Karsan e-ATA HYDROGEN

Karsan e-ATA HYDROGEN to 12-metrowy autobus miejski z ogniwem paliwowym. Strona specyfikacji Karsana opisuje go jako „Full Low Floor Electric Bus, M3 Category, Class I, LHD”, a jego strona produktowa nazywa go „ZERO-EMISSION FUEL CELL BUS”. Karsan zaprezentował go światu na targach IAA Transportation w Hanowerze 19 września 2022 r. Aktualne wartości na tej stronie pochodzą z własnej strony specyfikacji Karsana, z jego strony produktowej i z jego angielskiego katalogu datowanego na 23 września 2025 r. Jak ogólnie wygląda układ napędów z ogniwami paliwowymi w autobusach miejskich, opisano w artykule o napędach autobusów miejskich.

Przegląd i specyfikacja premierowa z 2022 r.

Komunikat premierowy Karsana z 20 września 2022 r. opisuje autobus w postaci, w jakiej go po raz pierwszy pokazano: ogniwo paliwowe o mocy 70 kW, akumulator LTO o pojemności 30 kWh, umieszczony u góry lekki kompozytowy zbiornik wodoru o pojemności 1 560 litrów oraz moc 250 kW i moment obrotowy 22 000 Nm z elektrycznej osi portalowej, którą komunikat wskazuje jako produkt ZF. Podaje zasięg ponad 500 km, miejsce dla ponad 95 pasażerów i tankowanie w czasie poniżej 7 minut; warunki, jakie wiąże z zasięgiem i liczbą pasażerów, przedstawiono w kolejnych częściach. Komunikat określa akumulator jako „positioned as an auxiliary power source in the vehicle” i podaje, że „feeds more power to the electric motor in difficult road conditions and offers additional range for emergencies”.

Wcześniejszy katalog Karsana, którego stopka brzmi „04.01.2024” i który odczytujemy jako styczeń 2024 r., podaje te same 250 kW, te same 500+ km, te same 80 km/h, ten sam obrys 12 220 mm na 2 550 mm, tę samą maksymalną masę całkowitą 19 000 kg, te same 40 miejsc siedzących, te same opcje z 2 lub 3 drzwiami i te same opony 275/70 R22.5 co obecna tabela. Według naszego liczenia różni się pięcioma wartościami: ogniwo paliwowe 70 kW, akumulator LTO 30 kWh, zbiornik 1 560 litrów, wysokość 3 325 mm i pojemność pasażerska „± 95”. Obecna strona specyfikacji i katalog datowany na 23 września 2025 r. podają 97 kW, 43,5 kWh, 1 687 litrów, 3 350 mm i „+/-90”, co katalog drukuje jako „± 90”. Według naszych obliczeń to 27 kW więcej mocy ogniwa paliwowego, 13,5 kWh więcej pojemności akumulatora, 127 litrów więcej objętości zbiornika i 25 mm więcej wysokości; Karsan sam tych różnic nie wymienia i nie wskazuje żadnych generacji. Ta strona mówi o wersji zaprezentowanej w 2022 r. i o wcześniejszej specyfikacji z katalogu ze stycznia 2024 r.

Listy wyposażenia również miejscami się różnią. ESP jest opcją we wcześniejszym katalogu i standardem w obecnym; Heated Windscreen i Passenger Sidewall Heaters są standardem we wcześniejszym i opcjami w obecnym; Fire Detection System, Electronic Parking Brake i Charging Plug for Batteries w ogóle nie występują na wcześniejszej liście. Żaden z przeczytanych dokumentów Karsana nie podaje roku rozpoczęcia produkcji, zakładu ani liczby dostarczonych pojazdów, więc zestawienie danych nie zawiera roku produkcji: 19 września 2022 r. to data światowej premiery.

Ogniwo paliwowe, akumulator i napęd

Strona specyfikacji Karsana podaje „Fuel Cell Power (kW): 97”, a jego katalog powtarza to jako „97 kW Fuel Cell”. Żaden z przeczytanych dokumentów Karsana nie wymienia dostawcy ogniwa paliwowego ani nie podaje liczby stosów lub modułów czy mocy każdego z nich, więc niczego takiego tu nie zapisujemy. Strona produktowa opisuje przepływ energii jednym zdaniem: „With a fuel cell power of 97 kW, the electrical energy generated powers e-ATA Hydrogen while simultaneously charging the onboard battery.” Karsan podaje, że autobus „releases only water vapor as its byproduct”, a jego katalog zawiera nagłówek „100% Zero Emission”.

Akumulator podano jako „LTO – 43,5 kWh” w pozycji „High Voltage Battery (Type - Capacity)”: Karsan podaje akumulator jako LTO, 43,5 kWh – jedną wartość, bez drugiej pojemności obok. Napęd jest wymieniony jako „Drive Type: Hub Electric Motor”; strona produktowa mówi o elektrycznych silnikach w piastach w liczbie mnogiej, a żaden z przeczytanych dokumentów nie podaje, ile jest silników ani jaką moc ma każdy z nich. Tabela podaje „Maximum Power (kW): 250”, a katalog „Max. Torque: 22.000 Nm”, co strona produktowa drukuje jako „Delivering 250 kW power and 22,000 Nm torque”. Karsan podaje 250 kW jako moc maksymalną i nie publikuje mocy ciągłej; jest to wartość dla napędu, a nie dla ogniwa paliwowego, którego 97 kW to osobna pozycja. Prędkość maksymalna wynosi 80 km/h.

„Charging Plug for Batteries” figuruje na liście wyposażenia Karsana jako opcja; nie podano mocy ładowania ani standardu złącza.

Zbiornik wodoru, tankowanie i zasięg

Karsan podaje dla zbiornika objętość: „Hydrogen Tank Volume (lt): 1.687”, czyli 1 687 litrów. Karsan drukuje kropkę jako separator tysięcy, jak w swoich 12.220 mm; zbiornik „1560-liter” z komunikatu z 2022 r. to „1.560 lt” z wcześniejszego katalogu i tak odczytujemy tu ten zapis. Przeczytane dokumenty nie podają dla obecnego zbiornika masy wodoru, ciśnienia magazynowania, liczby butli ani typu butli, a litry nie są na tej stronie przeliczane na kilogramy, ponieważ wymaga to ciśnienia i temperatury, których Karsan nie podaje. Tekst katalogu o bezpieczeństwie opisuje „high pressure resistant tank systems”, „valves that evacuate the gas in case of an emergency” i czujniki, które „automatically close”; to sformułowanie jest podstawą zapisania magazynowania jako gazowego.

Katalog podaje „7 Minutes Refuelling Time”, bez żadnych warunków, protokołu ani ciśnienia. Komunikat z 2022 r. podawał, że autobus „can be fueled up with hydrogen in less than 7 minutes”.

Tabela specyfikacji podaje „Range (km): 500+” z przypisem „Under realistic conditions. Range may change with driving profile.” Zestawienie danych zawiera samą wartość 500; znak „+” zachowano tu w tekście, ponieważ „500+” Karsana to dolna granica, a nie dokładna wartość. Karsan nie podaje zużycia wodoru ani nie wymienia cyklu badania. Komunikat z 2022 r. podawał ponad 500 km „under real conditions of use, that is, when the vehicle is full of passengers and travels on stop-and-go line routes”.

Nadwozie, drzwi i pojemność pasażerska

Nadwozie jest opisane jako „Carbon Steel: Space Frame Steel Tube Structure”, a jako ochrona antykorozyjna – „Cataphoresis & Underbody Coating”. Wiersz kategorii Karsana nazywa autobus w pełni niskopodłogowym, a wiersz zawieszenia obejmuje funkcję przyklęku; niska podłoga i przepisy dotyczące pochylni są wyjaśnione w artykule o dostępności autobusów, a kategoria M3 i klasa I – w artykule o klasach autobusów. Manual Wheelchair Access Ramp jest standardem, razem z „Backrest Totem and Wheelchair Designations”; elektryczna i podwójna elektryczna pochylnia dla wózków inwalidzkich to opcje opatrzone przypisem Karsana „Option can be offered during tender process.”

Tabela podaje „Door Arrangement: 2 or 3 Door Options”, a „Metro Type Sliding Doors” są opcją. Wymagania dotyczące drzwi w ogólności omówiono w artykule o drzwiach i wyjściach awaryjnych autobusów.

Liczba miejsc siedzących jest podana jako „Maximum Seat Capacity: 40 Seats”, z przypisem Karsana „May change with door arrangement and seat layout.”; katalog opatruje ją nagłówkiem „Up to 40 Seats”. Plastikowe siedzenia pasażerskie są standardem, a plastikowe siedzenia z tapicerką – opcją. Pojemność pasażerska jest podana jako „+/-90”, z przypisem „May change with battery capacity, seat layout, door arrangement, GVW and technical gross axle value depending on country of registration.” Karsan nie podaje osobnej liczby miejsc stojących. Komunikat z 2022 r. podawał, że autobus „can readily carry over 95 passengers depending on the maximum permissible loaded weight and preferred optional features”, a wcześniejszy katalog podawał „± 95”.

Osie, zawieszenie, hamulce i opony

Oś przednia jest opisana jako „Independent”, a oś tylna jako „Electric Portal Axle”. Komunikat z 2022 r. wskazywał oś portalową jako produkt ZF; obecne dokumenty nie wymieniają producenta osi. Karsan nie podaje formuły kołowej, więc i tu jej nie podajemy. Wiersz zawieszenia brzmi: „Air Suspension, Electronic Leveling, Kneeling Function”.

Wiersz układu hamulcowego brzmi: „ABS, ASR, EBS, Regenerative Braking System”. Lista wyposażenia standardowego dodaje ESP, HSA (Hill Start Aid) oraz przedni i tylny stabilizator; Electronic Parking Brake jest opcją. Opony podano jako „275/70 R22.5”, a katalog wymienia jako standard stalowe obręcze 22,5 cala z przodu i z tyłu.

Wymiary i masy

Tabela Karsana podaje długość całkowitą 12 220 mm, szerokość całkowitą 2 550 mm i wysokość całkowitą 3 350 mm; strona produktowa podaje długość jako 12 m. Wcześniejszy katalog podawał wysokość 3 325 mm. Maksymalna masa całkowita, jak określa ją Karsan, wynosi 19 000 kg, a opcjonalnie 19 500 kg. Karsan nie publikuje w przeczytanych dokumentach rozstawu osi, zwisów, średnicy zawracania, masy własnej ani nacisków na osie, więc nie wyliczamy tu ładowności.

Systemy bezpieczeństwa i wspomagania kierowcy

Lista wyposażenia bezpieczeństwa Karsana zaczyna się od standardowego „GSR Package”, którego przypis brzmi: „Includes: Emergency stop signal, Tyre pressure monitoring system, Blind spot information system, Reversing information system, Moving off information system Alcohol Interlock Facilitation Installation, Driver drowsiness and inattention warning, Intelligent speed assistance.” Obowiązkowe systemy i ich harmonogramy omówiono w artykule o obowiązkowych systemach wspomagania kierowcy. Standardem jest też „Cyber Security”; jego przypis wymienia „ECE R.155: Protection of vehicle against cyberattacks” i „ECE R.156: Software update and software updates managment system”, w pisowni Karsana.

Standardem są również: ESP (Electronic Stability Program), AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System), EBS, ABS, ASR (Anti-Slippage System), RBS (Regenerative Brake System), HSA, Fire Detection System, Tire Pressure Monitoring System, Rear Park Sensors i Reverse Gear Buzzer. Bezpieczeństwo pożarowe jako temat omówiono w artykule o bezpieczeństwie pożarowym autobusów.

Mirror Cameras są opcją. Strona produktowa mówi o „camera mirror systems positioned at eye level”, a o systemach ADAS podaje: „Cameras and warning screens placed at critical points help detect passengers, cyclists, and objects in blind areas”. Lista wyposażenia nie zawiera żadnej pozycji ADAS poza pakietem GSR, więc nie podano, czy te elementy są standardem, czy opcją. Komunikat z 2022 r. podawał, że „mirror camera technology, front collision warning, lane keeping assist, blind spot monitoring, speed limit indicator detection and other technological features can be included as options”.

Stanowisko kierowcy i wyposażenie

Karsan opisuje „VDV-compatible ergonomic driver cabin” i w wierszu kategorii wymienia lewostronny układ kierowniczy (LHD). Isolated Cabin jest standardem, a Separated Driver Cabin with High Glass – opcją. 8-Way Pneumatic Driver Seat with 3-Point Seat Belt występuje na liście dwukrotnie: „(SEGE)” jako standard i „(ISRI)” jako opcja. Sliding Heated Driver’s Window i ręczna przednia osłona przeciwsłoneczna dla kierowcy są standardem; Heated Windscreen, elektryczna przednia osłona przeciwsłoneczna, Driver Seat with Heating Function i Cruise Control są opcjami. Tekst katalogu wymienia „Heated driver seat, heated windshield, digital dashboard and cruise control”, podczas gdy jego lista wyposażenia umieszcza podgrzewany fotel, podgrzewaną przednią szybę i tempomat wśród opcji, a Full Digital Cluster wśród pozycji standardowych.

Technika na liście standardowej: Full Digital Cluster, Smart Tachograph (wyjaśniony w artykule tachograf inteligentny), Telematics System i FMS Socket. Opcje: Ticket Validator Preparation, Passenger Counting System, Passenger Information System, Wi-Fi Infrastructure oraz pozycje audio i ekranowe (MP3+USB+Aux, Announcement System, External Speakers, 7” LCD + Rear Cam, 19” LCD).

Klimatyzacja i ogrzewanie: Passenger A/C with Heating Function, Driver A/C with Heating Function i Electrical Heater są standardem. Opcjami są Passenger A/C with CO2 & Heating Function, Passenger Sidewall Heaters, Vehicle Pre-Conditioning i Air Purifier System. Komunikat z 2022 r. i główne cechy wymienione we wcześniejszym katalogu podają klimatyzację na dwutlenek węgla; na listach wyposażenia obu katalogów klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej z CO2 jest opcją.

Przestrzeń pasażerska i nadwozie z zewnątrz, standard: USB on Sidewalls (Type A + Type C), Anti-Slip PVC Floor Cover, żółte rury poręczy, wskaźniki przystanku z zegarem cyfrowym i wskaźnikiem temperatury, młotek awaryjny na lince, przednie i tylne światła LED, światła do jazdy dziennej LED, przedni reflektor przeciwmgłowy, elektryczne i podgrzewane lusterka typu rurowego, lekko przyciemniane szyby boczne, przednie i tylne haki holownicze, osłony nakrętek kół, białe nadwozie i dach oraz przygotowanie do jednokolorowych wyświetlaczy kierunkowych LED. Wśród opcji są same wyświetlacze kierunkowe, Hand Luggage Area, Handgrips, rury poręczy ze stali nierdzewnej, Cornering Lamps, Mudguard Set, Flag Holder, specjalny kolor nadwozia lub dachu oraz Billboard.

Przypis „Option can be offered during tender process.” jest na liście Karsana dołączony do Vehicle Pre-Conditioning, elektrycznej i podwójnej elektrycznej pochylni dla wózków inwalidzkich, przycisków otwierania drzwi (na zewnątrz i wewnątrz), External Speakers, 3rd Stop Lamp i Double Glass Windows.

Uwagi do źródeł

Karsan podaje dla zbiornika wodoru wyłącznie objętość, 1 687 litrów, bez masy ani ciśnienia magazynowania, a zasięg jako 500+ km w realistycznych warunkach, zmienny w zależności od profilu jazdy. 250 kW to moc maksymalna podawana przez Karsana dla napędu z silnikami w piastach; ogniwo paliwowe ma moc 97 kW. Maksymalna masa całkowita 19 500 kg jest opcją. Karsan podaje pojemność pasażerską jako +/-90, zmienną w zależności od pojemności akumulatora, układu siedzeń, układu drzwi, maksymalnej masy całkowitej i technicznie dopuszczalnego nacisku na oś, zależnie od kraju rejestracji.