Kamyon ve otobüslerde ayna yerine kamera-monitör sistemleri

Kamera-monitör sistemi bir aynanın yerine aracın dışında bir kamera ve kabinin içinde bir monitör koyar. UNECE’nin dolaylı görüş cihazlarına ilişkin regülasyonu olan BM 46 sayılı Regülasyon, bu sistemi aynaların yanında bu tür cihazlardan biri olarak ele alır; (AB) 2019/2144 sayılı Tüzük de bu BM Regülasyonunu, otobüsleri ve kamyonları kapsayan M ve N kategorisi motorlu araçların AB tip onayı için listeler. BM 46 sayılı Regülasyonun 8 Ağustos 2014’te AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanan sürümünde bir kamera-monitör cihazı, yakın görüş aynasının (Sınıf V) ve ön aynanın (Sınıf VI) yerini alabilir. Mercedes-Benz Trucks, DAF, MAN ve Volvo, ana ve geniş açılı aynaların da yerini alan fabrika sistemleri tanımlıyor; DAF bu aynaları Sınıf II ve IV olarak adlandırıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde 49 CFR 393.80(a), her otobüs, kamyon ve çekicinin her iki yanda birer tane olmak üzere iki dikiz aynası taşımasını şart koşar; Federal Motor Carrier Safety Administration (FMCSA, Federal Motorlu Taşıyıcı Güvenliği İdaresi) bunların yerine kamera-monitör sistemlerine yalnızca muafiyetlerle izin vermiştir; her muafiyet en çok beş yıllıktır ve adı belirtilen tek bir sistemle sınırlıdır.

9 Kasım 2026 itibarıyla durum. O gün okunanlar: Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nin 8 Ağustos 2014 tarihli L 237 sayısının 24. sayfasında yayımlanan BM 46 sayılı Regülasyon; bu metin 04 değişiklik serisinin Supplement 1’ine kadar geçerli tüm metni içerir ve Supplement 1’in yürürlüğe giriş tarihini 9 Ekim 2014 olarak verir; (AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün 16 Aralık 2019 tarihli Resmî Gazete metni; Federal Register’da 21 Şubat 2019 ile 9 Ocak 2026 arasında yayımlanmış sekiz FMCSA bildirimi; ve Daimler Truck, DAF, MAN Truck & Bus, Volvo Trucks, Scania ile tedarikçi Stoneridge’in sayfaları ve basın bültenleri. Okunan metinler arasında olmayanlar: BM 46 sayılı Regülasyonun 2014’ten sonraki değişiklikleri ve UNECE’nin konsolide metni, (AB) 2019/2144 sayılı Tüzüğün Ek I’inde sonradan yapılmış herhangi bir değişiklik ve burada FMCSA bildirimlerinin aktardığı biçimiyle alıntılanan 49 CFR 393.80’in kendi metni.

Kamera-monitör cihazı nedir

BM 46 sayılı Regülasyon dolaylı görüş cihazlarını “to observe the traffic area adjacent to the vehicle which cannot be observed by direct vision” (araca bitişik olup doğrudan görüşle gözlemlenemeyen trafik alanını gözlemlemeye yarayan) cihazlar olarak tanımlar ve şöyle devam eder: “These can be conventional mirrors, camera-monitors or other devices able to present information about the indirect field of vision to the driver” (Bunlar geleneksel aynalar, kamera-monitörler ya da dolaylı görüş alanına ilişkin bilgiyi sürücüye sunabilen başka cihazlar olabilir) (paragraf 2.1). Dolaylı görüş için kamera-monitör cihazında görüş alanı “is obtained by means of a camera-monitor combination” (bir kamera-monitör birleşimiyle elde edilir) (paragraf 2.1.2): dış dünyanın görüntüsünü oluşturup onu bir sinyale dönüştüren bir kamera ve sinyali görünür spektrumda görüntülere dönüştüren bir monitör (paragraf 2.1.2.1 ve 2.1.2.2).

Regülasyon kamera-monitör cihazları için bir referans nesne kullanır: 0,50 m yüksekliğinde ve 0,30 m çapında bir silindir olan kritik nesne (paragraf 2.1.2.6); algılama mesafesi de kamera merceğinin merkezinden bu nesnenin “can just be perceived” (ancak algılanabildiği) noktaya kadar uzanır (paragraf 2.1.2.9). Cihazın tasarımı ve karoseriye bağlantısı bir yana, bir ayna tipi sınıfı, biçimi, boyutları ve yansıtıcı yüzeyinin eğrilik yarıçapıyla, bir kamera-monitör cihazı tipi ise algılama mesafesi ve görüş kapsamıyla tanımlanır (paragraf 2.1.4).

Araçtaki her kamera böyle bir cihaz değildir. Gözetleme amaçlı kamera-monitör-kayıt cihazı, Regülasyonun öngördüklerinden başka görüş alanları gösterir ya da araç içinde veya çevresinde bir güvenlik sistemi işlevi görür (paragraf 2.1.2.13). Regülasyonun hükümleri bu cihaza uygulanmaz, ama paragraf 15.3.6 bir dış gözetleme kamerasının nereye yerleştirilebileceğini belirler: araç teknik olarak izin verilen azami kütlesine kadar yüklüyken yerden en az 2 m yükseğe ya da alt kenarı 2 m’nin altındaysa aracın toplam genişliğinin en çok 50 mm dışına taşacak biçimde, en az 2,5 mm’lik eğrilik yarıçaplarıyla.

Kameranın yerini tuttuğu ayna sınıfları

Regülasyon aynaları, her birinin sürücüye vermesi gereken görüş alanına göre sınıflara ayırır; bu alan, sürücünün göz noktalarından ölçülen düz bir yol parçası olarak tanımlanır (paragraf 15.2.4). Paragraf 15.2.1.1.1 bu alanların “shall be obtained from the minimum number on mandatory mirrors set out in the following table” (aşağıdaki tabloda belirtilen asgari sayıdaki zorunlu aynayla elde edilir) olduğunu söyler ve ekler: “Where the presence of a mirror is not requested on a mandatory base, this means that no other system for indirect vision can be requested on a mandatory base.” (Bir aynanın bulunması zorunlu olarak istenmiyorsa, bu, başka hiçbir dolaylı görüş sisteminin de zorunlu olarak istenemeyeceği anlamına gelir.)

Görüş alanlarına ilişkin paragraflarda iki kayıt bulunur. Sınıf V aynanın alanı bir Sınıf IV ile bir Sınıf VI aynanın birleşimiyle görülebiliyorsa Sınıf V ayna zorunlu değildir (paragraf 15.2.4.5.5). Ön ayna hükümleri 7,5 t üzeri N2 ve N3 kategorilerindeki önden kumandalı (forward-controlled) araçlar için zorunludur (paragraf 15.2.4.6.1), ama sürücü A sütunlarını da hesaba katarak aracın 300 mm önünde, 1.200 mm yükseklikte ve paragraf 15.2.4.6.2’nin belirlediği genişlik boyunca uzanan düz bir çizgiyi görebiliyorsa Sınıf VI ayna zorunlu değildir.

Bu sınıfların kapsadığı, ağır bir aracın yanındaki ve önündeki alanlar başka kuralların da konusudur: Fransa’nın ağır araçlar için kör nokta işaretleri bu alanları karoseride işaretler; önlemleri arasında kamera izleme sistemlerini de sayan Londra izin programı ise Londra’nın Direct Vision Standard’ında (Doğrudan Görüş Standardı) yer alır.

2014 metni kameranın neyin yerini almasına izin veriyor

Paragraf 15.2.1.1.2 iki sınıfı başka cihazlara açar. Bir ön aynanın ve/veya bir yakın görüş aynasının görüş alanı “can be obtained by another device for indirect vision that is approved according to paragraph 6.2 of this Regulation and that is installed according to paragraph 15 above, this device can be used instead of the relevant mirror or mirrors.” (bu Regülasyonun 6.2 paragrafına göre onaylanmış ve yukarıdaki 15. paragrafa göre takılmış başka bir dolaylı görüş cihazıyla elde edilebiliyorsa, bu cihaz ilgili ayna ya da aynalar yerine kullanılabilir.) Bu cihaz bir kamera ve monitörse, monitör “shall exclusively show” (yalnızca şunu gösterir):

• yakın görüş aynası değiştirilmişse Sınıf V görüş alanını;
• ön ayna değiştirilmişse, “while the vehicle is moving forward with a speed of up to 10 km/h” (araç en çok 10 km/sa hızla ileri giderken), Sınıf VI görüş alanını;
• iki ayna da değiştirilmişse iki alanı aynı anda. Araç 10 km/sa üzerindeki bir hızla ileri giderken ya da geri giderken monitör “may be used for other information, provided that the field of vision prescribed in paragraph 15.2.4.5 below is permanently displayed” (aşağıdaki 15.2.4.5 paragrafında öngörülen görüş alanının sürekli görüntülenmesi koşuluyla başka bilgiler için kullanılabilir), yani Sınıf V alanı.

Ön ayna gerektiren önden kumandalı kamyonlar için Regülasyon şunu ekler: “If vehicles of these categories cannot fulfil the requirements by using a front mirror or a camera/monitor device, a vision support system shall be used.” (Bu kategorilerdeki araçlar gereklilikleri bir ön aynayla ya da bir kamera/monitör cihazıyla karşılayamıyorsa, bir görüş destek sistemi kullanılır.) Bu sistem, Sınıf VI alanı içinde 50 cm yüksekliğinde ve 30 cm çapında bir nesneyi algılamalıdır (paragraf 15.2.4.6.1).

2014 metninde Sınıf II ana aynalar ya da Sınıf IV geniş açılı aynalar için bu türden bir hüküm yoktur; tablosu bunları ayna olarak listeler. Amerika Birleşik Devletleri’nde FMCSA’nın 2022 ve 2024 bildirimleri Avrupa’daki durumu kendi sözleriyle anlatır: kamera-monitör sistemleri BM 46 sayılı Regülasyon kapsamında “are authorized for use in a number of European countries as a legal alternative to the traditional rear-vision mirrors” (birçok Avrupa ülkesinde geleneksel dikiz aynalarına yasal bir alternatif olarak kullanılmalarına izin verilmektedir); Regülasyon için de şöyle denir: “which specifies minimum safety, ergonomic, and performance requirements for CMS in place of mandatory inside and outside rearview mirrors for road vehicles. This regulation references ISO (International Organization for Standardization) standard 16505 Rev 2019” (karayolu taşıtlarında zorunlu iç ve dış dikiz aynaları yerine kullanılan CMS için asgari güvenlik, ergonomi ve performans gerekliliklerini belirler. Bu regülasyon ISO (Uluslararası Standardizasyon Örgütü) 16505 Rev 2019 standardına atıf yapar). ISO 16505 2014 metninde geçmez. BM 46 sayılı Regülasyonun 2014’ten sonraki değişiklikleri bu sayfa için okunan metinler arasında değildi; bu yüzden FMCSA’nın tanımının işaret ettiği hükümler burada alıntılanmıyor.

Cihazın kendisinin karşılaması gerekenler

Paragraf 6.2, aynalar dışındaki dolaylı görüş cihazları için onay gerekliliklerini belirler. Cihazın kullanıcı tarafından ayarlanması gerekiyorsa cihaz alet kullanılmadan ayarlanabilmelidir; öngörülen alanı tarayarak kapsayan bir cihaz tarama, görüntüleme ve başlangıç konumuna dönme işlemini 2 saniye içinde tamamlamalıdır (paragraf 6.2.1.1 ve 6.2.1.2). Kamera-monitör cihazları için:

• Güneş ışığı. “The camera shall function well in conditions in which sunlight falls on the camera.” (Kamera, üzerine güneş ışığı düştüğü koşullarda iyi çalışır.) 40 kLx’lik yapay güneş ışığıyla yapılan bir testte, yüksek kontrastlı bir desenin luminans kontrastının 2,0’ın altına düştüğü doymuş alan, görüntülenen resmin yüzde 15’inden fazlasını kaplayamaz (paragraf 6.2.2.2.1).
• Monitör. ISO 15008:2003’te belirtildiği gibi çeşitli ışık koşullarında asgari bir kontrast vermelidir; luminans kontrastı ISO 15008:2009’a göre ölçülür ve ortalama luminansı ortam koşullarına göre elle ya da otomatik olarak ayarlanabilmelidir (paragraf 6.2.2.2.2 ile 6.2.2.2.4 arası).
• Kenarlar. Cihaz düz bir yüzeye takılıyken, 165 mm (monitör) ya da 100 mm (kamera) çapındaki bir kürenin değebileceği parçaların eğrilik yarıçapı en az 2,5 mm’dir (paragraf 6.2.2.1.1).

Araca takılı cihaz “shall give such performances that a critical object can be observed by the driver over the entire required field of vision” (kritik bir nesnenin gerekli görüş alanının tamamında sürücü tarafından gözlemlenebileceği performansı sağlar) (paragraf 15.3.1); bu, Ek 10’a göre ya da alternatif olarak Ek 11’deki görüntülenen nesne boyutuyla değerlendirilir. Cihazın sürücünün doğrudan görüşünü engellemesi “shall be restricted to a minimum” (asgariyle sınırlandırılır) (paragraf 15.3.2) ve “The viewing direction of the monitor shall roughly be the same direction as the one for the main mirror” (Monitörün bakış yönü, ana aynanınkiyle kabaca aynı yönde olur) (paragraf 15.3.4). Sınıf V ve VI kamera-monitör cihazları için kullanım talimatları, farklı görüş mesafelerine göre kameranın yerden asgari ve azami montaj yüksekliğini gösteren bir tablo içermeli ve kamera geçerli yükseklik aralığı içinde monte edilmelidir (Ek 11, paragraf 1.4).

BM 46 sayılı Regülasyon AB tip onayına nasıl ulaşıyor

(AB) 2019/2144 sayılı Tüzük, yani Genel Güvenlik Tüzüğü, 6 Temmuz 2022’den itibaren uygulanır (Madde 19). Ek I’i, BM 46 sayılı Regülasyonu “Devices for indirect vision and their installation” (Dolaylı görüş cihazları ve bunların montajı) başlığıyla, 04 değişiklik serisi ve 8 Ağustos 2014 tarihli Resmî Gazete L 237’nin 24. sayfası atfıyla M ve N kategorileri için listeler. Madde 4(2) şöyle der: “Type-approval in accordance with the UN Regulations listed in Annex I shall be considered as EU type-approval in accordance with the requirements of this Regulation and of the delegated acts and implementing acts adopted pursuant to it.” (Ek I’de listelenen BM Regülasyonlarına uygun tip onayı, bu Tüzüğün ve bu Tüzük uyarınca kabul edilen yetki devrine dayalı tasarruflar ile uygulama tasarruflarının gerekliliklerine uygun AB tip onayı olarak kabul edilir.) Ek II, BM 46 sayılı Regülasyon kapsamındaki “Indirect vision devices” (dolaylı görüş cihazları) satırını B13 gerekliliği olarak A tarih koduyla listeler: araçların tescilinin yasaklanması ile bileşenlerin ve ayrı teknik birimlerin piyasaya arzının ve hizmete sokulmasının yasaklanması için tarih 6 Temmuz 2022’dir.

Madde 4(3), Komisyona Ek I’i yetki devrine dayalı tasarruflarla “by introducing and updating references to the UN Regulations, and relevant series of amendments, that apply on a compulsory basis” (zorunlu olarak uygulanan BM Regülasyonlarına ve ilgili değişiklik serilerine atıflar ekleyerek ve bu atıfları güncelleyerek) değiştirme yetkisi verir. Ek I’deki değişiklikler bu sayfa için okunan metinler arasında değildi. BM 46 sayılı Regülasyonun Resmî Gazete yayını kendi uyarısını taşır: “Only the original UNECE texts have legal effect under international public law” (Uluslararası kamu hukuku bakımından yalnızca UNECE’nin özgün metinleri hukuki etki doğurur); statü ve yürürlüğe giriş tarihi UNECE’nin TRANS/WP.29/343 statü belgesinden kontrol edilmelidir.

Aynı Ek II’nin görüşle ilgili diğer gereklilikleri, örneğin B6 gerekliliği olan kör nokta bilgi sistemi, ve bunların kamyon ve otobüsler için tarihleri zorunlu sürücü destek sistemleri sayfasında anlatılıyor.

Üreticilerin sistemleri

Üreticilerin tanımları başka işlevleri de içerir. Daimler Truck’ın 13 Aralık 2019 tarihli bülteni, MirrorCam’de geri vitese takılınca bir manevra görünümünün açıldığını ve ileri sürüşte 10 km/sa hıza kadar açık kaldığını, viraj iç tarafındaki görüntünün yarı römorkla birlikte döndüğünü ve Sideguard Assist’in uyarı üçgenlerini yolcu tarafındaki ekranda gösterdiğini söylüyor. DAF, bağlı bir (yarı) römorku olan araçlar için otomatik kaydırmayı ve ekran üzerine bindirilen çizgileri sayıyor: araç uzunluğu için kırmızı bir çizgi, 50 metrede sarı bir çizgi ve 150 metrede yeşil bir çizgi. Mercedes-Benz, MAN ve Volvo’nun her biri, kamyon park hâlindeyken çevreyi kabinden izlemeye yarayan bir mod tanımlıyor. Mercedes-Benz kameraları tavan çerçevesine, DAF ise kabin kapılarının üstüne yerleştiriyor; kabin tiplerinin kendisi Avrupa kamyon kabinleri sayfasında anlatılıyor.

DAF ve MAN birer rakam yayımlıyor; ikisi farklı şeyleri ölçüyor. DAF, Digital Vision System için yüzde 1,2’lik bir yakıt verimliliği iyileşmesi veriyor, “VECTO certified” (VECTO sertifikalı), Corner View için ise yüzde 0,3; MAN, OptiView’lu otobüslerin “around ten percent less aerodynamic drag than vehicles with conventional mirror systems” (geleneksel ayna sistemli araçlara göre yaklaşık yüzde 10 daha az aerodinamik dirence) sahip olduğunu söylüyor. Kabinler için ileri sürülen diğer aerodinamik iddialar aerodinamik kabinler ve uzunluk kuralları sayfasında, Euro NCAP’in kamyon değerlendirmesinin kamera izleme sistemlerini nasıl ele aldığı ise Euro NCAP kamyonları nasıl test ediyor sayfasında anlatılıyor.

Stoneridge araç üreticilerine de sistem tedarik ediyor. 2 Şubat 2024 tarihli bildirimde özetlenen, FMCSA’ya yaptığı yenileme başvurusunda MirrorEye’ın Kuzey Amerika’da 1.000’den fazla araca, Avrupa’da ise 1.110’dan fazla otobüse takıldığını ve ticari araç orijinal ekipman üreticilerinin 2.000’den fazla sistem taktığını bildirdi.

Amerika Birleşik Devletleri: iki ayna ya da muafiyet

FMCSA bildirimleri kuralı şöyle aktarır: “Section 393.80(a) of the FMCSRs requires that each bus, truck, and truck-tractor be equipped with two rear-vision mirrors, one at each side. The mirrors must be positioned to reflect to the driver a view of the highway to the rear, and the area along both sides of the CMV.” (FMCSR’nin 393.80(a) bölümü, her otobüs, kamyon ve çekicinin her iki yanda birer tane olmak üzere iki dikiz aynasıyla donatılmasını şart koşar. Aynalar, sürücüye karayolunun arkasını ve ticari motorlu aracın her iki yanı boyunca uzanan alanı yansıtacak biçimde konumlandırılmalıdır.) 393.80(a) bölümü, National Highway Traffic Safety Administration’ın (NHTSA, Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi) FMVSS No. 111 standardına atıf yapar; bu standardın S7.1 paragrafı, brüt araç ağırlık değeri 4.536 kg’ın üzerinde ve 11.340 kg’ın altında olan çok amaçlı yolcu araçlarını ve kamyonları ve okul otobüsleri dışında 4.536 kg’ın üzerindeki otobüsleri, S8.1 paragrafı ise 11.340 kg ve üzerindeki çok amaçlı yolcu araçlarını ve kamyonları kapsar. 2022 tarihli Rosco bildirimine göre, brüt araç ağırlık değeri 11.340 kg (25.000 pound) ve üzerinde olan ticari motorlu araçlar için FMVSS No. 111, aracın her iki yanında birim büyütmeli ve en az 323 cm² (50 in²) büyüklüğünde bir dikiz aynası şart koşar.

FMCSA bu kuraldan 49 U.S.C. 31136(e) ve 31315 uyarınca muafiyet verebilir. FMCSA, “whether granting the exemption would likely achieve a level of safety equivalent to, or greater than, the level that would be achieved by the current regulation (49 CFR 381.305)” (muafiyet verilmesinin, mevcut düzenlemeyle ulaşılacak düzeye eşdeğer ya da ondan yüksek bir güvenlik düzeyi sağlayıp sağlamayacağına (49 CFR 381.305)) karar verir; bir muafiyet en çok beş yıl sürer ve yenilenebilir (49 CFR 381.300(b)). Okunan bildirimlerde altı kamera-monitör sistemine muafiyet verilmişti.

Her muafiyet adı belirtilen sistemle sınırlıdır ve “does not apply to any other camera-based mirror replacement system/technology” (ayna yerine geçen başka hiçbir kamera tabanlı sisteme/teknolojiye uygulanmaz). Koşullar zamanla değişti. 2019’da Stoneridge’e ve 2020’de Bosch ile Mekra Lang’a verilen muafiyetler, karayolunda normal işletim sırasında kamera ya da monitör arızalanırsa, sistem onarılana ya da 393.80 bölümüne uygun aynalar takılana kadar aracın işletilmeye devam etmesini yasaklıyordu. 2022’den itibaren yayımlanan muafiyet ve yenileme bildirimleri bunun yerine koşullar koyar: sürücüler aracı her işletmeden önce ve her günün sonunda yeniden sistemi denetler ve kusurları not eder; motorlu taşıyıcı da sürücünün not ettiği kusurları araç yeniden işletilmeden önce onarır; bu beş bildirimin her biri motorlu taşıyıcının sistemi periyodik olarak denetlemesini de öngörür. Vision Systems North America için 2025 yenilemesi ayrıca, sistemi kullanan motorlu taşıyıcıların her yıl FMCSA’ya muafiyet kapsamında işletilen araç sayısını ve bu araçların karıştığı, önden çarpmalar dışındaki her kazayı bildirmesini şart koşar. Rosco, Convoy ve Safe Fleet bildirimleri, kamera ya da monitör arızasının hizmet dışı bırakma kararına yol açmayacağını, çünkü bunun Commercial Vehicle Safety Alliance’ın (Ticari Araç Güvenliği Birliği) hizmet dışı kriterlerinde kritik bir denetim kalemi olmadığını söyler; Rosco ve Convoy bildirimleri şunu ekler: “in the same way conventional mirrors are not out of service if cracked or damaged while in operation” (tıpkı geleneksel aynaların işletim sırasında çatlaması ya da hasar görmesi hâlinde hizmet dışı sayılmaması gibi). Bir muafiyet yürürlükteyken hiçbir eyalet, bu muafiyet kapsamındaki eyaletler arası işletmelere ilişkin çelişen bir yasayı uygulayamaz; eyaletler “may, but are not required to, adopt the same exemption with respect to operations in intrastate commerce” (eyalet içi ticaretteki işletmeler için aynı muafiyeti kabul edebilir, ama bunu yapmak zorunda değildir).

2022 tarihli Rosco bildirimi, NHTSA’nın 10 Ekim 2019’da yayımladığı, arka görünürlüğe ilişkin bir ön kural yapma bildirimine (84 FR 54533) atıf yapar; okunan metinler arasında NHTSA’nın daha sonraki bir belgesi yoktu. Bildirimin eskiden Continental Automotive bölümü olarak tanımladığı Aumovio SE’nin başvurusu, muafiyet verilirse ProViu Mirror sistemli 50 ila 100 aracın başlangıçta kilit müşterilerle kavram kanıtı ya da gösterim aracı olarak kullanılacağını tahmin ediyor.

Kuralların okunduğu yerler