HVO yakıt nedir? Kamyon ve otobüslerde yenilenebilir dizel

HVO, tedarikçisi Neste’ye göre hidrojenle işlenmiş bitkisel yağ (hydrotreated vegetable oil) anlamına gelir ve yenilenebilir dizel olarak da adlandırılır; Neste, HVO yakıtlarının saf (%100 konsantrasyonda) kullanılabileceğini veya fosil dizelle herhangi bir oranda karıştırılabileceğini söylüyor. Neste, yenilenebilir dizelinin, sentez veya hidrojenle işleme yoluyla elde edilen parafinik dizel yakıt standardı olan EN 15940’a uygun olduğunu belirtiyor; Almanya’nın yakıt yönetmeliği de bu standardın Alman sürümü olan DIN EN 15940’ı, “XTL” kalitesindeki parafinik dizelin nihai tüketicilere satışı için koşul olarak koyuyor.

Bu sayfadaki kaynaklar altı türdendir ve her ifadenin hangisine dayandığı belirtilir: tedarikçinin kendi tanımı (Neste), standardın katalog kayıtları (yalnızca başlık ve kapsam; standardın kendisini okumadık), Alman hukuk metinleri, kamyon ve otobüs üreticilerinin basın bültenleri ve haber sayfaları, bir savunuculuk kuruluşunun sayfası (Transport & Environment) ve bir sektör yayınının raporu (Sustainable Truck & Van).

HVO nedir

Neste şöyle yazıyor: “HVO, Hydrotreated Vegetable Oil anlamına gelir, yenilenebilir dizel olarak da bilinir.” Kendi ürünü olan Neste MY Renewable Diesel’e “HVO veya HVO100 olarak adlandırılan bir dizel” diyor; soru-cevap sayfası ise yakıtın “saf (HVO100) olarak veya fosil dizelle herhangi bir oranda karıştırılarak” kullanılabileceğini söylüyor. Volvo Trucks, 12 Mayıs 2026 tarihli basın bülteninde kısaltmayı “hydrotreated vegetable oil” olarak açıyor; Ford Trucks’ın 5 Mart 2025 tarihli Türkçe haber sayfası ise “Hidrojenle İşlenmiş Bitkisel Yağ” diyor.

Neste, yenilenebilir dizelinin “kullanılmış yemeklik yağ ve hayvansal yağ atığı gibi yenilenebilir hammaddelerden üretildiğini” ve “Tek tek hammaddelerin oranları, bulunabilirliklerine, fiyatlarına ve pazara özgü gereksinimlere bağlı olarak yıldan yıla ve bölgeden bölgeye değişir” diyor. Kısaltmada bitkisel yağ geçiyor; Neste’nin örnek olarak andığı hammaddeler ise kullanılmış yemeklik yağ ve hayvansal yağ atığıdır.

Süreç konusunda Neste, hammaddelerin “safsızlıkları gidermek için ön işleme tabi tutulduğunu” ve ardından NEXBTL teknolojisiyle “normal fosil dizele benzer özelliklere ve enerji yoğunluğuna sahip bir hidrokarbon ürününe” dönüştürüldüğünü söylüyor; ürün sayfası yakıtın “hidrojenle işleme teknolojisi kullanılarak” üretildiğini belirtiyor.

Sera gazları konusunda Neste’nin ifadesi kendi ürününe ilişkindir: AB ve Asya-Pasifik’te satılan Neste MY Renewable Diesel, “fosil yakıta kıyasla yaşam döngüsü boyunca sera gazı emisyonlarında en az %50 azalma sağlama şartı dâhil AB RED sürdürülebilirlik kriterlerini” karşılıyor. Neste, hesaplamaların “kuyudan tekere ilkesini izlediğini” söylüyor. Bu sayfa bu rakamı diğer HVO yakıtlarına genişletmiyor.

EN 15940: parafinik dizel standardı

BSI Knowledge kataloğu standardı “Automotive fuels. Paraffinic diesel fuel from synthesis or hydrotreatment. Requirements and test methods” (bizim çevirimiz: Otomotiv yakıtları. Sentez veya hidrojenle işleme yoluyla elde edilen parafinik dizel yakıt. Gereklilikler ve deney yöntemleri) başlığıyla adlandırıyor ve 2023 tarihli ulusal baskısı BS EN 15940:2023’ü “Identical to: EN 15940” olarak listeliyor. DIN Media, Almanca sürümü “Deutsche Fassung EN 15940:2023” olarak listeliyor. BSI kaydındaki kapsam şunu söylüyor:

• belge, “bu şekilde pazarlanan ve teslim edilen” ve hacimce (V/V) en fazla %7,0 yağ asidi metil esteri (FAME) içeren parafinik dizel yakıt için gereklilikleri ve deney yöntemlerini tanımlar;
• “dizel motorlarda ve parafinik dizel yakıtla uyumlu araçlarda kullanım için” olan yakıt için geçerlidir;
• iki parafinik dizel yakıt sınıfı belirler: yüksek setan ve normal setan;
• “Parafinik dizel yakıt, sentez veya hidrojenle işleme süreçlerinden kaynaklanır.”

Kapsamın 1. Notu araçlarla ilgilidir. Genel dizel motor garantisi için “kullanımdan önce araç üreticisine danışılması gerektiğini”; parafinik otomotiv dizel yakıtının “yakıtın araçla uyumluluğunu doğrulamak için bir doğrulama adımı gerektirebileceğini” ve bunun “bazı mevcut motorlar için hâlâ yapılması gerekebileceğini”; parafinik dizel yakıtın da “yaygın olarak bulunabildiğini ve bu belgenin ilk yayımlanmasından bu yana araç üreticileri tarafından araçlarda kullanım için giderek daha fazla onaylandığını” söyler.

Neste’nin standartla bağlantısı kendi beyanıdır: “Neste MY Renewable Diesel, parafinik dizel yakıt için EN15940 spesifikasyonlarına uygundur.” Bu sayfa standarttan yalnızca başlığı ve kapsamı alıyor; standardın değerleri ve deney yöntemleri burada aktarılmıyor. Neste’nin “HVO100”ü ürününün saf kullanımını tanımlar; kapsam ise bu şekilde pazarlanan parafinik dizel yakıtta hacimce (V/V) en fazla %7,0 FAME’ye izin veriyor. Bu sayfa, pompada satılan yakıttaki HVO payı için herhangi bir rakam vermiyor.

HVO ve FAME biyodizel farklı yakıtlardır

Neste, yenilenebilir dizelinin ve FAME biyodizelin “ikisinin de yenilenebilir hammaddelerden yapıldığını” ama “bir yağ asidi metil esteri (FAME) ürünü olan geleneksel biyodizelin bir hidrokarbon olmadığını”, oysa “Neste MY Renewable Diesel saf bir hidrokarbon olarak fosil dizele benzer bir kimyasal bileşime sahiptir” diye yazıyor. Aşağıda alıntılanan üreticiler de bunları ayrı ayrı listeliyor: Volvo “biyodizel/B100, HVO”, Renault “HVO ve B100”, Scania “HVO ve biyodizel (FAME)” diyor.

Almanya’nın yakıt yönetmeliği 10. BImSchV, § 4(1) ila (3)’te üç dizel kalitesinin her biri için ayrı bir standart adlandırıyor:

Yönetmelikteki kalite	Yönetmeliğin adını verdiği standart	Paragraf
B7	DIN EN 590, Mayıs 2022 baskısı	§ 4(1)
B10	DIN EN 16734, Eylül 2022 baskısı	§ 4(2)
Parafinik dizel yakıt, “XTL”	DIN EN 15940, Temmuz 2023 baskısı	§ 4(3)

§ 4(4) B7’yi, FAME içeriği hacimce en fazla yüzde 7 olan dizel diye anar (bizim çevirimiz); § 13(1) 1. cümle no. 3 de DIN EN 590 kapsamındaki dizelin “Diesel” adıyla ve „Enthält bis zu 7 % Biodiesel“ (en fazla yüzde 7 biyodizel içerir) notuyla etiketlenmesini öngörür.

Almanya: yakıt yönetmeliği kapsamında parafinik dizel (XTL)

10. BImSchV, Verordnung über die Beschaffenheit und die Auszeichnung der Qualitäten von Kraft- und Brennstoffen’dir (bizim çevirimiz: yakıtların niteliklerine ve kalitelerinin işaretlenmesine ilişkin yönetmelik). Bu sayfadaki Almanca pasajlar bizim çevirimizle verilir; bir etiket veya tarih söz konusu olduğunda Almanca özgün metin de alıntılanır.

Satış koşulu. § 4(3), bizim çevirimizle, “XTL” kalitesindeki parafinik dizel yakıtın ancak DIN EN 15940, Temmuz 2023 baskısının gereklerini karşılıyorsa ticari olarak veya ekonomik faaliyetler kapsamında nihai tüketiciye piyasaya arz edilebileceğini söyler. Almanca özgün metin: „Paraffinischer Dieselkraftstoff der Qualität „XTL“ darf nur dann gewerbsmäßig oder im Rahmen wirtschaftlicher Unternehmungen gegenüber dem Letztverbraucher in den Verkehr gebracht werden, wenn er den Anforderungen der DIN EN 15940, Ausgabe Juli 2023, genügt.“ Yönetmelik HVO sözcüğünü kullanmıyor.

Metnin kaynağı. § 4, yönetmeliği değiştiren, 28 Mayıs 2024 tarihli ve 28 Mayıs 2024’te Bonn’da yayımlanan İkinci Yönetmeliğin (BGBl. 2024 I Nr. 169) Madde 1 no. 3’üyle yeniden kaleme alındı. Bu yönetmeliğin hükümet taslağı, gerekçesiyle birlikte (BMUV; belgede tarih yok, bu yüzden tarih vermiyoruz), “sentez veya hidrojenle işleme süreçlerinden” elde edilen parafinik dizel yakıtın (XTL) 10. BImSchV’ye “DIN EN 15940 standardı uyarınca saf bir yakıt olarak” dâhil edileceğini ve § 4(3)’ün, DIN EN 15940, Temmuz 2023 baskısına yapılan atıf yoluyla, FAME içeriği hacimce en fazla yüzde 7 olan parafinik dizel yakıtın (XTL) sunulması “olanağını açtığını” söylüyor.

Gün. Federal Dijital ve Ulaştırma Bakanlığı’nın (BMDV) BGBl. 2024 I Nr. 171 sayılı, 28 Mayıs 2024 tarihli ve 29 Mayıs 2024’te yayımlanan bir duyurusu, Temiz Araç Tedarik Kanunu’nun (Saubere-Fahrzeuge-Beschaffungs-Gesetz) § 10’u uyarınca yapılmıştır. Duyuru, yakıt yönetmeliğinde DIN EN 15940, Temmuz 2023 baskısı kapsamındaki yakıtların “in Reinform” (saf hâlde) piyasaya arz edilmesini mümkün kılan bir değişikliğin 28 Mayıs 2024’ten sonra ilk kez yürürlüğe girdiği günle ilgilidir ve şunu belirtir: „Dieser Tag ist der 29. Mai 2024.“ (O gün 29 Mayıs 2024’tür.) Bu sayfa, yukarıdaki hükümet ifadesinin ötesinde bu günden önceki durum hakkında hiçbir şey söylemiyor.

Pompa etiketi. § 13(1) 1. cümle no. 5, DIN EN 15940, Temmuz 2023 baskısını karşılayan veya § 11 uyarınca ona eşdeğer olan parafinik dizel yakıtın „Paraffinischer Diesel“ adıyla ve Ek 7’deki işaretle (başlığı „Zeichen Paraffinischer Diesel XTL“) etiketlenmesini öngörür. İşaretin a bölümünde iki not bulunmalıdır: „Enthält bis zu 7 % Biodiesel“ (en fazla yüzde 7 biyodizel içerir) ve „Verträgt Ihr Fahrzeug XTL? Herstellerinformation beachten (z.B. Tankklappe oder Betriebsanleitung)!“ (bizim çevirimiz: aracınız XTL’yi tolere edebilir mi? Üretici bilgisine, örneğin yakıt kapağına veya kullanım kılavuzuna dikkat edin!). Bir yakıt dağıtım noktasının işletmecisi, yakıtın kalitesini ilgili pompalarda ve tabancalarda açıkça görülebilir kılmalıdır (§ 13(1) 1. cümle).

Yanında B7. § 4(4), bizim çevirimizle, hacimce yüzde 7’den fazla yağ asidi metil esteri içeren “B10” kalitesindeki dizeli veya “XTL” kalitesindeki parafinik dizel yakıtı sunan herkesin, aynı yakıt dağıtım noktasında FAME içeriği hacimce en fazla yüzde 7 olan “B7” kalitesindeki dizeli de sunması gerektiğini söyler. Hükümetin gerekçesi: “Bu, Diesel B10 veya XTL ile uyumlu olmayan araçların uygun yakıtla sürekli tedarikini sağlamak için gereklidir.” § 4(5), 4. fıkranın, önceki iki takvim yılında 1 ila 3. fıkralar kapsamındaki dizel yakıttan 500 metreküpten azının piyasaya arz edildiği yakıt dağıtım noktaları için geçerli olmadığını, “aynı şekilde” kamuya açık olmayan yakıt dağıtım noktaları için de geçerli olmadığını söyler. Metnin ifadesine göre 5. fıkra yalnızca 4. fıkraya, yani B7’yi de sunma yükümlülüğüne atıfta bulunur (bizim okumamız); 3. fıkradan söz etmez.

Kamu alımları. Temiz Araç Tedarik Kanunu (SaubFahrzeugBeschG), “temiz ağır ticari araç” tanımına “M3, N2 veya N3 sınıfından bir araç” ile başlar. Ardından, bizim çevirimizle, bir aracın, diğerlerinin yanı sıra “fosil hammaddelerden yapılan parafinik dizel yakıtlar” veya “fosil hammaddelerden ya da fosil enerjiyle yapılan elektrik bazlı parafinik dizel yakıtlar” ile işletiliyorsa temiz sayılmayacağını ve sıvı biyoyakıtlar, sentetik veya parafinik yakıtlarla işletilen araçlar için “bu yakıtların geleneksel fosil yakıtlarla karıştırılamayacağını” söyler. Hükümet taslağı gerekçeyi şöyle açıklıyor: fosil parafinik dizel yakıtların (XTL) istenmeden teşvik edilmesini önlemek için bu yakıtlar, ağır ticari araçların veya temiz ağır ticari araç kullanan hizmetlerin alımına ilişkin asgari hedeflere sayılmaktan hariç tutulur. § 10(3) uyarınca § 2 1. cümle no. 5, 2 ila 6. cümlelerle birlikte yalnızca BMDV duyurusundaki günden, yani 29 Mayıs 2024’ten itibaren uygulanır. Kanun metni HVO sözcüğünü kullanmıyor; bu sayfa da bundan, belirli bir yakıtla çalışan bir otobüsün temiz araç sayılıp sayılmadığı hakkında bir sonuç çıkarmıyor. Temiz araç alımının Avrupa tarafı otobüs filosu işletme maliyetlerinin mevzuat zemini sayfasında anlatılıyor.

Kamyon ve otobüs üreticileri ne beyan ediyor

Tablodaki ifade her üreticinin kendi ifadesidir ve her beyan adı geçen motor veya güç aktarma organıyla sınırlıdır. Bu sayfa bunların hiçbirini bir onay veya sertifika gibi aktarmıyor.

Üretici	Adı geçen motor veya güç aktarma organı	Üreticinin ifadesi	Kaynak tarihi
Ford Trucks	Ecotorq GEN2 motoru	“HVO (Hidrojenle İşlenmiş Bitkisel Yağ) yakıt tipine uyumlu Ecotorq GEN2 motoru”	5 Mart 2025
Renault Trucks	DE13 R motorlu ve yeni nesil Optidriver şanzımanlı yeni güç aktarma organı; T, T High, C ve K serileri	“HVO ve B100 yenilenebilir yakıtlarla uyumlu olan bu yeni güç aktarma organı, aynı zamanda araç performansını ve sürüş konforunu da iyileştiriyor.”	4 Haziran 2026
Scania	Yolcu taşımacılığı için Super 11 güç aktarma organı; bülten onu hem Urban hem de Travel segmentindeki operasyonlar için uygun olarak niteliyor	“Tüm Scania motorları gibi, yeni Super 11 de yenilenebilir HVO ve biyodizel (FAME) yakıtlarla uyumludur.”	27 Nisan 2026
Volvo Trucks	Volvo FM, FMX, FH ve FH Aero modellerinde sunulacak yepyeni içten yanmalı motor platformu	“Yeni motor platformu biyodizel/B100, HVO, biyogaz/bio-LNG ve yeşil hidrojen gibi alternatif yakıtlara hazırdır”	12 Mayıs 2026

Scania’nın cümlesi “Tüm Scania motorları gibi” diye başlar; bu, Scania’nın Scania motorları hakkındaki beyanıdır ve burada başka hiçbir üreticiye uygulanmaz.

Bu sitedeki model sayfaları her üreticinin kendi yakıt ifadesini aktarır: Ford Trucks F-MAX, IVECO Crossway, IVECO S-Way, MAN TGL, Mercedes-Benz Actros L, Otokar Kent, Scania S serisi ve Scania XT. Yenilenebilir yakıta giden gaz yolu LNG ve bio-LNG kamyonlar sayfasında, otobüs tahriği ise daha geniş biçimde şehir otobüsü tahrik seçenekleri sayfasında ele alınıyor.

Kaynakların belirttiği sınırlar

Bunlar kaynakların kendilerinin belirttiği sınırlardır; her biri kaynağıyla birlikte verilmiştir ve bize ait bir hüküm içermez.

• Üreticiye danışmak. Standardın kapsamının 1. Notu yukarıda alıntılanmıştır. Neste “Önde gelen araç üreticilerinin çoğunluğu, Neste’nin yenilenebilir dizeli gibi HVO yakıtlarının tüm dizel motorlarında kullanılmasını onaylamıştır” diyor ve geçişin “araçlarda herhangi bir değişiklik veya yeni yakıt ikmal altyapısı gerektirmediğini” söylüyor. OEM onayları sayfası şunları ekliyor: “güncel onay durumu için her zaman üreticinize danışmalısınız” ve “OEM üreticisi tarafından onaylanmamış bir yakıt kullanırsanız ve kesin olarak yakıta dayandırılabilen bir sorunla karşılaşırsanız garanti kapsamı reddedilebilir.”
• Etiket sorusu ve B7 yükümlülüğü. Alman pompa etiketi „Verträgt Ihr Fahrzeug XTL?“ diye soruyor; B7’yi de sunma yükümlülüğü için hükümetin gösterdiği gerekçe ise B10 veya XTL ile uyumlu olmayan araçlara yakıt sağlanmasıdır (ikisi de yukarıda).
• Köken. EN 15940’ın kapsamı, parafinik dizel yakıtın kökeni olarak sentez veya hidrojenle işleme süreçlerini adlandırır. Hükümet taslağı “fosil parafinik dizel yakıtlar XTL”den söz ediyor ve kamu alımı kanunu fosil hammaddelerden yapılan parafinik dizel yakıtları hariç tutuyor. Bizim okumamıza göre, EN 15940 kapsamında parafinik dizel olmak tek başına bir yakıtın hangi hammaddeden yapıldığını söylemez. Bu yüzden bu sayfa kendi adına bir CO2 veya “nötr” iddiasında bulunmuyor; sayfadaki tek sera gazı rakamı yukarıdaki Neste rakamıdır.
• Hammadde arzı. Savunuculuk kuruluşu Transport & Environment, biyoyakıt sayfasında (son güncelleme 3 Eylül 2026) kullanılmış yemeklik yağ (UCO) biyoyakıtları hakkında şunları yazıyor: “UCO biyoyakıtlarının tüketimi 2015 ile 2022 arasında iki katından fazla arttı”, “Avrupa’nın atık yağ toplama kabiliyetini talep geride bırakıyor” ve “Kıta artık UCO’sunun %80’i için Asya’dan yapılan ithalata bağımlı.” Bu cümleler genel olarak UCO biyoyakıtlarına ilişkindir ve HVO’dan söz etmez; Neste, yenilenebilir dizelinin hammaddeleri arasında kullanılmış yemeklik yağı adlandırıyor.
• Maliyet. Bir sektör yayını olan Sustainable Truck & Van, 20 Kasım 2023’te bir ICCT çalışmasını aktarıyor: “%100 HVO ile çalışan kamyonlar, e-dizel ve bio-CNG ile çalışanlardan daha iyi bir TCO kaydedecek, ancak yine de bataryalı elektrikli kamyonlardan %20 ila %30 daha pahalı olacak.” Yayın şunu söylüyor: “TCO; kamyon satın alma, Avrupa ortalaması yakıt fiyatları, bakım ve Avrupa ortalaması karayolu geçiş ücretleri, vergi ve harçları içerir.” ICCT raporunun kendisini açmadık; rakam, sektör yayınının bu rapora ilişkin aktarımıdır.