Römork kancası ve çeki halkası: BM 55 sayılı Regülasyonun sınıfları, D, Dc, S ve V değerleri ve ABD kuralı

Römork kancası ve çeki halkası, çeken araç ile çeki oklu bir römork arasındaki bağlantının iki yarısıdır. AB tip onayının atıfta bulunduğu metin olan BM 55 sayılı Regülasyonda, Sınıf C römork kancası çeken araçtaki parçadır; 50 mm çaplı bir pimi, bir ağzı ve otomatik kapanan ve kilitlenen bir pimi vardır. Sınıf D çeki halkası ise römorkun çeki okuna takılan parçadır ve bu 50 mm’lik pim için paralel bir deliğe sahiptir. Aynı Regülasyon çeki okları için Sınıf E’yi, Sınıf L toroidal halkalarla kullanılan kanca tipi bağlantılar için Sınıf K’yı ve eşleştirilmiş çift olarak onaylanan iki sınıfı, T ve W’yi belirler. Her bağlantı cihazı sınıfıyla ve, Regülasyonun sınıflandırması bunları zaten tanımlamıyorsa, kapasitesini gösteren karakteristik değerlerle, yani D, Dc, S ve V değerleriyle işaretlenir. Teknik olarak izin verilen azami kütlesi 3,5 tonu aşan römorklarda, Sınıf T hariç, yalnızca otomatik bağlantıya imkân veren bağlantılara izin verilir. Amerika Birleşik Devletleri’nde 49 CFR 393.70, çeki okları (tow-bar), pintle hook’lar ve emniyet zincirleri için federal kuralı belirler.

14 Kasım 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: BM 55 sayılı Regülasyon, AB Resmî Gazetesi’nin 15 Haziran 2018 tarihli L 153 sayısında yayımlanan ve 01 değişiklik serisinin, yürürlüğe giriş tarihi 10 Şubat 2018 olan Supplement 7’sine kadar geçerli tüm metni içeren İngilizce metniyle, web sürümünde ve Ek 8’in formülleri için PDF sürümünde; (AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün 2 Ağustos 2026 tarihli konsolide metni; 49 CFR 393.70, Code of Federal Regulations’ın 1 Ekim 2025 itibarıyla revize edilmiş yıllık baskısında; JOST’un ROCKINGER ürün sayfası ve Ringfeder’in ürün sayfaları. Resmî Gazete nüshası şunu belirtir: “Only the original UN/ECE texts have legal effect under international public law” (uluslararası kamu hukuku bakımından yalnızca özgün BM/AEK metinleri hukuki etki doğurur). BM 55 sayılı Regülasyonun sonraki Supplement’ları ve sonraki değişiklik serileri okunmadı.

AB tip onayının atıfta bulunduğu sürüm

(AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün 4(2) maddesi şunu öngörür: “Type-approval in accordance with the UN Regulations listed in Annex I shall be considered as EU type-approval” (Ek I’de listelenen BM Regülasyonlarına uygun tip onayı AB tip onayı olarak kabul edilir). Ek I, BM 55 sayılı Regülasyonu “Mechanical coupling components of combinations of vehicles” (araç kombinasyonlarının mekanik bağlantı bileşenleri) başlığıyla, AB Resmî Gazetesi L 153, 15.6.2018, s. 179’da yayımlanan 01 değişiklik serisiyle, M, N ve O araç kategorileri için listeler. Ek II’nin F12 “Mechanical couplings” (mekanik bağlantılar) satırı BM 55 ve 102 sayılı Regülasyonları adlandırır; M1 ila N3 kategorileri için “Compliance is required if fitted” (takılıysa uygunluk zorunludur) dipnotunu taşır, O1 ila O4 römork kategorileri için ise dipnot taşımaz. BM 102 sayılı Regülasyon okunmadı. Römork kategorileri M, N ve O araç kategorileri yazısında açıklanır.

BM 55 sayılı Regülasyon, araç kombinasyonları oluşturması amaçlanan motorlu araçlar ve römorklar için cihaz ve bileşenlere ve römorkun motorlu araca bindirdiği dikey yükün 200 kN’yi aşmadığı mafsallı araçlar için uygulanır (paragraf 1.2). Dolly orada “a towing trailer designed for the sole purpose to tow a semi-trailer” (yalnızca bir yarı römorku çekmek amacıyla tasarlanmış bir çekici römork) olarak tanımlanır (paragraf 1.2.1.1).

Bağlantı sınıfları

Paragraf 2.6, mekanik bağlantı cihazlarını ve bileşenlerini tipe göre sınıflandırır. Standart cihazlar “are interchangeable within their class, independent of manufacturer” (üreticiden bağımsız olarak kendi sınıfları içinde birbirinin yerine geçebilir) (paragraf 2.3). Sınıf C50-X ve D50-X gibi standart olmayan cihazlar, standart ölçülere ve karakteristik değerlere her bakımdan uymaz, ancak ilgili sınıfın standart cihazlarına bağlanabilir (paragraf 2.4). Standart olmayan çeşitli cihazlar standart cihazlara bağlanamaz (paragraf 2.5).

Bir çekicinin çeki tablası ve bir yarı römorkun çeki pimi, yani Sınıf G ve H, ve bunların D değeri çeki pimi ve çeki tablası yazısında ele alınır. Çeki oklu römorklar, merkezi akslı römorklar ve rijit çeki oklu römorklar için tip onayı kodları kamyon ve otobüs terimleri sözlüğünde yer alır.

3,5 tonun üzerinde otomatik bağlantı

Paragraf 4.3 şöyledir: “With the exception of Class T couplings only devices which allow automatic coupling shall be allowed for the coupling of trailers having a maximum technically permissible mass greater than 3,5 tonnes.” (Sınıf T bağlantılar hariç, teknik olarak izin verilen azami kütlesi 3,5 tonu aşan römorkların bağlanması için yalnızca otomatik bağlantıya imkân veren cihazlara izin verilir.) Aynı paragraf, bağlama ve ayırmanın tek bir kişi tarafından alet kullanılmadan yapılabilmesini şart koşar.

Paragraf 2.2 bu gerekliliği tanımlar. Gereklilik, “is achieved if reversing the towing vehicle against the trailer is sufficient to engage the coupling completely, to lock it automatically and to indicate proper engagement of the locking devices without any external intervention” (çeken aracın römorka doğru geri gitmesi, herhangi bir dış müdahale olmadan bağlantıyı tamamen devreye sokmaya, otomatik olarak kilitlemeye ve kilitleme düzenlerinin doğru biçimde devreye girdiğini göstermeye yetiyorsa karşılanır). Kanca tipi bağlantılarda gereklilik, çeki halkası kancaya sokulduğunda kilitleme düzeninin açılıp kapanması herhangi bir dış müdahale olmadan gerçekleşiyorsa karşılanır. Ek 5, paragraf 10.1.2, K1 ila K4 kanca tipi bağlantıları yalnızca azami izin verilen kütlesi 3,5 tonu aşmayan römorklarda kullanılacak otomatik olmayan bağlantılar, KA1 ila KA3’ü ise otomatik bağlantılar olarak belirler.

Paragraf 4’teki diğer genel gereklilikler şunlardır: arızası aracın ve römorkun ayrılmasına yol açabilecek tüm parçalar, üretici başka bir malzemenin eşdeğerliğini kanıtlamadıkça çelikten yapılmalıdır (paragraf 4.2); her cihaz pozitif mekanik kavramaya sahip olmalı ve Ek 5 başka gereklilikler belirtmedikçe kapalı konum en az bir kez ilave bir pozitif mekanik kavramayla kilitlenmelidir (paragraf 4.5). Sınıf C römork kancaları için Ek 5, kapalı konumda bu tür iki kilitleme düzeni ister, “each of which shall remain effective should the other fail” (diğeri arızalanırsa her biri etkin kalmalıdır); ayrıca kapalı ve kilitli konumu gösteren ve konumu “by feel, for example, in the dark” (dokunarak, örneğin karanlıkta) doğrulanabilen mekanik bir gösterge ister (paragraf 3.5).

Uzaktan gösterge ve uzaktan kumanda düzenlerine yalnızca Sınıf C50-X ve G50-X otomatik bağlantı cihazlarında izin verilir (Ek 5, paragraf 13.1). Uzaktan gösterge, kapalı ve çift kilitli konuma geçişi yeşil bir optik sinyalle gösterir; açık veya kilitsiz konum gösteriliyorsa kırmızı bir sinyal kullanılır (paragraf 13.2.2 ve 13.2.3).

Sınıf C bağlantılar ve Sınıf D çeki halkaları

Sınıf C50 römork kancaları “shall be compatible with all Class D50 drawbar eyes and couplings with the specified characteristics” (tüm Sınıf D50 çeki halkalarıyla ve belirtilen özelliklere sahip bağlantılarla uyumlu olmalıdır) (Ek 5, paragraf 3.2). Ağızları çeki halkasını bağlantıya yönlendirir ve ağzın asgari boyutu D değerine bağlıdır: 18 kN’ye kadar 150 mm genişlik ve 100 mm yükseklik, 18 kN’nin üzerinde 25 kN’ye kadar 280 × 170 mm ve 25 kN’nin üzerinde 360 × 200 mm; daha küçük ağızlara yalnızca Sınıf C50-X römork kancaları için ve yalnızca aynı paragrafın belirlediği koşullar altında izin verilir (paragraf 3.3). Römork kancasına bağlı ancak bir araca takılı olmayan çeki halkası yatayda en az ±90°, dikeyde ±20° ve eksenel dönüşte ±25° hareket edebilmelidir (paragraf 3.4). Standart Sınıf C50-1 ila C50-6’da halkanın enine eksen etrafındaki salınımı bağlantı piminin küresel şeklinden gelir ve boyuna darbe yükleri, Sınıf C50-1 hariç, yay veya sönümleme düzenleriyle azaltılır (paragraf 3.7).

Sınıf D50 çeki halkaları C50 römork kancalarıyla kullanılmak üzere tasarlanmıştır ve “shall not be able to rotate axially (because the respective couplings can rotate)” (eksenel olarak dönememelidir, çünkü ilgili bağlantılar dönebilir) (Ek 5, paragraf 4.1). Standart çeki halkaları ve bağlantı araçları Tablo 7’deki yük değerleri için test edilir (paragraf 4.3).

Kanca tipi bağlantılar ve toroidal halkalar: Sınıf K ve L

Bir Sınıf K kanca tipi bağlantı “shall only be used with a toroidal drawbar eye” (yalnızca toroidal bir çeki halkasıyla kullanılmalıdır) (Ek 5, paragraf 10.1.3) ve Sınıf L toroidal halkalar Sınıf K bağlantılarla kullanılmak üzere tasarlanmıştır (paragraf 4.4.1). Otomatik Sınıf K bağlantıların halkayı bağlantıya yönlendiren bir ağzı vardır ve kapalı konumda her Sınıf K bağlantı, Sınıf C’de olduğu gibi, mekanik bir göstergeyle birlikte iki pozitif mekanik kavramalı kilitleme düzeniyle kilitlenir (paragraf 10.3 ve 10.4).

Çeki okları: Sınıf E

Sınıf E, çekilen aracın önüne ya da şasisine monte edilen ve çeken araca çeki halkaları, bağlantı kafaları veya benzer cihazlarla bağlanan, atalet fren düzenleri dahil standart olmayan çeki oklarını kapsar (paragraf 2.6.5). Bir çeki oku mafsallı olabilir, yani dikey düzlemde serbestçe hareket eder ve dikey yük taşımaz; ya da rijit olabilir, yani dikey yük taşıyacak şekilde dikey düzlemde sabitlenir; birden fazla bileşenden oluşabilir, ayarlanabilir veya dirsekli olabilir. Regülasyon, “which are separate units, not an integral part of the chassis of the towed vehicle” (ayrı birim olan, çekilen aracın şasisinin ayrılmaz bir parçası olmayan) çeki oklarına uygulanır.

Çeki okları bağlantı kafaları veya çeki halkaları taşıyabilir; bunlar vidalama, cıvatalama veya kaynakla takılır (Ek 5, paragraf 5.2). Mafsallı çeki okları, tek bir kişinin alet kullanmadan çalıştırabileceği ve yataydan yukarı ve aşağı en az 300 mm’lik bir aralığa sahip yükseklik ayar düzenleriyle donatılmalıdır (paragraf 5.3.1 ve 5.3.2) ve ek bir değerle, Av ile işaretlenir; Av, bir tam römorkun ön dümenlenen aks grubunun ton cinsinden izin verilen azami aks kütlesidir (paragraf 2.11.5 ve Ek 4). Kamyon ve çeki oklu römork kombinasyonunun uzunlukları ve ağırlıkları kapalı kasa ve dağıtım kamyonları yazısında ele alınır.

Sınıf T ve W

Sınıf T bağlantılar “intended for use on specific vehicle combinations, for example, car transporters” (belirli araç kombinasyonlarında, örneğin oto taşıyıcılarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır); bu araçların özel yapıları bağlantının alışılmadık bir yerde olmasını gerektirebilir (Ek 5, paragraf 11.1). Kullanımları merkezi akslı römorklarla sınırlıdır, eşleştirilmiş çift olarak onaylanırlar ve “it shall not be possible to separate the coupling other than in a workshop using tools which are not normally carried on the vehicle” (bağlantı, araçta normalde taşınmayan aletler kullanılarak bir atölyede ayrılmak dışında ayrılabilir olmamalıdır); çalışmaları otomatik olmamalıdır (paragraf 11.2 ila 11.4). Paragraf 4.3’teki otomatik bağlantı kuralının tek istisnası bunlardır. Oto taşıyıcı kombinasyonlarının kendisi oto taşıyıcı kamyonlar ve römorklar yazısında anlatılır.

Sınıf W bağlantılar mekanik bağlantının yanı sıra elektrik ve pnömatik fren bağlantısını da kurar. Otomatik bir işlem dizisinin parçası olarak “automatically mechanically connect the two vehicles and establish the electric and pneumatic braking transmission connection” (iki aracı otomatik olarak mekanik biçimde bağlar ve elektrik ve pnömatik fren iletim bağlantısını kurar); ters dizide ise bu bağlantıyı keser ve araçları ayırırlar (Ek 5, paragraf 12.1.1 ve 12.1.2). Her iki mekanik parça eşleştirilmiş çift olarak onaylanır (paragraf 2.6.14) ve bir Sınıf W bağlantının uzaktan göstergesi olmalıdır (paragraf 12.5). Kamyon ile römork arasındaki hava ve elektrik bağlantıları römork frenleri yazısının konusudur.

Bağlantı üzerindeki değerler: D, Dc, S, V ve Av

Paragraf 2.11 karakteristik değerleri tanımlar:

• D ve Dc: “characteristic performance values for the horizontal forces of the coupling equipment” (bağlantı donanımının yatay kuvvetleri için karakteristik performans değerleri); Dc, merkezi akslı römork uygulamaları için D değeridir. Her ikisi de kN cinsindendir.
• S: “the vertically imposed mass, in kilograms, to the coupling from a centre axle trailer under static conditions” (statik koşullarda merkezi akslı bir römorkun bağlantıya dikey olarak bindirdiği, kilogram cinsinden kütle).
• V: “the amplitude of the vertical force imposed on the coupling by a centre axle trailer” (merkezi akslı bir römorkun bağlantıya bindirdiği dikey kuvvetin genliği), kN cinsinden.
• Av: mafsallı çeki okları için, bir tam römorkun ön dümenlenen aks grubunun ton cinsinden izin verilen azami aks kütlesi.

Paragraf 2.13’e göre merkezi akslı bir römorkun, römorktan bağımsız olarak dikey düzlemde hareket edemeyen bir çeki oku ve ağırlık merkezine yakın aksları vardır; çeken aracın bağlantısına bindirdiği dikey yük “shall not exceed 10 per cent of the maximum mass of the trailer, or 1 000 kg, whichever is the lesser” (römorkun azami kütlesinin yüzde 10’unu ya da 1.000 kg’ı, hangisi daha küçükse onu aşmamalıdır).

Her mekanik bağlantı cihazı veya bileşeni, kapasitesini göstermek üzere sınıfıyla ve karakteristik değerleriyle işaretlenir (Ek 4, nokta 1); bu işaret onay işaretinin yanında yer alır (paragraf 7.3). Regülasyondaki sınıflandırma karakteristik değerleri tanımlıyorsa, örneğin Sınıf A50-1 ila A50-5 için, bunların işaretlenmesi gerekmez (paragraf 7.3). Ek 4’teki örnekte “C50-X D130 Dc90 S1000 V35” işareti, 130 kN azami D değerine, 90 kN izin verilen azami Dc değerine, 1.000 kg izin verilen azami statik dikey bindirilen kütleye ve 35 kN izin verilen azami V değerine sahip, Sınıf C50-X standart olmayan bir römork kancasını tanımlar.

Ek 8, bir araç kombinasyonunun gerektirdiği değerlerin nasıl hesaplandığını ortaya koyar. Kabul kriterleri, hesaplanan değerler “are not higher than the characteristic performance values of the coupling equipment” (bağlantı donanımının karakteristik performans değerlerinden yüksek değilse) (Ek 8, paragraf 1.1(a)) ya da bunu karşılamayan bir römork kancasında, hesaplanan değerler ve araç üreticisinin belirttiği sınır V değeri Ek’in 4. paragrafındaki tüm kriterleri karşılıyorsa (paragraf 1.1(b)) yerine gelmiş olur. İki araçlı kombinasyonlar için paragraf 2.1 şunları verir:

• dikey yük taşımak üzere tasarlanmamış bağlantı cihazları için: D = g · T · R / (T + R), kN cinsinden;
• merkezi akslı römorklara yönelik bağlantı cihazları için: Dc = g · T · C / (T + C), kN cinsinden.

T, çeken aracın ton cinsinden teknik olarak izin verilen azami kütlesidir ve ilgili olduğunda merkezi akslı bir römorkun bindirdiği dikey yükü de içerir; R, çeki oku dikey düzlemde serbestçe hareket eden bir römorkun ton cinsinden teknik olarak izin verilen azami kütlesidir; C, merkezi akslı römork bağlıyken ve teknik olarak izin verilen azami kütlesine kadar yüklüyken onun aksı veya akslarının zemine aktardığı ton cinsinden kütledir (Ek 8, paragraf 2.1); g ise 9,81 m/s²’dir (paragraf 2.12). Teknik olarak izin verilen azami kütlesi 3,5 tonu aşan merkezi akslı römorklar için paragraf 2.2, kN cinsinden V = a · C · X² / L² verir; burada a, çeken aracın arka aksında havalı süspansiyon veya eşdeğer sönümlemeli süspansiyon için 1,8 m/s², diğer süspansiyonlar için 2,4 m/s²’dir; X römorkun yükleme alanının uzunluğu, L ise çeki halkasının merkezinden aks grubunun merkezine olan mesafedir, her ikisi de metre cinsinden; X² / L² en az 1,0 alınır. Paragraf 2.1, Sınıf G, H ve J çeki tablası bağlantıları için de bir formül verir; çeki tablasının D değeri çeki pimi ve çeki tablası yazısında ele alınır.

Amerika Birleşik Devletleri: çeki okları, pintle hook’lar ve emniyet düzenleri

Federal Motor Carrier Safety Regulations’ta (Federal Motorlu Taşıyıcı Güvenlik Yönetmelikleri) bağlantı cihazları 49 CFR 393.70, “Coupling devices and towing methods, except for driveaway-towaway operations” (driveaway-towaway işlemleri dışında bağlantı cihazları ve çekme yöntemleri) kapsamındadır. Paragraf (a), düz, pürüzsüz, kaplamalı bir yüzeyde düz bir çizgide çekilen aracın izinin “will not deviate more than 3 inches to either side of the path of the vehicle that tows it” (onu çeken aracın izinden her iki yana 3 inçten fazla sapmayacak) olmasını şart koşar.

Paragraf (c) tam römorkların çekilmesini kapsar. “A full trailer must be equipped with a tow-bar and a means of attaching the tow-bar to the towing and towed vehicles.” (Bir tam römork, bir çeki okuyla ve çeki okunu çeken ve çekilen araçlara bağlayacak bir düzenle donatılmalıdır.) Çeki oku ve bağlantısı çekilen ağırlık için yapısal olarak yeterli olmalı, düzgün ve sağlam biçimde monte edilmeli, aşırı boşluk olmadan yeterli mafsallanma sağlamalı ve kazara ayrılmayı önleyen bir kilitleme düzeniyle donatılmalıdır. Paragraf şunu ekler: “The mounting of the trailer hitch (pintle hook or equivalent mechanism) on the towing vehicle must include reinforcement or bracing of the frame sufficient to produce strength and rigidity of the frame to prevent its undue distortion.” (Römork bağlantısının (pintle hook ya da eşdeğer mekanizma) çeken araca montajı, şasinin aşırı biçimde bozulmasını önleyecek mukavemet ve rijitliği sağlamaya yeterli bir şasi takviyesi veya desteği içermelidir.)

Paragraf (d), her tam römorkun ve bir yarı römorku tam römorka dönüştürmek için kullanılan her converter dolly’nin, çeki oku arızalanırsa veya ayrılırsa çekilen aracın kopup gitmesini önleyen bir veya daha fazla emniyet düzeniyle çeken aracın şasisine veya onun bir uzantısına bağlanmasını şart koşar. Emniyet düzeni “must not be attached to the pintle hook or any other device on the towing vehicle to which the tow-bar is attached” (pintle hook’a ya da çeken araç üzerinde çeki okunun bağlı olduğu başka herhangi bir düzene bağlanmamalıdır); ancak pintle hook ya da diğer düzen 1 Temmuz 1973’ten önce üretilmişse, emniyet düzeni pintle hook dövme ya da döküm parçası üzerinde pintle hook’tan bağımsız bir noktaya bağlanabilir (paragraf (d)(1)); nihai mukavemeti “of not less than the gross weight of the vehicle or vehicles being towed” (çekilen aracın ya da araçların brüt ağırlığından az olmayan) olmalıdır (paragraf (d)(3)); ve çeki oku arızalanırsa veya ayrılırsa onun yere düşmesini önlemelidir (paragraf (d)(4)). Emniyet düzeni emniyet zincirlerinden veya halatlarından oluşuyorsa, çekilen araç ya iki emniyet zinciri veya halatıyla ya da iki noktadan bağlanan tek bir zincir veya halattan oluşan bir dizgin (bridle) ile donatılmalıdır (paragraf (d)(5)); tek parça dilli (solid tongue) converter dolly’ler için paragraf (d)(6)’da ayrı bir hüküm bulunur.

Üreticilerin kendi tanımları

JOST, kendi deyişiyle çeki bağlantılarını (towing hitches) ve çeki oklarını ROCKINGER markasıyla satar. Ürün sayfası, usta demirci Johann Rockinger’in şirketi kurduğu yıl olarak 1875’i, ilk tam otomatik ROCKINGER römork bağlantısı olarak adlandırdığı “safety coupling for HGVs” (ağır yük araçları için emniyet bağlantısı) için 1927’yi ve ROCKINGER’in JOST tarafından satın alınması için 2001’i verir. Sayfaya göre JOST 2004’te çeki oku üreticisi Regensburger Zuggabel’i devraldı; bu şirketin ürünleri bugün ROCKINGER markasıyla satılmaktadır. Sayfadaki ticari araç ürün yelpazesi çeki bağlantılarını, 76 mm kanca tipi bağlantıları, 80 mm bir bilyalı başlık bağlantısını, 50 mm bilyalı bağlantıları, VARIOBLOC değişken sistemini, manuel çeki bağlantılarını, traversleri, adaptörlü çeki bağlantılarını ve çeki halkalarını listeler; çeki okları ayrı bir ürün yelpazesidir.

Ringfeder sayfaları VBG Group Truck Equipment GmbH’nin adını ve Krefeld adresini taşır. Ringfeder’in bağlantı listesi römork bağlantılarını, çekme bağlantılarını ve kanca tipi bağlantıları gruplar ve bunları çeki halkası çapına göre filtreler: 25, 40, 50 ve 76 mm. Bu listede toroidal çeki halkaları için dört kanca tipi bağlantı “ECE R55-01” etiketini taşır. Ringfeder, RF50 A/B römork bağlantısı için bu bağlantının “works with hinged drawbars as well as centre axle trailers with rigids, or dollies with 50 mm drawbar eyes” (mafsallı çeki oklarıyla olduğu gibi, rijit çeki oklu merkezi akslı römorklarla ya da 50 mm çeki halkalı dolly’lerle de çalışır) olduğunu ve kendiliğinden kapanan, otomatik olarak emniyete alınan bir bağlantı olduğunu yazar.