Otokar Sultan

Sultan to midibus Otokara przeznaczony do przewozów turystycznych i wahadłowych. Kalendarium firmy datuje początek jego produkcji na 2002 r., a turecka gama Otokara obejmuje dziś trzy modele: Sultan Comfort, Sultan Mega i Sultan Giga. Angielska informacja prasowa Otokara z 23 września 2024 r. opisuje Navigo jako „known as ‘Sultan’ in the Turkish market” (znany na rynku tureckim jako „Sultan”) i podaje, że w drugim roku rozpoczął on eksport pod nazwą Navigo.

Dane na tej stronie pochodzą z tureckiej broszury rodziny Sultan o kodzie dokumentu KS95TB-26, której plik PDF jest datowany na 21 sierpnia 2026 r., oraz z tureckich stron Otokara poświęconych tym trzem autobusom, odczytanych 8 października 2026 r. Część historyczna opiera się na kalendarium Otokara, jego komunikatach prasowych od stycznia 2019 r. do września 2024 r. i dwóch wpisach na blogu firmowym. Część o Navigo powstała na podstawie broszury Otokar Europe ze stopką OEU-25 EN z lutego 2025 r., angielskich stron modeli Otokara i Otokar Europe oraz dwóch instrukcji obsługi Navigo wydanych przez Otokar w sierpniu i październiku 2024 r.

Gama i historia

Strona gamy turystycznej i wahadłowej Otokara wymienia trzy Sultany obok 10,1-metrowego Ulyso; autobusy miejskie Otokar wymienia w osobnej gamie, a jego kalendarium odnotowuje w 2009 r. 12-metrowe autobusy miejskie Kent. Broszura podaje dla trzech Sultanów jedną szerokość, jedną wysokość i jedną rodzinę silników, a różnicuje je długością, liczbą miejsc, mocą silnika, zawieszeniem tylnym i ogumieniem.

Strony modeli Otokara podają długości 7,2; 8,5 i 9,2 m. Strona modelu Mega dodaje alternatywny układ 37+1, który broszura wymienia też w uwadze do standardowej lodówki w modelu Mega. Strona modelu Giga podaje moc silnika jako „210 Hp”, a komunikat prasowy Otokara z 16 stycznia 2023 r. – jako „210 BG”.

Wpis na blogu Otokara z 3 maja 2021 r. podaje, że w 2002 r. firma zaczęła budować pod nazwą Sultan małe autobusy zaprojektowane przez tureckich inżynierów, na podwoziu wykonanym dla Sultana, że autobusy te oferowano początkowo w dwóch modelach i że pierwszy model, Sultan 115 L, zaprezentowano na spotkaniu premierowym w listopadzie 2002 r. Według tego samego wpisu Otokar pokazał Sultana po raz pierwszy w Europie na targach IAA w Niemczech – wpis nie podaje roku – a za granicą wprowadził go do sprzedaży jako Navigo; kalendarium datuje pierwszy eksport Sultana na 2004 r. Wpis opisuje późniejszą wersję autobusu miejskiego oraz rodzinę, która rozrosła się do sześciu modeli – od wersji miejskiej przystosowanej do przewozu pasażerów z niepełnosprawnościami po model 35-osobowy. W 2021 r. wymieniał Sultana Mega z 35+1+1 miejscami, Sultana Maxi z 31+1+1, Sultana Comfort, Sultana S z silnikiem o mocy 107 kW, Sultana Maxi Engelsiz z windą i osobnymi drzwiami wejściowymi dla osób na wózkach oraz Sultana LF i Sultana City do obsługi tras miejskich. Wpis podaje, że sukces Sultana i doświadczenie Otokara w rozwoju produktów znalazły wyraz także w modelach specjalnych, i wymienia mobilne jednostki medyczne, pojazdy do przewozu więźniów oraz pojazd, który nazywa pierwszym w Turcji autobusem z ukrytym opancerzeniem. Kalendarium odnotowuje, że w 2016 r. Otokar zaczął eksportować technologię i licencje na autobusy Sultan.

Komunikat Otokara z 29 stycznia 2019 r. podaje dla niskopodłogowego Sultana LF z pochylnią dla wózków długość 8,4 m oraz układy miejsc 21+4 składane+35+1 w wersji standardowej i 21+42+1 oraz 21+1 wózek+35+1 jako opcje. Wpis na blogu z 2 lutego 2023 r. podaje dla Sultana City do 58 pasażerów. Komunikat Otokara z 27 czerwca 2019 r. informuje o pierwszej dostawie flotowej odnowionego Sultana Comfort i podaje dla niego 29+1 miejsc, opcję trzypunktowych pasów bezpieczeństwa z regulacją wysokości oraz hamowanie awaryjne (AEBS) i ostrzeganie przed niezamierzoną zmianą pasa ruchu (LDWS) w standardzie.

16 stycznia 2023 r. Otokar przedstawił przeprojektowanego Sultana z całkowicie zmienionym przodem i tyłem oraz – słowami Otokara – bardziej dynamicznymi i ostrzejszymi liniami. Komunikat nazywa Sultana Giga pierwszym modelem wprowadzonym do sprzedaży z nowym obliczem rodziny: o długości 9,2 metra, z 39+1+1 miejscami, 4,8 m³ przestrzeni bagażowej i retarderem w standardzie. Kalendarium wymienia Gigę, zaprojektowaną do przewozów turystycznych, wśród wpisów firmy z 2023 r. Komunikat Otokara z 7 czerwca 2024 r. zapowiadał, że Navigo będzie towarzyszyć sztafecie z ogniem olimpijskim z Marsylii do Paryża; wersja turecka wymienia Sultana. 23 września 2024 r. Otokar podał, że 30 000. Sultan zjechał z linii w zakładzie firmy w Sakaryi, i opisał model w długościach od 7,2 do 9,2 metra z odnowionym wnętrzem. Broszura z 2026 r. stwierdza, że automatyczna skrzynia biegów jest obecnie standardem w każdym modelu Sultan.

Nadwozie, drzwi i wnętrze

Broszura podaje dla każdego Sultana drzwi przednie i tylne, jednoskrzydłowe i otwierane na zewnątrz; w modelach Comfort i Mega oboje drzwi są wymienione jako sterowane zdalnie, a opis modelu Giga nie wspomina o sterowaniu zdalnym. Strona modelu Mega mówi natomiast o środkowych drzwiach Megi. Wszystkie trzy modele mają w standardzie właz awaryjny w dachu, młotek bezpieczeństwa, gaśnicę i apteczkę. Co regulamin ONZ określa dla drzwi głównych i wyjść awaryjnych, omawia tekst o drzwiach i wyjściach awaryjnych w autobusach.

Podłoga jest płaska, bez podestu, z wykładziną w przejściu i pod siedzeniami. Siedzenia pasażerów i fotel kierowcy mają według broszury tapicerkę z tkaniny akrylowej; siedzenia pasażerskie mają odchylane oparcia, rozsuwają się na boki i mają zagłówki, w modelach Mega i Giga skórzane, a z tyłu znajduje się pięcioosobowa kanapa z odchylanym oparciem. Strona modelu Mega opisuje aksamitną tapicerkę ze skórzanymi zagłówkami. Siedzenia pasażerskie mają w standardzie dwupunktowe pasy bezpieczeństwa; fotel kierowcy ma zawieszenie pneumatyczne, regulację do masy ciała i trzypunktowy pas. Składany fotel hostessy z przodu, z trzypunktowym pasem, jest standardem w modelach Mega i Giga i opcją w modelu Comfort, gdzie nie można go połączyć z układem 29+1.

Broszura wymienia w modelu Comfort jako standard podwójne szyby w oknie kierowcy i w oknach pasażerskich, a w modelach Mega i Giga – przyciemniane podwójne szyby; okno kierowcy w modelu Giga jest ponadto przesuwne. Mocniej przyciemniane podwójne szyby są opcją w modelach Comfort i Mega. Strona modelu Comfort opisuje podwójne szyby jako opcję. Modele Comfort i Mega mają sufitowe oświetlenie LED, a Giga – oświetlenie RGB sufitu i deski rozdzielczej; wszystkie trzy mają oświetlenie stopni, lampki do czytania oraz plisowane zasłony boczne i tylne, a Giga dodatkowo elektryczną roletę na szybie przedniej. Otokar podaje dla modelu Giga 4,8 m³ przestrzeni bagażowej.

Silnik i skrzynia biegów

Każdy Sultan w broszurze ma czterocylindrowy silnik Cummins o pojemności 4,5 litra, a wszystkie trzy strony modeli podają olej napędowy jako paliwo. Opisy modeli Comfort i Mega określają silnik jako turbodiesel z intercoolerem, Euro 6; opis modelu Giga podaje tylko markę, cztery cylindry i 4,5 litra, bez klasy emisji. Broszura podaje dla modelu Comfort 129 kW przy 2 300 obr./min i 682 Nm przy 1 350 obr./min – te same wartości, które podaje strona modelu Comfort – a dla modeli Mega i Giga 151 kW przy 2 300 obr./min i 832 Nm w zakresie od 1 200 do 1 450 obr./min. Strona modelu Mega podaje natomiast dla Megi 129 kW przy 2 300 obr./min i 682 Nm przy 1 400 obr./min. Żaden otwarty dokument dotyczący Sultana nie podaje typu silnika Cummins.

Sprzęgło jest jednotarczowe, sterowane hydraulicznie ze wspomaganiem pneumatycznym. Dziewięciobiegowa automatyczna skrzynia biegów jest standardem we wszystkich trzech modelach, a strona modelu Comfort nazywa ją skrzynią, która stała się standardem w Comforcie nowej generacji. Sześciobiegowa skrzynia manualna – sześć biegów do przodu i jeden wsteczny – jest opcją w modelach Comfort i Mega; broszura podaje, że jej wybór zmienia wartości mocy i momentu obrotowego silnika, i tych wartości nie podaje. Żaden dokument dotyczący Sultana nie wymienia producenta skrzyni biegów.

Do hamowania pomocniczego modele Comfort i Mega mają w standardzie uruchamiany dźwignią „turbo freni” (hamulec turbo). Model Mega można zamiast tego zamówić z retarderem sterowanym manetką na kolumnie kierownicy, który zastępuje hamulec turbo. Dla modelu Giga broszura wymienia jako hamulec pomocniczy retarder uruchamiany dźwignią; komunikat Otokara ze stycznia 2023 r. podaje, że retarder jest w Gidze standardem, a strona modelu Giga – że autobus jest w niego wyposażony.

Osie, zawieszenie, układ kierowniczy i hamulce

Broszura podaje dla każdego Sultana sztywną oś przednią i sztywną oś tylną i nie podaje formuły kołowej. Comfort ma z przodu i z tyłu resory paraboliczne, amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania i stabilizatory. Mega i Giga mają z przodu paraboliczne resory piórowe, amortyzatory hydrauliczne dwustronnego działania i stabilizatory, a z tyłu zawieszenie pneumatyczne. We wszystkich trzech modelach układ kierowniczy jest hydrauliczny.

Hamulce robocze są w pełni pneumatyczne, dwuobwodowe, z elektronicznym układem hamulcowym (EBS), elektronicznym układem stabilizacji toru jazdy (ESC) i układem kontroli trakcji (ASR) oraz z hamulcami tarczowymi z przodu i z tyłu. Hamulec postojowy jest pneumatyczny i działa na koła tylne. Wpis na blogu Otokara z 2 lutego 2023 r. dodaje do listy układów standardowych w każdym Sultanie ABS i podaje, że zawieszenie i układ napędowy Sultana zaprojektowano z myślą o użyciu jako podwozie autobusowe.

Wymiary, zbiorniki i osiągi

Wszystkie trzy modele mają 2 295 mm szerokości i 3 200 mm wysokości, rozstaw kół przednich 1 963 mm i rozstaw kół tylnych 1 708 mm; długości, ogumienie i pojemności zbiorników podano w tabeli powyżej. Broszura podaje dla wszystkich trzech zdolność pokonywania wzniesień 30 proc., a dla modelu Giga prędkość maksymalną 110 km/h. Instalacja elektryczna każdego modelu to dwa akumulatory 12 V o pojemności 105 Ah i alternator 24 V, 120 A. Żaden otwarty dokument dotyczący Sultana nie podaje rozstawu osi, średnicy zawracania, masy własnej ani dopuszczalnej masy całkowitej.

Systemy bezpieczeństwa i wspomagania kierowcy

Broszura wymienia jako standard we wszystkich trzech modelach te same systemy wspomagania: zaawansowany system hamowania awaryjnego (AEBS), system ostrzegania przed niezamierzoną zmianą pasa ruchu (LDWS), system informujący o martwym polu (BSIS), system informowania przy ruszaniu z miejsca (MOIS), ostrzeganie o senności i spadku poziomu uwagi kierowcy (DDAW), inteligentnego asystenta kontroli prędkości (ISA), system monitorowania ciśnienia w oponach (TPMS), kamerę cofania i system gaszenia pożaru w komorze silnika. Strona broszury poświęcona bezpieczeństwu dodaje awaryjny sygnał stopu (ESS), interfejs przygotowania pod alkomat i system cyberbezpieczeństwa. Otokar opisuje to wyposażenie w broszurze i na stronach modeli jako „GSR II uyumlu” (zgodne z GSR II). Unijny harmonogram wprowadzania tych systemów opisano w artykule o obowiązkowych systemach wspomagania kierowcy.

Wpis na blogu Otokara z 2 lutego 2023 r. podaje, że Sultan przeszedł homologacyjny test przewrócenia R66 oraz że pasy bezpieczeństwa i siedzenia na każdym miejscu w pojazdach tej rodziny poddano homologacyjnym badaniom R14, R16 i R80; co obejmuje regulamin dotyczący przewracania się pojazdów, opisano w artykule o wytrzymałości na przewrócenie. Model Comfort można zamówić z wyposażeniem pojazdu szkolnego oraz z siedzeniami pasażerskimi, których trzypunktowe pasy mają górny punkt mocowania z regulacją wysokości; przepisy dotyczące takich pojazdów omówiono w artykule o autobusach szkolnych. Żaden otwarty dokument Otokara nie podaje klasy Sultana według regulaminu ONZ nr 107; same klasy wyjaśniono w artykule o klasach autobusów.

Wyposażenie

Poza tymi systemami standardowa lista modelu Comfort obejmuje klimatyzację, system multimedialny z 7-calowym monitorem, system nagłośnienia, lodówkę bez podgrzewacza wody (w układzie 29+1 – montowaną pod siedzeniem), podwójne gniazdo ładowania USB, tachograf, przednie światła przeciwmgłowe, światła do jazdy dziennej LED z automatycznymi światłami mijania, podgrzewane, regulowane od wewnątrz lusterka szerokokątne z lusterkami pomocniczymi, elektroniczny pedał przyspieszenia, regulowaną kolumnę kierownicy, wyłącznik główny akumulatorów i nagrzewnicę kierowcy. Jego opcje to lakier metalizowany i inne kolory lakieru, lodówka z podgrzewaczem wody, tylny czujnik parkowania, reflektory LED i światła przeciwmgłowe LED, kamery rejestrujące obraz wnętrza i drogi przed pojazdem, składany monitor LCD oraz nagrzewnica kierowcy z funkcją chłodzenia.

Lista modelu Mega to lista modelu Comfort ze skórzanymi zagłówkami, fotelem hostessy i przyciemnianymi szybami w standardzie. Jego opcje są takie jak w modelu Comfort, z wyjątkiem fotela hostessy, wyposażenia pojazdu szkolnego, trzypunktowych pasów dla pasażerów i składanego monitora LCD, a dodatkowo obejmują retarder sterowany manetką na kolumnie kierownicy. Strona modelu Mega wymienia jako wyposażenie turystyczne ekran LCD, odtwarzacz DVD, CD i MP3, lodówkę, fotel przewodnika i system mikrofonowy. Standardowa lista modelu Giga dodaje cyfrowy tachograf, monitor LCD, grafikę zewnętrzną, czujnik parkowania i nagrzewnicę kierowcy z funkcją ogrzewania i chłodzenia; broszura nie podaje dla modelu Giga listy opcji.

Navigo: dokumenty Otokara i Otokar Europe

Informacja prasowa Otokara z 23 września 2024 r. łączy obie nazwy; żaden otwarty dokument Otokara nie stwierdza, że dane techniczne w dokumentach Navigo są danymi Sultana Comfort, Mega lub Giga.

Broszura NAVIGO Otokar Europe ze stopką OEU-25 EN, datowana na luty 2025 r., oferuje dwie wersje, każdą w trzech długościach: NAVIGO U, wersję międzymiastową i szkolną, oraz NAVIGO T, wersję turystyczną, o długości 7,80; 8,40 i 9,20 m. Każdemu modelowi przypisuje silnik Cummins ISBE4.5 Euro 6 o mocy 151 kW (210 KM) przy 2 300 obr./min i momencie 832 Nm i opisuje obie wersje jako Euro 6 z silnikiem wysokoprężnym, kompatybilne z XTL i HVO. Broszura podaje, że na świecie sprzedano ponad 30 000 egzemplarzy Navigo.

Ta sama broszura podaje dla NAVIGO T konstrukcję samonośną, zawieszenie półpneumatyczne i do 4,4 m³ przestrzeni bagażowej na maksymalnie 48 walizek średniej wielkości, a dla NAVIGO U dziewięciobiegową automatyczną skrzynię biegów i opcjonalne trzecie drzwi z platformą podnoszącą dla osób na wózkach. Angielskie strony modeli Otokar Europe wymieniają T 8, T 9, U 7, U 8 i U 9, powtarzają wymiary, silnik i pojemności z broszury i podają skrzynię biegów jako dziewięciobiegową automatyczną Allison. Jak winda i miejsce dla wózka inwalidzkiego wpisują się w przepisy o dostępności, omawia tekst o dostępności autobusów.

Własne angielskie strony Otokara w jego serwisie pojazdów użytkowych podają inne wartości. Strona NAVIGO T podaje 129 kW (180 KM), wiersz momentu obrotowego z samym „1200 rpm”, długości 7,2; 7,8; 8,4 i 9,2 m w nagłówku i „two lengths 7.80 m and 8.45 m” (dwie długości: 7,80 m i 8,45 m) w tekście oraz do 35 pasażerów; podaje, bez daty, że przód i tył Navigo zostały całkowicie zmienione, a wnętrze i deska rozdzielcza przeprojektowane. Strona NAVIGO U podaje 129 kW (180 KM), długości 7,80 i 8,40 m, do 37 miejsc siedzących, 3,20 m³ przestrzeni bagażowej, nadwozie samonośne i opcjonalne trzecie drzwi z windą platformową.

Dwie instrukcje obsługi i konserwacji wydane przez Otokar i udostępnione na stronie Otokar Europe zawierają dane techniczne Navigo: angielska instrukcja dla NAVIGO 7.8–8.4 z sierpnia 2024 r. i francuska dla NAVIGO 9.2 z października 2024 r. Ich tabele silników wymieniają łącznie trzy silniki Cummins, wszystkie czterocylindrowe rzędowe o pojemności 4,5 litra: ISB4.5E6C150B o mocy 107 kW (143 KM) i momencie 650 Nm przy 1 300 obr./min, tylko w instrukcji angielskiej; ISB4.5E6D180 o mocy 129 kW (180 KM) i momencie 682 Nm przy 1 300 obr./min; oraz B4.5E6D210B o mocy 151 kW i momencie 832 Nm w zakresie 1 200–1 450 obr./min, podawanej jako 210 KM w instrukcji angielskiej i 202 KM we francuskiej. Moc wszystkich podano przy 2 300 obr./min, a maksymalną roboczą prędkość obrotową – 2 850 obr./min.

Instrukcje wymieniają jako opcję automatyczną skrzynię biegów Allison serii 2906 z dziewięcioma biegami do przodu i jednym wstecznym, o przełożeniach 4,26; 3,10; 2,60; 1,81; 1,41; 1,00; 0,71; 0,61 i 0,54 oraz -4,49 na biegu wstecznym. Instrukcja angielska dodaje manualną skrzynię Eaton ESBO-6206B z sześcioma biegami do przodu i jednym wstecznym, o przełożeniach 6,195; 3,391; 2,079; 1,333; 1,000 i 0,729 oraz 5,690 na biegu wstecznym. Oś przednia to Mercedes VL2/22 DC-4.1 z hamulcami tarczowymi, resorami parabolicznymi i amortyzatorami hydraulicznymi; oś tylna to Dana o przełożeniu od 3,73 do 4,10, z hamulcami tarczowymi, miechami pneumatycznymi, amortyzatorami hydraulicznymi i sprężynami typu Z. Instrukcja angielska wymienia jako wyjścia awaryjne NAVIGO 7.8–8.4 drzwi, otwierane zaworami spustu powietrza od wewnątrz i z zewnątrz, oznaczone okna boczne i tylne, wybijane młotkiem bezpieczeństwa umieszczonym na słupku okna, oraz właz dachowy.

Uwagi do źródeł

Powyższe zestawienie danych opisuje Sultana Comfort, najkrótszy z trzech modeli w broszurze rodziny Sultan Otokara KS95TB-26: 7 180 mm długości, 2 295 mm szerokości i 3 200 mm wysokości, 29+1 miejsc i czterocylindrowy Cummins o pojemności 4,5 litra, o mocy 129 kW i momencie 682 Nm. Broszura podaje dla Sultana Mega długość 8 475 mm i 35+1+1 miejsc, a dla Sultana Giga 9 175 mm i 39+1+1, oba o tej samej szerokości i wysokości, z tym samym silnikiem o mocy 151 kW i momencie 832 Nm, tylnym zawieszeniem pneumatycznym i oponami 245/70 R 17.5; Comfort ma z tyłu resory paraboliczne i opony 225/75 R 17.5. Strona Otokara o Sultanie Mega podaje natomiast dla tego modelu 129 kW i 682 Nm. Dziewięciobiegowa skrzynia automatyczna jest standardem we wszystkich trzech modelach; sześciobiegowa skrzynia manualna jest opcją w modelach Comfort i Mega, z wartościami silnika, których broszura nie podaje. Żaden otwarty dokument dotyczący Sultana nie podaje rozstawu osi, średnicy zawracania ani dopuszczalnej masy całkowitej. Angielska informacja prasowa Otokara z 23 września 2024 r. opisuje Navigo jako pojazd znany na rynku tureckim jako „Sultan”.