Karsan e-ATA HYDROGEN

Karsan e-ATA HYDROGEN, 12 metrelik, yakıt hücreli bir şehir otobüsüdür. Karsan’ın özellikler sayfası onu “Full Low Floor Electric Bus, M3 Category, Class I, LHD” olarak verir, ürün sayfası ise “ZERO-EMISSION FUEL CELL BUS” der. Karsan bu otobüsü dünyaya 19 Eylül 2022’de Hannover’deki IAA Transportation Fair’de tanıttı. Bu sayfadaki güncel rakamlar Karsan’ın kendi özellikler sayfasından, ürün sayfasından ve 23 Eylül 2025 tarihli İngilizce kataloğundan okunmuştur. Yakıt hücreli tahriklerin şehir otobüslerinde genel olarak nasıl düzenlendiği şehir otobüsü tahrik sistemleri yazısında anlatılmaktadır.

Genel bakış ve 2022 tanıtım özellikleri

Karsan’ın 20 Eylül 2022 tarihli tanıtım bülteni otobüsü ilk gösterildiği hâliyle anlatır: 70 kW’lık yakıt hücresi, 30 kWh’lik LTO batarya, üstte (overhead) konumlanmış 1.560 litrelik hafif kompozit hidrojen deposu ve bültenin ZF’ye ait olarak andığı elektrikli portal dingilden 250 kW güç ile 22.000 Nm tork. Bülten 500 km’nin üzerinde menzil, 95’in üzerinde yolcu için yer ve 7 dakikadan kısa sürede yakıt ikmali verir; menzile ve yolcu rakamına bağladığı koşullar aşağıdaki bölümlerde aktarılmıştır. Bülten bataryayı “positioned as an auxiliary power source in the vehicle” (araçta yardımcı güç kaynağı olarak konumlandırılmış) olarak adlandırır ve bataryanın “feeds more power to the electric motor in difficult road conditions and offers additional range for emergencies” (zorlu yol koşullarında elektrik motoruna daha fazla güç verdiğini ve acil durumlar için ek menzil sunduğunu) söyler.

Alt bilgisinde “04.01.2024” yazan ve bizim Ocak 2024 olarak okuduğumuz önceki Karsan kataloğunda, güncel tablodakiyle aynı 250 kW, aynı 500+ km, aynı 80 km/saat, 12.220 mm ile 2.550 mm’lik aynı dış ölçüler, aynı 19.000 kg azami yüklü ağırlık, aynı 40 koltuk, aynı 2 ya da 3 kapı seçeneği ve aynı 275/70 R22.5 lastikler yer alır. Bizim sayımıza göre önceki katalog beş rakamda farklıdır: 70 kW’lık yakıt hücresi, 30 kWh’lik LTO batarya, 1.560 litrelik depo, 3.325 mm yükseklik ve “± 95” yolcu kapasitesi. Güncel özellikler sayfası ile 23 Eylül 2025 tarihli katalog 97 kW, 43,5 kWh, 1.687 litre, 3.350 mm ve “+/-90” verir; katalog bunu “± 90” olarak basar. Bizim hesabımıza göre fark, 27 kW daha fazla yakıt hücresi gücü, 13,5 kWh daha büyük batarya, 127 litre daha fazla depo hacmi ve 25 mm daha fazla yüksekliktir; Karsan bu farkları kendisi listelemez ve hiçbir nesil adı vermez. Bu sayfa 2022’de tanıtılan sürümden ve Ocak 2024 kataloğundaki önceki özellikten söz eder.

Donanım listeleri de bazı yerlerde ayrışır. ESP önceki katalogda opsiyon, güncel katalogda standarttır; Heated Windscreen ve Passenger Sidewall Heaters önceki katalogda standart, güncel katalogda opsiyondur; Fire Detection System, Electronic Parking Brake ve Charging Plug for Batteries ise önceki listede hiç yoktur. Okunan Karsan belgelerinin hiçbiri üretime başlama yılı, fabrika ya da teslimat sayısı vermez; bu yüzden özellik kaydında üretim yılı yoktur: 19 Eylül 2022 dünya prömiyerinin tarihidir.

Yakıt hücresi, batarya ve tahrik

Karsan’ın özellikler sayfası “Fuel Cell Power (kW): 97” verir ve kataloğu bunu “97 kW Fuel Cell” olarak tekrarlar. Okunan Karsan belgelerinin hiçbiri yakıt hücresi tedarikçisinin adını, yığın ya da modül sayısını veya her birinin gücünü vermez; bu yüzden burada bunların hiçbiri yazılmamıştır. Ürün sayfası enerji akışını tek cümleyle anlatır: “With a fuel cell power of 97 kW, the electrical energy generated powers e-ATA Hydrogen while simultaneously charging the onboard battery.” (yakıt hücresinin ürettiği elektrik enerjisi otobüsü çalıştırırken aynı anda araçtaki bataryayı da şarj eder). Karsan otobüsün “releases only water vapor as its byproduct” (yan ürün olarak yalnızca su buharı saldığını) söyler ve kataloğunda “100% Zero Emission” başlığı yer alır.

Batarya, “High Voltage Battery (Type - Capacity)” altında “LTO – 43,5 kWh” olarak verilir: Karsan bataryayı LTO, 43,5 kWh olarak verir; yanında ikinci bir kapasite rakamı yoktur. Tahrik “Drive Type: Hub Electric Motor” olarak listelenir; ürün sayfası elektrikli göbek (hub) motorlarından çoğul olarak söz eder ve okunan belgelerin hiçbiri kaç motor olduğunu ya da her birinin ne kadar güç verdiğini söylemez. Tablo “Maximum Power (kW): 250”, katalog ise “Max. Torque: 22.000 Nm” verir; ürün sayfası bunu “Delivering 250 kW power and 22,000 Nm torque” olarak basar. Karsan 250 kW’ı azami güç olarak verir ve sürekli güç değeri yayımlamaz; 250 kW yakıt hücresinin değil, tahrikin rakamıdır; yakıt hücresinin 97 kW’ı ayrı bir satırdır. Azami hız 80 km/saat olarak listelenir.

“Charging Plug for Batteries” Karsan’ın donanım listesinde bir opsiyon olarak yer alır; şarj gücü ve konektör standardı verilmemiştir.

Hidrojen deposu, yakıt ikmali ve menzil

Karsan depoyu hacimle verir: “Hydrogen Tank Volume (lt): 1.687”, yani 1.687 litre. Karsan, 12.220 mm’de olduğu gibi noktayı binlik ayırıcı olarak kullanır; 2022 bültenindeki “1560-liter” depo, önceki katalogdaki “1.560 lt” değeridir ve gösterim burada bu şekilde okunmaktadır. Okunan belgeler güncel depo için hidrojen kütlesi, depolama basıncı, silindir sayısı ve silindir tipi vermez; litreler bu sayfada kilograma çevrilmez, çünkü bunun için Karsan’ın belirtmediği bir basınç ve bir sıcaklık gerekir. Kataloğun güvenlik metni “high pressure resistant tank systems” (yüksek basınca dayanıklı depo sistemleri), “valves that evacuate the gas in case of an emergency” (acil durumda gazı boşaltan valfler) ve “automatically close” (otomatik olarak kapanan) sensörleri anlatır; depolamanın gaz halinde kaydedilmesinin dayanağı bu ifadedir.

Katalog “7 Minutes Refuelling Time” listeler; buna bir koşul, protokol ya da basınç eklenmemiştir. Otobüsün hidrojenle doldurulması için 2022 bülteni şunu söylemişti: “can be fueled up with hydrogen in less than 7 minutes”.

Özellikler tablosu “Range (km): 500+” verir ve şu dipnotu ekler: “Under realistic conditions. Range may change with driving profile.” (gerçekçi koşullarda; menzil sürüş profiline göre değişebilir). Özellik kaydı yalın 500 değerini taşır; “+” işareti burada metinde korunur, çünkü Karsan’ın “500+” değeri kesin bir rakam değil, bir alt sınırdır. Karsan bir hidrojen tüketim rakamı vermez ve bir test çevrimi belirtmez. 2022 bülteni 500 km’nin üzerinde bir menzil belirtmişti; koşulu şöyleydi: “under real conditions of use, that is, when the vehicle is full of passengers and travels on stop-and-go line routes” (gerçek kullanım koşullarında, yani araç yolcu doluyken ve dur-kalk hat güzergâhlarında seyrederken).

Gövde, kapılar ve yolcu kapasitesi

Gövde “Carbon Steel: Space Frame Steel Tube Structure” olarak listelenir; korozyon direnci olarak “Cataphoresis & Underbody Coating” verilir. Karsan’ın kategori satırı otobüsü tam alçak tabanlı bir otobüs olarak adlandırır ve süspansiyon satırı bir kneeling (çökme) fonksiyonu içerir; alçak taban ve rampa kuralları otobüs erişilebilirliği yazısında, M3 kategorisi ve Class I ise otobüs sınıfları yazısında açıklanmıştır. Manual Wheelchair Access Ramp, “Backrest Totem and Wheelchair Designations” ile birlikte standarttır; elektrikli ve çift elektrikli tekerlekli sandalye erişim rampaları ise Karsan’ın “Option can be offered during tender process.” dipnotunu taşıyan opsiyonlardır.

Tablo “Door Arrangement: 2 or 3 Door Options” verir ve “Metro Type Sliding Doors” bir opsiyondur. Kapı gereklilikleri genel olarak otobüs kapıları ve acil çıkışlar yazısında ele alınmıştır.

Koltuk sayısı “Maximum Seat Capacity: 40 Seats” olarak verilir; Karsan’ın dipnotu “May change with door arrangement and seat layout.” (kapı düzenine ve koltuk yerleşimine göre değişebilir) şeklindedir, katalog ise bunu “Up to 40 Seats” başlığıyla verir. Plastik yolcu koltukları standarttır, döşemeli plastik koltuklar ise opsiyondur. Yolcu kapasitesi “+/-90” olarak verilir; dipnot şöyledir: “May change with battery capacity, seat layout, door arrangement, GVW and technical gross axle value depending on country of registration.” (batarya kapasitesine, koltuk yerleşimine, kapı düzenine, GVW’ye ve tescil edilen ülkeye bağlı teknik brüt dingil değerine göre değişebilir). Karsan ayrı bir ayakta yolcu rakamı vermez. 2022 bülteni şöyle diyordu: “can readily carry over 95 passengers depending on the maximum permissible loaded weight and preferred optional features”; önceki katalog ise “± 95” veriyordu.

Dingiller, süspansiyon, frenler ve lastikler

Ön dingil “Independent”, arka dingil ise “Electric Portal Axle” olarak listelenmiştir. 2022 bülteni portal dingilin ZF’ye ait olduğunu belirtmişti; güncel belgeler dingil üreticisini belirtmez. Karsan bir tekerlek formülü basmaz; bu yüzden burada verilmez. Süspansiyon satırında “Air Suspension, Electronic Leveling, Kneeling Function” yazar.

Fren sistemi satırında “ABS, ASR, EBS, Regenerative Braking System” yazar. Standart liste buna ESP, HSA (Hill Start Aid) ile ön ve arka viraj stabilizatörlerini (anti roll bars) ekler; Electronic Parking Brake bir opsiyondur. Lastikler “275/70 R22.5” olarak verilir; katalog ise ön ve arka 22,5 inçlik çelik jantları standart olarak listeler.

Ölçüler ve ağırlıklar

Karsan’ın tablosu 12.220 mm toplam uzunluk, 2.550 mm toplam genişlik ve 3.350 mm toplam yükseklik verir; ürün sayfası uzunluğu 12 m olarak verir. Önceki katalog 3.325 mm yükseklik vermişti. Azami yüklü ağırlık (Karsan’ın terimiyle “Gross Vehicle Weight”) 19.000 kg’dır; 19.500 kg opsiyoneldir. Karsan, okunan belgelerde dingil mesafesi, çıkıntılar, dönüş çapı, boş ağırlık ve dingil yükleri yayımlamaz; bu yüzden burada faydalı yük hesaplanmaz.

Güvenlik ve sürücü destek sistemleri

Karsan’ın güvenlik donanım listesi, standart bir “GSR Package” ile açılır; dipnotu şöyledir: “Includes: Emergency stop signal, Tyre pressure monitoring system, Blind spot information system, Reversing information system, Moving off information system Alcohol Interlock Facilitation Installation, Driver drowsiness and inattention warning, Intelligent speed assistance.” Zorunlu sistemler ve takvimleri zorunlu sürücü destek sistemleri yazısında ele alınmıştır. “Cyber Security” de standarttır; dipnotu “ECE R.155: Protection of vehicle against cyberattacks” ve “ECE R.156: Software update and software updates managment system” adlarını Karsan’ın yazdığı biçimiyle verir.

Yine standart olanlar: ESP (Electronic Stability Program), AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System), EBS, ABS, ASR (Anti-Slippage System), RBS (Regenerative Brake System), HSA, Fire Detection System, Tire Pressure Monitoring System, Rear Park Sensors ve Reverse Gear Buzzer. Yangın güvenliği konusu otobüs yangın güvenliği yazısında ele alınmıştır.

Mirror Cameras bir opsiyondur. Ürün sayfası “camera mirror systems positioned at eye level” (göz hizasına yerleştirilmiş kamera ayna sistemleri) ifadesini kullanır ve ADAS sistemleri için şunu söyler: “Cameras and warning screens placed at critical points help detect passengers, cyclists, and objects in blind areas” (kritik noktalara yerleştirilen kameralar ve uyarı ekranları, kör alanlardaki yolcuların, bisikletlilerin ve nesnelerin algılanmasına yardımcı olur). Donanım listesinde GSR paketi dışında bir ADAS kalemi yoktur; bu yüzden söz konusu unsurların standart mı opsiyonel mi olduğu belirtilmemiştir. 2022 bülteni şunu söylemişti: “mirror camera technology, front collision warning, lane keeping assist, blind spot monitoring, speed limit indicator detection and other technological features can be included as options” (ayna kamera teknolojisi, ön çarpışma uyarısı, şerit takip desteği, kör nokta izleme, hız limiti gösterge algılama ve diğer teknolojik özellikler opsiyon olarak eklenebilir).

Sürücü kabini ve donanım

Karsan, “VDV-compatible ergonomic driver cabin” ifadesiyle (VDV ile uyumlu ergonomik sürücü kabini) bir sürücü kabini tanımlar ve kategori satırında sol direksiyonu (LHD) listeler. Isolated Cabin standarttır; Separated Driver Cabin with High Glass ise opsiyondur. 8-Way Pneumatic Driver Seat with 3-Point Seat Belt iki kez listelenir: “(SEGE)” standart, “(ISRI)” ise opsiyon olarak. Sliding Heated Driver’s Window ile sürücü için manuel bir ön güneşlik standarttır; Heated Windscreen, elektrikli bir ön güneşlik, Driver Seat with Heating Function ve Cruise Control ise opsiyonlardır. Kataloğun metni “Heated driver seat, heated windshield, digital dashboard and cruise control” ifadesini kullanır; donanım listesi ise ısıtmalı koltuğu, ısıtmalı ön camı ve hız sabitleyiciyi opsiyonlar arasına, Full Digital Cluster’ı standart kalemler arasına koyar.

Standart listedeki teknoloji: Full Digital Cluster, Smart Tachograph (akıllı takograf yazısında açıklanmıştır), Telematics System ve FMS Socket. Opsiyonlar: Ticket Validator Preparation, Passenger Counting System, Passenger Information System, Wi-Fi Infrastructure ve ses ile ekran kalemleri (MP3+USB+Aux, Announcement System, External Speakers, 7” LCD + Rear Cam, 19” LCD).

İklimlendirme: Passenger A/C with Heating Function, Driver A/C with Heating Function ve bir Electrical Heater standarttır. Opsiyonlar: Passenger A/C with CO2 & Heating Function, Passenger Sidewall Heaters, Vehicle Pre-Conditioning ve Air Purifier System. 2022 bülteni ve önceki kataloğun öne çıkan özellikleri karbondioksitli bir klimadan söz eder; iki kataloğun donanım listesinde de CO2’li yolcu kliması opsiyondur.

Yolcu mahalli ve dış donanım, standart: USB on Sidewalls (Type A + Type C), Anti-Slip PVC Floor Cover, sarı tutamak boruları, dijital saat ve sıcaklık göstergeli durma (stop) işaretleri, ankraj kablo tipi acil durum çekici, LED ön ve arka lambalar, LED gündüz sürüş lambaları, ön sis lambası, elektrikli ve ısıtmalı boru tipi aynalar, hafif renk tonlu yan camlar, ön ve arka çeki kancaları, bijon somunu kapakları, beyaz gövde ve tavan, ayrıca tek renkli LED hedef tabelaları için hazırlık. Opsiyonlar arasında hedef tabelalarının kendisi, Hand Luggage Area, Handgrips, paslanmaz çelik tutamak boruları, Cornering Lamps, Mudguard Set, Flag Holder, özel gövde ya da tavan rengi ve Billboard bulunur.

“Option can be offered during tender process.” dipnotu Karsan’ın listesinde şu kalemlere bağlanmıştır: Vehicle Pre-Conditioning, elektrikli ve çift elektrikli tekerlekli sandalye erişim rampaları, kapı açma düğmeleri (dışarıda ve içeride), External Speakers, 3rd Stop Lamp ve Double Glass Windows.

Kaynak notları

Karsan hidrojen tankını yalnızca hacim olarak, 1.687 litre diye veriyor; kütle ya da depolama basıncı belirtmiyor. Menzili ise gerçekçi koşullarda 500+ km olarak veriyor ve bunun sürüş profiline göre değiştiğini belirtiyor. 250 kW, Karsan’ın göbek motorlu tahrik için verdiği azami güçtür; yakıt hücresi 97 kW güçtedir. 19.500 kg azami yüklü ağırlık opsiyoneldir. Karsan yolcu kapasitesini +/-90 olarak veriyor; bu değer batarya kapasitesine, koltuk düzenine, kapı düzenine, azami yüklü ağırlığa ve teknik brüt aks değerine göre, tescil ülkesine bağlı olarak değişiyor.