi okazjonalne „nie tracą charakteru usług okazjonalnych wyłącznie z powodu ich świadczenia z określoną częstotliwością”. Mogą je świadczyć grupy przewoźników działających na rzecz tego samego zleceniodawcy, a podróżni mogą na terytorium państwa członkowskiego skorzystać z połączenia na trasie u innego przewoźnika z tej samej grupy (art. 5 ust. 3); oryginał formularza przejazdu znajduje się wtedy w pojeździe wykorzystywanym do świadczenia usługi, a kopia w siedzibie każdego przewoźnika (rozporządzenie 361/2014, art. 3). Ponadto w ramach międzynarodowej usługi okazjonalnej przewoźnik może wykonywać wycieczki lokalne w państwie członkowskim innym niż to, w którym ma siedzibę, dla pasażerów zagranicznych przewożonych uprzednio w ramach tej usługi, tym samym pojazdem lub innym pojazdem tego samego przewoźnika lub grupy (art. 13). Prawa pasażerów związane z usługami regularnymi i okazjonalnymi na podstawie odrębnego rozporządzenia omówiono na stronie o prawach pasażerów autobusów i autokarów.
Zezwolenie na usługę regularną
Przewoźnik składa wniosek do organu wydającego, czyli właściwego organu państwa członkowskiego, na którego terytorium znajduje się miejsce odjazdu, przy czym miejsce odjazdu oznacza „jeden z przystanków końcowych usługi” (art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1). Rozporządzenie 361/2014 określa wzór wniosku (załącznik III) i jego treść (art. 7 ust. 2): rozkład jazdy, taryfy opłat, poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię licencji wspólnotowej, informacje o rodzaju i wielkości usług, mapę z zaznaczoną trasą i przystankami oraz harmonogram kursów umożliwiający sprawdzenie przestrzegania przepisów Unii dotyczących czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku, które wyjaśnia strona o czasie jazdy i odpoczynku kierowcy.
Procedura z art. 8 biegnie w stałych terminach:
- Zezwolenie jest wydawane w porozumieniu z organami wszystkich państw członkowskich, na których terytorium pasażerowie są zabierani lub dowożeni. Państwa członkowskie, przez które trasa przebiega bez zabierania ani dowożenia pasażerów, otrzymują kopię wniosku i mogą przekazać uwagi.
- Państwa członkowskie, do których zwrócono się o zgodę, przekazują decyzję w terminie 2 miesięcy od otrzymania wniosku. Jeśli organ wydający nie otrzyma odpowiedzi w terminie 2 miesięcy, „uznaje się, że organy, do których się zwrócono, wyrażają zgodę”.
- Organ wydający wydaje decyzję w terminie 4 miesięcy od daty złożenia wniosku przez przewoźnika.
- „Zezwolenie jest wydawane, z wyjątkiem przypadków, gdy” zachodzi jedna z przesłanek z art. 8 ust. 4: wnioskodawca nie jest w stanie świadczyć usługi, korzystając z pojazdów będących bezpośrednio w jego dyspozycji; wnioskodawca nie zastosował się do przepisów w zakresie transportu drogowego lub dopuścił się poważnego naruszenia; przy przedłużeniu nie zostały spełnione warunki zezwolenia; państwo członkowskie decyduje na podstawie szczegółowej analizy, że usługa poważnie wpłynęłaby na rentowność porównywalnej usługi świadczonej w ramach jednej lub większej liczby umów o usługi publiczne na danych bezpośrednich odcinkach; albo państwo członkowskie stwierdzi na podstawie szczegółowej analizy, że głównym celem usługi nie jest przewóz osób pomiędzy przystankami położonymi w różnych państwach członkowskich.
- Art. 8 ust. 4 stanowi też, że ceny niższe niż u innych przewoźników drogowych albo fakt, że dane połączenie jest już obsługiwane przez innych przewoźników drogowych, „nie mogą same w sobie stanowić uzasadnienia dla odmownego rozpatrzenia wniosku”.
- Jeżeli procedura porozumienia nie pozwala organowi wydającemu podjąć decyzji, sprawa może zostać przekazana Komisji w terminie 2 miesięcy od poinformowania o negatywnej decyzji przez państwo członkowskie, o którego opinię się zwrócono; Komisja podejmuje decyzję w terminie 4 miesięcy, a decyzja staje się skuteczna po 30 dniach od powiadomienia zainteresowanych państw członkowskich (art. 8 ust. 7 i 8).
Zezwolenie jest wydawane na rzecz określonego przewoźnika, nie może być przenoszone, a okres jego ważności nie przekracza 5 lat (art. 6 ust. 1 i 2). Określa rodzaj usługi, trasę z miejscem odjazdu i miejscem docelowym, okres ważności oraz przystanki i rozkład jazdy (art. 6 ust. 3) i upoważnia posiadacza do świadczenia usług na terytorium wszystkich państw członkowskich, przez które przebiega trasa (art. 6 ust. 5). Wygasa z upływem okresu ważności lub 3 miesiące od dnia otrzymania przez organ wydający oświadczenia posiadacza o wycofaniu się ze świadczenia usługi, a 1 miesiąc, jeśli zapotrzebowanie na nią przestało istnieć; posiadacz informuje użytkowników z wyprzedzeniem 1 miesiąca (art. 10). Jeżeli przewoźnik wykorzystuje dodatkowe pojazdy w przypadkach tymczasowych i wyjątkowych, w każdym z nich znajduje się kopia zezwolenia, kopia umowy z przedsiębiorstwem zapewniającym pojazdy i poświadczona za zgodność z oryginałem kopia licencji wspólnotowej tego przedsiębiorstwa (art. 6 ust. 6).
Formularz przejazdu
Usługi okazjonalne są wykonywane „na podstawie formularza przejazdu” (art. 12 ust. 1), który przewoźnik wypełnia przed każdym przejazdem (art. 12 ust. 2). Rozporządzenie wymaga co najmniej trzech informacji: rodzaju usługi, głównej trasy przejazdu oraz przewoźnika lub przewoźników uczestniczących w świadczeniu usługi (art. 12 ust. 3). Książki formularzy przejazdu dostarczają właściwe organy państwa członkowskiego, w którym przewoźnik ma siedzibę, lub instytucje przez nie wyznaczone (art. 12 ust. 4).
Resztę określa rozporządzenie 361/2014:
- Wzór. Formularz odpowiada załącznikowi I: arkusz DIN A4 w kolorze Pantone 358 (jasnozielony), z nagłówkiem dla międzynarodowych usług okazjonalnych i przewozów kabotażowych w formie usług okazjonalnych. Jego rubryki obejmują numer rejestracyjny autokaru, przewoźnika oraz ewentualnego podwykonawcę lub grupę przewoźników, kierowców, organizację lub osobę odpowiedzialną za usługę, rodzaj usługi, miejsca wyjazdu i przeznaczenia, trasę z etapami dziennymi, miejsca zabierania i dowożenia pasażerów oraz liczbę pasażerów, planowane kilometry i daty, punkty połączeń z innym przewoźnikiem z tej samej grupy, wycieczki lokalne i nieprzewidziane zmiany.
- Książki. Formularze mają formę książek zawierających 25 odrywanych formularzy z kopią, a każda książka i każdy formularz są numerowane (art. 1 ust. 2). Książka jest wydawana na przewoźnika i nie może być przekazywana innym osobom (art. 2 ust. 1). Art. 1 ust. 2 zobowiązuje też państwa członkowskie do stosowania niezbędnych środków, aby dostosować te wymogi do skomputeryzowanego przetwarzania formularzy przejazdu.
- Stosowanie. Formularz wypełnia przewoźnik lub kierowca, czytelnym, nieusuwalnym pismem, wraz z kopią, dla każdego przejazdu przed wyjazdem; zachowuje on ważność przez cały przejazd. Wierzchni egzemplarz pozostaje w pojeździe przez cały przejazd, a kopia jest przechowywana w siedzibie przedsiębiorstwa (art. 2). Wycieczki lokalne wpisuje się przed wyjazdem pojazdu na trasę wycieczki (art. 5).
| Dokument | Wymagany kolor | Format | Wzór prawny |
|---|---|---|---|
| Licencja wspólnotowa i jej poświadczone za zgodność z oryginałem kopie | Jasnoniebieski Pantone | Papier celulozowy DIN A4, 100 g/m² lub więcej | Rozporządzenie 1073/2009, załącznik II |
| Formularz przejazdu | Pantone 358, jasnozielony | Papier niepowlekany DIN A4 | Rozporządzenie 361/2014, załącznik I |
| Zezwolenie na usługę regularną lub szczególną usługę regularną | Pantone 182, różowy | Papier niepowlekany DIN A4, 100 g/m² lub więcej | Rozporządzenie 361/2014, załącznik IV |
| Zaświadczenie dla działalności na potrzeby własne | Pantone 100, żółty | Papier niepowlekany DIN A4, 100 g/m² lub więcej | Rozporządzenie 361/2014, załącznik V |
Przy trzech dokumentach z rozporządzenia 361/2014 załączniki dodają „lub w kolorze jak najbardziej do niego zbliżonym”. Krajowe zaświadczenie na przewozy na potrzeby własne, wydawane w Polsce przez starostę lub Głównego Inspektora Transportu Drogowego na podstawie ustawy o transporcie drogowym, opisuje tekst o zaświadczeniu na przewozy drogowe na potrzeby własne.
Kabotaż autokarowy
Rozdział V dopuszcza do przewozów kabotażowych każdego przewoźnika, który zarobkowo świadczy usługi przewozu drogowego osób i posiada licencję wspólnotową, „bez dyskryminacji ze względu na przynależność państwową przewoźnika lub miejsce siedziby” (art. 14). Art. 2 pkt 7 definiuje przewóz kabotażowy jako krajowe usługi zarobkowego przewozu drogowego osób „wykonywane tymczasowo” przez przewoźnika w przyjmującym państwie członkowskim albo jako zabieranie i dowożenie pasażerów w tym samym państwie członkowskim w ramach międzynarodowej usługi regularnej, „pod warunkiem że nie jest to główny cel tej usługi”.
Art. 15 wymienia usługi, w których dopuszcza się kabotaż:
- szczególne usługi regularne objęte umową między organizatorem a przewoźnikiem;
- usługi okazjonalne;
- usługi regularne wykonywane przez przewoźnika niemającego siedziby w przyjmującym państwie członkowskim w ramach międzynarodowej usługi regularnej, z wyjątkiem usług transportowych spełniających potrzeby ośrodków miejskich lub zespołów miejskich albo potrzeby transportowe między nimi a obszarami okolicznymi. Wykonywanie takich przewozów kabotażowych „nie może odbywać się niezależnie od takich usług międzynarodowych”.
„O ile inne przepisy wspólnotowe nie stanowią inaczej”, przepisy przyjmującego państwa członkowskiego obowiązują w pięciu dziedzinach wymienionych w art. 16 ust. 1: warunki dotyczące umów przewozu; masa i wymiary pojazdów; przewóz niektórych kategorii pasażerów, a mianowicie uczniów, dzieci i osób o ograniczonej sprawności ruchowej; czas prowadzenia pojazdu i okresy odpoczynku; oraz podatek VAT od usług transportowych. Masa i wymiary mogą w odpowiednich przypadkach przekraczać wartości obowiązujące w państwie siedziby przewoźnika, ale nigdy limity ustalone przez państwo przyjmujące dla ruchu krajowego. Przy kabotażu w ramach usług regularnych przepisy państwa przyjmującego regulują też zezwolenia, procedury przetargowe, obsługiwane trasy, regularność, ciągłość i częstotliwość usług oraz przebieg trasy (art. 16 ust. 2). Pojazdy wykorzystywane do przewozów kabotażowych spełniają normy techniczne określone dla pojazdów dopuszczonych do ruchu w transporcie międzynarodowym (art. 16 ust. 3), a państwo przyjmujące stosuje wszystkie te przepisy wobec przewoźników niemających w nim siedziby na takich samych warunkach jak wobec własnych (art. 16 ust. 4).
Kabotaż w formie usług okazjonalnych jest wykonywany na podstawie formularza przejazdu, przechowywanego w pojeździe i okazywanego na żądanie, z miejscami wyjazdu i przyjazdu oraz datą wyjazdu i datą zakończenia usługi (art. 17 ust. 1 i 2). Przy kabotażu w formie szczególnych usług regularnych dokumentem kontrolnym jest umowa lub jej poświadczona za zgodność z oryginałem kopia, a formularz przejazdu wypełnia się w formie miesięcznego zestawienia (art. 17 ust. 4). Wykorzystane formularze przejazdu zwraca się właściwemu organowi lub podmiotowi w państwie członkowskim siedziby zgodnie z ustalonymi przez niego procedurami (art. 17 ust. 5; rozporządzenie 361/2014, art. 4). Bez uszczerbku dla postępowania karnego przyjmujące państwo członkowskie może karać naruszenia popełnione podczas przewozu kabotażowego; w przypadku poważnego naruszenia karą może być tymczasowy zakaz wykonywania przewozów kabotażowych na jego terytorium (art. 23 ust. 2). Motyw 11 rozporządzenia stanowi, że do przewoźników wykonujących przewozy kabotażowe stosuje się dyrektywę 96/71/WE dotyczącą delegowania pracowników.
Rozdział V nie ustala liczby przewozów ani okresu w dniach. Kabotaż w transporcie drogowym rzeczy omówiono na stronie o kabotażu i delegowaniu kierowców.
Przewozy do i z państw spoza UE
W przypadku przewozu między państwem członkowskim a państwem trzecim art. 1 ust. 2 stosuje rozporządzenie do części przejazdu na terytorium każdego państwa członkowskiego, przez które odbywa się tranzyt, ale nie do części na terytorium państwa członkowskiego, w którym zabiera się lub dowozi pasażerów, „jeśli nie została zawarta niezbędna umowa między Wspólnotą a zainteresowanym państwem trzecim”. Do czasu zawarcia takich umów rozporządzenie nie ma wpływu na postanowienia umów dwustronnych między państwami członkowskimi a tymi państwami trzecimi (art. 1 ust. 3). Art. 5 ust. 1 stosuje tę samą logikę do zezwoleń: usługa regularna z państwa członkowskiego do państwa trzeciego lub w odwrotnym kierunku wymaga zezwolenia zgodnie z umową dwustronną między państwem członkowskim a państwem trzecim „oraz, w stosownych przypadkach, z państwem członkowskim, przez które odbywa się tranzyt”, dopóki nie zostanie zawarta niezbędna umowa między Unią a tym państwem.
Szwajcaria: umowa o transporcie lądowym
Przewozy autokarowe i autobusowe między Unią a Szwajcarią reguluje część C tytułu II Umowy między Wspólnotą Europejską a Konfederacją Szwajcarską w sprawie przewozu kolejowego i drogowego rzeczy i osób z 21 czerwca 1999 r. (SR 0.740.72), obowiązującej od 1 czerwca 2002 r. Załącznik 1 wymienia rozporządzenie (WE) nr 1073/2009 i rozporządzenie (UE) nr 361/2014 wśród aktów Unii, wobec których Szwajcaria stosuje równoważne przepisy prawne, i stanowi, że „przepisy rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 (dotyczące kabotażu) nie mają zastosowania”.
Art. 20 ust. 1 stanowi, że działalność transportowa prowadzona między dwoma punktami położonymi na terytorium tej samej Umawiającej się Strony przez przewoźników ustanowionych na terytorium drugiej Umawiającej się Strony „nie jest dozwolona na mocy niniejszej Umowy”. Art. 20 ust. 2 brzmi: „Jednakże nadal dozwolone jest wykonywanie istniejących praw zgodnie z pozostającymi w mocy dwustronnymi porozumieniami zawartymi między Państwami Członkowskimi Wspólnoty a Szwajcarią, pod warunkiem że nie stosuje się dyskryminacji między przewoźnikami Wspólnoty i nie istnieją zakłócenia konkurencji. Powyższe prawa są wymienione w załączniku 8 do niniejszej Umowy.” Załącznik 8, zastąpiony decyzją Wspólnego Komitetu nr 1/2024 z 13 grudnia 2024 r., jest zatytułowany jako wykaz postanowień dwustronnych umów w sprawie transportu drogowego zawartych przez Szwajcarię z państwami członkowskimi, „odnoszących się do udzielania zezwoleń na przewóz osób w ruchu trójstronnym”.
Art. 18 określa, które usługi wymagają zezwolenia:
- usługi okazjonalne nie wymagają zezwolenia;
- szczególne usługi regularne nie wymagają zezwolenia, jeżeli na terytorium Wspólnoty są objęte umową zawartą między organizatorem a przewoźnikiem; bez takiej umowy wymagają zezwolenia zgodnie z załącznikiem 7, ale „W Szwajcarii powyższe usługi nie wymagają zezwolenia”;
- usługi regularne wymagają zezwolenia zgodnie z art. 2 i następnymi załącznika 7.
Załącznik 7, zastąpiony decyzją Wspólnego Komitetu nr 1/2015 z 16 grudnia 2015 r. ze skutkiem od 1 stycznia 2016 r., określa procedurę. Przewoźnicy z UE składają wnioski zgodnie z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009, a przewoźnicy szwajcarscy – zgodnie z rozdziałem 3 szwajcarskiego rozporządzenia z 4 listopada 2009 r. o przewozie osób (Verordnung über die Personenbeförderung, VPB), według wzoru z rozporządzenia (UE) nr 361/2014 (art. 3). Zezwolenie jest wydawane w porozumieniu z właściwymi organami Umawiających się Stron, na których terytorium pasażerowie są zabierani lub dowożeni. Organy, do których zwrócono się o zgodę, zawiadamiają o swojej decyzji w terminie 2 miesięcy, a w braku odpowiedzi uważa się, że wyrażają zgodę; z zastrzeżeniem ust. 7 i 8 tego artykułu organ wydający podejmuje decyzję w terminie 4 miesięcy od daty złożenia wniosku przez przewoźnika (art. 4 ust. 1–3). Usługi okazjonalne są wykonywane na podstawie formularza przejazdu, który przewoźnik wypełnia przed każdą podróżą; książki formularzy przejazdu dostarczają właściwe organy Szwajcarii lub państwa członkowskiego, w którym przewoźnik ma siedzibę, albo instytucje przez nie wyznaczone, a wzór i sposób stosowania określa rozporządzenie (UE) nr 361/2014. W przypadku szczególnej usługi regularnej objętej umową za dokument kontrolny służy umowa lub jej uwierzytelniony odpis (art. 8). W przewozie zarobkowym w pojeździe znajduje się, w zależności od charakteru usługi, zezwolenie lub formularz przejazdu oraz uwierzytelniony odpis licencji wspólnotowej lub podobnej licencji szwajcarskiej (art. 11 ust. 1).
VPB zawiera własny zakaz kabotażu. Zgodnie z art. 37 ust. 2 VPB (SR 745.11, stan na 1 stycznia 2025 r.) na podstawie zezwolenia wydanego zgodnie z jej rozdziałem o transgranicznym przewozie osób nie wolno przewozić podróżnych wyłącznie w granicach Szwajcarii; rozporządzenie nazywa to Kabotageverbot (zakaz kabotażu). Zgodnie z art. 41 przy transgranicznych przejazdach wahadłowych z zakwaterowaniem i przejazdach okrężnych w transporcie drogowym w pojeździe przewozi się formularz przejazdu (Fahrtenblatt) wraz z odpowiednim zbiorem tłumaczeń; wypełnia się go przed każdym przejazdem, a wydaje go Federalny Urząd Transportu (BAV) lub wyznaczony przez niego podmiot.
BAV, który pełni funkcję organu wydającego zezwolenia w międzynarodowym regularnym przewozie autobusowym, podaje na swojej stronie opublikowanej 28 maja 2025 r., że z powodu zakazu kabotażu autobusy dalekobieżne nie mogą przewozić pasażerów na odcinkach w granicach Szwajcarii, na przykład między Bernem a Zurychem, a przestrzeganie tych przepisów kontrolują policje kantonalne i Federalny Urząd Ceł i Bezpieczeństwa Granic (BAZG). Ta sama strona podaje, że transgraniczne regularne linie autobusowe między Szwajcarią a państwami UE oraz między Szwajcarią a państwami trzecimi wymagają zezwolenia.
Stan na 17 listopada 2026 r.: Umowa w wersji skonsolidowanej w Fedlex według stanu na 9 grudnia 2025 r. i VPB według stanu na 1 stycznia 2025 r. Protokół zmieniający Umowę, zawarty 2 marca 2026 r. (BBl 2026 621), nie zmienia art. 18 i 20, sekcji 1 załącznika 1, w której zapisano wyłączenie kabotażu, ani załączników 7 i 8; nadaje nowe brzmienie art. 17 ust. 3 dotyczącemu licencji. Zgodnie z jego art. 2 ust. 2 wchodzi w życie pierwszego dnia drugiego miesiąca następującego po ostatnim powiadomieniu dotyczącym wymienionych w nim instrumentów.
Umowa Interbus i protokół do niej
Umowa Interbus w sprawie międzynarodowych okazjonalnych przewozów pasażerów autokarami i autobusami wiąże Unię oraz, według wykazu Komisji ze stycznia 2026 r., dziesięć innych stron. Komisja opisuje jej cel jako „zharmonizowaną liberalizację niektórych międzynarodowych przewozów okazjonalnych autobusami i autokarami” (ST 5374/26, pkt 2.1). W imieniu Wspólnoty podpisano ją 22 czerwca 2001 r., a do 30 czerwca 2001 r. podpisały ją Wspólnota i 13 państw, wśród nich Bośnia i Hercegowina, Mołdawia (w decyzji: Mołdowa) i Turcja (decyzja 2002/917/WE, motywy 2 i 3). Rada zatwierdziła jej zawarcie 3 października 2002 r., a weszła ona w życie 1 stycznia 2003 r. (decyzja (UE) 2020/1705, motyw 1). Art. 23 umowy ustanawia Komisję Mieszaną, w której Unię reprezentuje Komisja wspomagana przez przedstawicieli członków Rady (decyzja 2002/917/WE, art. 3).
Przewozy regularne i regularne specjalne doszły później, w drodze protokołu, a pierwsza próba się nie powiodła. Protokół w sprawie tych przewozów był otwarty do podpisania od 16 lipca 2018 r. do 16 kwietnia 2019 r.; Unia podpisała go 11 kwietnia 2019 r., żadna inna Umawiająca się Strona nie podpisała go przed upływem terminu i protokół nie wszedł w życie (decyzja (UE) 2020/1705, motyw 3). Nowy protokół, który go zastąpił, był otwarty do podpisu od 23 października 2020 r. do 23 października 2022 r. (decyzja (UE) 2023/911, motyw 1). Wchodzi on w życie w odniesieniu do Umawiających się Stron, które go podpisały i zatwierdziły lub ratyfikowały, gdy uczynią to trzy Umawiające się Strony, w tym Unia (motyw 4). Rada zatwierdziła go decyzją (UE) 2023/911 z 28 września 2021 r., opublikowaną w Dzienniku Urzędowym z 5 maja 2023 r. Według Komisji protokół „rozszerza zakres umowy INTERBUS o postanowienia określające procedury dotyczące przewozów regularnych i regularnych specjalnych wymagających zezwolenia” (ST 5374/26, pkt 2.1) i „w znacznej mierze odzwierciedla postanowienia zawarte w umowie INTERBUS” (decyzja (UE) 2023/911, motyw 3).
| Strona | Umowa Interbus (usługi okazjonalne) | Protokół (przewozy regularne i regularne specjalne) | Źródło |
|---|---|---|---|
| Unia Europejska | Strona; zawarta 3 października 2002 r., obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. | Obowiązuje od 1 października 2024 r. | Decyzja 2002/917/WE; decyzja (UE) 2020/1705, motyw 1; ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Albania | Strona | Ze skutkiem od 1 marca 2025 r. | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Andora | Strona | Niewymieniona jako strona | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Bośnia i Hercegowina | Strona | Obowiązuje od 1 października 2024 r. | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Mołdawia | Strona | Obowiązuje od 1 października 2024 r. | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Czarnogóra | Strona | Niewymieniona jako strona | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Macedonia Północna | Strona | Niewymieniona jako strona | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Serbia | Strona | Niewymieniona jako strona | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Turcja | Strona | Niewymieniona jako strona | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Ukraina | Strona | Ze skutkiem od 1 maja 2025 r. | ST 5374/26, pkt 2.1 |
| Zjednoczone Królestwo | Strona | Ze skutkiem od 1 kwietnia 2025 r. | ST 5374/26, pkt 2.1 |
Protokół ma własną Komisję Mieszaną, ustanowioną w jego art. 18 ust. 1, do której art. 23 i 24 umowy stosuje się odpowiednio (ST 5374/26, pkt 2.2). 14 stycznia 2026 r. Komisja zaproponowała stanowisko Unii w sprawie decyzji tej komisji ustanawiającej jej regulamin wewnętrzny, który „powinien ściśle odpowiadać, z niezbędnymi dostosowaniami, regulaminowi wewnętrznemu Komisji Mieszanej ustanowionej na mocy umowy INTERBUS” (ST 5374/26, pkt 3). Tekst Rady do przyjęcia, ST 6260/26 z 3 marca 2026 r., wskazuje jako regulamin komisji umowy decyzję nr 1/2011 z 11 listopada 2011 r., która dostosowała także załącznik 1 do umowy, dotyczący warunków mających zastosowanie do przewoźników drogowego transportu pasażerskiego, i załącznik 2, dotyczący norm technicznych mających zastosowanie do autobusów i autokarów. W tym tekście numer i data decyzji Rady oraz numer decyzji komisji pozostają niewypełnione.
Art. 3 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 1073/2009 uzależnia swobodę świadczenia usług od spełnienia wymogów prawnych dotyczących norm dla kierowców i pojazdów, wymieniając wśród nich dyrektywę 96/53/WE w sprawie maksymalnych dopuszczalnych wymiarów i obciążeń; te limity dla autokarów omawia strona o tym, jak czytać dane techniczne autokaru.
Krótkie odpowiedzi
- Czym różni się regularna usługa autokarowa od okazjonalnej w UE?
- Zgodnie z art. 2 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 usługi regularne polegają na przewozie osób w określonych odstępach czasu i na określonych trasach, z zabieraniem i dowożeniem pasażerów na z góry określonych przystankach, i są powszechnie dostępne. Usługa okazjonalna to każda usługa, która nie jest usługą regularną ani szczególną usługą regularną i której główną cechą jest przewóz grup pasażerów utworzonych z inicjatywy zleceniodawcy lub samego przewoźnika. Międzynarodowa usługa regularna wymaga zezwolenia zgodnie z rozdziałem III; usługa okazjonalna go nie wymaga, ale jest wykonywana na podstawie formularza przejazdu.
- Czy międzynarodowa okazjonalna usługa autokarowa wymaga zezwolenia?
- Nie na gruncie rozporządzenia (WE) nr 1073/2009: art. 5 ust. 3 stanowi, że świadczenie usług okazjonalnych nie wymaga zezwolenia zgodnie z rozdziałem III, a usługi okazjonalne nie tracą tego charakteru wyłącznie z powodu ich świadczenia z określoną częstotliwością. Wyjątkiem jest organizacja usług równoległych lub tymczasowych porównywalnych z istniejącymi usługami regularnymi i skierowanych do tych samych osób, która wymaga zezwolenia. Przewoźnik wypełnia formularz przejazdu przed każdym przejazdem (art. 12).
- Czym jest formularz przejazdu dla autokarów?
- To dokument kontrolny dla międzynarodowych usług okazjonalnych i dla przewozów kabotażowych w formie usług okazjonalnych. Art. 12 rozporządzenia (WE) nr 1073/2009 wymaga co najmniej rodzaju usługi, głównej trasy przejazdu i przewoźników uczestniczących w świadczeniu usługi. Rozporządzenie (UE) nr 361/2014 określa wzór: jasnozielone formularze A4 w książkach po 25 sztuk, z kopią, wypełniane przed wyjazdem przez przewoźnika lub kierowcę; oryginał pozostaje w pojeździe przez cały przejazd, a kopia w siedzibie przedsiębiorstwa.
- Czy przewoźnik autokarowy z jednego państwa UE może przewozić pasażerów w innym państwie UE?
- Tak, jako kabotaż na podstawie rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 1073/2009, jeśli jest przewoźnikiem zarobkowym posiadającym licencję wspólnotową. Art. 15 dopuszcza szczególne usługi regularne objęte umową między organizatorem a przewoźnikiem, usługi okazjonalne oraz usługi regularne tylko w ramach międzynarodowej usługi regularnej, nie niezależnie od niej i nie na potrzeby transportu miejskiego lub podmiejskiego. Do umowy przewozu, masy i wymiarów, przewozu dzieci i osób o ograniczonej sprawności ruchowej, czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku oraz VAT stosuje się przepisy państwa przyjmującego.
- Które państwa są stronami umowy Interbus i protokołu do niej?
- Wniosek Komisji z 14 stycznia 2026 r. wymienia UE, Albanię, Andorę, Bośnię i Hercegowinę, Mołdawię, Czarnogórę, Macedonię Północną, Serbię, Turcję, Ukrainę i Zjednoczone Królestwo jako strony umowy Interbus w sprawie usług okazjonalnych, obowiązującej od 1 stycznia 2003 r. Protokół w sprawie przewozów regularnych i regularnych specjalnych wszedł w życie 1 października 2024 r. w odniesieniu do UE, Mołdawii oraz Bośni i Hercegowiny, ze skutkiem od 1 marca 2025 r. dla Albanii, od 1 kwietnia 2025 r. dla Zjednoczonego Królestwa i od 1 maja 2025 r. dla Ukrainy. Turcji nie ma wśród wymienionych stron protokołu.
Źródła
- Regulation (EC) No 1073/2009 of the European Parliament and of the Council of 21 October 2009 on common rules for access to the international market for coach and bus services, and amending Regulation (EC) No 561/2006 (recast) — Official Journal text (OJ L 300, 14.11.2009): recitals 11 and 12, Articles 1 to 8, 10, 12 to 19, 23, 30 and 31, Annex II — Publications Office of the European Union, 21 Oct 2009
- Commission Regulation (EU) No 361/2014 of 9 April 2014 laying down detailed rules for the application of Regulation (EC) No 1073/2009 as regards documents for the international carriage of passengers by coach and bus and repealing Commission Regulation (EC) No 2121/98 — Official Journal text (OJ L 107, 10.4.2014): Articles 1 to 5 and 7 to 9, Annexes I, III, IV and V — Publications Office of the European Union, 9 Apr 2014
- Council Decision 2002/917/EC of 3 October 2002 on the conclusion of the Interbus Agreement on the international occasional carriage of passengers by coach and bus — recitals 1 to 4, Articles 1 and 3 — Publications Office of the European Union, 3 Oct 2002
- Council Decision (EU) 2020/1705 of 23 October 2020 on the signing of a Protocol to the Interbus Agreement regarding the international regular and special regular carriage of passengers by coach and bus — recitals 1 to 9 — Publications Office of the European Union, 23 Oct 2020
- Council Decision (EU) 2023/911 of 28 September 2021 on the conclusion of a Protocol to the Interbus Agreement regarding the international regular and special regular carriage of passengers by coach and bus (OJ L 122, 5.5.2023) — recitals 1 to 4, Articles 1 to 3 — Publications Office of the European Union, 28 Sept 2021
- Proposal for a Council Decision on the Union position in the Joint Committee established under the Protocol to the Interbus Agreement, as regards its Rules of Procedure, COM(2026) 5 final — Council document ST 5374/26 of 15 January 2026, explanatory memorandum points 2.1, 2.2 and 3 — Council of the European Union, 15 Jan 2026
- Council Decision (EU) 2026/… on the Union position in the Joint Committee established under the Protocol to the Interbus Agreement, as regards draft Decision No …/… establishing its Rules of Procedure — text for adoption, Council document ST 6260/26 of 3 March 2026, recitals 1 to 7 — Council of the European Union, 3 Mar 2026
- Agreement between the European Community and the Swiss Confederation on the Carriage of Goods and Passengers by Rail and Road of 21 June 1999 — Official Journal text (OJ L 114, 30.4.2002, p. 91): Articles 18 and 20 and information on entry into force — Publications Office of the European Union, 21 Jun 1999
- Abkommen zwischen der Schweizerischen Eidgenossenschaft und der Europäischen Gemeinschaft über den Güter- und Personenverkehr auf Schiene und Strasse (SR 0.740.72), consolidated text with status 9 December 2025: Articles 18 and 20, Annexes 1, 7 and 8 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 9 Dec 2025
- Decision No 1/2015 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 16 December 2015 amending Annexes 1, 3, 4 and 7 to the Agreement (OJ L 23, 29.1.2016, p. 82; number as corrected by OJ L 33, 10.2.2016, p. 38): Articles 1(4) and 4, and Annex 4, Articles 3, 4, 8 and 11 — Publications Office of the European Union, 16 Dec 2015
- Decision No 1/2021 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 30 June 2021 amending Annex 1 to the Agreement (OJ L 255, 16.7.2021, p. 7): Annex 1, Section 1 — Publications Office of the European Union, 30 Jun 2021
- Decision No 1/2024 of the Community/Switzerland Inland Transport Committee of 13 December 2024 as regards the amendment of Annexes 1, 5 and 8 to the Agreement (OJ L, 2025/717, 15.4.2025): Article 3 and Annex 3 — Publications Office of the European Union, 13 Dec 2024
- Verordnung über die Personenbeförderung (VPB, SR 745.11) of 4 November 2009, status 1 January 2025: Articles 37 and 41 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 1 Jan 2025
- Internationaler Linienbusverkehr (Fernbusse) — Federal Office of Transport (BAV), Switzerland, 28 May 2025
- Änderungsprotokoll zum Abkommen über den Güter- und Personenverkehr auf Schiene und Strasse, concluded on 2 March 2026 (BBl 2026 621, published by reference): Articles 1 and 2 — Fedlex, Swiss Federal Chancellery, 2 Mar 2026