Lojistik nedir? Avrupa Komisyonu'nun tanımı ve lojistik işletmecisi

Eşya taşımacılığında lojistik, Avrupa Komisyonu’nun 28 Haziran 2006 tarihli COM(2006) 336 sayılı Bildirimi’nde verdiği tanıma göre, tedarik zincirindeki eşya taşıma işlemlerinin planlanmasını, organizasyonunu, yönetimini, kontrolünü ve yürütülmesini kapsar (sitenin çevirisi; özgün metin: “covers the planning, organisation, management, control and execution of freight transport operations in the supply chain”). Tanımlanan terim, tüm taşıma türlerini kapsayan bir yaklaşım içinde eşya taşımacılığı lojistiğidir (freight transport logistics); Bildirim tanımlarını “For the purposes of this Communication” (bu Bildirim’in amaçları bakımından) verir. Komisyon tanımı 18 Ekim 2007 tarihli COM(2007) 607 sayılı Eşya Taşımacılığı Lojistiği Eylem Planı’nda yineledi. İki Bildirim de Komisyon’un politika metinleridir, mevzuat değildir. İspanya’nın Kara Taşımacılığı Kanunu (LOTT) ile Türkiye’nin Karayolu Taşıma Yönetmeliği ise lojistik işini yapan işletmenin kendisini tanımlar: operador logístico ve lojistik işletmecisi.

Durum: 8 Ekim 2026. O gün okunanlar: Komisyon’un EUR-Lex’teki iki Bildirimi; İspanya’daki Ley 16/1987’nin (LOTT) BOE’de en son 15 Nisan 2026’da güncellenen konsolide metni; Karayolu Taşıma Yönetmeliği’nin Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki, 16 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’ye kadar yapılan değişiklikleri işlenmiş konsolide metni ve 8 Ocak 2018 tarihli ilk metni; 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu; (AT) 1071/2009 sayılı Tüzük; Rusya Medeni Kanunu’nun 785. ve 801. maddeleri ile 87-FZ sayılı Federal Kanun; Eurostat, UNECE ve ITF’nin Ulaştırma İstatistikleri Sözlüğü (5. baskı, 2019) ve FIATA’nın taşıma işleri komisyonculuğuna (freight forwarding) ilişkin sayfası. Türk mevzuatı özgün metniyle alıntılanır. Komisyon Bildirimleri ile İspanyol ve Rus hukuk metinleri sitenin çevirisiyle verilir; bunlardan yapılan alıntılar özgün sözcükleri korur ve çevirileri ayraç içinde izler.

Avrupa Komisyonu’nun tanımı

COM(2006) 336’nın “Defining the scope” (kapsamın belirlenmesi) başlıklı 2. bölümü şu cümleyle açılır: “Transport is an integral element of the logistics supply chain.” (Taşımacılık, lojistik tedarik zincirinin ayrılmaz bir unsurudur.) Bildirim’e göre Komisyon’un yaklaşımı “focuses on logistics in freight transport and covers all modes of transport” (eşya taşımacılığındaki lojistiğe odaklanır ve tüm taşıma türlerini kapsar) ve salt tek türlü lojistik ile çok türlü lojistik gibi alanları içerir. Ardından dört terim tanımlanır: eşya taşımacılığı lojistiği, ko-modalite (co-modality), çok türlü taşımacılık (multimodality) ve üçüncü taraf lojistiği (third-party logistics).

Aynı bölüm sektörün ve kamu makamlarının rollerini birbirinden ayırır. Eşya taşımacılığı lojistiğini geliştirmek “is primarily a business-related activity and a task for industry” (öncelikle ticari bir faaliyet ve sektörün görevidir); kamu makamlarının “creating the appropriate framework conditions” (uygun çerçeve koşullarının oluşturulması) konusunda bir rolü vardır ve yaklaşım “leaves the internal running of company logistics to the companies themselves” (şirket lojistiğinin iç işleyişini şirketlerin kendisine bırakır). 2007 tarihli Eylem Planı tanımı giriş bölümünde yineler; burada eşya taşımacılığı lojistiği “focuses on the planning, organisation, management, control and execution of freight transport operations in the supply chain” (tedarik zincirindeki eşya taşıma işlemlerinin planlanması, organizasyonu, yönetimi, kontrolü ve yürütülmesine odaklanır). Plan ayrıca üretim ve dağıtım ağlarının “to organise the transport of raw materials and finished goods across the EU and beyond” (ham maddelerin ve mamul ürünlerin AB genelinde ve ötesinde taşınmasını organize etmek için) lojistik zincirlerine bağlı olduğunu ekler.

Dört tanımdan ikisi taşıma türlerinin birleştirilmesiyle ilgilidir. Çok türlü taşımacılık “is the carriage of goods by two or more modes of transport, irrespective of the types of freight, within a single transport chain” (yük türünden bağımsız olarak, eşyanın tek bir taşıma zinciri içinde iki veya daha fazla taşıma türüyle taşınmasıdır). Ko-modalite “means the efficient use of transport modes operating on their own or in multimodal integration in the European transport system to reach an optimal and sustainable utilisation of resources” (kaynakların optimal ve sürdürülebilir biçimde kullanılması için, Avrupa taşıma sisteminde tek başına veya çok türlü entegrasyon içinde işleyen taşıma türlerinin verimli kullanılması anlamına gelir). Karayolu ile demiryolu arasında aktarılmak üzere üretilen yükleme birimleri değiştirilebilir kasa (swap body) sayfasında anlatılıyor.

Komisyon rakam da verdi. 2006’da “On average, logistics costs account for 10-15% of the final cost of the finished product” (lojistik maliyetleri, bitmiş ürünün nihai maliyetinin ortalama %10-15’ini oluşturur) diye yazdı; buna “costs such as transportation and warehousing” (taşıma ve depolama gibi maliyetler) dahildir. 2007’de ise “Estimates put the share of the logistics industry in Europe at close to 14% of GDP” (tahminlere göre Avrupa’da lojistik sektörünün payı GSYH’nin %14’üne yakındır) diye yazdı. İki rakam da 2006 ve 2007 yıllarına aittir ve iki belge de istatistiklerle ilgili bir çekince ekler: 2006 tarihli Bildirim’e göre Avrupa lojistik pazarının güvenilir bir resmini elde etmek zordur, çünkü “relevant statistical information is currently not sufficient” (ilgili istatistiki bilgiler şu anda yeterli değildir); 2007 tarihli Eylem Planı ise mevcut istatistiki bilgilerin “not produce a reliable picture of Europe’s logistics market” (Avrupa lojistik pazarının güvenilir bir resmini ortaya koymadığını) belirtir.

Resmî ve uluslararası metinler lojistiği ve lojistik işletmecisini nasıl tanımlıyor

AB metinleri ve FIATA bir faaliyeti ya da bir hizmetler bütününü tanımlar; İspanyol ve Türk metinleri ise bu hizmetleri sağlayan işletmeyi tanımlar.

AB metni, hepsi eşya taşıma işlemlerine uygulanan beş işlev sayar. İspanyol tanımı aynı işlevlerden üçünü fiil olarak adlandırır: “organizar, gestionar y controlar” (organize etmek, yönetmek ve kontrol etmek). Bunları dört işleme uygular: “aprovisionamiento, transporte, almacenaje o distribución” (tedarik, taşıma, depolama veya dağıtım). Türk tanımı, işletmecinin eşyayı teslim aldıktan sonra “kendi gözetim ve denetimi altında” tamamını veya bir kısmını üstlendiği hizmetleri sayar: “yükleme, boşaltma, depolama, istifleme, paketleme, tasnif, etiketleme, sipariş planlaması, dağıtım, teslimat”. FIATA’nın tanımı gümrük ve vergi işleri, eşyanın resmî amaçlarla beyanı ve sigorta gibi yan hizmetleri ve danışmanlık hizmetlerini ekler; bilgi ve iletişim teknolojisiyle sunulan lojistik hizmetlerini ve “de facto total supply chain management” (fiilen tedarik zincirinin bütünüyle yönetimi) hizmetini de kapsar.

Burada alıntılanan Türkçe metin, 15 Mayıs 2025 tarihli ve 32901 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklik yönetmeliğiyle getirildi. 8 Ocak 2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ilk metin “Taşımacılık faaliyetinin yanı sıra, bağımsız bir işyerinin kullanım hakkına sahip olarak” diye başlıyordu; güncel metin ise “Fiili taşımacılık faaliyetinin yanı sıra” diye başlar ve işyerinden artık söz etmez.

Hukuk metinlerinde taşıma, depolama ve dağıtım

Depolama ve dağıtım. Karayolu Taşıma Yönetmeliği, eşyanın tutulduğu yerler için iki sözcük tanımlar: depo, eşyanın “açık ve kapalı alanda muhafaza edilmesine uygun olan” yer; ambar ise eşyanın “kapalı alanda muhafaza edilmesine uygun olan” yerdir (Madde 4(1)(j) ve (c)). İspanya’nın LOTT’u depolamayı dağıtımla birleştiren ayrı bir işi, almacenista-distribuidor’u tanımlar (Madde 123): “como depositarias de mercancías ajenas” (başkalarına ait eşyanın saklayanı olarak) hareket eden ve ayrıca bu eşyayı saklatanın talimatlarına göre dağıtan veya dağıtımını yöneten işletmeler. Bu işletmeler yükleri birleştirebilir veya bölebilir ve stok yönetimi de yapabilir. Dağıtım, iki lojistik işletmecisi tanımında da adıyla geçer: Türk tanımı “dağıtım” ve “teslimat”ı ayrı hizmetler olarak sayar, İspanyol tanımı “distribución”dan söz eder.

Belgeler ve gümrük. Rusya Medeni Kanunu’nun 801. maddesinin 1. fıkrası, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinde ek hizmet olarak şunların öngörülmesine imkân tanır: ihracat veya ithalat için gereken belgelerin alınması, gümrük ve diğer formalitelerin yerine getirilmesi, eşyanın miktarının ve durumunun kontrolü, eşyanın yüklenmesi ve boşaltılması, müşteriye düşen vergi, harç ve diğer giderlerin ödenmesi, eşyanın depolanması ve varış yerinde teslim alınması. FIATA’nın tanımı da gümrük ve vergi işlerini kapsar. Eşyanın, vergileri askıya alınmış olarak gümrük kontrolü altında taşındığı gümrük rejimi T1 transit belgesi ve NCTS sayfasında anlatılıyor.

Üçüncü taraf lojistiği (3PL)

COM(2006) 336 terimi, hizmet sağlayıcıları kullanan kuruluşun tarafından tanımlar: “‘Third-party logistics’ means that an organisation uses external logistics providers that supply all or a considerable number of its logistical activities.” (Üçüncü taraf lojistiği, bir kuruluşun lojistik faaliyetlerinin tamamını veya önemli bir kısmını sağlayan dış lojistik hizmet sağlayıcılarını kullanması anlamına gelir.) Ulusal tanımlar ise hizmet sağlayıcının tarafını anlatır. İspanyol lojistik işletmecisi “que precisan sus clientes” (müşterilerinin ihtiyaç duyduğu) işlemlerde “por cuenta ajena” (başkası hesabına) çalışır ve “podrá utilizar infraestructuras, tecnología y medios propios o ajenos” (kendisine veya başkalarına ait altyapı, teknoloji ve araçları kullanabilir). Türk tanımındaki işletmeci ise “müşterilerine ait her türlü eşyayı” teslim alarak çalışır.

Taşıyıcı, taşıma işleri komisyoncusu ve lojistik işletmecisi

Aşağıdaki metinler, her hukuk düzeninde lojistik işletmecisinin yanında yer alan rolleri tanımlar: eşyayı taşıyan işletme ve eşyayı taşıtan işletme.

Rusya Medeni Kanunu’nun 801. maddesinin 2. fıkrası, sözleşme uyarınca komisyoncunun yükümlülüklerinin taşıyıcı tarafından yerine getirildiği durumlarda da taşıma işleri komisyonculuğu kurallarını uygular. 30 Haziran 2003 tarihli ve 87-FZ sayılı Federal Kanun ise taşıma işleri komisyonculuğu hizmetlerini, eşyanın her türlü taşıma türüyle taşınmasının organize edilmesine ve taşıma belgelerinin, gümrük amaçlı belgelerin ve taşımanın gerektirdiği diğer belgelerin hazırlanmasına yönelik hizmetler olarak tarif eder (Madde 1(1)). FIATA’nın 2004 tarihli metni, taşıma işleri komisyonculuğu ve lojistik hizmetlerini tek bir tanımda, birlikte tanımlar.

İspanya, lojistik işletmecilerini taşıma acenteleri, taşıma işleri komisyoncuları ve depocu-dağıtıcılarla birlikte LOTT’un düzenlediği “actividades auxiliares y complementarias del transporte” (taşımacılığın yardımcı ve tamamlayıcı faaliyetleri) arasında sayar (Madde 1.1, 3.º). Karayolu eşya taşımacılığının sözleşmeye bağlanmasında “ya sea en concepto de agencia de transporte, transitario, almacenista-distribuidor, operador logístico o cualquier otro” (ister taşıma acentesi, taşıma işleri komisyoncusu, depocu-dağıtıcı veya lojistik işletmecisi, ister başka bir sıfatla) aracılık etmek isteyen herkesin “autorización de operador de transporte” (taşıma operatörü izni; Madde 119(1)) alması gerekir. Aynı fıkra, kamuya açık eşya taşımacılığı izni sahiplerinin bir kısmını, taşımacı kooperatiflerini ve pazarlama şirketlerini, belirlediği sınırlar içinde bu zorunluluktan muaf tutar. İzin sahipleri hem müşteriyle hem de taşımacıyla kendi adlarına sözleşme yapmak zorundadır (Madde 119(3)). 119 ila 123. maddeler bugünkü metinlerini, 25 Temmuz 2013’ten beri yürürlükte olan 4 Temmuz tarihli Ley 9/2013’ten alır.

Türkiye’de Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrası şöyledir: “Bu Yönetmelik kapsamına giren taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, taşıma işleri organizatörlüğü, nakliyat ambarı işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, kurye işletmeciliği, terminal işletmeciliği ve benzeri faaliyetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yapacakları faaliyetlere uygun olan yetki belgesini/belgelerini Bakanlıktan almaları zorunludur.” Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinin 9. fıkrasına göre L türü yetki belgesi “Ticari amaçla lojistik işletmeciliği yapacak gerçek ve tüzel kişilere verilir”; L1 yetki belgesi “Yurtiçi yapacaklara”, L2 yetki belgesi “Yurtiçi ve/veya uluslararası yapacaklara” verilir. AB’de (AT) 1071/2009 sayılı Tüzük kapsamında karayolu eşya taşımacısının yetkilendirilmesi karayolu taşımacısı yetki belgesi sayfasında anlatılıyor. Uluslararası bir karayolu eşya taşıma sözleşmesini teyit eden belge ise CMR belgesi sayfasında anlatılıyor.

Karayolu yük taşımacılığının ölçülmesi

Eurostat, BM Avrupa Ekonomik Komisyonu ve Uluslararası Ulaştırma Forumu’nun yayımladığı Ulaştırma İstatistikleri Sözlüğü (Glossary for transport statistics), karayolunda ton-kilometreyi “unit of measurement of goods transport which represents the transport of one tonne by road over one kilometre” (bir tonun karayoluyla bir kilometre taşınmasını ifade eden yük taşımacılığı ölçü birimi) olarak tanımlar ve “The distance to be taken into consideration is the distance actually run” (dikkate alınacak mesafe fiilen kat edilen mesafedir) diye ekler. Sözlükte lojistik için bir madde yoktur; sözcük sözlükte hiç geçmez.

Sözlük karayolu yük taşımacılığını, yükün kimin için taşındığına göre ayırır. Kira veya ücret karşılığı taşımacılık “Carriage for remuneration of persons or goods on behalf of third parties” (üçüncü kişiler adına, ücret karşılığında kişilerin veya eşyanın taşınması) olarak tanımlanır. Kendi hesabına taşımacılık ise “Transport which is not for hire or reward” (kira veya ücret karşılığı olmayan taşımacılık) olarak tanımlanır; sözlük bunu “the movement by an enterprise of its own staff or freight without any associated financial transaction” (bir işletmenin kendi personelini veya yükünü, buna bağlı herhangi bir mali işlem olmaksızın taşıması) diye açıklar. Sözlük ayrıca karayolu kabotaj taşımacılığını da tanımlar: raporlayan ülkede tescilli bir karayolu motorlu taşıtıyla, tescil ülkesi dışındaki bir ülke içinde yapılan karayolu taşımacılığı. Buna ilişkin AB kuralları kabotaj ve gönderilen sürücüler sayfasında ele alınıyor. Bir karayolu yük taşıma hizmeti için ton-kilometre başına sera gazı değerleri, karayolu taşımacılığında karbon ayak izi sayfasının konusu.