Ciężarówki i autobusy CNG: typy butli według regulaminu ONZ nr 110, ciśnienie 20 MPa i modele producentów

Ciężarówka lub autobus CNG jest zasilany gazem ziemnym, który przewozi jako gaz sprężony w butlach wysokociśnieniowych na pojeździe. Regulamin ONZ nr 110 obejmuje specjalne elementy składowe pojazdów kategorii M i N wykorzystujących w swoim układzie napędowym sprężony gaz ziemny (CNG) lub skroplony gaz ziemny (LNG) oraz montaż tych elementów w pojeździe. W tekście opublikowanym przez Unię Europejską w Dzienniku Urzędowym 30 czerwca 2015 r. regulamin dzieli butle gazowe na cztery typy, od CNG-1 do CNG-4, opiera je na ciśnieniu roboczym 20 MPa ustalonym w 15 °C przy maksymalnym ciśnieniu napełniania 26 MPa i ogranicza okres użytkowania butli do 20 lat. ONZ zmieniła później regulamin; najnowsze notyfikacje noszą datę 24 czerwca 2025 r. i obejmują zmiany wiążące od 12 czerwca 2025 r. W Unii Europejskiej rozporządzenie w sprawie infrastruktury paliw alternatywnych (AFIR) określa ciśnienie tankowania i złącze punktów tankowania CNG, ale nie ustanawia wartości docelowej dla ich liczby. Anadolu Isuzu, Gillig, Iveco Bus, MAN i Otokar opisują na swoich stronach autobusy CNG lub zasilane gazem ziemnym, a Iveco wersję CNG ciężarówki Eurocargo.

Stan na 14 listopada 2026 r. Tego dnia przeczytano: regulamin ONZ nr 110 w tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, Dz.U. L 166 z 30 czerwca 2015 r., w wersji angielskiej oraz w wersjach niemieckiej, hiszpańskiej, francuskiej, włoskiej i polskiej, z Urzędu Publikacji Unii Europejskiej; zestawienie statusu regulaminu w zbiorze traktatów ONZ (UN Treaty Collection) i notyfikację depozytariusza C.N.318.2025; rozporządzenie (UE) 2023/1804 (AFIR) w tekście opublikowanym w Dzienniku Urzędowym, którego art. 2 pkt 4, art. 17 ust. 6, art. 21 ust. 1 oraz pkt 4.1 i 4.2 załącznika II brzmią tak samo w tekście skonsolidowanym z 8 stycznia 2026 r.; oraz strony i dokumenty producentów wymienione w tabeli poniżej. Publikacja regulaminu nr 110 w Dzienniku Urzędowym stwierdza: „Jedynie oryginalne teksty EKG ONZ mają skutek prawny w świetle międzynarodowego prawa publicznego.”

Sprężony gaz ziemny w pojeździe

Regulamin nr 110 definiuje „instalację CNG” jako „zespół elementów składowych (zbiornik(-i) lub butla(-e), zawory, elastyczne przewody paliwowe itp.) i elementów łączących (sztywne przewody paliwowe, złączki rur itp.), montowany w pojazdach silnikowych wykorzystujących CNG w swoim układzie napędowym” (pkt 4.10), a zbiornik (lub butlę) jako „dowolny układ stosowany do przechowywania sprężonego gazu ziemnego” (pkt 4.12). Jego część I obejmuje homologację samych elementów składowych, a część II homologację pojazdu w odniesieniu do ich montażu; obie stosuje się do pojazdów kategorii M i N, kategorii objaśnionych w artykule kategorie pojazdów M, N i O.

Pkt 3 klasyfikuje elementy składowe ze względu na ciśnienie i funkcję. Klasa 0 obejmuje „Części poddawane wysokiemu ciśnieniu, w tym rurki i złączki, w których znajduje się CNG pod ciśnieniem wyższym niż 3 MPa, do maksymalnie 26 MPa”; klasa 1 obejmuje części poddawane średniemu ciśnieniu, klasa 2 części poddawane niskiemu ciśnieniu, klasa 3 części poddawane średniemu ciśnieniu, takie jak zawory bezpieczeństwa lub części zabezpieczone zaworami bezpieczeństwa, klasa 4 części poddawane ciśnieniu niższemu niż 20 kPa, a klasa 5 części pozostające w styczności z gazem o temperaturze poniżej -40 °C. Butle gazowe są częściami klasy 0 (załącznik 3A pkt 1). Te klasy elementów składowych nie są typami butli opisanymi poniżej.

Ten sam regulamin obejmuje skroplony gaz ziemny, a w pojeździe LNG „Pozostałe części położone za parownikiem (w kierunku zgodnym z przepływem gazu) uznaje się za elementy składowe instalacji CNG” (pkt 4.11). Różnicę gęstości energii między gazem skroplonym a sprężonym oraz same ciężarówki LNG omawia artykuł ciężarówki LNG i bio-LNG, który przytacza również art. 2 pkt 4 lit. c) AFIR, przepis wymieniający CNG i LNG w kategorii „nieodnawialne paliwa alternatywne i paliwa kopalne stosowane na etapie przejściowym”.

Cztery typy butli: od CNG-1 do CNG-4

Pkt 4.13.1 i załącznik 3A, czyli załącznik dotyczący wysokociśnieniowych butli do przechowywania w pojeździe sprężonego gazu ziemnego (CNG), wymieniają cztery rodzaje zbiorników. Załącznik 3A podaje też, na czym opiera się okres użytkowania każdego typu.

Wersje niemiecka i polska tekstu z 2015 r. zachowują oznaczenia od CNG-1 do CNG-4; wersje hiszpańska, francuska i włoska zapisują je jako od GNC-1 do GNC-4. Dokumenty producentów nie zawsze stosują którekolwiek z nich. Strona MAN Lion’s City G wymienia „Gas cylinders type 4” (butle gazowe typu 4), karta danych Iveco Bus dla wersji na gaz ziemny modeli Crossway Line i Pop podaje zbiornik CNG jako „Class III” z opcją „Class IV”, a strona Gillig poświęcona CNG mówi o „lightweight composite fuel cylinders” (lekkich kompozytowych butlach paliwowych). W regulaminie nr 110 klasy od 0 do 5 to klasy, na które pkt 3 dzieli elementy składowe ze względu na ciśnienie i funkcję.

Ciśnienie: 20 MPa ustalone, 26 MPa przy napełnianiu

Regulamin nr 110 definiuje ciśnienie robocze jako „maksymalne ciśnienie, jakiemu może być poddany element składowy zgodnie z projektem i które stanowi podstawę do określenia wytrzymałości rozpatrywanego elementu składowego” i dodaje: „W przypadku butli CNG jest to ustalone ciśnienie 20 MPa przy stałej temperaturze 15 °C” (pkt 4.4). Ciśnienie użytkowania to „ustalone ciśnienie przy stałej temperaturze gazu 15 °C” (pkt 4.2). Załącznik 3A „zakłada dla gazu ziemnego wykorzystywanego jako paliwo ciśnienie robocze w wysokości 20 MPa przy 15 °C i maksymalne ciśnienie napełniania wynoszące 26 MPa”; w przypadku innych ciśnień roboczych „można dokonać dostosowania poprzez pomnożenie ciśnienia o odpowiedni wskaźnik (współczynnik)”, tak że w przykładzie podanym w samym załączniku układ pracujący pod ciśnieniem roboczym 25 MPa wymaga pomnożenia ciśnień przez 1,25 (pkt 1).

Pkt 4.2 załącznika ogranicza ciśnienie butli do ciśnienia, które ustala się na poziomie 20 MPa przy ustalonej temperaturze 15 °C, oraz do „26 MPa, bezpośrednio po napełnieniu, niezależnie od temperatury”. Butle są projektowane do napełniania do ustalonego ciśnienia 20 MPa, które załącznik zapisuje także jako 200 barów, maksymalnie 1 000 razy na rok użytkowania (pkt 4.3), oraz dla ustalonej temperatury gazu od -40 °C do 65 °C (pkt 4.4.1). Stronę tankowania tych samych wartości określa w UE rozporządzenie AFIR.

Okres użytkowania, oznakowanie i kontrola wzrokowa co 48 miesięcy

Zgodnie z załącznikiem 3A „Okres użytkowania butli określa producent i może się on różnić w zależności od zastosowania.” Określenie okresu użytkowania opiera się na napełnianiu butli 1 000 razy w roku, łącznie co najmniej 15 000 razy, a „Maksymalny okres użytkowania wynosi 20 lat” (pkt 1). Pkt 4.1.3 powtarza te 20 lat i stanowi, że okres użytkowania określa projektant butli.

Pkt 11 załącznika wymaga na każdej butli wyraźnych, trwałych oznakowań „o wielkości nie mniejszej niż 6 mm”. Oznakowania obowiązkowe zaczynają się od „WYŁĄCZNIE CNG” i „NIE UŻYWAĆ PO XX/XXXX”, gdzie te pozycje podają miesiąc i rok wygaśnięcia ważności, a przypis dodaje: „Data ważności nie może przekraczać podanego okresu użytkowania.” Inne obowiązkowe pozycje obejmują oznaczenie producenta, numer części i numer seryjny niepowtarzalny dla każdej butli, ciśnienie robocze i temperaturę roboczą, numer regulaminu EKG ONZ wraz z typem butli i numerem rejestracyjnym certyfikacji oraz nadciśnieniowe urządzenia zabezpieczające lub zawory dopuszczone do stosowania z butlą. Przykład oznakowania obowiązkowego w załączniku zawiera wiersze „20 MPa/15 °C” i „ECE R 110 CNG-2 (nr rejestracji …)”.

Pkt 4.1.4 załącznika ustala jeden okres: „Każdą butlę kontroluje się wzrokowo co najmniej raz na 48 miesięcy po dacie rozpoczęcia jej użytkowania w pojeździe (dacie rejestracji pojazdu), a także w przypadku ponownego montażu, pod kątem uszkodzeń i zniszczeń zewnętrznych, w tym także pod taśmami mocującymi.” Kontroli „dokonuje właściwy podmiot zatwierdzony lub uznany przez organ regulacyjny, zgodnie ze specyfikacją producenta”.

Zielona nalepka CNG na autobusach

Pkt 18.1.8.1 wymaga, aby pojazdy kategorii M2 i M3 wyposażone w instalację CNG były oznakowane zgodnie z załącznikiem 6. Tabliczkę umieszcza się z przodu i z tyłu pojazdu oraz na zewnętrznej stronie drzwi z prawej strony w pojeździe z kierownicą po lewej stronie lub z lewej strony w pojeździe z kierownicą po prawej stronie (pkt 18.1.8.3). Załącznik 6, którego tytuł wymienia także kategorie N2 i N3, opisuje odporną na warunki pogodowe nalepkę z zielonym tłem, białym lub białym odblaskowym obrzeżem i białymi lub białymi odblaskowymi literami, o szerokości od 110 do 150 mm i wysokości od 80 do 110 mm, z literami o wysokości co najmniej 25 mm i grubości co najmniej 4 mm oraz skrótem „CNG” umiejscowionym w środku. Pojazdy tych samych kategorii z instalacją LNG mają nalepkę o tym samym wzorze ze słowem „LNG” (pkt 18.1.8.2 i załącznik 7).

Regulamin nr 110 po 2015 r.

Tekst z Dziennika Urzędowego z 2015 r. obejmuje, jak podaje, „wszystkie obowiązujące teksty, w tym” suplement nr 2 do serii poprawek 01, który wszedł w życie 9 października 2014 r. Zbiór traktatów ONZ podaje 28 grudnia 2000 r. jako datę wejścia regulaminu w życie, a jego zestawienie statusu wymienia stosujące go umawiające się strony, wśród nich Unię Europejską, Norwegię, Federację Rosyjską, Serbię, Szwajcarię, Turcję, Ukrainę i Zjednoczone Królestwo. Zestawienie odnotowuje także notyfikacje zmian z późniejszych lat; ostatnie siedem z nich nosi datę 24 czerwca 2025 r.

Jedna z tych siedmiu, C.N.318.2025, stwierdza, że zmiany przekazane umawiającym się stronom notyfikacją z 12 grudnia 2024 r. „are considered to be adopted and are binding upon all Contracting Parties applying the above United Nations Regulation as of 12 June 2025” (uważa się za przyjęte i są one wiążące dla wszystkich umawiających się stron stosujących powyższy regulamin ONZ od 12 czerwca 2025 r.). Ich tekst zawiera dokument ECE/TRANS/WP.29/2024/107, który notyfikacja umieszcza na stronie internetowej Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. Tej strony nie udało się przeczytać 14 listopada 2026 r., dlatego typy butli, ciśnienia, okres użytkowania, oznakowanie, okres kontroli i nalepka opisane powyżej pochodzą z tekstu z 2015 r.; nie udało się sprawdzić, czy późniejsze zmiany zmieniły którekolwiek z nich.

AFIR: przepisy dla punktów tankowania CNG, bez wartości docelowej dla ich liczby

Rozporządzenie (UE) 2023/1804 w sprawie rozwoju infrastruktury paliw alternatywnych stosuje się od 13 kwietnia 2024 r. (art. 26). Art. 21 ust. 1 stanowi: „Stosuje się specyfikacje techniczne określone w załączniku II”, a pkt 4.1 załącznika II brzmi: „Punkty tankowania pojazdów silnikowych sprężonym gazem ziemnym (CNG) muszą spełniać wymogi dotyczące ciśnienia tankowania (ciśnienia eksploatacyjnego) wynoszącego 20,0 MPa manometrycznie (200 barów) w temperaturze 15 °C. Dopuszcza się maksymalne ciśnienie tankowania wynoszące 26,0 MPa z »kompensacją temperatury« zgodnie z normą EN ISO 16923:2018.” Pkt 4.2 wiąże profil złącza z regulaminem nr 110, „odnoszącym się do części I i II w normie EN ISO 14469:2017”.

Artykuły rozporządzenia dotyczące infrastruktury drogowej ustanawiają wartości docelowe dla punktów ładowania (art. 3 i 4) i tankowania wodoru (art. 6), a art. 8 dotyczy skroplonego metanu; żaden z nich nie dotyczy CNG. CNG pojawia się w art. 17 ust. 6, zgodnie z którym Komisja „podaje do wiadomości publicznej i regularnie aktualizuje informacje na temat krajowych wartości docelowych i celów przekazane przez poszczególne państwa członkowskie” w odniesieniu m.in. do „liczby ogólnodostępnych punktów tankowania CNG dla pojazdów silnikowych” (lit. g). Motyw 8 stanowi, że „oczekuje się, że pojazdy napędzane gazem płynnym (LPG) i sprężonym gazem ziemnym (CNG), dla których istnieje już w Unii wystarczająca infrastruktura, będą stopniowo zastępowane bezemisyjnymi mechanizmami napędowymi”. Wartości docelowe dla ładowania pojazdów ciężkich przedstawia artykuł wartości docelowe AFIR dla ładowania ciężarówek, wartości docelowe dla wodoru artykuł tankowanie wodoru dla ciężarówek w Europie, a przepis o skroplonym metanie artykuł ciężarówki LNG i bio-LNG.

Ciężarówki i autobusy CNG producentów

Więcej szczegółów podają strony modeli z wersjami CNG lub na gaz ziemny. Autobusy: Isuzu Citiport, BMC Procity, Gillig Low Floor, Iveco Crossway, Crossway LE, Streetway i Urbanway, MAN Lion’s City oraz Otokar Kent i Territo. Ciężarówki: Iveco Daily, Eurocargo, S-Way, Stralis i X-Way, Mack Granite, Peterbilt 537 i 548, Renault Trucks D, Scania serii G, serii P i serii L oraz Volvo FE. Kilka z tych silników opisują artykuły FPT Cursor 9, FPT Tector 7, Cummins L9 i MAN E18.

Masy całkowite i pojemność pasażerską autobusów miejskich CNG podaje artykuł masa i liczba miejsc w autobusie, a inne napędy autobusów miejskich artykuł napędy autobusów miejskich. Warunki dla pojazdów z napędem gazowym w towarowym pociągu wahadłowym przez tunel pod La Manche przedstawia artykuł ciężarówka na promie, w pociągu i w tunelu pod La Manche, a traktowanie pojazdów CNG w poszczególnych strefach niskiej emisji artykuł strefy niskiej emisji dla ciężarówek i autobusów w Europie.

Biometan jako bio-CNG

AFIR wymienia w kategorii „paliwa odnawialne” „paliwa z biomasy, w tym biogaz” (art. 2 pkt 4 lit. b), a jego motyw 5 uzależnia stosowanie gazowych lub ciekłych paliw kopalnych od ścieżki, „która wymaga zwiększenia ich mieszania z paliwami odnawialnymi lub zastępowania paliwami odnawialnymi, takimi jak biometan”. Po stronie producentów informacja prasowa Iveco o Eurocargo z 15 listopada 2023 r. mówi o pojazdach CNG „When they run on biomethane” (gdy są zasilane biometanem), a strona Gillig poświęcona CNG wymienia Renewable Natural Gas (RNG, odnawialny gaz ziemny) jako paliwo dla jego autobusów CNG. To, jak unijne przepisy dotyczące CO2 dla nowych pojazdów ciężkich traktują biometan, oraz koniec zwolnienia ciężarówek gazowych z niemieckiej opłaty drogowej przedstawia artykuł ciężarówki LNG i bio-LNG; jakości gazu, które MAN podaje dla swojego silnika autobusów miejskich, wymienia artykuł MAN E18.