Körüklü ve çift körüklü otobüsler: tanımlar, uzunluk sınırları ve BM R107 kuralları

Körüklü otobüs, yolcuların bir bölümden ötekine geçtiği bir körük bölümüyle birleştirilmiş rijit bölümlerden oluşan otobüstür; çift körüklü otobüste böyle iki körük vardır. Avrupa Birliği’nde 96/53/AT sayılı Direktif körüklü otobüsü bir körük bölümüyle bağlanan iki rijit bölüm olarak tanımlar ve buna 18,75 m uzunluk verir, ancak Madde 1(3) Direktifin “shall not apply to articulated buses comprising more than one articulated section” (birden fazla körük bölümü olan körüklü otobüslere uygulanmayacağını) söyler. Otobüslerin genel yapısına ilişkin BM 107 sayılı Regülasyon körüklü aracı iki veya daha fazla rijit bölüm olarak tanımlar ve körük bölümünün kendisi için gereklilikler koyar. Okunan ulusal metinlerden İsveç’in Trafikförordning’i birden fazla körük bölümü olan bir otobüse 24,0 m ve 60 km/sa verir; Alman ve Hollanda metinleri körüklü otobüse 18,75 m verir. Okunan üretici belgeleri tek körüklü otobüsler için 17.950 mm ile 20.995 mm arasında uzunluklar verir.

9 Kasım 2026 itibarıyla durum. Hukuki metinler ve üretici belgeleri 8 Kasım 2026’da okundu; Türkiye’nin Karayolları Trafik Yönetmeliği ise konsolide metniyle 14 Kasım 2026’da okundu. 96/53/AT sayılı Direktif 14 Ağustos 2019 tarihli konsolide metindir; BM 107 sayılı Regülasyon ise 11 değişiklik serisini içeren ve 29 Ocak 2026’da Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayımlanan metindir. İsveç’in Trafikförordning’i SFS 2026:1052’ye kadar yapılan değişiklikleri içerir. Hollanda’nın Regeling voertuigen’i 1 Ocak ile 30 Haziran 2026 arasında geçerli olan versiyondur; 1 Temmuz 2026’dan beri yürürlükte olan versiyon okunmadı. Tarih taşıyan veri föyleri Nisan 2026 (Mercedes-Benz) ve 15 Ağustos 2024 (Volvo) tarihlidir.

Bir otobüsü körüklü yapan nedir

96/53/AT sayılı Direktifin 2. maddesi şöyledir: “‘articulated bus’ shall mean a bus consisting of two rigid sections connected to each other by an articulated section.” (‘Körüklü otobüs’, birbirine bir körük bölümüyle bağlanan iki rijit bölümden oluşan otobüs anlamına gelir.) İki bölümün yolcu bölmeleri “shall be intercommunicating” (birbirine açılır), körük bölümü “shall permit the free movement of travellers between the rigid sections” (yolcuların rijit bölümler arasında serbestçe geçmesine izin verir) ve “Connection and disconnection of the two sections shall be possible only in a workshop” (iki bölümün birleştirilmesi ve ayrılması yalnızca bir atölyede mümkün olur). Ek I, römorklu otobüsü ayrı bir kalem olarak listeler.

BM 107 sayılı Regülasyon “every single-deck, double-deck, rigid or articulated vehicle of category M2 or M3” (M2 veya M3 kategorisindeki her tek katlı, çift katlı, rijit veya körüklü araç) için geçerlidir (paragraf 1.1). Körüklü araç “consists of two or more rigid sections which articulate relative to one another” (birbirine göre mafsallı hareket eden iki veya daha fazla rijit bölümden oluşur); yolcu bölmeleri, yolcuların aralarında serbestçe geçebileceği şekilde birbirine açılır ve bölümler yalnızca “by an operation involving facilities which are normally only found in a workshop” (normalde yalnızca bir atölyede bulunan donanımları gerektiren bir işlemle) ayrılabilir (paragraf 2.1.3). Çift katlı körüklü araçta bölümler “on at least one deck” (en az bir katta) birbirine açılır (paragraf 2.1.3.1); iki katlı araçlara ilişkin diğer kurallar çift katlı otobüsler yazısındadır. Körüklü bir araç için Ek 1’deki onay formları her rijit bölümdeki koltuk sayısını ister. Körüklü araçların gövde kodları M, N ve O araç kategorileri yazısında listelenir.

Tek körük bölümü: AB sınırları

Ek I’in 1.1 noktası körüklü otobüse 18,75 m verir; bu değer iki akslı otobüs için 13,50 m, ikiden fazla akslı otobüs için 15,00 m’dir, römorklu otobüs ise yine 18,75 m’dir. Otobüs ölçüleri yazısı, değerin 18,00 m’den nasıl yükseldiğini genişlik ve yükseklik sınırlarıyla birlikte anlatır. Madde 4(1)(b), üye devletlerin 1.1, 1.2, 1.4a, 1.5 ve 1.5a noktalarına uymayan ulusal yolcu taşımacılığı araçlarına “shall not authorise the normal circulation within their territories” (kendi topraklarında normal trafikte izin vermeyeceğini) söyler. Madde 4(5) ise üye devletlerin, Direktife uyamayan ve “incorporating new technologies or new concepts” (yeni teknolojiler veya yeni kavramlar içeren) araçların “certain local transport operations for a trial period” (bir deneme süresi boyunca belirli yerel taşımacılık işlemleri) yapmasına, Komisyonu bilgilendirerek izin vermesine olanak tanır.

1.5a noktasındaki dönüş testinde, körüklü bir araç 12,50 m’lik daireye girmeden önce, yere çizilen bir çizgiyle belirlenen düzleme göre “the two rigid portions shall be aligned with the plane” (iki rijit kısım düzlemle aynı hizaya getirilir); testin tamamı otobüs ölçüleri yazısındadır. BM 107 sayılı Regülasyonun Ek 11’i (paragraf 3.4.2) ve Hollanda Regeling voertuigen’inin Madde 5.18.16(5)’i aynı hizalamayı öngörür.

2.4 noktası üç akslı körüklü otobüse 28 ton verir; bu değer alternatif yakıt teknolojisi için en çok 1 ton, sıfır emisyonlu bir araç için en çok 2 ton artırılır. Körüklü modellerin üreticilerce verilen toplam ağırlıkları ve yolcu toplamları, otobüs ağırlığı ve koltuk sayısı yazısında bu sınırın yanında verilir.

Birden fazla körük bölümü

Direktifin Madde 1(3)’ü şöyledir: “This Directive shall not apply to articulated buses comprising more than one articulated section.” (Bu Direktif, birden fazla körük bölümü olan körüklü otobüslere uygulanmaz.) Bu fıkrayı 2002/7/AT sayılı Direktif ekledi. Direktif böyle bir otobüs için ne uzunluk ne de ağırlık verir.

İsveç’in Trafikförordning’i bir uzunluk adlandırır. 4 kap. 17 a § uyarınca bir otobüs, özel yollar dışındaki yollarda (“andra vägar än enskilda”) ancak uzunluğu listelenen değerleri aşmıyorsa ve İsveç Ulaştırma Ajansı Transportstyrelsen’in koyduğu dönüş gerekliliklerini karşılıyorsa kullanılabilir. Liste iki akslı otobüs için 13,5 m, ikiden fazla akslı otobüs için 15,0 m, “Ledbuss med en ledad sektion 18,75 meter” (tek körük bölümlü körüklü otobüs 18,75 metre), “Ledbuss med fler än en ledad sektion 24,0 meter” (birden fazla körük bölümlü körüklü otobüs 24,0 metre), yolcu taşımacılığına yönelik römorklu otobüs için 24,0 m ve başka bir römorklu otobüs için 18,75 m verir. 17 b § uyarınca Transportstyrelsen, yol güvenliğinin tehlikeye girmemesini sağlayan koşullarla araçların bu uzunlukları aşmasına izin veren düzenlemeler çıkarabilir ve bunları belirli bir yol veya yol ağıyla sınırlayabilir. 17 d § uyarınca, belirli bir yol veya yol ağıyla sınırlı olarak, “om det behövs för att pröva ny teknik eller nya konstruktioner” (yeni teknolojiyi veya yeni tasarımları denemek için gerekliyse) bir deneme süresi için izin verebilir.

4 kap. 20 §’nin hız tablosu “Ledbuss Med fler än en ledad sektion” (birden fazla körük bölümlü körüklü otobüs) için 60 km/sa verir; ağır otobüs için ise 90 km/sa, içinde seyahat eden üç yaşından büyük herkesin emniyet kemerli bir koltuğu varsa 100 km/sa verilir. Bu bölüm 1 Aralık 2026’da yenisiyle değiştirilir ve yeni metin üç değeri de korur. Diğer ülkelerin körüklü otobüsler için koyduğu sınırlar, Avrupa’da kamyon ve otobüs hız sınırları yazısının ülke satırları arasındadır.

Okunan üretici belgelerinin hiçbiri birden fazla körük bölümü olan bir otobüsü tanımlamaz. Çift körüklü otobüsler ve verileri dünyanın en büyük kamyon ve otobüsleri yazısında, 12, 18 ve 24 m uzunluklarındaki troleybüsler ise troleybüsler yazısındadır.

Ulusal kurallar

Satırı olmayan ülkeler kapsanmamıştır.

UN R107 körük bölümünde ne ister

Tablo, Regülasyonun özellikle körüklü araç için koyduğu hükümleri listeler; numarası 7 ile başlayan paragraflar Ek 3’tedir. Bölüm başına kapı ve çıkış sayıları otobüs kapıları ve acil çıkışlar, sınıflar ise R107 kapsamında otobüs sınıfları yazısındadır. Alçak tabanlı bir araçta basamaksız ayakta durma alanının payı, körüklü araçta ön bölümde ölçülür (paragraf 2.1.4); otobüslerde erişilebilirlik yazısı bunu anlatır.

Üretici belgelerinde körüklü otobüsler

Mafsal. Daimler Buses, ATC’yi körüklü otobüsler için bir katlanma önleyici (anti-jackknife) sistem olarak adlandırır. CapaCity sayfası, ATC’nin mafsalın hidrolik sönümlemesini “depending on the steering angle, the angle of the articulation joint, the speed and the load, among other factors” (diğer etkenlerin yanı sıra direksiyon açısına, körük mafsalının açısına, hıza ve yüke bağlı olarak) düzenlediğini ve normal sürüş koşullarında mafsalın “runs freely” (serbestçe çalıştığını) söyler.

Tek körükle 18,75 m’den uzun. Daimler Buses, CapaCity ve CapaCity L’nin “manage with just one articulation joint” (tek bir körük mafsalıyla yetindiğini) söyler; model sayfası da bunların 22,93 m ve 24,47 m’lik dönüş çaplarını “electrohydraulically steered fourth axle” (elektrohidrolik olarak yönlendirilen dördüncü aks) ile açıklar. Dördüncü aks otobüs geri giderken de aktif olarak yönlendirilir; otobüs duraktan kalkarken ise bu aksın yönlendirmesi “reacts to the steering movement of the front axle with a defined delay” (ön aksın direksiyon hareketine belirli bir gecikmeyle tepki verir). Yana monte edilmiş ve “positioned directly behind the articulation joint” (doğrudan körük mafsalının arkasına yerleştirilmiş) iki kamera arka bölümü izler. Okunan CapaCity belgeleri hiçbir ülke ve hiçbir izin adlandırmaz.

Diğer 18 m’lik şehir otobüslerinin uzunluk, ağırlık ve koltuk sayıları Mercedes-Benz Conecto, Iveco Bus E-Way, Iveco Streetway, Anadolu Isuzu Citiport, Otokar Kent, Karsan e-ATA, Solaris Urbino 18 hydrogen, Ebusco 3.0, BMC Procity ve VDL Citea model sayfalarındadır. AB CO2 standartlarının körüklü şehir otobüslerini nasıl grupladığı şehir otobüsü tahrik seçenekleri yazısındadır.

Doğrulanmadı

• Hollanda. Regeling voertuigen’in 1 Temmuz 2026’dan beri yürürlükte olan versiyonu okunmadı.
• MAN Lion’s City 18 ve Iveco Bus Urbanway 18 m. MAN’in veri föyü Lion’s City 18’i 18.060 mm uzunluğunda, 5.200 mm ve 6.680 mm dingil mesafeli ve 2, 3 veya 4 kapılı olarak verir; model özeti ise Lion’s City 18 E’yi “Two driven axles, two electric central motors” (iki tahrik aksı, iki elektrikli merkezi motor) ile 18,1 m olarak verir. Iveco Bus’ın föyü Urbanway CNG 18 m’yi ön, orta ve arka aks üzerinde, 5.355 mm ve 6.675 mm dingil mesafeleriyle 18.000 mm olarak verir ve “ECE R107 and R66 compliant” (ECE R107 ve R66’ya uygun) ifadesini listeler. İki üreticinin okunan belgelerinin hiçbiri bu otobüsleri körüklü olarak adlandırmaz.
• Hess lighTram 25. Hess bunu iki yönlendirilen aksla 24,7 m uzunluğunda verir; okunan sayfa ne körük sayısını ne de yolcu kapasitesini belirtir.