VDL Citea

VDL Citea nowej generacji to bateryjny elektryczny autobus miejski i regionalny VDL Bus & Coach, budowany w pięciu typach i czterech długościach, w wersji Low Floor (LF, niskopodłogowej) i Low Entry (LE, z niskim wejściem): Citea LF-122, LF-181, LE-122, LE-135 i LE-149. Wartości podane na tej stronie pochodzą z własnych dokumentów VDL: anglojęzycznej broszury „The new generation Citea”, której ostatnia strona nosi oznaczenie „v4.0 January. - 2025” i dodaje, że oferta produktów może się różnić w zależności od kraju, oraz anglojęzycznej strony produktu i pięciu stron tematycznych na vdlbuscoach.com (pojemność, zasięg, kierowca, pasażer i zrównoważony rozwój), które nie noszą daty i zostały odczytane 26 października 2026 r. Jak zbudowany jest i jak jest ładowany bateryjny autobus miejski, wyjaśnia artykuł o autobusach elektrycznych.

Przegląd i wcześniejsze elektryczne autobusy Citea

VDL opisuje nową generację Citea jako „completely developed from scratch” i „completely based on an electric driveline”, pod hasłem „Zero Compromise”. Broszura podaje, że VDL prowadzi od 2015 r. badania rynku dotyczące przyszłości mobilności i rozpoczął prace rozwojowe od czystej kartki, odkładając na bok tradycyjny układ autobusu z silnikiem Diesla. Strona produktu przytacza słowa Alexa de Jonga, Business Manager Public Transport w VDL Bus & Coach: „We started completely from scratch, focusing on zero emissions.” Ta sama strona wymienia „Batteries in the floor, a one-piece composite side wall, clever energy management, a sophisticated climate control system and an ergonomic driver’s environment” jako pięć innowacji gamy. Broszura podaje, że autobus zdobył nagrody Red Dot Award i iF Design Award, i nie podaje roku żadnej z nich.

Oś czasu w broszurze, poświęcona kamieniom milowym i doświadczeniu, wymienia:

• 2013: wprowadzenie Citea Electric;
• 2014: projekt Münster, pięć autobusów Citea SLF-120 Electric;
• 2015: projekt Kolonia, osiem autobusów Citea SLFA-181 Electric;
• 2016: projekt Eindhoven, 43 autobusy Citea SLFA-181 Electric;
• 2018: projekt Schiphol, 100 autobusów Citea SLFA-181 Electric;
• 2019: „Factory Roeselare ZE/LE only”;
• 2022: „over 1,300 registered electric buses and more than 200,000,000 electric km of electric driving”.

Oś czasu kończy się słowem „Tomorrow”. Żaden otwarty dokument nie podaje daty wprowadzenia na rynek ani początku produkcji seryjnej nowej generacji.

Typy, wymiary i pojemność

Strona produktu opisuje gamę jako „4 length variants and 5 types in Low Entry and/or Low Floor execution” i podaje, że wszystkie typy nadają się do komunikacji miejskiej i regionalnej, „with the exception of the 18.1-metre Low Floor, which comes into its own as a city bus”. W tabeli broszury LF-181 jest jedynym typem wymienionym wyłącznie dla klasy 1; pozostałe cztery wymieniono dla klasy 1/2. Broszura nie definiuje klas; klasy autobusów według regulaminu ONZ nr 107 wyjaśnia artykuł o klasach autobusów. Strona produktu opisuje typ 13,5-metrowy jako pojazd „on 2 axles”.

Strona produktu i strona o pojemności podają, że każdy typ „has room for at least 45 seated passengers”, oraz podają „up to a maximum of 110 people in a 12.2-metre vehicle”, czyli wartość LF-122 z tabeli broszury. Żaden otwarty dokument nie podaje liczby miejsc siedzących dla poszczególnych typów, liczby miejsc stojących ani liczby drzwi. Żaden nie podaje rozstawu osi, zwisów, średnicy zawracania, masy własnej ani nacisków osi i żaden nie podaje liczby osi, z wyjątkiem typu 13,5-metrowego.

Silnik elektryczny i napęd

Tabela broszury podaje dla wszystkich pięciu typów silnik elektryczny ZF. Dwa typy Low Floor, LF-122 i LF-181, wymieniono z „AxTrax AVE Electric portal axle”, a trzy typy Low Entry, LE-122, LE-135 i LE-149 – z „CeTrax Central Electrical Drive”. Tekst broszury ujmuje to tak: „hub motors are integrated in the low floor types; a central motor is used for the low entry vehicles.” Strona o pojemności, pisząc o całej nowej generacji, mówi o „integrating the motors into the wheels” i nie wyodrębnia typów Low Entry.

Żaden z tych dokumentów nie podaje mocy silnika, momentu obrotowego ani liczby silników, a w tabeli broszury nie ma wiersza dotyczącego skrzyni biegów. Możliwe układy napędowe autobusu miejskiego opisuje artykuł o napędach autobusów miejskich.

Bateria i ładowanie

Wartości dotyczące baterii są wartościami maksymalnymi. Broszura stwierdza: „For all vehicles there are multiple optional battery sizes and configurations available” i nie wymienia żadnej innej wielkości. Żaden otwarty dokument nie podaje, czy chodzi o energię zainstalowaną, czy użytkową; różnicę między nimi wyjaśnia artykuł o pojemności baterii zainstalowanej i użytkowej.

Według strony o pojemności standardowy pakiet baterii jest zintegrowany z podłogą. Broszura podaje, że baterie w podłodze obniżają środek ciężkości, a mniejszy ciężar na dachu pozwala na lżejszą konstrukcję dachu, oraz że mechanik „can easily lower the battery modules from the floor to be individually replaced.”

Tabela wymienia dla każdego typu to samo rozwiązanie ładowania: CCS2, pantograf montowany na autobusie lub pantograf montowany na infrastrukturze. Tekst broszury nazywa te możliwości „a combo 2 plug, roof-mounted- and infrastructure-mounted pantograph”. Żaden otwarty dokument nie podaje mocy ładowania. Oba układy pantografowe wyjaśnia artykuł o ładowaniu okazjonalnym i pantografach.

Zasięg i zużycie energii

Strona produktu i strona o zasięgu podają, że „all vehicles cover a distance of 500 to 600 kilometres” i że „Even during a harsh winter, the Citeas can still drive 250 kilometres 100% electrically”. Żadna z nich nie wskazuje dla tych wartości cyklu badania, obciążenia ani baterii. VDL dodaje, że w obszarach metropolitalnych autobusy Citea mogą pracować w trybie 24-godzinnym, a na liniach regionalnych odległości do 70 kilometrów „are no longer an exception”.

Strona o zasięgu podaje, że nową generację testowano w różnych strefach klimatycznych, w warunkach zimowych i w wysokich temperaturach w Europie Południowej, i stwierdza: „In winter, energy consumption is reduced by an average of 30%. Throughout the year, customers can count on an average of 20-25% less energy consumption and 20% more action radius.” Strona nie podaje, względem czego mierzone są te wartości procentowe. Broszura dodaje testy w chłodzie Skandynawii i w ciepłych regionach Europy śródziemnomorskiej, test zimowy i letni oraz testy trwałości, bezpieczeństwa i właściwości jezdnych.

Nadwozie, ściana boczna i aerodynamika

Ściana boczna jest wykonana z jednego elementu z kompozytu, który według VDL firma opracowała sama; broszura opisuje materiał jako „recyclable, lightweight composite”. Strona o pojemności podaje, że konstrukcja jest „15% lighter than a conventional sidewall”, że nie ma w niej mostków termicznych, i przypisuje jej mniejsze drgania, filtrowanie hałasu z zewnątrz i niższe zużycie energii, w tym przez układ klimatyzacji.

W kwestii aerodynamiki broszura wymienia „Curves at the front, various spoilers, and the sharp angles at the rear” i podaje, że autobus „has been intensively tested in the wind tunnel, with simulations and on the road”. Strona produktu dodaje, że przy jednoczęściowej ścianie bocznej nie ma szczelin ani otworów („no gaps or holes”).

System klimatyzacji

Tabela broszury wymienia dla wszystkich pięciu typów ten sam system klimatyzacji: elektryczną pompę ciepła z opcjonalnym ogrzewaczem HV i/lub ogrzewaczem na olej napędowy. Strona o pasażerach podaje, że VDL przeprowadził wywiady z ponad tysiącem pasażerów w Europie na temat temperatury w autobusie i że nowa Citea ma różne strefy klimatyczne. Podwójne szyby są standardem, a VDL podaje, że ich zastosowanie „has reduced energy consumption by 10%”; system odmrażania rozmraża lód lub śnieg na szybach. Strona produktu wspomina o specjalnych filtrach połączonych z monitorowaniem, służących jakości powietrza w autobusie.

Dla kierowcy strona o kierowcy opisuje dodatkową nagrzewnicę kabiny, dostarczającą ciepłe powietrze w okolice nóg i tułowia, która pozwala ustawić temperaturę „from 17 to 27 degrees”.

Stanowisko kierowcy i bezpieczeństwo

Strona o kierowcy podaje, że badacze VDL przeprowadzili wywiady z dziesiątkami kierowców w całej Europie i że VDL współpracował ze stowarzyszeniami branży transportu publicznego i uczelniami; zauważa, że kierowca spędza „an average of 2 to 3 hours in the same city bus during a shift”. Nowa generacja ma kolumnę kierownicy o większym zakresie regulacji i mniejszych siłach na kierownicy, elastyczne i szerokie możliwości regulacji stanowiska kierowcy oraz przestrzeń do przechowywania, a VDL podaje, że w projekcie uwzględniono przyszły rozwój systemów płatności i jazdy autonomicznej. Broszura określa cel jako uczynienie z autobusu „workplace of choice” dla kierowców.

Broszura wymienia „Comprehensive passive and active safety systems” wśród celów projektowych i nie wymienia żadnego z nich; żaden otwarty dokument nie podaje nazw poszczególnych systemów bezpieczeństwa ani systemów wspomagania kierowcy. Broszura podaje też, że zasilanie „can be switched off easily and safely, not only by mechanics but by security services”.

Przestrzeń pasażerska

Broszura podaje, że wszystkie miejsca siedzące są dostępne zgodnie z zasadą „one-step-away-principle”, w odległości jednego kroku od przejścia. Strona o pasażerach wymienia szerokie drzwi wejściowe dla pasażerów o ograniczonej możliwości poruszania się oraz opcjonalny indywidualny podłokietnik i zagłówek, wbudowane złącze USB i półki na bagaż. Co niska podłoga i niskie wejście oznaczają dla dostępności, wyjaśnia artykuł o dostępności autobusów.

Strona produktu opisuje oświetlenie: zielone światło, gdy drzwi się otwierają i można bezpiecznie wysiąść, czerwone światło, które miga, gdy drzwi się zamykają i autobus odjeżdża, oraz oświetlenie pośrednie pod siedzeniami. Kolor i natężenie można regulować, a kierowca może ustawić oświetlenie tak, by miało „a de-escalating effect”. W zakresie higieny VDL wymienia jednoczęściową kompozytową ścianę boczną, wyposażenie mocowane wspornikowo, zaokrąglone kształty i w większości gładkie materiały oraz podaje, że pionowe i poziome poręcze oraz siedzenia pasażerskie mogą otrzymać powłokę antybakteryjną.

Serwis i produkcja

Broszura podaje, że filtry i punkty napełniania rozmieszczono tak, by były łatwo dostępne, że do diagnostyki wykorzystywana jest łączność (connectivity) i że moduły baterii można opuszczać z podłogi pojedynczo.

Strona o zrównoważonym rozwoju podaje, że nowa generacja jest budowana w zakładach produkcyjnych VDL w Holandii i Belgii. Broszura podaje, że na początku 2023 r. VDL otworzył fabrykę w Roeselare w Belgii, którą określa – obok Valkenswaard – jako swoje centrum e-mobilności; hala produkcyjna zajmuje 27 000 metrów kwadratowych, a VDL podaje, że będzie mógł tam podwoić moce produkcyjne. Według strony o zrównoważonym rozwoju ponad 80% masy autobusu pochodzi z krajów Europy Zachodniej w promieniu 1 250 km od linii montażowych. Broszura podaje też, że UNICEF będzie wspierać VDL w mapowaniu ogniw łańcucha baterii dla Citea nowej generacji.

Uwagi do źródeł

Powyższe wartości dotyczą Citea LF-122, pierwszej kolumny tabeli danych technicznych w anglojęzycznej broszurze VDL The new generation Citea, w wersji 4.0 ze stycznia 2025 r.: 12,2 m długości, 2,55 m szerokości i 3,19 m wysokości, maksymalna liczba pasażerów 110 i maksymalna masa całkowita 19 500 kg; liczba miejsc siedzących pochodzi ze strony produktu VDL, według której każdy typ ma miejsce dla co najmniej 45 pasażerów siedzących. Ta sama tabela podaje pozostałe cztery typy: LF-181 – 18,1 m, 163 pasażerów i 30 000 kg; LE-122 – 12,2 m, 105 pasażerów i 19 500 kg; LE-135 – 13,5 m, 89 pasażerów i 19 500 kg; oraz LE-149 – 14,9 m, 138 pasażerów i 25 250 kg. Wszystkie pięć typów to pojazdy elektryczne z baterią, o szerokości 2,55 m i wysokości 3,19 m, a tabela podaje jako dostępne klasy klasę 1/2 dla czterech typów i klasę 1 dla LF-181. Silnik elektryczny we wszystkich pięciu pochodzi od ZF: elektryczna oś portalowa AxTrax AVE w dwóch typach Low Floor i centralny napęd elektryczny CeTrax w trzech typach Low Entry. Bateria to bateria VDL High Energy o maksymalnej energii całkowitej 575 kWh w LF-122 i LE-122, 647 kWh w LE-135 i 791 kWh w LF-181 i LE-149; broszura podaje, że dla wszystkich pojazdów dostępne są różne opcjonalne wielkości i konfiguracje baterii, i nie wymienia żadnej innej wielkości. Ładowanie odbywa się przez CCS2, pantograf montowany na autobusie lub pantograf montowany na infrastrukturze; moc ładowania nie jest podana. System klimatyzacji to elektryczna pompa ciepła z opcjonalnym ogrzewaczem HV i/lub ogrzewaczem na olej napędowy. Strony internetowe VDL podają zasięg od 500 do 600 km dla wszystkich pojazdów i 250 km podczas surowej zimy, bez wskazania cyklu badania, obciążenia ani baterii. Żaden otwarty dokument nie podaje mocy silnika, rozstawu osi, średnicy zawracania, masy własnej ani początku produkcji.